Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ| ਸ਼੍ਰੀਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਨਮਃ| ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੁਭ੍ਯੋ ਨਮਃ| ਅਥੇਦਾਨੀਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਤਸ੍ਯ ਚਾਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਰੋਗਪਰੀਕ੍ਸਾ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਗਦਿਤਾ| ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ.੨੦/੨੦)- "ਰੋਗਮਾਦੌ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੋਸਧਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਾਰਮ੍ਭੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ, ਤੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣਾਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਵਿਰਚਨਾ ਯੁਕ੍ਤੇਤਿ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੇਵ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਾਹ-
Adhikarana ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|
अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਗਮਸ਼ਰਣਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਮਾਰਭ੍ਯਤੇ, ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨਾਨਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾ[ਮਾਹ]-ਅਥਾਤ ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ-ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮ ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃਲਙ੍ਘਨਕਾਰਣਮ੍ ਲਙ੍ਘਨਾਵਸ੍ਥਾ (੧-੨) · Śloka ੨
ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਸਾਮੋ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਿਧਾਯ ਯਤ੍| ਵਿਦਧਾਤਿ ਜ੍ਵਰਂ ਦੋਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੧|| ਪ੍ਰਾਗੂਪੇਸੁ ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਾ, ਬਲਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯਨ੍| ਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਾਰੋਗ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੨||
आमाशयस्थो हत्वाऽग्निं सामो मार्गान् पिधाय यत्| विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात्कुर्वीत लङ्घनम्||१|| प्रागूपेषु ज्वरादौ वा, बलं यत्नेन पालयन्| बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਦੋਸੋ ਵਹ੍ਨਿਂ ਹਤ੍ਵਾ| ਸਹਾਮੇਨ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਾਮਃ| ਤਥ, ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਿਧਾਯ-ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ੍ਥਗਯਿਤ੍ਵਾ, ਯਤ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਜ੍ਵਰਂ ਵਿਦਧਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਲ੍ਲਙਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਲਙ੍ਘਨਮਤ੍ਰੋਪਵਾਸਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| "ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸੋਕ੍ਤਾਵੁਪਵਾਸਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵਾਯਮਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੦)- "ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੋਸਪਚਨਾਜ੍ਜ੍ਵਰਿਤਾਨੁਪਵਾਸਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਕਦਾ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਾਗੂਪੇਸੁ-ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣੇਸੂਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰੇਸ੍ਵੇਵ, ਜ੍ਵਰਾਦੌ ਵਾ-ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਤਿ| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਲਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪਾਲਯਨ੍,- ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯੇਣ ਰਕ੍ਸਨ੍, ਤਦਵਿਰੋਧੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਕੁਤ ਏਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਰੋਗ੍ਯਂ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ, ਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮ੍| ਬਲਮਧਿਸ੍ਠਾਨਂ-ਆਸ਼੍ਰਯੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮ ਆਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਃ-ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਪ੍ਰਯੋਜਨਃ|ਘ੍
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਙ੍ਘਨੇ ਵਿਹਿਤੇ ਸਤਿ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾਹ-ਲਙ੍ਘਨਮਾਹ-ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥ ਇਤਿ| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਤ੍ਵਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਲਙ੍ਘਨਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ| ਪ੍ਰਾਗੂਪਜ੍ਞਾਨਦਿਨੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਦਤਿਕ੍ਰਮੇ [ਜ੍ਵਰਾਦੌ] ਰੂਪਜ੍ਞਾਨਦਿਨੇ|| ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਰੋਗ੍ਯਸ੍ਯ ਬਲਾਧੀਨਤ੍ਵਾਤ੍, ਯਾਵਨ੍ਨ ਬਲਕ੍ਸਯਸ੍ਤਾਵਤ੍ [ਲਙ੍ਘਨਂ] ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੧੪੧)-"ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਪਾਯਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰਚ੍ਛਂ ਤੁ ਤਤਃ ਸ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍|| ਵਿਧਿਰ੍ਮਾਰੁਤਜੇਸ੍ਵੇਸ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਮਦੁ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਕਫਜੇਸੁ ਵਿਧੀਯਤੇ|| ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇਸੂਕ੍ਤਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕਤਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਭਿਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇ ਸਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਣਾਜ੍ਞਾਨਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ ਲਙ੍ਘਨਮੇਵਾਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍|ਘ੍
Adhikarana ਲਙ੍ਘਨਫਲਮ੍ (੩) · Śloka ੩
ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਕ੍ਸਪਿਤੇ ਦੋਸੇ ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਲਾਘਵੇ ਸਤਿ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ ਰੁਚਿਃ ਪਕ੍ਤਿਰ੍ਬਲਮੋਜਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੩||
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽग्नौ लाघवे सति| स्वास्थ्यं क्षुत्तृड् रुचिः पक्तिर्बलमोजश्च जायते||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਙ੍ਘਨੈਃ-ਉਪਵਾਸੈਃ, ਦੋਸੇ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ, ਕ੍ਸਪਿਤੇ-ਕ੍ਸਯਂ ਨੀਤੇ, ਤਥਾਗ੍ਨੌ ਦੀਪ੍ਤੇ-ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਤਥਾ ਲਾਘਵੇਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਤਿ, ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿ ਜਾਯਤੇ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ-ਯਥਾਪ੍ਰਕਤਿਤ੍ਵਮ੍| ਰੁਚਿਃ-ਅਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਃ| ਪਕ੍ਤਿਃ-ਪਾਕ ਆਮਸ੍ਯ| ਬਲਂ-ਉਤ੍ਸਾਹਃ| ਓਜਃ-ਪਰਂ ਧਾਤੁਤੇਜਃ| ਕ੍ਸਪਿਧਾਤੁਰਨੁਕ੍ਤੋ~ਪਿ ਧਾਤੁਗਣੇ ਸ਼ਿਸ੍ਟਪ੍ਰਯੋਗਤਵਸ਼ਾਦਙ੍ਗੀਕਤਃ| ਲਙ੍ਘਨੈਰਿਤਿ ਜਾਤੌ ਬਹੁਵਚਨਮ੍(?)| ਤੇਨ ਕਦਾਚਿਦੇਕੇਨੈਵ ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਕਦਾਚਿਦਨੇਕੈਰ੍ਦੋਸਕ੍ਸਯੋ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਙ੍ਘਨਫਲਮਾਹ-ਲਙ੍ਘਨੈਰਿਤਿ| ਲਙ੍ਘਨਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਮਨ ਵਿਰੇਚਨਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਰਕ੍ਤਕ੍ਸ੍ਸ੍ਰਾਵਦੀਪਨਪਾਚਨਾਨ੍ਨਵਰ੍ਜਨੋਦਕਵਰ੍ਜਨਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤਪਮਾਰੁਤਭੇਦਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਵਮਨਮ੍ (੪-੫) · Śloka ੫
ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਚਲੇ ਮਲੇ| ਸਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਕਾਸਵਿਸੂਚਿਕੇ||੪|| ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਮਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਂ|੫|
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चले मले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके||४|| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वरे सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं|५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਲੇ, ਉਤ੍ਕਸ੍ਟੇ-ਸ੍ਵਜਨ੍ਮਗੁਣਕਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣਤੋਧਿਕੇ| ਤਥਾ, ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ-ਕਫਬਹੁਲੇ ਵਾਤਾਖ਼੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਾਖ਼੍ਯੇ ਵੇਤਿ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤੇ ਬਹਿਰੇਨਿਰ੍ਯਾਤੇ| ਤਥਾ, ਚਲੇ-ਸ਼ਿਥਿਲੇ, ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਪਿ ਹਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਾਦਚਲਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਦੇਵ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਦਿਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਸਹਲ੍ਲਾਸੇਸ੍ਯਾਦਿ| ਹਲ੍ਲਾਸਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਸਹ ਤੈਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਹਲ੍ਲਾਸਃ-ਉਦ੍ਵਮਨਮਿਵਾਨੁਭਵਃ| ਉਦ੍ਵਮਨਂ-ਹਦਯਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਸੇਕਃ-ਪਾਨੀਯਸ੍ਯੇਵ ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍| ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਈਦਸ਼ੋ ਮਲੇ ਸਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਕਤਾਹਾਰਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਾਮੇ ਜ੍ਵਰੇ ਵਮਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਵਮਨਾਰ੍ਹਾਃ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਵਮਨਮਾਹ-ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕਸ੍ਟ ਇਤਿ| ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਦੋਸਾਦਿਸ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਤਥਾਪਿ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਃ-ਅਤਿਪ੍ਰਭੂਤਃ| ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੋ-ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਜਿਗਮਿਸੁਃ| ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਬਹੁਲਃ| ਚਲਃ-ਚਞ੍ਚਲਃ|
Adhikarana ਅਨ੍ਯਥਾਵਮਨੇ ਦੋਸਃ (੫-੬) · Śloka ੬
| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨ੍ਯਥਾ||੫|| ਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸਮ੍ਮੋਹਹਦ੍ਗੋਗਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍| |੬|
| कुर्यात्तदन्यथा||५|| श्वासातीसारसम्मोहहृद्गोगविषमज्वरान्| |६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਉਕ੍ਤਵਿਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ, ਤਤ੍-ਵਮਨਂ ਕਤਂ, ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ,-ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਹਲ੍ਲਾਸਾਦਿਰਹਿਤੋ-ਵਿਪਰੀਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ-ਅਨ੍ਯਥਾਵਮਨੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਿਤਿ|
Adhikarana ਵਮਨਯੋਗਾਃ (੬-੮) · Śloka ੮
| ਪਿਪ੍ਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਗਾਲਾਨ੍ ਕਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਮਧੁਕੇਨ ਵਾ||੬|| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਸਮਧੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍ਸਲਵਣੇਨ ਵਾ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਕਰ੍ਕੋਟਵੇਤ੍ਰਪਤ੍ਰੋਦਕੇਨ ਵਾ||੭|| ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੋਰ੍ਮਦ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ ਵ| ਵਮਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍||੮||
| पिप्प्पलीभिर्युतान् गालान् कलिङ्गैर्मधुकेन वा||६|| उष्णाम्भसा समधुना पिबेत्सलवणेन वा| पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रोदकेन वा||७|| तर्पणेन रसेनेक्षोर्मद्यैः कल्पोदितानि व| वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्||८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗਾਲੋ-ਮਦਨਫਲਮ੍, ਅਸ੍ਯ ਨਿਰਪਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਚ੍ਚਪਿਪ੍ਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋਨੇਨ ਸਹੋਪਯੋਗਿਭ੍ਯੋ ਬਹੂਪਯੋਗਿਤਯਾ ਪ੍ਰਧਾਵਵਿਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ "ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਸਦਸ਼ਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨੋਦਿਤਮ੍|" (ਹ. ਕ. ਅ. ੬/੨੪) ਇਤਿ ਮਦਨਫਲੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਗਾਲਾਨਥਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਯਵੈਰ੍ਯੁਤਾਨਥਵਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਯਾ ਵਾ ਯੁਤਾਨਥਵੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਤੇਨ ਵਾ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਟੋਲਾਦੀਨਾਂ ਪਤ੍ਰੋਦਕੇਨ ਵਾ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ-ਵਮਨਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵਮਨਾਨਿਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਦਿਤਿ ਅਸ੍ਯਾਂ ਦੇਹਬਲਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚੇਦਂ ਵਮਨਂ ਦਾਤੁਂ ਯੋਗ੍ਯਮਿਤਿ ਯੋ ਵਿਭਾਗਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਯੋਗਾਨਾਹ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨਿਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਯਸ੍ਟੀਮਧੁਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਮਦਨਫਲੈਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਸਮਧੂਸ੍ਣੋਦਕਸਲਵ ਣੋਦਕਪਟੋਲਾਦ੍ਯੁਦਕਮਦੇ(ਨ੍ਥੇ)ਕ੍ਸੁਰਸਮਦ੍ਯੈਰਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍| ਕਲ੍ਪੋਦਿਤਾਨਿ ਵਾ-ਯਥਾਲਾਭਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥਮਨੇਕਧੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ ਬਲਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|
Adhikarana ਅਨ੍ਨਵਰ੍ਜਨਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਕਤੇਕਤੇ ਵਾ ਵਮਨੇ ਜ੍ਵਰੀ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੋਸਣਮ੍| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਯ ਸ਼ਮਾਯ ਚ||੯||
कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्| दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च||९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨੇ ਯੋਗ੍ਯੋ ਯੋ ਜ੍ਵਰੀ ਸ ਕਤੇ ਵਮਨੇ, ਅਪਰਸ੍ਤੁ ਵਮਨੇਯੋਗ੍ਯਃ ਸੋਕਤੇ ਵਮਨੇ, ਵਿਸ਼ੋਸਣਂ-ਉਪਵਾਸਲਕ੍ਸਣਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਕਤਵਮਨੋਕਤਵਮਨੋ ਵਾ ਜ੍ਵਰੀ ਸਰ੍ਵਥਾ ਲਙ੍ਗ਼ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸਾਣਾਂ-ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ, ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਾਨਾਂ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾਂ, ਪਾਚਨਾਯ-ਪਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਸ਼ਮਾਯ-ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚ| ਨਿਰਮਾਣਾਂ ਪੁਨਃ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਾਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨ੍ਨਵਰ੍ਜਨਮਾਹ-ਕਤੇਕਤੇ ਵੇਤਿ| ਕਤੇ ਵਮਨੇ ਵਮਨਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਭਾਵਾਦਕਤੇ ਵਾ| ਅਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਯ, ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾਯ|
Adhikarana ਅਨ੍ਨਵਰ੍ਜਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਦੋਸੇਣ ਭਸ੍ਮਨੇਵਾਗ੍ਨੌ ਛਨ੍ਨੇਨ੍ਨਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੋਸਪਚਨਾਜ੍ਜ੍ਵਰਿਤਾਨੁਪਵਾਸਯੇਤ੍||੧੦||
दोषेण भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते| तस्मादादोषपचनाज्ज्वरितानुपवासयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੋਸੇਣ-ਆਮਾਖ਼੍ਯੇਨ ਵਾਤਾਦਿਨਾ ਵਾ ਸਹੈਕਲੋਲੀਭੂਤੇਨ, ਅਗ੍ਨੌ ਛਨ੍ਨੇ-ਚ੍ਛਾਦਿਤੇ, ਅਨ੍ਨਮਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਭਸ੍ਮਨੇਵ| ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨੌ ਸ੍ਥਗਿਤੇ ਤੋਯਤਣ੍ਡੁਲਾਦਿਕਂ ਸ੍ਥਾਲੀਸ੍ਥਂ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ, ਤਥੈਵਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮਨ੍ਨਮਾਮੇਨ ਛਨ੍ਨੇਗੌ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰਾਮਦੋਸਸ੍ਯ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸ੍ਯ, ਪਚਨਂ-ਪਾਕਮਵਧਿਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਜ੍ਵਰਿਤਾਨ੍ਨਰਾਨੁਪਵਾਸਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਆਮੇਨ ਭਸ੍ਮਨੇਵੇਤਿ|
Adhikarana ਉਦਕਵਰ੍ਜਨਮ੍ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਦੋਸਾਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਦੋਸਾਃ (੧੧-੧੩) · Śloka ੧੩
ਤਸ੍ਣਗਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰੇ| ਤਤ੍ਕਫਂ ਵਿਲਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਣਾਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੧੧|| ਉਦੀਰ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਦੂਕਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਲੀਨਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਸ੍ਵੇਦਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੨|| ਨਿਦ੍ਰਾਜਾਡ੍ਯਾਰੁਚਿਹਰਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਵਲਮ੍ਬਨਮ੍| ਵਿਪਰੀਤਮਤਃ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਸਙ੍ਗ਼ਾਤਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍||੧੩||
तृष्णगल्पाल्पमुष्णम्बु पिबेद्वातकफज्वरे| तत्कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्||११|| उदीर्य चाग्निं स्त्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्| लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्||१२|| निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्| विपरीतमतः शीतं दोषसङ्ग़ातवर्द्धनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-[ ਤਸ੍ਣਕ੍- ] ਤਸ੍ਣਾਵਾਨ੍ਨਰਃ, ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ-ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ, ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰੇ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਣਗਿਤਿ " ਸ੍ਵਪਿਤਸੋਰ੍ਨਜਿਙ੍" ਇਤਿ ਨਜਿਙ੍| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਿਤਿ "ਪ੍ਰਕਾਰੇ ਗੁਣਵਚਨਸ੍ਯ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍| ਤਤ੍-ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪੀਤਂ, ਕਫਂ-ਵਾਤਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ, ਵਿਲਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ-ਵਿਲੀਨਵਿਗ੍ਰਹਤਾਮਾਪਾਦ੍ਯ, ਤਸ੍ਣਾਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍, ਤਰ੍ਪਣ ਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਅਗ੍ਨਿਮੁਦੀਰ੍ਯ-ਸਮਿਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਮਦੂਕਤ੍ਯ,-ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ| ਤਥਾ, ਲੀਨਾਨਿ-ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਛ, ਤਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਸ੍ਵੇਦਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਚ, ਤੇਸਾਮਨੁਲੋਮਨਂ-ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ-ਜੀਵਿਤਾਖ਼੍ਯਾਨਾਂ, ਅਵਲਮ੍ਬਨਮ੍| ਤਦੁਸ੍ਣਂ ਜਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨੇਨ ਚੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਕਰ੍ਮਕਥਨਵ੍ਯਾਜੇਨ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ| ਯਥਾ,-ਵਾਤਸ਼ੋਸਿਤੇਨ ਕਫੇਨ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੀਭੂਤੇਨਾਤ੍ਰ ਤਸ੍ਣਾ ਜਾਯਤੇ, ਤਥਾਧਿਕਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍, ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍, ਤਥਾ ਲੀਨਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਃ, ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਦਕਵਰ੍ਜਨਮਾਹ-ਤਸ੍ਣਗਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਿਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਨ ਸਰ੍ਵਥਾ, ਕਿਞ੍ਚਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਸਡਙ੍ਗਾਦਿਸ਼ਤਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਂ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰੇ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦੌ| ਤਸ੍ਣਕ੍-ਤਸਾਵਾਨ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਤ੍ਕਫਂ ਵਿਲਯਂ ਨੀਤ੍ਵੇਤਿ| ਲੀਨਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨਾਮਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਦੋਸਾਨਾਹ-ਵਿਪਰੀਤਮਤਃ ਸ਼ੀਤਮਿਤਿ| ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਃ-ਆਮਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਸਾਦਿਸਙ੍ਘਾਤਃ|
Adhikarana ਜਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਿਸੇਧਃ (੧੪-੧੫) · Śloka ੧੫
ਉਸ੍ਣਮੇਵਂਗੁਣਤ੍ਵੇਪਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਨੈਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲੇ| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਦਵਥੁਦਾਹਮੋਹਾਤਿਸਾਰਿਣਿ||੧੪|| ਵਿਸਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਿਨਿ| |੧੫|
उष्णमेवंगुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले| उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि||१४|| विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि| |१५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਵਂਗੁਣਮਪ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਏਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲੇ-ਕੇਵਲਪਿਤ੍ਤਲੇ ਜ੍ਵਰਿਣਿ, ਵਾ, ਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਤਥਾ, ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ-ਅਧਿਕਂ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਥ, ਤਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਦਵਥ੍ਵਾਦਿਮਤਿ ਨਰੇ ਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਤੀਵ੍ਰ ਊਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ ਦਵਥੁਃ| ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰ ਊਸ੍ਮਾ-ਦਾਹਃ| ਮੋਹੋ-ਭ੍ਰਮਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸਮਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਥਿਤੇ-ਜਾਤੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਤਥਾ, ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਃ, ਕ੍ਸਤਃ-ਉਰਃਕ੍ਸਤਃ, ਕ੍ਸੀਣੋ-ਧਾਤ੍ਵਪਚਯਵਾਨ੍, ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਥਾਭੂਤੇ ਨਰੇ ਨ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ,ਅਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਨਿ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਤਿ [ ਨਰੇ, ਨ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍ ]|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਉਸ੍ਣਮੇਵਂਗੁਣਤ੍ਵੇਪੀਤਿ| ਏਕਾਨ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲੇ-ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ-ਸਂਸਰ੍ਗਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਵਾ| ਦਵਥੁਃ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਨ੍ਨਿਪਾਦ੍ਯਃ (?)|
Adhikarana ਨਿਸਿਦ੍ਧੋਸ੍ਣੋਦਕਾਨਾਂ ਸਡਙ੍ਗਾਦਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮ੍ (੧੫-੧੬) · Śloka ੧੬
| ਘਨਚਨ੍ਦਨਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਬੁਪਰ੍ਪਟੋਸ਼ੀਰਸਾਧਿਤਮ੍||੧੫|| ਸ਼ੀਤਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਤੋਯਂ ਪਾਚਨਂ ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| |੧੬|
| घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्||१५|| शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृड्ज्वरापहम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਭ੍ਯਃ-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪਿਪਾਸਿਤੇਭ੍ਯੋ,ਘਨਾਦਿਸਾਧਿਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਤੋਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਪਾਨੀਯਸਾਧਨੇ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾ-"ਕਰ੍ਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਤੋਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਵਪੇਤ੍| ਅਰ੍ਧਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤਦ੍ਭਾਹ੍ਯਂ ਤੋਯਪਾਨੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਸੇਦ੍ਧੋ [ਸ੍ਣੋ] ਦਕਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮਾਹ ਘਨਚਨ੍ਦਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| [ਚਨ੍ਦਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍, ] "ਚਨ੍ਦਨੇ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍" ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍|
Adhikarana ਜ੍ਵਰੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੂਦ੍ਧਨਿਸੇਧਃ (੧੬-੧੭) · Śloka ੧੭
| ਊਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਵਰੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੂਸ੍ਮਣਾ ਵਿਨਾ||੧੬|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਧਿਕਮ੍| |੧੭|
| ऊष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नास्त्यूष्मणा विना||१६|| तस्मात्पित्तविरुद्धानि त्यजेत् पित्ताधिकेऽधिकम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਊਸ੍ਮਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚੋਸ੍ਮਣਾ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਪਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦੀਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਪੁਨਰਧਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਧਿਕਗ੍ਰਹਣੇਨੇਦਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ,-ਸਰ੍ਵੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋ ਭੂਯਸਾ ਤੁ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਊਸ੍ਮਾ-ਸਨ੍ਤਾਪਃ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਨਿਸੇਧਃ, ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਤ੍ਵਧਿਕਮ੍| ਰਾਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯਾਯਂ ਨਿਸੇਧੋ ਨ ਵਿਧਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯੋਕ੍ਤੋ(ਸ੍ਣੋ)ਦਕਾਦੇਃ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰੇ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਿਸੇਧਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
| ਸ੍ਨਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੧੭||
| स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਜ੍ਵਰੇ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਾਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਚਿਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨੀਤਿ ਤਤ੍ਸੇਵਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ| ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯਨੁਲੇਪਃ| ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਲਙ੍ਘਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਯਲ੍ਲਙ੍ਘਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਮੁਪਵਾਸਲਕ੍ਸਣਂ ਤਤੋ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੇਸਮ੍,-ਸ਼ੁਧ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਚ, ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਉਪਵਾਸਲਕ੍ਸਣਂ ਤੁ ਲਙ੍ਘਨਂ ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨਿ ਜ੍ਵਰੇ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਸ੍ਨਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਾਂ ਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਪ੍ਰਦੇਹਃ-ਅਨੁਲੇਪਨਮ੍| ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਲਙ੍ਘਨਂ-ਦੀਪਨਪਾਚਨਾਦਿ|
Adhikarana ਨਿਸੇਧੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੧੮-੧੯) · Śloka ੧੯
ਅਜੀਰ੍ਣ ਇਵ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਸਾਮੇ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਿ ਜ੍ਵਰੇ| ਨ ਪਿਬੇਦੌਸਧਂ ਤਦ੍ਧਿ ਭੂਯ ਏਵਾਮਮਾਵਹੇਤ੍||੧੮|| ਆਮਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਮਹੇਰਿਵ| |੧੯|
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे| न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्||१८|| आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषमहेरिव| |१९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਥਾਜੀਰ੍ਣੇ ਸਾਮੇ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜ੍ਯਪਿ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਮੌਸਧਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍, ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਾਤ੍| ਤਥੈਵ ਸਾਮੇ ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਰੁਣਪੀਡਾਵਤਿ ਤਦਾਨੀਮਾਮਪਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦ੍ਯੌਸਧਂ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍-ਔਸਧਂ ਪੀਤਂ, ਅਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਮਾਮਾਭਿਭੂਤ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਭੂਯ ਏਵਾਮਮਾਵਹੇਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸਾਮ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਬਹ੍ਵਾਮ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਲ੍ਪੇ ਹ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇ ਭੇਸਜਮਨੁਜ੍ਞਾਤਮੇਵ| ਤਥਾ ਚੋਵਾਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੮/੧੯)-"ਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨੇ ਤੁ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਗੁਰੁਦਰੇ| ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪਾਕਾਰ੍ਥਮਗ੍ਨੇਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਯ ਚ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਮੋ ਬਹ੍ਵਾਮ ਇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਅਥਾਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਮਹੇਰਿਵ| ਯਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਘ੍ਨਮਪ੍ਯਭਿਹਿਤਮਹੀਨਾਂ ਤਦੇਵ ਵਿਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਸੇਧੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਅਜੀਰ੍ਣ ਇਵ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਮਿਤਿ| ਯਥਾ ਵਿਸਘ੍ਨਮਪਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਸਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਸਵਰ੍ਧਨਮ੍, ਏਵ ਮਾਮਗ਼੍ਨਮਪ੍ਯੌਸਧਂ ਆਮਾਭਿਭੂਤਕੋਸ੍ਠੇ ਆਮਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ(?)-"ਵੈਯਾਤ੍ਯਾਦ੍ਯਧਿਕੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਭੇਦਃ ਕਰ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਤਿ| ਕਦਾ ਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੇਦੋ ਨੈਵਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍|| ਕਸਾਯਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਵਚੂਰ੍ਣਿਕਮ੍| ਸਾਮਜ੍ਵਰੇ ਕਫੋਰਸ੍ਕੇ ਏਤਤ੍ਸ੍ਰਂਸਨਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਵਿਤੋ ਯਦ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੋ ਧਾਨ੍ਯਪਟੋਲਯੋਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਗੁਣਾਃ (੧੯-੨੦) · Śloka ੨੦
| ਸੋਦਰ੍ਦਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸੇ ਜਙ੍ਘਾਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਿ||੧੯|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ, ਸ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਪਾਟਵਮ੍||੨੦||
| सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्वास्थिशूलिनि||१९|| वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः, स प्रवर्तयेत्| स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਉਦਰ੍ਦਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਃ| ਉਦਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪੀਨਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਜਙ੍ਘੇ, ਚ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਸ੍ਥੀਨਿ ਛ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੂਲਂ, ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਵਾਤਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ-ਹਿਤਃ| ਸ ਆਚਰਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਪਾਟਵਂ-ਦੀਪ੍ਤਤਰਤ੍ਵਂ, ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਸ੍ਵੇਦਮਾਹ-ਸੋਦਰ੍ਦਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸ ਇਤਿ| "ਉਦਰ੍ਦ ਉਕ੍ਤੋ ਵਕ੍ਸੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋਨ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਤਵੇਪਥੁਃ| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਃ ਸ਼ੋਥੋ ਰਾਗਕਣ੍ਡੂਯੁਤੋਪਰੈਃ||" ਇਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਪ੍ਯੁਦਰ੍ਦਃ| ਸ੍ਵੇਦਗੁਣਾਨਾਹ-ਸ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਮੁਤ੍ਰੇਤਿ| ਸ੍ਵੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੩੧)-"ਖ਼ਰ੍ਪਰਭਸ੍ਟ [ਪਟਸ੍ਥਿਤਕਾਞ੍ਜਿਕਸਿਕ੍ਤੋ ਹਿ ਵਾਲੁਕਾਸ੍ਵੇਦਃ| ਸ਼ਮਯਤਿ ਵਾਤਕਫਾਮਯਮਸ੍ਤਕਸ਼ੂਲਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਦੀਨ੍||"] ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਾਚਾਰਵਿਧਿਪਾਲਨਮ੍ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਵਿਧਿਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚਾਨੁਪਲਯੇਤ੍| |੨੧|
स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वशश्चानुपलयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਂ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇ ਕਥਿਤਂ,ਚਾਚਾਰਵਿਧਿਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਨੁਪਾਲਯੇਤ੍, ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਯਮਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਵਿਧਿਮਿਤਿ ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀਤਿ|
Adhikarana ਲਙ੍ਘਨਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲਃ (੨੧-੨੨) · Śloka ੨੨
| ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਕਾਲੋ ਯਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ||੨੧|| ਮਲਾਨਾਂ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਾ| |੨੨|
| लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः||२१|| मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा| |२२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ-ਮਲਾਨਾਂ-ਸਾਮਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਚ, ਸਮਰ੍ਥ੍ਯਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਾਦਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਾਵਸਾਨਾਃ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ-ਅਵਸ੍ਥਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ| ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਜ੍ਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਲਙ੍ਘਨਂ-ਉਪਵਾਸਲਕ੍ਸਣਂ, ਮਲਾਨਾਂ ਪਾਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| [ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ ] ਕਾਲਃ ਸਡਹਾਖ੍ਯਃ| ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦ੍ਯਵਾਗ੍ਵਃ-ਪੇਯਾਃ| ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ-ਤਿਕ੍ਤਰਸਾਗ੍ਜ੍ਰਾਤਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਯੋਗਃ| ਏਵਮਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਲਙ੍ਘਨਾਦਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਾਨ੍ਤਾ ਮਲਾਨਾਮੇਕੈਕਸ਼ਃ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਥਵਾ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਪਾਚਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ, ਯਥਾ-ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਸਡਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਵਾਗ੍ਵਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ ਪਾਚਨਾਨ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਤਰੁਣੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਤ੍ਰ "ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਃ" (ਸ਼੍ਲੋ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਲਙ੍ਘਨਯੋਗ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ, "ਸੋਦਰ੍ਦਪੀਨਸ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਯੋਗ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ, "ਇਤ੍ਯਯਂ ਸਡਹੋ ਨੇਯਃ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੩੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਕਾਲਯੋਗ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ, "ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁਤਂ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੇਯਾਯੋਗ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ, "ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚ ਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪਯੋਗਯੋਗ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ, ਇਤਿ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਯਥਾ,-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕੇ ਸਾਮੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੇਵ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਦਿਦਿਨਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਕਾਲਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਪੇਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪਯੋਗਃ, ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਯਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਵਿਸਯੇਪਵਾਦਮਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਙ੍ਹਨਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਕਾਲਮਾਹ-ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਦਨਮਿਤਿ| ਲਙ੍ਘਨਂ-ਵਮਨਮ੍, ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸੋ ਕਾਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਯਥਾਵਸ੍ਥਮਿਤਿ ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਦੋਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਮਨਮ੍, ਸੋਦਰ੍ਦਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ੍ਵੇਦ੍ਨਮ੍, ਸਾਮਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕਾਲਃ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਬੋਧਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਯਵਾਗੂਃ, ਮਦੁਜ੍ਵਰਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਿਕ੍ਤਕੋ ਰਸਃ| ਅਨੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਤਦਵਸ੍ਥੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਲਙ੍ਘਨਾਦੀਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|ਜ੍ਵਰੇ "ਲਙ੍ਘਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਵਿਸੇਸ਼ੇ ਲਙ੍ਘਨਨਿਸੇਧਃ (੨੨-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਕ੍ਸਯਾਗਨ੍ਤੁਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਿਸੁ ਲਙ੍ਗ਼ਨਮ੍||੨੨|| ਨੇਸ੍ਯਤੇ| |੨੩|
| शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्ग़नम्||२२|| नेष्यते| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਵਾਤੇਨ-ਆਮਦੋਸਾਦ੍ਯਦੁਸ੍ਟੇਨ, ਯੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਜ੍ਵਰਃ| ਕ੍ਸਯੇਣ-ਧਾਤ੍ਵਪਚਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇਨ, ਯੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ ਕ੍ਸਯਜ੍ਵਰਃ| ਯਸ਼੍ਚ ਭੂਤਵਿਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ਸ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰਃ| ਤਥਾ, ਅਤਰੁਣੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਃ| ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਂਭੂਤਾਃ| ਤੇਸੁ ਲਙ੍ਗ਼ਨਂ ਨੇਸ੍ਯਤੇ| ਤੇਸੁ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਲਙ੍ਗ਼ਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਕ੍ਸਯੇਤਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਃ-ਨਿਰਾਮਵਾਯੁਃ| ਕ੍ਸਯੋ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ| ਆਗਨ੍ਤੁਃ-ਅਭਿਗ਼ਾਤਾਦਿਜਃ| ਜੀਰ੍ਣਃ-ਚਿਰਕਾਲਜਃ|
Adhikarana ਤਤ੍ਰ ਬਂਹਣਰੂਪਂ ਸ਼ਮਨਮ੍ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਤੇਸੁ ਹਿ ਹਿਤਂ ਸ਼ਮਨਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| |੨੩|
तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤੇਸੁ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਤਾਦਿਜ੍ਵਰੇਸੁ, ਸ਼ਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ਼ਮਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਪਤਰ੍ਪਣਰੂਪੇਣ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਂ ਤਚ੍ਛਮਨਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍, ਬਂਹਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਤਤ੍ਸ੍ਪਸ੍ਟਮੇਵ ਬਂਹਣਮਿਤ੍ਯੇਤਦੇਵ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਤਮ੍ ? ਕਿਂ ਸ਼ਮਨਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਪਦਦ੍ਵਯੋਪਾਦਾਨੇਨ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਯਮਰ੍ਥੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟ ਉਭਯਯੋਰੁਪਾਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਤੇ| ਯਥਾ-ਨ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਵਿਕਯਾ ਯਦ੍ਬਂਹਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਤਤ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ? ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬਹਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਤਤ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤੇਸੁ ਸ਼ਮਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਂ ਲਙ੍ਗ਼ਨਭੇਦਃ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍,- ਬਂਹਣਭੇਦ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| "ਬਂਹਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਤ੍ਵੇਵ ਵਾਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਸ੍ਯ ਚ|" (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੪੧੭) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਵੈਤ੍ਰਾਸ਼ਮ੍ਯਮਾਤ੍ਰ(?)ਨਿਵਾਰਕਬਂਹਣਲਾਭਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨਸ਼ਬ੍ਦੋਕ੍ਤਿਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੧੬੬)-"ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਵਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨੩-੨੪) · Śloka ੨੪
| ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤ੍ਯਾ ਜਾਨੀਯਾਦਵਿਸ਼ੋਸਿਤਮ੍||੨੩|| ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਜ੍ਞਾਨਮਵੇਕ੍ਸੇਤ ਚ ਲਙ੍ਘਨੇ| |੨੪|
| तत्र सामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्||२३|| द्विविधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने| |२४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-[ ਤਤ੍ਰ- ] ਤੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇਸੁ, ਮਧ੍ਯੇ, ਸਾਮਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣੇਨ "ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ" (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੨/੫੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਅਵਿਸ਼ੋਸਿਤਂ-ਅਲਙ੍ਘਿਤਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਲਙ੍ਘਨੇ-ਲਙ੍ਘਨਲਕ੍ਸਣਾਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਜ੍ਞਾਨਂ-ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਂ, ਚਵੇਕ੍ਸੇਤ| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ-ਚ-"ਵਿਮਲਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾ ਸਰ੍ਗੋ ਮਲਾਨਾਂ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੪/੧੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਅਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯ" (ਹ,ਸੂ.ਅ. ੧੪/੨੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰਤਿ ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤ੍ਯੇਤਿ| "ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਮਜ੍ਵਰਾਕਤ੍ਯਾ ਅਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇਪ੍ਯਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣਂ ਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਲਙ੍ਘਿਤੋਭੂਦਿਤ੍ਯੇਵਮਰ੍ਥਃ| ਲਙ੍ਘਿਤਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮੇ-"ਵਿਮਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਸਰ੍ਗਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਪੇਯੋਪਚਾਰਃ ਪੇਯੋਪਚਾਰਫਲਮ੍ (੨੪-੨੬) · Śloka ੨੬
| ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਤਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨੪|| ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਭਿਰ੍ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਭਿਰਾਦਿਤਃ| ਸਡਹਂ ਵਾ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਵਾ ਜ੍ਵਰੋ ਯਾਵਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੨੫|| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਾਭਿਃ ਸਮਿਦ੍ਭਿਰਿਵ ਪਾਵਕਃ| |੨੬|
| युक्तं लङ्घितलिङ्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्||२४|| यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः| षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्||२५|| तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः| |२६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਃ-ਵਿਸ਼ੋਸਿਤਲਕ੍ਸਣੈਃ, ਯੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਿਤਂ ਨਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਃ ? ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਭਿਃ| ਯਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਵੀਪ੍ਸਾਯਾਮਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਤਦੌਸਧਂ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਮ੍| ਵਾਤਾਦੇਃ ਪਥਗ੍ਰੂਪਸ੍ਯ ਸਂਸਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯਮੌਸਧਂ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਃ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ ਪੇਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਥਾਯਥਂ ਯੋਗ੍ਯੈਃ ਕਤਾਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਃ ? ਮਣ੍ਡਃ ਪੂਰ੍ਵਃ-ਪ੍ਰਧਾਨਃ, ਅਚ੍ਛਤਯਾ ਯਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾਭਿਰਿਤਿ ਸਮਾਸਃ| ਏਵਂ ਮਣ੍ਡਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਨਾਃ ਪੇਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਨ ਤੁ ਮਣ੍ਡਃ ਪੂਰ੍ਵਃ-ਪ੍ਰਥਮੋਭ੍ਯਵਹਾਰੋ, ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਪੇਯਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਜ੍ਵਰੇਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੭)-"ਸਸ੍ਟਵਿਡ੍ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਹਿਮਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍|" ਤਾਮਪਿ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍, ਨ ਕੇਵਲਾਮਿਤਿ| ਏਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਵਥਿਤਾਮਲਕੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨੇ ਕ੍ਵ ਮਣ੍ਡਃ ? ਤਥਾ ਕ੍ਵ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰੀ ਵਾ ਮਣ੍ਡਃ "ਸ਼ਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਾਜਾਮ੍ਬੁਦਾਡਿਮੈਃ|" (ਚ.ਸੂ.ਅ. ੨੭/੨੫੬) ਇਤ੍ਯੇਵਂਸ੍ਵਰੂਪਃ ? ਪੇਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਸੁਧਿਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਨਾਭਿਃ ਪੇਯਾਭਿਰਸਾਵੁਪਾਚਰਣੀਯਃ| ਤਸ੍ਯ-ਜ੍ਵਰਿਣਃ, ਤਾਭਿਃ-ਪੇਯਾਭਿਃ, ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ-ਸਮਿਧ੍ਯਤੇ, ਸਮਿਦ੍ਭਿਃ-"ਏਧੈਃ, ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯਃ ਪਾਵਕਃ| ਮੁਨਿਨਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੪੯)-"ਤਾਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਸਂਯੋਗਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਾਃ| ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੩/੧੪੯)-"ਤਾਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਸਂਯੋਗਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਾਃ| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਨੁਲੋਮਨਾਃ| ਸ੍ਵੇਦਨਾਯ ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਟ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| ਆਹਾਰਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਯ ਸਰਤ੍ਵਾਲ੍ਲਾਘਵਾਯ ਚ|| ਜ੍ਵਰਧ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੇਯਾਭਿਰਾਦਿਤਃ| ਜ੍ਵਰਾਨੁਪਾਚਰੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍" ਇਤਿ| ਖਰਨਾਦੇਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਪਿਬੇਦ੍ਚ੍ਚਾਂ ਸਸਿਕ੍ਥਾਂ ਵਾ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਪੇਯਾ ਨਵਜ੍ਵਰੇ|" ਇਤਿ| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਜ੍ਵਰਿਣਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਰੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਡਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੇਯਾਭਿਰ੍ਜ੍ਵਰਿਣਂ ਸਡਹਂ ਯਾਵਦੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸਣ੍ਣਾਮਹ੍ਨਾਂ ਸਮਾਹਾਰਃ, "ਤਦ੍ਧਿਤਾਰ੍ਥੋਤ੍ਤਰਪਦ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮਾਸਃ, "ਰਾਜਾਹਃਸਖਿਭ੍ਯਸ੍ਟਚ੍" ਇਤਿ ਟਚ੍, ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦੇਃ ਸਮਾਹਾਰੇ" ਇਤ੍ਯਹ੍ਨਾਦੇਸ਼ੋ ਯਦਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਦਾ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਭਕ੍ਤਯੂਸਾਦਿਭਿਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਵਾਸ਼ਾਬ੍ਦੇਨ ਗਮਯਤਿ| ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਵੇਤਿ| ਅਥਵਾ ਸਡਹੇਤੀ ਤੇਪਿ ਯਾਵਜ੍ਜ੍ਵਰੋ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਾਵਤ੍ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਨਨੁ, ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਸਡਹਂ ਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ? ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦੇਵਮਾਹੁਃ| ਸਡਹਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਦੁਤਾਯਾਮਪਿ ਜਾਤਾਯਾਂ ਸਡਹਂ ਯਾਵਤ੍ ਜ੍ਵਰਿਣਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਂ ਸਡਹਂ ਵੇਤਿ ਕਤਮ੍| ਅਪਰੇ ਤੁ ਕਾਲ ਏਵ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਜ੍ਵਰਮਾਰ੍ਦਵਸ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮਿਦਂ ਕਤਮਿਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਜ੍ਵਰਮਾਰ੍ਦਵੇ ਤੁ ਜਾਤੇ ਪਾਚਨਾਦਿਯੋਗਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੩੯)- "ਤਤਃ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਸਾਯਃ" ਇਤਿ| ਅਥ ਤਾ ਏਵ ਪੇਯਾ ਵਕ੍ਤੁਮੁਪਕ੍ਰਮਤੇ
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੇਯੋਪਚਾਰਮਾਹ-ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਭਿਰਿਤਿ| ਸਡਹਂ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਵਾ-ਯਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਯਦੌਸਧਂ ਪਾਚਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਵਾ| ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਭਿਃ-ਪ੍ਰਥਮਦਿਨੇ ਮਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਦਿਨਾਦੌ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ| ਆਦਿਤਃ-ਆਦੌ, ਅਨ੍ਤੇ ਯੂਸੈ ਰਸੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਦਿਨੇ ਮਣ੍ਡਃ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਚਤੁਰ੍ਥੇਸੁ ਪੇਯਾਃ-ਯਵਾਗੂਵਿਲੇਪ੍ਯਃ, "ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਚ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩੭) ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍, ਚਕਾਰੇਣ ਵਿਲੇਪੀ, ਪਞ੍ਚਮੇ ਯੂਸੌਦਨਃ, ਸਸ੍ਠੇ ਰਸੌਦਨਃ, ਇਤਿ ਸਡਹਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਯੂਸੌਦਨਰਸੌਦਨੌ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ, "ਇਤ੍ਯਯਂ ਸਡਹੋ ਨੇਯਃ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩੮) ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਜ੍ਵਰਮਦੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਾਵਧ੍ਯਨ੍ਤਰੇ (?) ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਵਯਮੂਹ੍ਯਮ੍| ਉਕ੍ਤੋਪਚਾਰਫਲਮਾਹ-ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰਿਤਿ| ਤਸ੍ਯ-ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ| ਤਾਭਿਃ-ਮਣ੍ਡਾਦਿਰਸਯੂਸਰਸਪੇਯਾਦਿਭਿਃ|
Adhikarana ਲਾਜਪੇਯਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੋਜ੍ਯਾ ਅਮ੍ਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ਪੇਯਾ (੨੬-੨੭) · Śloka ੨੭
| ਪ੍ਰਾਗ੍ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਸੁਜਰਾਂ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍||੨੬|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਂ, ਤਥਾਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀ ਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਹਦਾਡਿਮਾਮ੍| |੨੭|
| प्राग्लाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्||२६|| ससैन्धवां, तथाऽम्लार्थी तां पिबेत्सहदाडिमाम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਭ੍ਯਃ ਪੇਯਾਭ੍ਯੋ, ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਯਵਾਦਿਪ੍ਰਕਤਿਜਾਂ ਪੇਯਾਮ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਮ੍ ? ਸੁਜਰਾਮ੍, ਅਲ੍ਪਜਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਂਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਾਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਮਿਤਿ ਪਥਗ੍ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਾਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩/੧੭੭)- "ਲਾਜਪੇਯਾਂ ਚ ਸੁਜਰਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰੈਃ ਸ਼ਤਾਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੇਸਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਲ੍ਪਸੈਨ੍ਧਵਾਮਿਤਿਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀ-ਯੋ ਜ੍ਵਰ੍ਯਮ੍ਲ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਸਃ, ਤਾਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਂ ਪੇਯਾਂ, ਸਹਦਾਡਿਮਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਪੇਯਾਯਾਃ ਸਦਾਡਿਮਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| "ਵੋਪਸਰ੍ਜਨਸ੍ਯ" ਇਤਿ ਸਹਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਸਭਾਵਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੇਯਾਸੁ ਪ੍ਰਥਮਂ ਲਾਜਪੇਯਾ ਯੋਜੇਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਾਗ੍ਲਾਜਪੇਯਾਮਿਤਿ| ਸੁਜਰਾਂ-ਸੁਕ੍ਵਥਿਤਾਮ੍| ਕ੍ਵਥਨਂ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ| ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ ਸਡਙ੍ਗਵਤ੍ਸਾਧ੍ਯਃ| ਸਲਵਣਤ੍ਵਂ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, "ਕਸਾਯਯੋਨਯਃ ਪਞ੍ਚ ਰਸਾ ਲਵਣਵਰ੍ਜਿਤਾਃ|" (ਹ. ਕ. ਅ. ੬/੮) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| "ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਪੇਯਾ" ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਲਾਜਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਕ੍ਵਾਥੇ ਕ੍ਵਥਨੀਯਾਃ| ਅਸ੍ਯਾ ਏਵ ਪੇਯਾਯਾਃ ਮਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਥਮਦਿਨੇ ਪੇਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੫੯) "ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸੁਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯਾਦੌ ਵਿਧਾਯ ਕਵਲਗ੍ਰਹਮ੍| ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਕਪਥ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਿਤਤ੍ਵੇਨ ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਤੇਸ੍ਤਥਾ| ਸਕ੍ਤਵਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਾਜਪੂਰ੍ਵਾ ਹਿਤਾ ਨ ਤੇ|| ਪਾਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਲਾਜਮਣ੍ਡਸ੍ਤੇਨੋਸ੍ਣ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਅਤੋਯਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਸਾਧਿਤੋ ਭਿਸਜਾਂ ਮਤਃ|| ਤਚ੍ਚੇਜ੍ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯਵਿਘ੍ਨੇਨ ਜ੍ਵਰੀ ਜੀਵੇਤ੍ਤਦਾਧ੍ਰੁਵਮ੍|" ਇਤਿ| ਯਤ੍ "ਵਾਤੇ ਵਾਤਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮਵਾਤਰੁਜਾਜ੍ਵਰੇ| ਵਾਠ੍ਯਮਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਪਟੋਲਮਗਧਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਦ੍ਬਦ੍ਧਮਲਵਿਸਯਮ੍| ਭਸ੍ਟਃ ਸ਼ਕਲੀਕਤੋ ਯਵੋ-ਵਾਠ੍ਯਃ| ਅਮ੍ਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਤਥਾਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀਤਿ| ਤਾਂ-ਲਾਜਪੇਯਾਮ੍| ਤਥਾ-ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਸਹਦਾਡਿਮਾਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਸੁ ਦਾਡਿਮਂ ਪ੍ਰਦੇਯਮ੍|
Adhikarana ਸ਼ਿਥਿਲਮਲਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਯੋ ਪੇਯਾ (੨੭) · Śloka ੨੭
| ਸਸ੍ਟਵਿਡ੍ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਹਿਮਾਮ੍||੨੭||
| सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਸ੍ਟਵਿਟ੍-ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਾ ਜ੍ਵਰੀ, ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵਾ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਾਕ੍ਸਿਕਾਂ ਹਿਮਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਨੋਸ੍ਣਾਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਯੋ ਜ੍ਵਰੀ| ਧਾਨ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਵਤ੍ਰਾਪਾਸ੍ਯੇ, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਧੁਰਪਾਕਤ੍ਵਾਦਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯੋਤ੍ਸਾਰਣੋਪਕ੍ਸੀਣਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੁ ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਿਥਿਲਮਲਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰਯੋਃ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਸਸ੍ਟਵਿਡਿਤਿ| ਹਿਮਾਯਾਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ, ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|
Adhikarana ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ੂਲਿਨਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਬਸ੍ਤਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਸਾਧਿਤਾਮ੍| |੨੮|
बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ੂਲੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਗੋਕ੍ਸੁਰਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ੂਲਿਨਃ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਬਸ੍ਤਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਃ-ਸ਼ੂਲੀਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਿਣਃ ਪੇਯਾ (੨੮-੨੯) · Śloka ੨੯
| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਲਾਬਿਲ੍ਵਨਾਗਰੋਤ੍ਪਲਧਾਨ੍ਯਕੈਃ||੨੮|| ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰ੍ਯਮ੍ਲਾਂ ਪੇਯਾਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨੀਮ੍| |੨੯|
| पृश्निपर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः||२८|| सिद्धां ज्वरातिसार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨੀਂ ਜ੍ਵਰਾਤਿ ਸਾਰਵਾਨ੍ ਅਮ੍ਲਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਦੀਪਨੀ ਚਾਸੌ ਪਾਚਨੀ ਚੇਤਿ ਪੁਂਵਤ੍ਕਰ੍ਮਧਾਰਯੇਤਿ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵਃ| ਅਤ੍ਰਾਮ੍ਲਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਪੇਯਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਮ੍ਲਾਰ੍ਥੀ ਯੋ ਜ੍ਵਰੀ ਸ ਸਦਾਡਿਮਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਿਮਨੇਨ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਅਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸੀ ਭਵਤੁ ਵਾ ਮਾ ਭਵਤੁ| ਤਥਾਪ੍ਯਮ੍ਲਾਮੇਵ ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੀ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮਮ੍ਲਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਿਣਃ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਤਿ| ਅਮ੍ਲਾਂ-ਦਾਡਿਮੋਪੇਤਾਮ੍|
Adhikarana ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾ (੨੯) · Śloka ੨੯
| ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਹਿਕ੍ਕਾਰੁਕ੍ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਾਨ੍||੨੯||
| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਬੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ-ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪੇਯਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਵਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਮਾਹ ਹਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨੇਤਿ| ਹਸ੍ਵੇਨ-ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਰੁਕ੍-ਸ਼ੂਲਮ੍|
Adhikarana ਕਫਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾ (੩੦-੩੧) · Śloka ੩੧
ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਮਹਤਾ ਕਫਾਰ੍ਤੋ ਯਵਸਾਧਿਤਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਵਰ੍ਛਾਃ ਸਯਵਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕੈਃ ਕਤਾਮ੍||੩੦|| ਯਵਾਗੂਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭਸ੍ਟਾਂ ਮਲਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨੀਮ੍| |੩੧|
पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधितम्| विबद्धवर्छाः सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्||३०|| यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ-ਕਫਾਰ੍ਤੋ ਨਰੋ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਨਾ-ਮਹਤਾ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਹ ਯਵਸਾਧਿਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਏਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਿਤ੍ਵੇਨ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਯਵਾਸ੍ਤੁਕ੍ਵਾਥ ਏਵ| ਵਿਬਦ੍ਧਂ-ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ, ਵਰ੍ਚਃ-ਪੁਰੀਸਂ, ਯਸ੍ਯ-ਨਰਸ੍ਯ, ਸ ਨਰਃ ਸਯਵਾਂ-ਯਵਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਮ੍ ? ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕੈਃ ਕਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭਸ੍ਟਾਂ-ਸਮ੍ਯਗਾਜ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲਃ-ਪੁਰੀਸਾਦਿਃ, ਦੋਸੋ-ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤੇਸਾਮਨੁਲੋਮਨੀਂ-ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਫਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਮਹਤੇਤਿ| ਯਵਰੂਪੇਯਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਭਸ੍ਟਾ ਯਾਵਨ੍ਨਿਰਧ(ਨ੍ਨਿਰ੍ਧੂਮ)ਤ੍ਵਂ ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਨ੍ਤਾਪ੍ਯ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਮ੍|
Adhikarana ਵਿਬਦ੍ਧਸ਼ੂਲਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾ (੩੧-੩੨) · Śloka ੩੨
| ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਨਾਗਰੈਃ||੩੧|| ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਸਰੁਜਿ| |੩੨|
| चविकापिप्पलीमूलद्राक्षामलकनागरैः||३१|| कोष्ठे विबद्धे सरुजि| |३२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ-ਵਿਬਦ੍ਧਦੋਸਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇ, ਤਥਾ ਸਰੁਜਿ ਚਵਿਕਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦ ਵਿਬਾਦ੍ਧਸ਼ੂਲਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਤਿ|
Adhikarana ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਃ ਪੇਯਾ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਿ| ਕੋਲਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕਲਸ਼ੀਧਾਵਨੀਸ਼੍ਰੀਫਲੈਃ ਕਤਾਮ੍||੩੨||
पिबेत्तु परिकर्तिनि| कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਃ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ| ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਂ-ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਛੇਦਨਮਿਵਾਨੁਭਵਃ, ਸ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸ ਪਰਿਕਰ੍ਤੀ ਕੋਸ੍ਠਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਿ ਤੁ ਕੋਸ੍ਠੇ, ਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਰੀਫਲਂ-ਬਿਲ੍ਵਫਲਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਨਃ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਕੋਲਂ ਬਦਰਮ੍| ਕਲਸ਼ੀ-ਪਸ੍ਣਿਪਰ੍ਣੀ| ਸ਼੍ਰੀਃ-ਬਿਲ੍ਵਃ|
Adhikarana ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਾਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾ (੩੩-੩੪) · Śloka ੩੪
ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਃ ਸਿਤਾਮਲਕਨਾਗਰੈਃ| ਸਿਤਾਬਦਰਮਦ੍ਵੀਕਾਸਾਰਿਵਾਮੁਸ੍ਤਚਨ੍ਦਨੈਃ||੩੩|| ਤਸ੍ਣਾਛ੍ਛਰ੍ਦਿਪਰੀਦਾਹਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਾਮ੍| |੩੪|
अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः| सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनैः||३३|| तृष्णाछ्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰੋ ਨਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਿਤਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਾਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਮਾਹ-ਅਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਾਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤ ਇਤਿ| ਸਿਤਾ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਸਾ ਚ ਮਧੁਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਸਿਤਾਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਜ੍ਯਨਾਗਰੈਃ" ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਤੇਨ ਸਰ੍ਪੈਰ੍ਭਸ੍ਟਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਪਰੀਵਾਰਃ-ਉਪਦ੍ਰਵਃ|
Adhikarana ਪੇਯੌਸਧੈਰੇਵਰਸਯੂਸਾਦਿਕਾਨਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ (੩੪) · Śloka ੩੪
| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪੇਯੌਸਧੈਰੇਵ ਰਸਯੂਸਾਦਿਕਾਨਪਿ||੩੪||
| कुर्यात्पेयौषधैरेव रसयूषादिकानपि||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪੇਯੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰੇਵੌਸਧੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸਾਦਯੋਪਿ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| [ ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ-(ਚਿ. ਅ. ੧)-"ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯੌਸਧਰੇਵ ਰਸਯੂਸਾਦਿਕਾਨਪਿ|" ] ਰਸੋਤ੍ਰ ਮਾਂਸਰਸਃ| ਯੂਸਾਃ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਕ੍ਵਾਥਾਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪਾਨਿਯਮਸ੍ਤੁਤਕ੍ਰਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪੇਯਾਦਿਸੁ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸੂਪਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਪੇਯਾਯੂਸਰਸਾਦ੍ਯੇਸੁ ਰਸਾਲਾਪਾਨਕਾਦਿਸੁ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਲੋਕਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ||" ਇਤਿ|| ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯਤ੍ਪਰਿਮਾਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਯੋਗ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਰਿਮਾਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਵ ਪੇਯਾਦਯਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ,-ਪੇਯਾਯੂਸਰਸਾਦ੍ਯੇਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣਮਲ੍ਪਮੇਵ ਕਲ੍ਪਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਪਾਨਾਰ੍ਥੇ ਚ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਧਿਤਂ ਤੋਯਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦਲ੍ਪਪਰਿਮਾਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਵ ਸਧਨੀਯਮ੍| ਅਲ੍ਪਪਰਿਮਾਣੇਨੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਤਤ੍ਤੋਯਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਾਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਖਾਰਣਾਦਿਰਪਾਠੀਤ੍-"ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਘਨਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮਲ੍ਪੌਸਧਂ ਜਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਸ਼੍ਰਪਣਕ੍ਰਿਯਾਸਾਮਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯਸ੍ਯੋਭਯਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ਸਂਜ੍ਞਾਵਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣਭੇਦਾਦਯਂ ਕ੍ਵਾਥ ਇਦਂ ਜਲਮਿਤਿ| ਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਥਾਚ ਪੇਯਾ ਦੇਯਾਸ੍ਤਥਾ ਯੂਸਰਸਾ ਅਪ੍ਯਚ੍ਛਾ ਏਵ ਦੇਯਾਃ, ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਭਯਾਤ੍| ਕ੍ਵਾਥੋਪ੍ਯਤ ਏਵ ਬਹੁਪਰਿਮਾਣਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧਨਤਯਾ ਤਿਕ੍ਤਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੋਪਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਜ੍ਵਰੇ ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪੇਯਾ ਦੇਯਾ ਨ ? ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੇਯੌਸਧੈਰੇਵ ਰਸਯੂਸਾਦਿਕਾਨਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਹ-ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਪੇਯਾਨਿਸੇਧਃ (੩੫-੩੬) · Śloka ੩੬
ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵੇ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਕਫੇ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤਯੋਰ੍ਵਾਧਿਕਯੋਸ੍ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਦਾਹਪੀਡਿਤੇ||੩੫|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਪੇਯਾਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| |੩੬|
मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे| ग्रीष्मे तयोर्वाऽधिकयोस्तृट्छर्दिर्दाहपीडिते||३५|| ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति| |३६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਰ੍ਥੇਸੁ ਪੇਯਾਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮੁਨਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਮਦ੍ਯੇਨੋਦ੍ਭਵੋ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ, ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯੇ ਪੁਰੁਸੇ, ਤਥਾ ਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਸਤਿ, ਤਥਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ, ਤਥਾ ਤਯੋਰ੍ਵਾਧਿਕਯੋਃ, ਤਯੋਰਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯੇਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਸ਼੍ਚਾਧਿਕਯੋਃ, ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਕਫ ਇਤ੍ਯਸ੍ਤਯੋਰੇਵ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਥਾ ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਦਾਹੈਃ ਸਮੁਦਿਤੈਃ ਪੀਡਿਤੇ ਪੁਰੁਸੇ ਯੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤੁ ਤਡਾਰ੍ਤੇਨੁਜ੍ਞਾਤੈਵ, ਆਸ੍ਵੇਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਤ੍ਰ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਃ, ਦਾਹਾਰ੍ਤੇਪਿ ਸਸ੍ਟਵਿਡ੍ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਵੇਤ੍ਯਾਹ, ਤਥਾ ਯਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪੇਯਾਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤੇਸੁ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਪੇਯਾਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਮਦ੍ਯੋਦ੍ਭਵ ਇਤਿ| ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯੇ ਪੁਰੁਸੇ| ਤਯੋਃ-ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਰਧਿਕਯੋਰ੍ਵਾ|
Adhikarana ਨਿਸਿਦ੍ਧਪੇਯਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ (੩੬-੩੭) · Śloka ੩੭
ਤੇਸੁ ਤੁ| ਜ੍ਵਰਾਪਹੈਃ ਫਲਰਸੈਰਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍||੩੬|| ਪਿਬੇਤ੍ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍| |੩੭|
तेषु तु| ज्वरापहैः फलरसैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्||३६|| पिबेत्सशर्कराक्षौद्रान्| |३७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਸੁ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸਯਭੂਤੇਸੁ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍-ਲਾਜਸਕ੍ਤੂਨ੍, ਪਿਬੇਤ੍,-ਪੇਯਾਵਸਰੇ ਨ ਤੁ ਯਵਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਪਹੈਃ ਫਲਰਸੈਃਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਰਸੈਃ-ਸ੍ਵਰਸੈਃ, ਅਥਵਾ ਤਦ੍ਰਸੈਃਕ੍ਵਾਥੈਃ| ਅਥਵਾ, ਅਦ੍ਭਿਃ-ਜਲੈਃ, ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ? ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਸਿਦ੍ਧਪੇਯਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣਮਾਹ-ਤੇਸੁ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਂ-ਲਾਜਚੂਰ੍ਣਕਤਮਰ੍ਥਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਾਡਿਮਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਥ੍ਯਾਪੀਲੁਪਰੁਸਕੈਃ| ਜ੍ਵਰਘ੍ਨੈਸ੍ਤੋਯਮਦਿਤੈਰਦ੍ਭਿਰ੍ਵਾ ਲਾਜਤਰ੍ਪਣਾਨ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਰਜਸਃ" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਕ੍ਤ੍ਵਃ| ਤੇ ਚ ਲਾਜਾਨਾਮ੍|
Adhikarana ਤਤੋ ਯੂਸੌਦਨਨਰਸੌਦਨੌ (੩੭-੩੮) · Śloka ੩੮
ਤਤੋ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਤਰ੍ਪਣੇ| ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਵੌਦਨਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨਸ਼੍ਨੀਯਾਦ੍ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਮ੍||੩੭|| ਦਕਲਾਵਣਿਕੈਰ੍ਯੂਸੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜੈਃ| |੩੮|
ततो जीर्णे तु तर्पणे| यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृष्टतण्डुलम्||३७|| दकलावणिकैर्यूषै रसैर्वा मुद्गलावजैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਤਃ-ਤਰ੍ਪਣਪਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਰ੍ਪਣੇ, ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਵੇਤਿ ਯਵਾਗੂਪਾਨਾਰ੍ਹੇ ਨਰੇ ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਜੀਰ੍ਣਾਯਾਂ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਰੁਸੋ-ਜਾਤਬੁਭੁਕ੍ਸਃ ਸਨ੍, ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਨਕਾਲ ਓਦਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍-ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਭਸ੍ਟਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਕਿਂ ਕੇਵਲਮੋਦਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਦਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਕਲਾਵਣਿਕੈਃ-ਕੁਲਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਰ੍ਯੂਸਃ-ਕ੍ਵਾਥੈਃ, ਓਦਨਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜੈਰੋਦਨਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜਰਸੈਰਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਰਸੈਰਿਤਿ ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਲਾਵਜਰਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ ਲਾਵਜਰਸਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਃ, ਅਤ ਏਵ ਬਹੁਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਲਾਵਾਨਾਮਲ੍ਪਾਨਾਂ ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਮਤ੍ਰੋਪਯੋਗਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| "ਨਾਤਿਮਾਂ ਸਾਸ੍ਤਨੁਰਸਾ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ| ਅਨ੍ਯੇਤ੍ਵਾਚਕ੍ਸਤੇ,-"ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਪਟੁਸ੍ਨੇਹਾ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯੂਸੋਦਨਰਸੌਦਨਾਵਾਹ-ਤਤੋ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਯਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣਮੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਤਰ੍ਪਣੇ ਜੀਰ੍ਣੇ, ਯਸ੍ਯ ਯਵਾਗੂਰੁਕ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯ ਯਵਾਗ੍ਵਾਂ ਜੀਰ੍ਣਾਯਾਂ, ਓਦਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਮਪਿ ਵਿਕਾਰਃ ਪਾਕਃ| ਸ ਚ ਦਿਨਤ੍ਰਯੇਣ ਜਾਯਤੇ| ਤ੍ਰਿਦਿਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਯੂਸੌਦਨਂ ਤਤੋ ਰਸੌਦਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੁਦ੍ਗਜੈਰ੍ਯੂਸੈ ਰਸੈਃ| ਲਾਵਜੈਰ੍ਦਕਲਾਵਣਿਕੈਃ| ਦਕਂ-ਉਦਕਮ੍, ਤੇਨ ਲਵਣੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ, ਅਕਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਾਦਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜੈਰਪਿ ਯਥਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਜੈਃ| ਯੂਸੈਰ੍ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਵੇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਮੁਦ੍ਗਲਾਵਜੈਰਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਨ ਘਟਤੇ, ਕ੍ਰਮਾਭਾਵਾਤ੍|
Adhikarana ਮਣ੍ਡਾਦ੍ਯੁਪਚਾਰਸ੍ਯੋਪਸਂਹਾਰਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
| ਇਤ੍ਯਯਂ ਸਡਹੋ ਨੇਯੋ ਬਲਂ ਦੋਸਂ ਚ ਰਕ੍ਸਤਾ||੩੮||
| इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਇਤਿ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪ੍ਰਥਮੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸਡਹੋ ਨੇਯਃ ਅਤਿਵਾਹ੍ਯਃ, ਨਾਨ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ, ਇਤ੍ਯਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ- ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਭਿਸਜਾ ਸਡਹੋ ਨੇਯਃ ? ਬਲਂ ਰਕ੍ਸਤਾ, ਤਥਾ ਦੋਸਂ ਤਤ੍ਕਾਲੇ ਸਾਮਂ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਪਥਕ੍ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਂ ਵਾ ਤਜ੍ਜ੍ਵਰਕਾਰਣਂ ਰਕ੍ਸਤਾ,-ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾ, ਯਥਾਸੌ ਦੋਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਾਮਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਵਾ ਨ ਯਾਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਦਿ ਕਿਲ ਬਲਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ੍ਯਾਮਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਮੋ ਦੋਸੋ ਵਰ੍ਧੇਤ, ਅਥਾਮਦੋਸਕ੍ਸਪਣਾਰ੍ਥਮਪਤਰ੍ਪਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤਦਾ ਬਲਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਵਤ੍ਤ੍ਯਾਵਹਿਤੇਨ ਵੈਦ੍ਯੇਨੋਭਯਂ ਰਕ੍ਸਤੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਨਾਤ੍ਰਾਵਹੇਲਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਮਣ੍ਡਾਦ੍ਯੁਪਚਾਰਮੁਪਸਂਹਰਤਿ-ਇਤ੍ਯਯਂ ਸਡਹੋ ਨੇਯ ਇਤਿ|
Adhikarana ਤਤਃ ਕਸਾਯਃ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਤਤਃ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਸਾਯੋ ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪਾਚਨਃ ਸ਼ਮਨੋਥਵਾ||੩੯||
ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते| कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਃ-ਤਿਕ੍ਤਸਾਵਸਾਨੈਸ੍ਤਤ੍ਕਾਲੋਚਿਤੈਰ੍ਜ੍ਵਰਕਾਰਿਸਾਮਮਲਪਕ੍ਤਹੇਤੁਭਿਃ, ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਤਤਃ-ਸਡਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਕਸਾਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਃ ਪਾਚਨਃ, ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪਾਚਨਸਂਜ੍ਞਯਾ ਵਿਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਦਿਰਰ੍ਘਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਃ (ਸ਼੍ਲੋ. ੪੮) ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਃ ਸ਼ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ਮਨਸਂਜ੍ਞਯਾ ਵਿਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਛਾਧ੍ਯੇਸ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ (ਸ਼੍ਲੋ. ੫੧) "ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾ ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ| ਤਦੇਤਦੁਭਯਂ-ਪਾਚਨਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਮੁਸ੍ਤਾਪਪਰ੍ਟਕਾਦਿਃ ਸ਼ਮਨਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਃ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਦਿਃ, ਕਸਾਯਃ-ਕ੍ਵਾਥਃ, ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਸ੍ਯ ਪਾਚਨਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯ| ਅਤ ਏਵ ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਲਙ੍ਘਨਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਲ੍ਪਪਕ੍ਵੇਸੁ ਪਕ੍ਵਪ੍ਰਾਯੇਸ੍ਵੀਸਦਾਮੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਪਾਚਨਮਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਪਿਸ੍ਟਪੇਸਣਨ੍ਯਾਯੇਨਾਨਰ੍ਥਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚਾਪਕ੍ਵਂ ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁਜਾਤਂ ਤਦਗ੍ਨਿਃ ਪਛਤਿ, ਪਹਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਃ ਪਾਚਨਃ ਪਾਚਯਾਤ| ਏਵਂ ਚ ਪਾਕ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਕਿਮਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤੁ ? ਕਿਂ ਵਾ ਕਸਾਯਃ ਪਾਚਯਤੁ ? ਇਤ੍ਯਨੁਪਪਨ੍ਨਮਿਵੈਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਦਾ ਪੁਨਰ੍ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਃ ਕਲਿਙ੍ਗਾਦਿਰਨ੍ਯੋ ਵਾ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸਾਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੋ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਪਾਚਨੋ ਭਵਨ੍ਨਪਿ ਸ਼ਮਨਸਂਜ੍ਞਃ, ਨ ਪਾਚਨਸਂਜ੍ਞਃ| ਨਨੁ, ਪ੍ਰਥਮ ਏਵ ਦਿਨੇ ਤਿਕ੍ਤਰਸਕਸਾਯਮਨੁਜਜ੍ਞੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਵਾਛ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੫)- "ਘਨਚਨ੍ਦਨਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਬੁਪਰ੍ਪਟੋਸ਼ੀਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਤੋਯਂ ਪਾਚਨਂ ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਕਥਮੇਤਤ੍ ? ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਜ੍ਵਰਿਣਃ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਤਸੋਵਸ਼੍ਯਂ ਪਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਤਰਣੀਯਮ੍| ਨ ਚ (ਪਾਨੇ) ਮਦ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਾਰਨਾਲਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਾਮਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇਪਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਵਂ ਵਿਧਾਨਿ ਨਿਸਦ੍ਧਾਨਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਃ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲਮਪ੍ਯਾਮਦੋਸਸ੍ਰੋਤਃਸਂਰੋਧਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਦੀਨਾਵਹੇਤ੍ ਜ੍ਵਰਂ ਗਾਢਤਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਨਾਰ੍ਥੇ ਤਿਕ੍ਤਸਾਧਿਤਮੁਕ੍ਤਮਮ੍ਬ੍ਵਨੁਮੇਨੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਯੈਵ ਯੋਜ੍ਯਾ ਨੀਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਿ| ਕਿਞ੍ਚ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਤਸਤੋ ਜਲਂ ਬਹੌਸਧਂ ਪਾਤੁਮਪਿ ਨ ਕ੍ਸਮੇਤ| ਕਿਞ੍ਚ ਕਤਿਪਯਾਨ੍ਯੇਵ ਘਨਾਦੀਨਿ ਜਲਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਪਾਤੁਮਨੁਮਤਾਨਿ, ਨ ਸਕਲਾਨ੍ਯਪਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਯਨੁਮਤਾਨਿ| ਕਿਂਤਰ੍ਹਿ ? ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਘਨਾਦੀਨ੍ਯੇਵ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਪ੍ਰਭਾਵਤ੍ਵਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਥਾ-ਸ਼ਮੀਫਲਂ ਮਧੁਰਮਪਿ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਮ੍, ਤਥਾਮ੍ਲਮਪ੍ਯਾਮਲਕਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਮ੍, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣਮਪਿ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮ੍, ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਦਪ੍ਯੂਹ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਘਨਾਦੀਨਾਂ ਪਾਨੀਯਸਂਸ੍ਕਾਰੋਪਯੋਗੋ ਨਵਜ੍ਵਰੇਪਿ ਹਿਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਔਸਧਮਾਹ-ਤਤਃ ਪਕ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤਿ| ਤਤਃ-ਸਡਹਾਤ੍ਪਰਮ੍| ਕਸਾਯਃ-ਸ੍ਵਰਸਾਦਿਃ ਅਪਕ੍ਵਦੋਸਸ਼ਙ੍ਕਾਯਾਂ ਪਾਚਨਃ, ਤਦਭਾਵੇ ਸ਼ਮਨਃ| ਵਦ੍ਧਿਜਸ਼ਨਮ੍(?)| ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਿਤਿ ਦਿਨਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਨਾਦਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਦੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਮਕਥਨਾਰ੍ਥਮ੍|
Adhikarana ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇ ਕਸਾਯਵਿਸ਼ੇਸਃ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ, ਕਟੁਕਃ ਕਫੇ| |੪੦|
तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः, कटुकः कफे| |४०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸਾਯ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇ-ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ, ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਾਪ੍ਰਕਾਰਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦਨ੍ਯਦੋਸੋਤ੍ਥੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਤਿਕ੍ਤਰਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯੋ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਖ੍ਯੇ, ਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸੋ ਨਿਸਰ੍ਗਤ ਏਵ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਮਿਨ੍ਪਠਿਤਃ| ਯਥਾ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦/੧੪)- "ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਮਰੋਚਿਸ੍ਣੁਰਰੁਚਿਂ ਕਮਿਤਡ੍ਵਿਸਮ੍| ਕੂਸ੍ਠਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਦਾਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਵੋਚਤ੍ (ਛ. ਸੂ. ਅ. ੨੬੪੩)- "ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਃ ਸ੍ਵਯਮਰੋਛਿਸ੍ਣੁਰਰੋਛਕਘ੍ਨੋ ਵਿਸਘ੍ਨਃ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਯੋਃ ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣੋ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸੇਸੁ ਯਥਾ ਤਿਕ੍ਤਰਸਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਰਸਾਨਾਮਿਤ੍ਯਵੇਹਿ| ਗੁਡੂਛ੍ਯਾਦੇਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਦੇਵ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਯਜ੍ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਤਛ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਯੇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਗੁਡੂਛ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿ(?)ਗੁਣਾਨਾਹ| ਯਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਅ. ੧੨)- "ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰ ਤਡ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਗ੍ਕ੍ਤਨੁਤ੍||" ਇਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਾਧੇਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਸਿਦ੍ਧਮਪਿ ਯਤ੍ ਪੁਨਰੁਛ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਤੇਸਾਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਕਟੁਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਟੁਕਰਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਜਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਕਫੇ-ਕਫਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ, ਨ ਤੁ ਯਃ ਕਸ਼੍ਛਿਤ੍ਕਟੁਕਦ੍ਰਵ੍ਯਕਸਾਯਃ, ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਤ੍ਵਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਃ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮੇਵ ਕਟੁਰਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਂ ਕਿਮਪਿ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਜ੍ਜਵਰਘ੍ਨਮਿਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਤਸ੍ਮਾਛ੍ਛਾਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤ੍ "ਕਫੇ ਕਟੁਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ" ਇਤਿ ਜਗਾਦ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੋਸੇ ਯਃ ਕਸਾਯਸ੍ਤਮਾਹ-ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤ ਇਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਕਫੇਪਿ, ਨ ਤੁ ਵਾਤੇ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਕਸਾਯਕਸਾਯਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਃ ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਃ (੪੦-੪੧) · Śloka ੪੧
| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵੇਪਿ ਕਸਾਯਃ ਸ ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪੦|| ਨਵਜ੍ਵਰੇ, ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍ਕਸਾਯੋ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍| ਕੁਰੁਤੇਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਕਾਨਪਿ||੪੧||
| पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते||४०|| नवज्वरे, मलस्तम्भात्कषायो विषमज्वरम्| कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माध्मानादिकानपि||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸਾਯਃ-ਕਸਾਯਰਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਦ੍ਰਵ੍ਯਜਃ ਕਸਾਯਃ, ਸ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵੇਪਿ ਨਵਜ੍ਵਰੇ,-ਤਰੁਣਜ੍ਵਰੇ, ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਮਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਜਿਤੋ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ-ਸਤਤਾਦਿਕਂ, ਕੁਰੁਤੇ| ਕਸਾਯਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਹਿ ਮਲਾਃ ਕੋਸ੍ਠਮਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਕਮਯਾਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਤੋਤੋਲੀਨਾਃ ਕਸਾਯਪਾਨਵਿਹਿਤਵੇਗਾ ਅਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਮੇਵ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਯਦਿ ਹਿ ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਦਾਨੇਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਹਾਨਿਰ੍ਨ ਕਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਸਨ੍ਤਤਮੇਵ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤਤਾਦਿਕਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ ਕਰ੍ਤੁਮੇਸਾਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਨਨੁ, ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵੇਪੀਤ੍ਯਨਰ੍ਥਮ੍| ਯਤਃ "ਕਸਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਾ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੦੧੨੦) ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਅਰ੍ਥਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਮ੍| ਨਵਜ੍ਵਰੇ-ਏਕਦੋਸਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਵਾਤਕਫਜੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ, ਕੇਵਲਂ ਕਸਾਯੋ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤੋਪਿ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇਪਿ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫਜੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਨਾਯਂ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਕਸਾਯੋਯਂ ਯੋਜਿਤੋ ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਾਵਦਰੁਚ੍ਯਾਦੀਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨਿਯਤਰੁਪਾਣਾਮਨੇਕਾਨਾਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇਰੁਚ੍ਯਾਦਿਰੂਪਾਸ੍ਤੇਸਾਮੇਵੇਹ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮੇਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਤਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਕਾਨਪੀਤ੍ਯੇਕਵਿਭਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵ੍ਯਵਚ੍ਛਦ੍ਯ ਪਥਙ੍ਕ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਃ ਕਤਸ੍ਤੇਨੇਦਂ ਦ੍ਯੋਤ੍ਯਤੇ,-ਕਸਾਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੋਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰੁਤੇ, ਅਰੁਚ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਕੁਰੁਤੇ, ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਕਸਾਯੋ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸੋ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੇਵ ਨਵਜ੍ਵਰੇ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਕਲ੍ਪਨਾਵਸ਼ਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩੧੧੬੦)- "ਯਃ ਕਸਾਯਃ ਕਸਾਯਸ੍ਤੁ ਸ ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ੍ਤਰੁਣੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਨ ਤੁ ਕਲ੍ਪਨਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕਸਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਸਾਯਂ ਜ੍ਵਰੇ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵੇਪੀਤਿ| ਕਸਾਯਃ-ਕਸਾਯਰਸਸ੍ਯ ਕਸਾਯਃ| ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਨ ਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ ਨ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਸਾਯਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਾ ਵਿਮਾਰ੍ਗਾ ਵਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਚ ਜ੍ਵਰਮ੍|| ਵਹ੍ਵਾਮਕਫਵਾਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਲਾਨਾਹਾਦਿਕਾਨਪਿ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਉਕ੍ਤੌਸਧਕਾਲਸ੍ਯ ਮਤਾਨ੍ਤਰੇਣ ਨਿਰਾਕਰਣਮ੍ (੪੨) · Śloka ੪੨
ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੌਸਧਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ਾਹਤਃ| ਕੇਚਿਲ੍ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮਾਮੋਲ੍ਬਣੇ ਨ ਤੁ||੪੨||
सप्ताहादौषधं केचिदाहुरन्ये दशाहतः| केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणे न तु||४२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਟਮੇਹ੍ਨਯੌਸਧਂ-ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਸ਼ਤਾਦਿਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤਂ, ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ ਕਿਚਿਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯਾ ਆਹੁਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦਸ਼ਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮੌਸਧਂ-ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਕਂ, ਯੋਜ੍ਯਮਾਹੁਃ| ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੌਸਧਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਭਣ੍ਯਤੇ, ਓਦਨਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਗ਼ੁਤ੍ਵੋਕ੍ਤੇਃ| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਯੇਨਾਸੌ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਭੁਕ੍ਤਃ| ਆਹਿਤਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਠਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਨਿਪਾਤਃ| "ਪਰਮਤਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਮਨੁਮਤਮੇਵ" ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍, ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਮੋਲ੍ਬਣੇ ਤੁ ਨ-ਆਮਾਧਿਕਜ੍ਵਰਿਣਿ ਪੁਰੁਸੇ ਪੁਨਰੌਸਧਂ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਕਂ ਸਡਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਦਸ਼ਾਹਾਦ੍ਵਾ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਿਮਿਤਿ ਚੇਤ੍ ? ਆਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਕ੍ਤਮੌਸਧਕਾਲਂ ਮਤਾਨ੍ਤਰੇਣ ਨਿਰਾਕੁਰੁਤੇ-ਸਪ੍ਤਾਹਾਦੌਸਧਮਿਤਿ| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨ-ਮਣ੍ਡਾਦਿ, ਸਡਹਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਅਵਧਿਤ੍ਰਯਮਪ੍ਯਪ੍ਰਯੋਜਕਮ੍| ਯਾਵਦਾਮੋਲ੍ਬਣਸ੍ਤਾਵਦੌਸਧਂ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
Adhikarana ਸ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੪੩-੪੪) · Śloka ੪੪
ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰਪਰੀਤਸ੍ਯ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਯਤਃ| ਦੋਸੇਥਵਾਤਿਨਿਚਿਤੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਰਿਣਿ||੪੩|| ਅਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਭੂਯੋ ਜ੍ਵਲਯਤਿ ਜ੍ਵਰਮ੍| |੪੪|
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः| दोषेऽथवाऽतिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणि||४३|| अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम्| |४४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰੇਣ ਪਰੀਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਿਣਃ ਪੁਂਸੋ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਦੋਸਸ੍ਯ-ਆਮਾਦ੍ਯਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯ, ਵੇਗੋ-ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਨੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍, ਦੋਸਵੇਗਃ, ਤਸ੍ਯੋਦਯਃ-ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ, ਦੋਸਵੇਗੋਦਯਃ| ਅਥਵਾ, ਉਲ੍ਬਣਾਮਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੇਰ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਵੇਗੋਦਯਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ ਸਤਿ| ਅਥਵਾ ਤਥੈਵ ਦੋਸੇ-ਆਮਾਖ਼੍ਯੇ, ਅਤਿਨਿਚਿਤੇ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਞ੍ਚਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਵਾਤਾਦੌ ਵ ਦੋਸ ਉਲ੍ਬਣੇ| ਅਤ ਏਵ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇਵਸ਼੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਰਿਣਿ| ਯਤੋ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਦਾਨੀਮਾਮਚ੍ਛਨ੍ਨਪਾਵਕੇਨਾਪਛ੍ਯਮਾਨਂ ਭੈਸਜ੍ਯਂ-ਔਸਧਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਿਸ਼ਤਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤਂ, ਤਦੌਸਧਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਭੂਯਃ-ਪੁਨਰਪਿ, ਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਲਯਤਿ-ਉਤ੍ਤੇਜਯਤਿ ਨ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਮੋਲ੍ਬਣੇ ਜ੍ਵਰੇ ਨ ਸਡਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਪਿ ਸਪ੍ਤਾਹਾਨ੍ਨ ਚ ਦਸ਼ਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਦਾ ਤਰ੍ਹਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਤੀਵ੍ਰਜ੍ਵਰਪਰੀਤਸ੍ਯੇਤਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਹ੍ਯਾਮੋਲ੍ਬਣੋ ਜ੍ਵਰਃ-ਅਪਕ੍ਵਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮੇਰ੍ਥੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਿਃ, ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ| ਉਭਯੋਰਪਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੌਸਧਮਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਲਯਤਿ|
Adhikarana ਔਸਧਯੋਗ੍ਯਾ ਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾ (੪੪-੪੫) · Śloka ੪੫
| ਮਦੁਰ੍ਜ੍ਵਰੋ ਲਘੁਰ੍ਦੇਹਸ਼੍ਚਲਿਤਾਸ਼੍ਚ ਮਲਾ ਯਦਾ||੪੪|| ਅਚਿਰਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਦਾ| |੪੫|
| मृदुर्ज्वरो लघुर्देहश्चलिताश्च मला यदा||४४|| अचिरज्वरितस्यापि भेषजं योजयेत्तदा| |४५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਦੁਰ੍ਜ੍ਵਰਃ-ਉਪਦ੍ਰਵਮਦੁਤਯਾ| ਲਘੁਃ-ਪਟੁਃ ਦੇਹਃ| ਚਲਿਤਾ ਮਲਾਃ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਯਃ| ਮਦੁਰ੍ਜ੍ਵਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾਵਸ੍ਥਾ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਤਦਾਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਮਚਿਰਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ-ਅਨਿਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸਡਹਸ੍ਯਾਪਿ, ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸਡਹੇਪ੍ਯਤੀਤੇ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯੈਵਂਲਕ੍ਸਣਾਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਯਾਂ ਤਦੌਸਧਂ ਚ ਨ ਯੋਜ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਕਾਲਤੋ ਗਰੀਯਸੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਥ ਤਦੌਸਧਮਾਹ-ਘ੍
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਔਸਧਯੋਗ੍ਯਾਂ ਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾਮਾਹ-ਮਦੁਜ੍ਵਰ ਇਤਿ|
Adhikarana ਔਸਧਮ੍ (੪੫-੪੬) · Śloka ੪੬
| ਮੁਸ੍ਤਯਾ ਪਰ੍ਪਟਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯਾਪਿ ਵਾ||੪੫|| ਪਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਾਠੋਸ਼ੀਰਂ ਸਵਾਲਕਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਵ੍ਚ੍ਛਭੂਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਮ੍||੪੬||
| मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयाऽपि वा||४५|| पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्| पिबेत्तद्व्च्छभूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਮੁਸ੍ਤਯਾ ਸਹ ਪਰ੍ਪਟਂ ਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਧਨ੍ਵਯਾਸੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਕ੍ਯਂ-ਸ਼ਤਂ, ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ-ਸ਼ੀਤਕਲ੍ਪਨਾਕਲ੍ਪਿਤਂ, ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਾਠਾ ਚੋਸ਼ੀਰਂ ਚ ਪਾਠੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਲਕੇਨ ਸਹ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਵਰਸਕਲ੍ਕਫਾਣ੍ਟਾਖ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾਭ੍ਯਃ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਾਖ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾਦ੍ਵਯਕਲ੍ਪਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦੇਤਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾਯੁਗਲਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍| ਵਾ ਸਮੁਚ੍ਛਯੇ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ| ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਥਾ ਪਾਠੋਸ਼ੀਰਂ ਸਵਾਲਕਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਯਾਵਦ੍ਭੂਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਮਪਿ ਪਿਬੇਦਿਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਔਸਧਮਾਹ-ਮੁਸ੍ਤਯਾ ਪਰ੍ਪਟਂ ਯੁਕ੍ਤਿਮਿਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਧਾ,- ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਮ੍, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਰ੍ਪਟਮ੍, ਦੁਰਾਲਭਾਪਰ੍ਪਟਮ੍, ਪਾਠਾਦਿਤ੍ਰਯਮ੍ ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਚ| ਤਚ੍ਚ ਪਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਵਾ ਕਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਾਕ੍ਯਃ-ਕ੍ਵਾਥਃ|
Adhikarana ਉਕ੍ਤੌਸਧਾਨਾਂ ਵਿਸਯਂ ਵਿਭਾਗਂ ਫਲਂ ਚ (੪੭) · Śloka ੪੭
ਯਥਾਯੋਗਮਿਮੇ ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕਸਾਯਾ ਦੋਸਪਾਚਨਾਃ| ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਤਸ੍ਣਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਾਪਕ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਃ||੪੭||
यथायोगमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः| ज्वरारोचकतृष्णास्यवैरस्यापक्तिनाशनाः||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਇਮੇ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦਯਃ ਕਸਾਯਾਃ, ਯਥਾਯੋਗਂਯੋਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯੋ ਯਃ ਕਸਾਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਕਿਂਕ੍ਰਿਯਾ ਏਤੇ ਸ੍ਯੁਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸਪਾਚਨਾਃ, ਦੋਸਸ੍ਯ-ਆਮਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਪ੍ਰਾਯਸ੍ਯ, ਪਾਚਨਾਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਚਯੇਦਾਮਂ ਯਤਤ੍ਪਾਚਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਜਿਨ੍ਨਿਰਾਮਸ੍ਯ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚਮਨਂ ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚਾਚਾਰ੍ਯੋਗ੍ਨ੍ਯਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ "ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕ ਜ੍ਵਰੇ" (ਹ. ਉ. ਅ. ੪੦/੪੮) ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨੇ ਜ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਵੇਹਿ, ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਕ੍ਤਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਂ ਵਿਸਯਂ ਵਿਭਾਗਂ ਫਲਂ ਚਾਹ-ਯਥਾਯੋਗਮਿਤਿ| ਯਥਾਯੋਗਂ-ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਵਾ ਲਭ੍ਯਃ, ਯਤ੍ਰ ਜ੍ਵਰੇ ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਪਰ੍ਯਾਲੋਚਨਯਾ ਯੋਗ੍ਯਃ, ਸ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਸ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੮੨)- "ਨਾਗਰਂ ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਂ ਚ ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਬਅਹ੍ਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਾਚਨਕਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜ੍ਵਰਿਤਾਯ ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਭੂਨਿਮ੍ਬਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕਾਮਤਾਃ| ਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਮਤੀਸਾਰਂ ਜ੍ਵਰਂ ਚ ਸਮਹੌਸਧਾਃ|| ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕਸਾਯਾਃ (੪੮-੫੧) · Śloka ੫੧
| ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ||੪੮|| ਪਟੋਲਂ ਸਾਰਿਵਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਪਾਠਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਫਲਾਮਦ੍ਵੀਕਾਮੁਸ੍ਤਵਤ੍ਸਕਾਃ||੪੯|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਮਮਤਾ ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਮੁਸ੍ਤਾਮਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਣ੍||੫੦|| ਪਞ੍ਚਤੇ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸ਼ਮਨਾ ਮਤਾਃ| |੫੧|
| कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी||४८|| पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी| पटोलनिम्बत्रिफलामृद्वीकामुस्तवत्सकाः||४९|| किराततिक्तममृता चन्दनं विश्वभेषजम्| धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाण्||५०|| पञ्चते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः| |५१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਦਯੋਰ੍ਧਸ਼ੋਕੈਃ ਸਮਾਪਨਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਃ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਸ਼ਮਨਾ ਮਤਾਃ ਮੁਨੀਨਾਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
Adhikarana ਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੨
| ਦੁਰਾਲਭਾਮਤਾਮੁਸ੍ਤਾਨਾਗਰਂ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ||੫੧|| ਅਥਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਕਨੀਯਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ|੫੨|
| दुरालभामृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे||५१|| अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्| कनीयः पञ्चमूलं च|५२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੁਰਾਲਭਾਦਿ ਪਾਚਨਂ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ, ਅਥਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ, ਕਨੀਯੋ-ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ, ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਾਚਨਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸਪਾਚਨਾਨਿ ਕਥਯਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਹ-ਦੁਰਾਲਭਾਮਤਾਮੁਸ੍ਤਾਨਾਗਰਮਿਤਿ| ਦੁਰਾਲਭਾਦਿਚਤੁਸ੍ਕਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦ੍ਯਸ੍ਟਕੋ ਵਾ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੨-੫੩) · Śloka ੫੩
| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾਘਨਮ੍||੫੨|| ਕਟੁਕਾ ਚੇਤਿ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਤਥਾ| ਸਧਨ੍ਵਯਾਸਭੂਨਿਮ੍ਬਂ|੫੩|
| पित्ते शक्रयवाघनम्||५२|| कटुका चेति सक्षौद्रं मुस्तापर्पटकं तथा| सधन्वयासभूनिम्बं|५३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇ-ਪਿਤ੍ਤਜੇਜ੍ਵਰੇ, ਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾਦਯਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾ ਮਤਾਃ| ਪਿਤ੍ਤਜੇਪਿ ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਂ ਧਨ੍ਵਯਾਸਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤ ਹਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਹ-ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾਘਨਮਿਤਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਦਿਤ੍ਰਿਕੋ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਚਤੁਸ੍ਕੋ ਵਾ|
Adhikarana ਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੩-੫੪) · Śloka ੫੪
| ਵਤ੍ਸਕਾਦ੍ਯੋ ਗਣਃ ਕਫੇ||੫੩|| ਅਥਵਾ ਵਸਗਾਙ੍ਗੇਯੀਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਦੁਰਾਲਭਾਃ| |੫੪|
| वत्सकाद्यो गणः कफे||५३|| अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गबेरदुरालभाः| |५४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-"ਵਤ੍ਸਕਮੂਰ੍ਵੀਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੩੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਕਫੇ ਮਤਃ| ਅਥਵਾ ਵਸਾਦਿਃ| ਗਾਙ੍ਗੇਯੀ-ਮੁਸ੍ਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਹ-ਵਤ੍ਸਕਾਦ੍ਯੋ ਗਣ ਇਤਿ| "ਵਤ੍ਸਕਮੂਰ੍ਵਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਗਣਃ, ਵਸਾਦਿਚਤੁਸ੍ਕੋ ਵਾ| ਗਾਙ੍ਗੇਯੀਮੁਸ੍ਤਾ| ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ|
Adhikarana ਸਸ਼ੂਲਵਿਬਿਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਫਵਾਤ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ ਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ ਸਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਫਵਾਤ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੪-੫੫) · Śloka ੫੫
| ਰੁਗ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤੇ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍||੫੪|| ਅਭਯਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ਮ੍ਯਾਕਕਟੁਕਾਘਨਮ੍| |੫੫|
| रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्||५४|| अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्| |५५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੁਗ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰੇਭਯਾਦਿਘਨਾਵਸਾਨਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਹ-ਰੁਗ੍ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੮੮)- "ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਪਾਚਨਂ ਵਾਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ|| ਕਲਿਙ੍ਗਂ ਕਟ੍ਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਾਠਾ ਤਿਕ੍ਤਕਰੋਹਿਣੀ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪੀਤਂ ਪਾਚਨਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ|| ਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਸ਼ਿਫਾਵਿਸ਼੍ਵਕਾਯਸ੍ਥਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਕਫਜ੍ਵਰੇਸ਼ੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਾਚਨਂ ਵਾ ਕਣਾਦਿਕਮ੍|| ਸਮ੍ਸਸ੍ਟਦੋਸੇਸੁ ਹਿਤਂ ਸਂਸਸ੍ਟਮਥ ਸਂਸਸ੍ਟਮਥ ਪਾਚਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਅਥ ਸ਼ਮਨਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਸਗੁਡਾਃ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕਣਰੇਣੁਕਾਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸਾਰਿਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮਤਾਗੁਡਾਃ|| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਚਾਕੁਸ੍ਠਦੇਵਦਾਰੁਹਰੇਣੁਕਾਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਮਾਂਸੀਮੁਸ੍ਤਧਾਨ੍ਯਕਾਃ|| ਕਸ੍ਣਾਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਗੁਡਸਾਰਿਵਾਃ| ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਬਲਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਾਰਿਵਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਾਃ|| ਆਰਗ੍ਵਧੋ ਬਲਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਮਧੁਕਂ ਗੁਡਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਸ੍ਵਰਸੋ ਵਾ ਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਃ|| ਸਕਸ੍ਣਜੀਰਕਸਿਤਾਨਾਗਰਸ਼੍ਚਾਮਤਾਰਸਃ| ਵਾਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕੇਵਲੋ ਵਾਮਤਾਰਸਃ|| ਭਾਰ੍ਗੀਸਰਲਗਾਙ੍ਗੇਯੀਦਾਰੁਕੁਸ੍ਠੈਲਵਾਲੁਕਮ੍| ਕੋਸ੍ਣਂ ਗੁਡਘਤੋਪੇਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵਾਤਜੇਜ੍ਵਰੇ||' ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੮੯)- "ਕਿਰਾਤਾਬ੍ਦਾਮਤੋਦੀਚ੍ਯਬਹਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸੁਰੈਃ| ਸਸ੍ਥਿਰਾਕਲਸ਼ੀਵਿਸ਼੍ਵੈਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੨੭)-"ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਸਹ ਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਪਰ੍ਵਭੇਦਂ ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਪਵਨਜ੍ਵਰਮ੍|| ਦਰ੍ਭਂ ਬਲਾਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਂ ਪਾਚਯੇਤ੍ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਘਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਵਾਤਜ੍ਵਰਃ| ਅਥ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀ ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਃ ਸਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਃ ਸਾਰਿਵਾਦਿਃ ਸਸ਼ਕਰਃ|| ਸਿਤਾਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ਼ੀਤੋਸ਼ੀਰਪਰੂਸਕਮ੍| ਗੁਡੂਚੀਸਾਰਿਤ੍ਰਃਰੋਧ੍ਰਕਮਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ਕਰਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਤਿਕ੍ਤਘਨਸ਼ਮ੍ਯਾਕਫਲਪਪਟਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਪਰ੍ਪਟਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤਿਕ੍ਤਾਤਿਕ੍ਤ ਬਸਾਸਿਤਾਃ|| ਸ਼੍ਯਾਮਾ-ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਬਿਭੀਰਕਮ੍| ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਮਲਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਕੇਵਲੋ ਵਾਪਿ ਪਰ੍ਪਟਃ|| ਕਸਾਯੋ ਵਾ ਹਿਮਸ੍ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬਜਃ| ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਘ੍ਨੀਤਿਕ੍ਤਾ ਵਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੪੧)-"ਪਟੋਲਯਵਧਾਨ੍ਯਾਕਮਧੁਕਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰ ਦਾਹਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਚਾਤਿਪ੍ਰਮਾਥਿਨੀਮ੍|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਗ੍ਵਧਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਯਾਥਵਾ ਜਲਮ੍| ਪਟੋਲਾਭਯਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਨਾ ਮਧੁਰੀਕਤਃ| ਤੀਵ੍ਰਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਮਰ੍ਦੀ ਪਾਨਾਤ੍ਤਟ੍ਦਾਹਨਾਸ਼ਨਃ|| ਏਕਃ ਪਰ੍ਪਟਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਧਿਨਾਸ਼ਨਃ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਯਦਿ ਯੁਜ੍ਯੇਤ ਚਨ੍ਦਨੋਦੀਚ੍ਯਨਾਗਰੈਃ|| ਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਧਾਨ੍ਯਾਕਮਧੁਕ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਤਸ੍ਣਾਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰੋ ਗਣਃ| ਕਿਰਾਤਾਮਤਧਾਨ੍ਯਾਬ੍ਦਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਸਪਦ੍ਮਕੈਃ ਕਤਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਭਵਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਦਾਹਹਲ੍ਲਾਸਮਰੁਚਿਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਮਥੁਕ੍ਲਮਾਨ੍|| ਸਸਿਤੋ ਨਿਸ਼ਿ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਕਤਣ੍ਡੁਲਕ੍ਵਾਥਃ| ਪੀਤਃ ਸ਼ਮਯਤ੍ਯਚਿਰਾਦਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਂ ਜ੍ਵਰਂ ਘੋਰਮ੍|| ਚਨ੍ਦਨਂ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਟੁਕਾ ਸਦੁਰਾਲਭਾ| ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਗਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਰੁਚੀਃ|| ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਮਞ੍ਜਲੀਚੂਰ੍ਣਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਮਾਧਿਤਮ੍| ਪਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਹ੍ਨੀਬੇਰਂ ਮੁਸ੍ਤਕਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਯਸ੍ਟਿਕਾਮਤਾ| ਵਸੋਸ਼ੀਰਯੁਤਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਤਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤ ਜਯਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਭੂਨਿਮ੍ਬਾਤਿਵਿਸਾਰੋਧ੍ਰਂ ਮੁਸ੍ਤਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਮਤਮ੍| ਵਾਸਕ ਨਾਗਰਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਕਸਾਯੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਿਡ੍ਭੇਦਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਪਥ੍ਯਾਤੈਲਘ੍ਰੁਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਲੇਹੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਕਾਸਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਵੀਸਰ੍ਪਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਵਮੀਰਪਿ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਃ| ਅਥ ਕਫਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ. ਅ. ੧)-"ਕਫਜੇਤਿਵਿਸੋਸ਼ੀਰਪਟੋਲਮਰਿਚਕ੍ਸਪਾਃ| ਸਮੂਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਦ੍ਵੀਪਿਕੁਸ੍ਠਨਿਮ੍ਬਵਚਾਗੁਡਾਃ|| ਕ੍ਸਪਾ-ਹਰਿਦ੍ਰਾ| ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਮਤਾਨਿਮ੍ਬਸ੍ਫੂਰ੍ਜਾਤਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਪੂਰ੍ਜਾਤਃ-ਤਿਨ੍ਦੁਕਃ| ਨਿਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤਿਕ੍ਤਾ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਂ ਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ|| ਸਾਰਿਵਾਤਿਵਿਸਾਕੁਸ੍ਠਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਮੁਸ੍ਤਗੁਗ੍ਗੁਲੁ| ਪਰੂਸ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਬੀਜਂ ਵਕ੍ਸਕਜਂ ਘਨਃ|| ਨਾਗਰਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਾਮੂਰ੍ਵਾਪਾਠਾਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਃ|" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੬੪)- "ਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਰਿਵਤਾਮੁਸ੍ਤਂ ਕਟੁਕਂ ਸਕਲਿਙ੍ਗਕਮ੍| ਪਟੋਲਾਰਗ੍ਵਧ ਚੈਵ ਰੋਹਿਣੀ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸਮਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਕਾਸਗਲਾਮਯੇ|| ਨਿਮ੍ਬਵਿਸ਼੍ਵਾਮਤਾਭੀਰੁਸ਼ਠੀਭੂਨਿਮ੍ਬਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਬਹਤੀ ਚੇਤਿ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਨ੍ਤਿ ਕਫਜ੍ਵਰਮ੍|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਟੋਲਵਾਸਾਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਤਿਕ੍ਤਰੋਹਿਣੀਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ| ਮਧੁਨਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥੇ ਦਸ਼ਮੂਲੀਵਾਸਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਃ|| ਆਮਲਕ੍ਯਭਯਾ ਕਸ੍ਣਾ ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਯਂ ਗਣਃ| ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਕਫਾਤਙ੍ਕੇ ਭੇਦੀ ਦੀਪਨਪਾਚਨਃ|| ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਦਲਕ੍ਵਾਥਂ ਕਣਾਢ੍ਯਂ ਕਫਜੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਜਙ੍ਘਯੋਸ਼੍ਚ ਬਲੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਰ੍ਣੇ ਚ ਪਿਹਿਤੇ ਪਿਬੇਤ੍|| ਕਟ੍ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਕਸ੍ਣਾ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਚ ਮਧੁਨਾ ਸਹ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਹਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਲੇਹਃ ਕਫਾਨ੍ਤਕਤ੍|| ਕਫਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਮ੍| ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਮਧੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍|| ਕਟ੍ਫਲਂ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਮੁਸ੍ਤਕਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ਠੀ| ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਯੇਕਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੁਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍|| ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸਾਦ੍ਰਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕਫਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸ਼ੂਲਾਨਿਲਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪਕੁਲ੍ਯਾਸਂਯੋਗਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਚ ਬਾਲਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਕਫਜ੍ਵਰਃ| ਅਥ ਸਂਸਰ੍ਗਜਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੧)- ਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਮਿਸ਼੍ਰਾਨੇਤਾਨ੍ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੫੫-੫੮) · Śloka ੫੮
| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਮਧੁਕਤੋਧ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸਾਰਿਵਾਃ||੫੫|| ਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਹ੍ਰੀਬੇਰਪਦ੍ਮਕੇਸਰਪਦ੍ਮਕਮ੍| ਮਣਾਲਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਰੂਸਕਮ੍||੫੬|| ਫਾਣ੍ਟੋ ਹਿਮੋ ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰ੍ਜਾਤੀਕੁਸੁਮਵਾਸਿਤਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਮਧੁਸਿਤਾਲਾਜੈਰ੍ਜਯਤ੍ਯਨਿਲਪਿਤ੍ਤਜਮ੍||੫੭|| ਜ੍ਵਰਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਛਰ੍ਦਿਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਦਾਹਂ ਸ਼੍ਰਮਂ ਭ੍ਰਮਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਪਿਪਾਸਾਂ ਕਾਮਲਾਮਪਿ||੫੮||
| द्राक्षामधूकमधुकतोध्राकाश्मर्यसारिवाः||५५|| मुस्तामलकह्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्| मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्||५६|| फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः| युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्||५७|| ज्वरं मदात्ययं छर्दिं मूर्च्छां दाहं श्रमं भ्रमम्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं च पिपासां कामलामपि||५८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰਯਂ ਗਣਃ ਫਾਣ੍ਟਃ-"ਸਦ੍ਯੋਭਿਸੁਤਪੂਤਃ" (ਹ. ਕ. ਅ. ੬/੧੧) ਇਤ੍ਯੇਵਂਲਕ੍ਸਣਃ, ਤਥਾ ਹਿਮਃ-ਸ਼ੀਤੋ ਵਾ, "ਰਾਤ੍ਰਿਂਦ੍ਰਵੇ ਸ੍ਥਿਤਃ" (ਹ. ਕ. ਅ. ੬/੧੦) ਇਤ੍ਯੇਵਂਲਕ੍ਸਣਃ| ਤਥਾ ਜਾਤੀਕੁਸੁਮੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧੀਕਤੋ ਮਧੁਸਿਤਾਲਾਜੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਂ ਜ੍ਵਰਂ ਜਯਤਿ, ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਂਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕੇਤਿ| ਮਣਾਲਂ-ਬਿਸਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਪਲੋਪੇਤਮੁਸ੍ਣੋਦਕਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤਂ-ਫਾਣ੍ਟਃ| ਹਿਮਃ-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਃ| ਮਧੁਸਿਤਾਲਾਜਾਨਾਂ ਮਿਥਃ ਸਮਾਨਾਂ ਪੇਯਤ੍ਵਾਨੁਪਗ਼ਾਤੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ|
Adhikarana ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਔਸਧਮ੍ (੫੯) · Śloka ੫੯
ਪਾਚਯੇਤ੍ਕਟੁਕਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਰ੍ਪਰੇਭਿਨਵੇ ਸ਼ੁਚੌ| ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤੋ ਗ਼ਤਯੁਤਸ੍ਤਦ੍ਗਸੋ ਜ੍ਵਰਦਾਹਜਿਤ੍||੫੯||
पाचयेत्कटुकां पिष्ट्वा कर्परेऽभिनवे शुचौ| निष्पीडितो ग़ृतयुतस्तद्गसो ज्वरदाहजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਟੁਕਾਂ ਪਾਨੀਯੇਨ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਰ੍ਪਰੇ-ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਖਣ੍ਡੇ, ਅਭਿਨਵੇ ਤਥਾ ਸ਼ੁਚੌ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਯਾ ਰਸੋ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਦਾਹੌ ਜਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਪਾਚਯੇਤ੍ਕਟੁਕਾਮਿਤਿ| ਪਾਕੋਤ੍ਰ ਪੁਟਕਾਵਿਧਿਨਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੧)-"ਗੋਕਣ੍ਟਕਬਲਾਦਰ੍ਭਾਃ ਸਸਿਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਭੂਨਿਮ੍ਬਾਃ ਸਗੁਡੂਚੀਸ਼ਠੀਗੁਡਾਃ|| ਤ੍ਰਾਯਾਨ੍ਤੀਸਾਰਿਵਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਚ੍ਛਿਨ੍ਨਜਾਗੁਡਾਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਸੂਰਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਗੁਡੂਚੀਸਾਰਿਵਾਬਲਾਃ||" ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੧੧੬)-"ਤ੍ਰਿਫਲਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਰਾਸ੍ਨਾਰਾਜਵਕ੍ਸਾਟਾਰੂਸਕੈਃ| ਸ਼ਤਮਮ੍ਬੁ ਹਰੇਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਜ੍ਵਰਮ੍|| [ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਤਾਬ੍ਦਭੂਨਿਮ੍ਬੈਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਕਤਃ ਕਸਾਯੋ ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਜ੍ਵਰਮ੍||] ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਹਸ੍ਵਾ| ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮਤਾਰਾਸ੍ਨਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਬਲਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਮਸੂਰਵਿਦਲੈਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍|| ਵਿਦਲਾਃ-ਯਨ੍ਤ੍ਰਦਲਨਜਾ ਅਵਯਵਾਃ| ਗੁਡੂਚੀ ਪਰ੍ਪਟਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਿਰਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਦੇਯਂ ਪਞ੍ਚਭਦ੍ਰਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੯੨)- "ਬਲਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਮਤੈਰਣ੍ਡਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਉਪਕੁਲ੍ਯਾਬ੍ਦਹ੍ਰੀਬੇਰੈਃ ਕਸਾਯਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍ਤਤਃ| ਪਰ੍ਵਭੇਦਂ ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮੁਸ਼ੀਰਂ ਚ ਬਲਾ ਪਦ੍ਮਕਮੇਵ ਚ| ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਮਧੂਕਾਨਿ ਪਰੂਸਕਮ੍| ਪੇਯਃ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੋਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਆਰਗ੍ਵਧਫਲਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਮੇਵ ਚ| ਉਸ਼ੀਰਮਭਯਾ ਚੈਵ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਾਰੁਸਾਹ੍ਵਯਾ|| ਪਟੋਲਂ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ|ਏਸ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਃ |
Adhikarana ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੬੦) · Śloka ੬੦
ਕਫਵਾਤੇ ਵਚਾਤਿਕ੍ਤਾਪਾਠਾਰਗ੍ਵਧਵਤ੍ਸਕਾਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਸ਼੍ਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਦ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵਃ||੬੦||
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः| पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्च्छिन्नोद्भवोद्भवः||६०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਕਸਾਯਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਚਾਦਯੋ ਮਤਾਃ| ਅਥਵਾ, ਗੁਡੂਚੀਸਮ੍ਭਵਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਯੁਤੋ ਮਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਕਫਵਾਤ ਇਤਿ| ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤੋ ਵੇਤਿ|
Adhikarana ਕਫਵਾਤ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਔਸਧਮ੍ (੬੧-੬੩) · Śloka ੬੩
ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮਤਾਕ੍ਵਾਥਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪੀਨਸਸ਼ੂਲਜਿਤ੍||੬੧|| ਪਥ੍ਯਾਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਮੁਸ੍ਤਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਟ੍ਤਣਪਰ੍ਪਟਮ੍| ਸਕਟ੍ਫਲਵਚਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਦੇਵਾਹ੍ਵਂ ਮਧੁਹਿਙ੍ਗੁਮਤ੍||੬੨|| ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਠੀਵਕੁਕ੍ਸਿਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਸ੍ਯਸ਼੍ਵਯਥੁਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੬੩||
व्याघ्रीशुण्ठ्यमृताक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः| वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्||६१|| पथ्याकुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकट्तृणपर्पटम्| सकट्फलवचाभार्ङ्गीदेवाह्वं मधुहिङ्गुमत्||६२|| कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासान्नियच्छति||६३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਕ੍ਵਾਥਃ ਕਣਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਦਿਜਿਤ੍| ਸ੦-ਪਥ੍ਯਾਦਿ ਪਾਚਨਂ ਸਿਦ੍ਧਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਹਿਙ੍ਗੁਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਤਂ ਕਫਵਾਤਜ੍ਵਰਾਦੀਨ੍ ਪਰਾਕਰੋਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮਤਾਕ੍ਵਾਥ ਇਤਿ| ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਪਥ੍ਯਾਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬਰੀਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੩੪)- "ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ| ਦੀਪਨੀਯਃ ਸ੍ਮਤੋ ਵਰ੍ਗਃ ਕਫਾਨਿਲਗਦਾਪਹਃ|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਤੋਯਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੀਪਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਘ੍ਨਂ ਪ੍ਲੀਹਘ੍ਨਂ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵਜਂ ਜਲਮ੍| ਕਫਵਾਤਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਦਸ਼ਮੂਲੀਰਸਃ ਪੇਯਃ ਕਣਾਯੁਕ੍ਤਃ ਕਫਾਨਿਲੇ| ਅਵਿਪਾਕੇਤਿਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਕੇ||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੩੩੫)-"ਸਭੂਨਿਮ੍ਬਾਮਤਾਦਾਰੁ ਕਟ੍ਫਲਂ ਕਟੁਕਾ ਵਚਾ| ਕਸਾਯਂ ਪਾਯਯੇਦਾਸ਼ੁ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼ਿਰ ਸ਼ੂਲਕਾਸਾਰੋਚਕਪੀਡਿਤਮ੍|| ਤਸ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤੇ ਵਾਤਕਫਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤੇ ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧੇ| ਹਿਤਂ ਜਲਂ ਪਾਚਨਦੀਪਨਂ ਚ ਪਟੋਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਯਵਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਵਾਤਕਾਫਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਔਸਧਮ੍ (੬੪-੬੫) · Śloka ੬੫
ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਗਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਾਵਸੋਸ਼ੀਰਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮਤਾਃ||੬੪|| ਪਟੋਲਾਤਿਵਿਸਾਨਿਮ੍ਬਮੂਰ੍ਵਾਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਾਃ| |੬੫|
आरग्वधादिः सक्षौद्गः कफपित्तज्वरं जयेत्| तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः||६४|| पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः| |६५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-"ਆਰਗ੍ਵਧੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਦਿਭਿਃ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੧੭) ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਹਿਤਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯਤਿ| ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤਾਦਯਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਂ ਗ਼੍ਨਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਪਿਤ੍ਤਕਫਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਰਿਤਿ| ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤਥੇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੧)- "ਵਸਪੁਸ੍ਪਚ੍ਛਦਰਸਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸਾਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਕਾਮਲਮ੍|| ਅਨਨ੍ਤਾਵਿਸ਼੍ਵਭੈਸਜ੍ਯਕਟੁਕਾਤੋਯਤੋਯਦਾਃ| ਜ੍ਵਰਤਟ੍ਭ੍ਰਮਸਮ੍ਮੋਹਧੂਮਕਾਮ੍ਲਕਨਾਸ਼ਨਾਃ||" ਇਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਾ-ਦੁਰਾਲਭਾ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨੨)-"ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਮਤਾਭਾਰ੍ਗੀਨਾਗਰੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਸਕਮ੍| ਭੂਨਿਮ੍ਬਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ|| ਕਸਾਯਂ ਪਾਯਯੇਦੇਨਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਨੁਤ੍|| [ਗੁਡੂਚੀਨਿਮ੍ਬਧਾਨ੍ਯਾਕਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਚਨ੍ਦਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍|] ਏਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤੁ ਦੀਪਨਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਾਰੋਚਕਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਿਪਾਸਾਦਾਹਨਾਸ਼ਨਃ|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪੀਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍|| ਪਟੋਲਂ ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਂ ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਮਧੁਕਂ ਵਲਾ| ਸਾਧਿਤੋਯਂ ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਵੇ ਜ੍ਵਰੇ|| ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਿਚ੍ਛੇਦਿ ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਪਾਚਨਂ ਭੇਦਿ ਸ਼ਤਂ ਧਾਨ੍ਯਪਟੋਲਯੋਃ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੬੫-੬੬) · Śloka ੬੬
| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੇਵਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾਗ਼ਨਮ੍||੬੫|| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਨਿਮ੍ਬਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟੁਕਾਯੁਤਮ੍| |੬੬|
| सन्निपातज्वरे व्याघ्रीदेवदारुनिशाग़नम्||६५|| पटोलपत्रनिम्बत्वक्त्रिफलाकटुकायुतम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਕਟੁਕਾਨ੍ਤਂ ਪਾਚਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੬੬-੬੭) · Śloka ੬੭
| ਨਾਗਰਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਗੁਡੂਚੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ||੬੬|| ਸਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ| |੬੭|
| नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका||६६|| सकासश्वासपार्श्वार्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे| |६७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਾਗਰਾਦਿਪਾਚਨਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਕਾਸਾਦੀਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਨਾਗਰਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ.੧)-"ਮੁਸ੍ਤਾ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਪਥ੍ਯਾ ਮਦ੍ਵੀਕਾ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਕਣਤਨ੍ਮੂਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਥ੍ਯਾਮਧੂਲਿਕਾਃ|| ਮਧੂਲਿਕਾ-ਜਲਜਯਸ੍ਟੀਮਧੁਃ| ਤ੍ਰਿਫਲੋਸ਼ੀਰਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਯਸ੍ਟੀਮਧੁਗਨਾਬਲਾਃ||" ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧੬੬)-"ਪਞ੍ਚਮੂਲੀ ਕਿਰਾਤਾਦਿਰ੍ਗਣੋ ਯੋਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕਟੇ ਚ ਮਧੁਨਾ ਕਣਯਾ ਵਾ ਕਫੋਤ੍ਕਟੇ|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤੋਯਂ ਨਵਾਙ੍ਗਃ| ਉਭਯਂ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਚ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਯਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਠਹਦ੍ਗ੍ਰਹਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਉਭਯਂ-ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਚਿਰਜ੍ਵਰੇ ਵਾਤਕਫੋਲ੍ਬਣੇ ਵਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਵਾ ਦਸ਼ਮੂਲਮਿਸ਼੍ਰਃ| ਕਿਰਾਰਤਿਕ੍ਤਾਦਿਗਣਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਿਨੇ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਵਿਮਿਸ਼੍ਰਃ|| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਗੁਡੂਚੀਮੁਸ੍ਤਾਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਮਿਸ਼੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਤ੍ਰਿਵਤਾਮਿਸ਼੍ਰਵਮ੍| ਦਸ਼ਮੂਲੀ ਸ਼ਠੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸਦੁਰਾਲਭਮ੍| ਭਾਰ੍ਗੀ ਕੁਟਜਬੀਜਂ ਚ ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ|| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗ ਇਤ੍ਯੇਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਵਮੀਹਰਃ|| ਭੂਨਿਮ੍ਬਦਾਰੁਦਸ਼ਮੂਲਮਹੌਸਧਾਬ੍ਦਤਿਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਬੀਜਧਨਿਕੇਭਕਣਾਕਸਾਯਃ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਪ੍ਰਲਾਪਕਸਨਾਰੁਚਿਦਾਹਮੋਹਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮਖਿਲਂ ਜ੍ਵਰਮਾਸ਼ੁ ਹਨ੍ਤਿ|| ਮੁਕ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕੋਸ਼ੀਰਦੇਵਦਾਰੁਮਹੌਸਧਮ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਧਨ੍ਵਯਾਸਸ਼੍ਚ ਨੀਲੀ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਂ ਪਾਠਾ ਬਲਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ| ਮਧੁਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਯੋ ਗਣ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗਮੁਦਿਤਮੇਤਦ੍ਵਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਨੁਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਹਿਤਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਮਨੀਸਿਭਿਃ| ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭ ਉਰੋਘਾਤ ਉਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹੇ|| ਬਹਤ੍ਤ੍ਯੌ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਭਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ਠੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਪਟੋਲਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਬਹਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਗਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਕਾਸਾਦਿਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਹਿਤਃ ਸੋਪਦ੍ਰਵੇਸੁ ਚ|| ਸ਼ਠੀ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਂ ਚ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਗੁਡੂਚੀ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾ ਕਿਰਾਤਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ|| ਏਸ ਸ਼ਠ੍ਯਾਦਿਕੋ ਵਰ੍ਗਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਸ਼੍ਵਾਸੇ ਤਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੪੪੩)- "ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਨਿਕ੍ਵਾਥਃ ਕਟ੍ਫਲਾਦਿਰਜੋਯੁਤਃ| ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸਃ ਪੀਤੋ ਮਤ੍ਯੁਕਲ੍ਪਂ ਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍|| ਦਸ਼ਮੂਲੀਕਸਾਯਂ ਤੁ ਸਪੌਸ੍ਕਰਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਦੇਯਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਤਸਾਨ੍ਵਿਤੇ|| ਅਮਤਾਦਸ਼ਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਂ ਵਿਧਿਵਜ੍ਜਲਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਂ ਨਣਾਮ੍|| ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਠੀਦਸ਼ਮੂਲੀਛਿਨ੍ਨਾਪਾਠੇਭਪਿਪ੍ਪਲੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ| ਸਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਵਾਸਾਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਹਤੌਜਸਂ ਸਦ੍ਯਃ|| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਭਾਰ੍ਗੀਛਿਨ੍ਨੋਦ੍ਭਵਾਕ੍ਵਾਥਃ| ਪੀਤਃ ਸ਼ਮਯਤਿ ਸਹਸਾ ਜ੍ਵਰਮੁਗ੍ਰਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਖ੍ਯਮ੍|| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਵਿਸ਼੍ਵਗਧ੍ਰਨਖੀਦ੍ਵਯਾਤ੍| ਗਧ੍ਰਨਖੀਦ੍ਵਯਂ-ਕਨ੍ਥਾਰਿਕਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਕਫਵਾਤਹਰਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਃ ਪਰਃ|| ਸਿਂਹਾਸ੍ਯਪਰ੍ਪਟਾਰਿਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਟੀਧਾਨ੍ਯਾਕਨਾਗਰਮ੍| ਦਾਰੁਗ੍ਰਗਨ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਤਥਾ|| ਏਸਾਂ ਕਸਾਯਮਾਹਤ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਤਿਸਾਰਕਾਸਘ੍ਨਂ ਸ਼ੂਲਾਰੁਚਿਹਰਂ ਪਰਮ੍|| ਕਟ੍ਫਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾਰੁ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸਪਰੂਸਕਮ੍| ਕਟੁਕਾਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਜਲਮ੍|| ਤਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਦਾਹਘ੍ਨਂ ਪੀਤਮਾਤ੍ਰੇਯਪੂਜਿਤਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਣਾਮਮਤੋਪਮਮ੍|| ਵ੍ਯੋਸਾਬ੍ਦਤ੍ਰਿਫਲਾਰਿਸ੍ਟਪਟੋਲੀਤਿਕ੍ਤਵਤ੍ਸਕੈਃ| ਸਭੂਨਿਮ੍ਬਾਮਤਾਪਾਠੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜ੍ਵਰਜਿਜ੍ਜਲਮ੍|| ਤਿਲ੍ਵਕਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਦਨ੍ਤੀ ਸਮੁਲਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਕਸਾਯਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਨੀਲਿਨੀਚੂਰ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੂਰ੍ਣਮ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੩੯੨)-ਵਰ੍ਧਨੈਰ੍ਵਾਪਿ ਹੀਨਸ੍ਯ ਹਾਪਨੈਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਵਾ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਕ੍ਰਿਯਾ|| ਹੀਨਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨਾਦ੍ਧਾਨਿਰ੍ਵਦ੍ਧਯੋਰਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ| ਹਾਪਨਾਦਤਿਵ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹੀਨਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਸਮ੍ਭਵਃ|| ਤਤਃ ਸਮਤ੍ਵਂ ਦੋਸਾਣਾਮੁਰਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਫਸ੍ਯ ਤੁ| ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਜ੍ਵਰਵਿਨਿਰ੍ਜਯਃ|| ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਚੈਵ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸ਼ੇਸਾਨੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਦੌ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਸਮਵਾਯਿਸੁ| ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਤਰਂ ਤਦ੍ਧਿ ਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤੇਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਂ ਯੋ ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਿਸ਼ਿਤੌਦਨਮ੍| ਸ ਕਥਂ ਭਿਸਗਾਖ੍ਯਾਤਿਂ ਲਭੇਨ੍ਮੂਢੋ ਨਰਾਧਮਃ|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਦਾਹਾਰ੍ਤਂ ਯਃ ਸਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੀਤਵਾਰਿਣਾ| ਆਤੁਰਃ ਸ ਕਥਂ ਜੀਵੇਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਾ ਸ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਕਮ੍ਪਨ੍ਤਂ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਘਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਦ੍ਭੋਜਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਤੌ ਚ ਸ੍ਯਾਤਾਮੁ(ਤਾਂ ਸ਼ੁ)ਭੌ ਕਥਮ੍|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਤਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਿਣਮ੍| ਯਃ ਪਾਯਯੇਜ੍ਜਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਨਰਵਿਗ੍ਰਹਃ|| ਸਮੁਦ੍ਰਤਰਣਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਭਿਸਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ| ਮਤ੍ਯੁਨਾ ਸਹ ਯੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾ|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨਂ ਯੋਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰਤਿ ਮਾਨਵਮ੍|| ਕਸ੍ਤੇਨ ਨ ਕਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਕਾਂ ਚ ਪੂਜਾਂ ਨ ਸੋਰ੍ਹਤਿ|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਗ੍ਰਹਮੇਵਾਦੌ ਕੁਰ੍ਯਾਵ੍ਦ੍ਯਾਧੌ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ| ਨਿਰਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਃਸੂਦ੍ਧਾਟਿਤੇਸੁ ਚ| ਲਾਘਵਂ ਜਾਯਤੇ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਲਙ੍ਗਨਂ ਵਾਲੁਕਾਸ੍ਵੇਦੋ ਨਸ੍ਯਂ ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ ਤਥਾ| ਅਵਲੇਹੋਞ੍ਜਨਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ|| ਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਸਮਧੁਵ੍ਯੋਸਸੈਨ੍ਧਵਃ| ਮਹਾਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲੋਦ੍ਰੇਕਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਵਿਮੋਕ੍ਸਣਃ||" [ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ. ਸ਼੍ਲੋ. ੧੫੩) ]-"ਮਧੂਕਸਾਰਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਵਚੋਸਣਕਣਾਃ ਸਮਾਃ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਮ੍ਭਸਾ ਨਸ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੫੧)-ਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਲ੍ਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਿਵਿਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|| ਤੇਨ ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਰੋਹਦਯਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪੭)-ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਵਰਸੋਪੇਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਟੁਕਤ੍ਰਯਮ੍| ਆਕਣ੍ਠਂ ਧਾਰਯੇਦਾਸ੍ਯੇ ਨਿਸ੍ਠੀਵੇਚ੍ਚ ਪੁਨਃਪੁਨਃ|| ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਹਦਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਮਨ੍ਯਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਗਲਾਤ੍| ਲੀਨੋਪ੍ਯਾਕਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੋ ਲਾਘਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ|| ਪਰ੍ਵਭੇਦੋ ਜ੍ਵਰੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਨਿਦ੍ਰਾਕਾਸਗਲਾਮਯਾਃ| ਮੂਖਾਕ੍ਸਿਗੌਰਵਂ ਜਾਡ੍ਯਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਸਕਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦੋਸਬਲਾਬਲਮ੍| ਏਤਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਭੇਸਜਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਨਾਮ੍|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਾਮਲਕਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਿਃ ਸਹ ਸਂਸਜੇਤ੍| ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਲੇਹਯੇਤ੍|| ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ|| ਕਟ੍ਫਲਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਵ੍ਯੋਸਂ ਯਾਸਸ਼੍ਚ ਕਾਰਵੀ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਚੈਤਨ੍ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਲੇਹਯੇਤ੍|| ਏਸਾਵਲੇਹਿਕਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍| ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਕਣ੍ਠਰੋਧਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਏਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਕਫੋਦ੍ਰੇਕੇ ਚੂਰ੍ਣਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਜੈ ਰਸੈਃ|| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਸੁ ਨ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ|| ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਰੂਪਾਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸਙ੍ਕਰ੍ਯਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਭਿਨ੍ਨਰੂਪਤਯਾ ਤਾਸ੍ਤੁ ਨ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੂਸਣਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੫੪)-ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਗੋਮੂਤ੍ਰਕਸ੍ਣਾਮਰਿਚਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਅਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਸਰਸੋਨਸ਼ਿਲਾਵਚੈਃ|| ਯਦਾ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿਲਕਫੌ ਤਾਲੁਕ੍ਲੋਮਗਲਾਸ਼੍ਰਿਤੌ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਧਿਕਂ ਸ਼ੋਸਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ ਖਰਤਾਂ ਤਥਾ|| ਤਥਾ ਤਾਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਮਧੁਪਿਸ੍ਟਯਾ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾ ਸਘਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਲੇਪਯੇਤ੍ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਨਃ|| ਸ੍ਵੇਦੋਦ੍ਗਮੇ ਭਸ੍ਟਕੁਲਿਤ੍ਥ ਚੂਰ੍ਣਨਿਪਾਤਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ|" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ.ਸ਼੍ਲੋ. ੫੦੩)-"ਦੁਰ੍ਗੇਮ੍ਭਸਿ ਯਥਾ ਮਜ੍ਜਦ੍ਭਾਜਨਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਬੁਧਃ| ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਤਲਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾਭਿਨ੍ਯਾਸਪੀਡਿਤਮ੍|| ਕਾਰਵੀਪੁਸ੍ਕਰੈਰਣ੍ਡਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਨਾਗਰਾਮਤਾਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਠੀਸ਼ਙ੍ਗੀਵਾਸਾਭਾਰ੍ਗੀਪੁਨਰ੍ਨਵਾਃ|| ਤੁਲ੍ਯਾ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪੀਤਾਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਾਃ| ਅਭਿਨ੍ਯਾਸਜ੍ਵਰਾਯਾਸਮਾਸ਼ੁ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦ੍ਧਤਮ੍|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਸ਼੍ਮਭਿਦ੍ਬਿਲ੍ਵਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਪਾਠੋਰੁਬੂਕਜਃ| ਕ੍ਵਾਥੋ ਲਵਣਮੂਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋਭਿਨ੍ਯਾਸਾਨਾਹਸ਼ੂਲਨੁਤ੍|| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭਾਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ਠੀਸ਼ਙ੍ਗਿ ਸਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਮ੍ਬੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਤ੍ਪੇਯਮਭਿਨ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|| ਭਾਰ੍ਗੀ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਂ ਚ ਰਾਸ੍ਨਾ ਬਿਲ੍ਵਂ ਸਮੁਸ੍ਤਕਮ੍| ਨਾਗਰਂ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸੁ ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸੋਪੇਤਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਤਮ੍|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਂ ਘੋਰਮਭਿਨ੍ਯਾਸਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਮਾਨਾਹਂ ਸਦ੍ਯਃਪੀਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ|| ਬੀਜਪੂਰਕਬਿਲ੍ਬਾਸ਼੍ਮਭੇਦਕਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਸਕੇਸ਼ੀਕਂ ਤਥੈਰਣ੍ਡਂ ਜਲੇ ਚਾਸ੍ਟਗੁਣੇ ਸ਼ਤਮ੍|| ਪਕ੍ਵਗੋਮੂਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਬਿਡਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲੇ ਸਾਨਾਹੇਪ੍ਯਭਿਨ੍ਯਾਸਜ੍ਵਰੇ ਹਿਤਮ੍|| ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਬਹਤੀਂ ਸੈਰਣ੍ਡਂ [ ਬੀਜਪੂਰਕਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਂ ਚ ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਭਿਨ੍ਯਾਸੇ ਬਹੁਵਰ੍ਚਸਿ|| ਸਿਂਹੀ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਮਤਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਅਜਾਜੀ ਸਕਟੁਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਗੀਵਿਡਙ੍ਗ ਚ ਸਮਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍|| ਘਤਾਕ੍ਤੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਭਸ੍ਟੈਃ ਪੇਯਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਿਕ੍ਕੀ ਸ਼੍ਵਾਸੀ ਚ ਕਾਸੀ ਚ ਤਥਾਭਿਨ੍ਯਾਸਪੀਡਿਤਃ| ਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਪਾਨਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|| ਬਹਤੀ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਭਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ਠੀ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧਿਸ਼ਾਲਾਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟੁਕਾਰਗ੍ਵਧੈਃ ਕਤਃ| ਸਕ੍ਸਾਰੋ ਭੇਦਨਃ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪੇਯਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਤਿਕ੍ਤਾਭਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਢ੍ਯਃ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪੇਤਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਭੇਦੀ ਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਮਰਿਚਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਸਮਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਂ ਤਦਭਿਨ੍ਯਾਸੇ ਸਂਜ੍ਞਾਬੋਧਨਮਿਸ੍ਯਤੇ|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਂ ਤਸ੍ਯ ਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ੁਣ੍ਠੀਯੁਤਂ ਮੁਖੇ| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਪਸਂਹਿਤਮ੍|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਸੁਸਵੀਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਃ| ਮਰੀਚਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਂ ਸਚਿਤ੍ਰਕਮ੍|| ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਗਲਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਭਿਨ੍ਯਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਕਰਞ੍ਜਵਹ੍ਨਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਵਿਸ਼੍ਵਕੂਲਕਮ੍| ਕੂਲਕਂ-ਪਟੋਲਮ੍| ਬਹਤ੍ਯੌ ਸੁਸਵੀ ਵ੍ਯੋਸਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਲਸ਼ੋਧਨਃ|| ਇਤ੍ਯਭਿਨ੍ਯਸ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਟਃ ਸਰੂਪਃ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਕਤੇਪ੍ਯੇਵਂ [ਯਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾ ਨ ਜਾਯਤੇ| ਲਲਾਟੇ ਪਾਦਯੋਰ੍ਵਾਪਿ ] ਤਸ੍ਯ ਦਾਹਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੪੯੦)-ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਤੈਲਂ ਮੂਲਂ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਸ੍ਯ ਚ| ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਨਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਿ ਯੋਜਿਤਮ੍|| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼੍ਵੇਤਮਰਿਚਂ ਸਰ੍ਸਪਂ ਕੁਸ੍ਠਮੇਵ ਚ| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਨਸ੍ਯਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਨਿਵਾਰਣਮ੍|| ਅਸੁਰਾਹ੍ਨਪਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਟ੍ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਾਦ੍ਬੋਧਯੇਨ੍ਮੁਗ੍ਧਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਨਮ੍|| ਜਾਤੀਪੁਸ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਾਲਂ ਚ ਰੋਹਿਣੀ ਮਰਿਚਂ ਵਚਾ| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਨਾਸ਼ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍|| ਅਯੋਰਜਃ ਸ਼੍ਵੇਤਰੋਧ੍ਰਮਞ੍ਜਨਂ ਮਰਿਚਂ ਤਥਾ| ਗੋਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਨਾਸ਼ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੬੭-੬੯) · Śloka ੬੯
| ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਮਦ੍ਵੀਕਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਪਰੂਸਕਮ੍||੬੭|| ਸੋਸ਼ੀਰਤਿਕ੍ਤਾਤ੍ਰਿਫਲਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍| ਕਸਾਯਂ ਤਂ ਪਿਬਨ੍ ਕਾਲੇ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਪੋਹਤਿ||੬੮|| ਜਾਤ੍ਯਾਮਲਕਮੁਸ੍ਤਾਨਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਮ੍| |੬੯|
| मधूकपुष्पमृद्वीकात्रायमाणापरूषकम्||६७|| सोशीरतिक्तात्रिफलाकाश्मर्यं कल्पयेद्धिमम्| कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति||६८|| जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्| |६९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਦਿਕਂ ਕਾਲੇ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇ, ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍-ਏਕਦੋਸਦ੍ਵਿਦੋਸਜਾਨ੍, ਅਪੋਹਤਿ| "ਉਪਸਰ੍ਗਾਦਸ੍ਯਤ੍ਯੂਹ੍ਯੋਰ੍ਵੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍" ਇਤਿ ਪਰਸ੍ਮੈਪਦਮ੍| ਜਾਤਿਪਲ੍ਲਵਾ ਆਮਲਕਾਨਿ ਮੁਸ੍ਤਂ ਧਨ੍ਵਯਾਸਕਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਛਿਤਕਸਾਯਂ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਬਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਂ ਚੇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਤਦੇਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਤਤ੍ ਪਾਚਨਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਕਂ ਪਥਗੇਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਕਤੋਪਿ ਕਸਾਯਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵੋਧ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਜ੍ਵਰਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਮਾਹ-ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ-ਮਧੁਕਪੁਸ੍ਪਾਦਿਦਸ਼ਕਂ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਰਿਕਂ ਧਨ੍ਵਯਾਸਕਂ ਚੇਤਿ| ਤ੍ਰਯੋਪਿ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾਃ |
Adhikarana ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਸ੍ਯ ਔਸਧਮ੍ (੬੯) · Śloka ੬੯
| ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ ਕਟੁਕਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡਮ੍||੬੯||
| बद्धविट् कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडम्||६९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਥਾ ਚ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ ਪੁਰੁਸਃ ਕਟੁਕਾਦਿਕਂ ਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਨ ਤੁ ਹਿਮਮਿਤਿ| ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਮਲਸ੍ਤਮ੍ਭਹੇਤੁਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਚੌਸਧਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍| ਗੁਡਾ-ਸੁਧਾ, ਗੁਡ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਮਾਹ-ਬਦ੍ਧਵਿਡਿਤਿ| ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੇ ਗੁਡਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਇਤਿ ਜ੍ਵਰੌਸਧਾਨਿ|
Adhikarana ਪੇਯਾਦ੍ਯਮਨ੍ਨਮ੍ ਔਸਧਮ੍ (੭੦) · Śloka ੭੦
ਜੀਰ੍ਣੌਸਧੋਨ੍ਨਂ ਪੇਯਾਦ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍| |੭੦|
जीर्णौषधोऽन्नं पेयाद्यमाचरेत्| |७०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪਰਿਣਤਂ, ਔਸਧਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਃ ਸਨ੍, ਪੇਯਾਦ੍ਯਮੇਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਮ੍, ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪੇਯਾਦੇਰਪ੍ਯਨ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯੂਸਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਜ੍ਵਰੌਸਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਪੇਯਾਦ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣੌਸਧੋਨ੍ਨਮਿਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਲਙ੍ਘਨਾਨਨ੍ਤਰੌਸਧਦਾਨਵਿਸਯਮ੍| ਪੇਯਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਰੌਸਧਦਾਨੇ ਰਸੌਦਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਪਥ੍ਯਸੇਵਾਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤੇਃ ਪੁਨਃ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਯੂਸੌਦਨਾਦਯਃ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ.ਸ਼੍ਲੋ. ੮੪)-"ਅਨੁਲੋਮੋਨਿਲਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸੁਮਨਸ੍ਕਤਾ| ਲਘੁਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਾਕਤਿਃ| ਕ੍ਲਮੋ ਦਾਹੋਙ੍ਗਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ| ਅਰਤਿਰ੍ਬਲਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਸਾਵਸ਼ੇਸੌਸਧਾਕਤਿਃ|| ਔਸਧਸ਼ੇਸੇ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਚ ਤਥੌਸਧਂ ਚ ਸ਼ੇਸੇਨ੍ਨੇ| ਨ ਕਰੋਤਿ ਗਦੋਪਸ਼ਮਂ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤ੍ਯਨ੍ਯਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ||" ਇਤਿ|ਨ ਚ ਸਰ੍ਵਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਾਹ|
Adhikarana ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਪੇਯਾਨਿਸੇਧਃਪੇਯਾਨਿਸੇਧੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੭੦) · Śloka ੭੦
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਨ੍ਨ ਤੁ| ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ ਪਙ੍ਕਂ ਪਾਂਸੁਸੁ ਵਸ੍ਟਿਵਤ੍||੭੦||
श्लेष्मवान्न तु| पेया कफं वर्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्||७०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਨ੍ਨ ਤੁ-ਜੀਰ੍ਣੌਸਧੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਨ੍ਨਰਃ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਨਾ ਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪੇਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤਃ ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ--ਵਿਲੀਨਰੁਪਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਭਾਵਤਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤੀ ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਮੁਪਰ੍ਯੁਪਰਿਭਾਵਤਯੋਪਚਯਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਨ ਤੁ ਸਾ ਕਫਂ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਵਰ੍ਧਯਤਿ, ਇਤਿ ਵਰ੍ਧਯਤੇਰਰ੍ਥਃ, ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਤੂਨਾਮਿਤਿ, ਏਸਚਾਰ੍ਥੋਨੁਰੂਪਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚਾਹਪਙ੍ਕਂ ਪਾਂਸੁਸੁ ਵਸ੍ਟਿਵਦਿਤਿ| ਯਥਾ,-ਪਾਂਸੁਸੁ ਵਸ੍ਟਿਃ ਪਤਿਤਾ ਨ ਤੁ ਪਙ੍ਕਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ-ਸ਼ਿਥਿਲਰੂਪਤਾਂ ਪਾਂਸੂਨਾਮਪਾਸ੍ਯ ਨਿਬਿਡਰੂਪਤਾਮਿਵ ਤੇਸਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ| ਨ ਪਾਂਸੂਨ੍ ਵਸ੍ਟਿਰ੍ਵਰ੍ਧਯਤਿ-ਆਧਿਕ੍ਯਂ ਨਯਤਿ, ਨ ਵਰ੍ਧਯਤੇਤ੍ਰਾ(ਤ੍ਯੇਤ੍ਯ)ਰ੍ਥਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਸ੍ਯਾਰ੍ਥ ਏਵਂ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤ੍ ਤਦਾਨੀਮਤ੍ਰੈਵਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਮੇਵ ਦਸ੍ਟਨ੍ਤਮਦਰ੍ਸ਼ਯਿਸ੍ਯਤ੍| ਯਥਾ-"ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ ਯਥਾ ਵਸ੍ਟਿਰ੍ਨਦੀਜਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੋਮੁਨੈਵਾਨੁਸਾਰੇਣਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇ ਪੇਯਾਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਨ੍ਨ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਪੇਯਾਨਿਸੇਧੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਧਯਤਿ ਪਙ੍ਕਂ ਪਾਂਸੁਸੁ ਵਸ੍ਟਿਵਤ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸਵਦੇਹਾਨਾਮਿਤਿ| ਯਥਾ ਪਾਂਸੁਸੁ ਪਤਿਤਾ ਵਸ੍ਟਿਃ ਪਙ੍ਕਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਾਯਤਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸਵੇ-ਕਫਕ੍ਲਿਨ੍ਨੇ ਦੇਹੇ, ਪਤਿਤਾ ਪੇਯਾ ਕਫਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤਿ|
Adhikarana ਪੇਯਸ੍ਥਾਨੇ ਯੂਸਃ (੭੧-੭੨) · Śloka ੭੨
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਾਨਾਮਤਃ ਪ੍ਰਾਗਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯੂਸਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਚਣਕਕਲਾਯਾਦਿਕਤਾਨ੍ ਲਘੂਨ੍||੭੧|| ਰੂਕ੍ਸਾਂਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪੇਤਾਨ੍ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ ਰੁਚਿਕਰਾਨ੍ ਪਟੂਨ੍| |੭੨|
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्| यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्||७१|| रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान् रुचिकरान् पटून्| |७२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣ ਇਤਿ, ਅਭਿਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਦੇਃ ਸ੍ਰਵਣਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਿਤਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ-ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪੇਣੈਵ, ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਃ-ਕ੍ਲਿਨ੍ਨ ਇਵ, ਦੇਹੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਾਃ, ਤੇਸਾਮ੍, ਅਤੋ ਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਪ੍ਰਾਗਪਿ ਪ੍ਰਥਮਪਥ੍ਯਾਵਸਰੇਪਿ, ਯੂਸਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮੁਤ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤਃ ਪੁਂਸੋ ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਸ੍ਯ ਯੂਸਾਨ੍ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਕਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਲਘੂਨ੍| ਨਨੁ, ਕੁਲਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਕਤਾ ਯੂਸਾ ਲਘਵ ਏਵ ਭਵਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਕਿਂ ਲਘੂਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ? ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਗੁਰਵੋਪਿ ਰਾਜਮਾਸਮਾਸਾਦਯਃ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮੇਤਤ੍| ਅਪਿ ਚ, ਲਘੂਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯੂਸਪ੍ਰਕਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਲ੍ਪਪਰਿਮਾਣੈਃ ਕਤਾਨਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਯਤੋਲ੍ਪਪਰਿਮਾਣੈਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾ ਲਘੁਤਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਘੂਨਿਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍-ਘਤਭਰ੍ਜਨਕਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਤਿਕ੍ਤਰਸਯੁਕ੍ਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਹਦ੍ਯਾਨ੍-ਇਸ੍ਟਰਸਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਸ ਆਹ੍ਲਾਦਕਰਾਨ੍| ਤਥਾ, ਰੁਚਿਕਰਾਨ੍-ਜ੍ਵਰਿਣੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਰੋਚਿਸ੍ਣੂਨ੍| ਤਥਾ, ਪਟੂਨ੍-ਸਲਵਣਾਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪੇਯਾਸ੍ਥਾਨੇ ਯੂਸਮਾਹ-ਅਤਃ ਪ੍ਰਾਗਪੀਤਿ| ਪ੍ਰਾਗਪਿ-"ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਙ੍ਘਿਤਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤੁ ਤਂ ਪੇਯਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|" (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੪) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ| ਲਘੂਨ੍-ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਕੇਨ| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍-ਅਕਤਤ੍ਵੇਨ ਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਨਵਤ੍ਵੇਨ [ ਚ ]| ਪਟੂਨ੍-ਸੈਨ੍ਧਵਯੋਗੇਨ|
Adhikarana ਪਥ੍ਯਯੋਗ੍ਯਂ ਧਾਨ੍ਯਮ੍ (੭੨-੭੩) · Śloka ੭੩
| ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਜੀਰ੍ਣਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰੇ ਹਿਤਾਃ||੭੨|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਵੀਤਤੁਸਾਸ੍ਤਥਾ ਵਾਟੀਕਤਾ ਯਵਾਃ| |੭੩|
| रक्ताद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः||७२|| श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाटीकृता यवाः| |७३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ-"ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਕਲਮਃ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੬/੯) ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ| ਤਥਾ, ਸਸ੍ਟਿਕਾ ਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਯੋਪਿ, ਜੀਰ੍ਣਾਃ-ਪੁਰਾਣਾਃ, ਹਿਤਾਃ-ਪਥ੍ਯਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ-ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼੍ਲੇਸਮਣਿ ਜ੍ਵਰੇ, ਵੀਤਤੁਸਾਃ-ਅਪਨੀਤਤ੍ਵਚੋ, ਯਵਾਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਾਃ| ਕੀਦਸ਼ਾਃ ? ਵਾਟੀਕਤਾਃ-ਭਸ੍ਟਵਿਦਲੀਕਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਥ੍ਯਯੋਗ੍ਯਂ ਧਾਨ੍ਯਮਾਹ-ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ| ਵਾਟੀਕਤਾਃ-ਬਾਧਤ੍ਵਂ ਨੀਤਾਃ| ਬਾਧਤ੍ਵਂ-ਭਸ੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ਕਲੀਕਰਣਮ੍|
Adhikarana ਓਦਨਵਿਧਿਃ (੭੩-੭੪) · Śloka ੭੪
| ਓਦਨਸ੍ਤੈਃ ਸ੍ਰੁਤੋ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਥਾਯਥਮ੍||੭੩|| ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਬਲਤੋ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤਃ| |੭੪|
| ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्||७३|| दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः| |७४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਓਦਨਸ੍ਤੈਃ-ਰਕ੍ਤਾਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ, ਕਤੋ ਜ੍ਵਰਿਣੋ ਯਥਾਯਥਂ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਦਾਨੇ ਯੋਗ੍ਯਃ ਸ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਰੁਤੋ-ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍ ਵਾ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਧਾਤਃ| ਕਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ? ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦਿਬਲੇਨ| ਜ੍ਵਰਘ੍ਨੈਃ-ਜ੍ਵਰਾਪਹੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਕ੍ਵਾਥਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧਿਤਃ| ਦੋਸਸ੍ਯ-ਵਾਤਾਦੇਰ੍ਬਲਂ ਤਥਾ ਦੂਸ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸਾਦੇਰ੍ਬਲਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ, ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਯਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਬਲਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਏਕਾਹਾਦਿਕਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਣਾਮਕਤਪੇਯਾਨਾਮੇਵ ਕੁਲਤ੍ਥਮੁਦ੍ਗਚਣਕਾਦਿਯੂਸਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਕਤਪੇਯਾਨਾਂ ਯੂਸਾਦੀਨਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਓਦਨਵਿਧਿਮਾਹ-ਓਦਨਸ੍ਤੈਰਿਤਿ| ਤੈਃ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਰੁਤੋ-ਯੂਲ਼ਿਤਃ(?), ਉਦਕਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪੇਣ|
Adhikarana ਯੂਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ (੭੪) · Śloka ੭੪
| ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲਘੁਭਿਰ੍ਯੂਸਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ||੭੪||
| मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः||७४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਃ-ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੈਃ, ਲਘੁਭਿਃ ਕਤਾ ਯੂਸਾਸ੍ਤਥਾ ਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਕਤਾ ਯੂਸਾ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੇ| ਤੇਨ ਸੁਜਰਾ ਮੁਦ੍ਗਚਣਕਕੁਲਤ੍ਥਮਕੁਸ੍ਟਮਸੂਰਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੁਦ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਦੌ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਇਦਂ ਬੋਧਯਤਿ,-ਯੂਸਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯਤਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਵਾਚ ਮੁਨਿਃ (ਛ.ਸੂ.ਅ.੨੫/੩੮)- "ਮੁਦ੍ਗਃ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਃ|" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਗਹਿਤਾ ਏਵ, ਕਿਂ ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ? ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਵਿਸਯੇ ਵਿਰਲਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਸੂਛਯਿਤੁਂ ਪਥਕ੍ਕਤੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਇਤਿ| ਤਥਾ ਛ ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਏਵਂਗੁਣਾਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੬/੧੯)- "ਉਸ੍ਣਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਨ੍| ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃ ਕਫਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਾਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦਾਃ ਪਰਮ੍|| ਇਤਿ| ਏਵਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਮ੍ਲਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਤਿਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯੂਸੋ ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਿਮਾਣੋ ਬਹੁਮਾਤ੍ਰੋਪਯੁਕ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ ਵਦ੍ਧਯੇ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ, ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਪਰਿਮਾਣਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੋਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਮਕਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਾਨੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯੂਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ-ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ|
Adhikarana ਖਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯੂਸਾਦੀਨਮੁਪਕਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ (੭੫-੭੭) · Śloka ੭੭
ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਕਰ੍ਕੋਟਬਾਲਮੂਲਕਪਰ੍ਪਟੈਃ| ਵਾਰ੍ਤਾਕਨਿਮ੍ਬਕੁਸੁਮਪਟੋਲਫਲਪਲ੍ਲਵੈਃ||੭੫|| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਲਗ਼ੁਭਿਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ਼੍ਚ ਹਿਤਾ ਰਸਾਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਪਰੂਸਤਰ੍ਕਾਰੀਦ੍ਗਾਕ੍ਸਾਮਲਕਦਾਡਿਮੈਃ||੭੬|| ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਜੀਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਿਤਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਂਯੁਤਾ ਵਾ ਕਤਾਕਤਾਃ||੭੭||
कारवेल्लककर्कोटबालमूलकपर्पटैः| वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः||७५|| अत्यन्तलग़ुभिर्मांसैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः| व्याघ्रीपरूषतर्कारीद्गाक्षामलकदाडिमैः||७६|| संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः| सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः||७७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਾਦਿਭੀ ਰਸਾ ਜ੍ਵਰੇ ਹਿਤਾਃ| ਮੁਨਿਸ੍ਤੁ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਾਕਤ੍ਵਮੇਵੇਚ੍ਛਤਿ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੩੧੧੮੭)| ਖ਼ਰਣਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਪਟੋਲਂ ਸਫਲਂ ਨਿਮ੍ਬਂ ਕਰ੍ਕੋਟਕਕਠਿਲ੍ਲਕਮ੍| ਸ਼ਾਕਂ ਪਰ੍ਪਟਕਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ-ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਪ੍ਰਾਣਿਜੈਸ੍ਤਦਭਾਵਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯੈਰਨ੍ਯਦੇਸ਼ਪ੍ਰਾਣਿਜੈਰਪਿ, ਮਂਸੈਰ੍ਹਿਤਾ ਰਸਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸ੍ਤਥਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਯੁਤਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਤ੍ਰਯੋਗਭਾਜਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਯੋਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕੇਚਿਦੇਵ ਸਿਤਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵ ਏਵ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਰਸਾ ਯੂਸਾਸ਼੍ਚੈਵਂਵਿਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ? ਕਤਾਕਤਾਃ| ਪਾਨਕਦਾਡਿਮਾਜਾਜੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਯੂਸਾ ਰਸਾਸ਼੍ਚ-ਕਤਾਃ| ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤਃ-ਅਕਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਖ਼ਲਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕੇਤਿ| ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕੁਸੁਮਮ੍| ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਫਲਂ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ਚ| ਰਸਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਤ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਖ਼ਲਤ੍ਵਂ ਤੁ ਧਾਨ੍ਯਮਾਂਸੇਤਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍|| ਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਲਗ਼ੁਭਿਰਿਤਿ| ਯੂਸਾਦੀਨਾਮੁਪਕਰਣਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਪਰੂਸੇਤਿ| ਤਾਨਿ ਚ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼| ਪ੍ਰਯੇਣੈਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਤੇ ਤੁ ਯੂਸਾਦਯਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਸਂਯੁਤਾ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਾਪਨਯਨੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਤ੍ਵਮ੍, ਅਨਪਨਯਨੇਨ ਸਂਯੁਤਤ੍ਵਮ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਸ਼੍ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਕ੍ਵਥਨਕਾਲੇ ਕ੍ਵਥਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾ| ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ-ਕਤਾਃ, ਅਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ-ਅਕਤਾਃ, ਕਟੁਪਟ੍ਵਮ੍ਲਾਨਾਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਧਿਃ (੭੮) · Śloka ੭੮
ਅਨਮ੍ਲਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਰੁਚ੍ਯਾਨਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਚ| ਅਚ੍ਛਾਨ੍ਯਨਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ|੭੮|
अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च| अच्छान्यनलसम्पन्नानि|७८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨਮ੍ਲੇਨ ਤਕ੍ਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ| ਤਥਾ, ਰੁਚ੍ਯਾਨਿ-ਅਭ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਮਭਿਲਸਿਤਾਨਿ| ਤਥਾ, ਅਚ੍ਛਾਨਿ-ਤਨੂਨਿ ਨ ਘਨਾਨਿ| ਤਥਾ, ਅਨਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ-ਵਹ੍ਨਿਪਕ੍ਵਾਨਿ| ਕੇਚਿਦ੍ਧਿ ਤਕ੍ਰਮਪਕ੍ਵਮੇਵਾਚ੍ਛੀਕਤ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਜੀਰਕਾਦਿਨਾਭ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਿਸੇਧਾਯੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ-ਤੇਮਨਾਨਿ ਰਸਕਸਾਯਾਣੀ, ਓਦਨੇਨ ਸਹਾਭ੍ਯਵਹਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਿਧਿਮਾਹ-ਅਨਮ੍ਲਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨੀਤਿ| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ-ਸ਼ਾਕਾਨਿ| ਅਚ੍ਛਾਨਿ-ਘਨਾਨਿ| ਅਨਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ-ਸੁਪਕ੍ਵਾਨਿ|
Adhikarana ਅਨੁਪਾਨਾਨਿ (੭੮-੭੯) · Śloka ੭੯
| ਅਨੁਪਾਨੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੭੮|| ਤਾਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਤਿ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ| |੭੯|
| अनुपानेऽपि योजयेत्||७८|| तानि क्वथितशीतं च वाति मद्यं च सात्म्यतः| |७९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨੁਪਾਨੇਪਿ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪਾਨੇਪਿ, ਤਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਰਿ ਮਦ੍ਯਂ ਚ, ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍, ਅਨੁਪਾਨੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨੁਪਾਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਅਨੁਪਾਨੇਪੀਤਿ| ਤਾਨਿ-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਪਾਨਯੋਗ੍ਯਾਨਿ ਕਤਾਨਿ|
Adhikarana ਅਨ੍ਨਗ੍ਰਹਣਕਾਲਃ (੭੯-੮੦) · Śloka ੮੦
| ਸਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਭੋਜਯੇਲ੍ਲਘੁ||੭੯|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯਵਿਵਦ੍ਧੋਸ੍ਮਾ ਬਲਵਾਨਨਲਸ੍ਤਦਾ| |੮੦|
| सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु||७९|| श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा| |८०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸਜ੍ਵਰਂ ਨਰਂ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਭੋਜਯੇਤ੍,-ਅਥਵਾ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ-ਅਚਿਰਕਾਲਜ੍ਵਰਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੁਤਂ ਭੋਜਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ ? ਲਘੁ,-ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ (ਚ) ਉਭਯਥਾ ਯਲ੍ਲਘੁ| ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਲਘੁ ਭੋਜਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਾ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨਾਨ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯੋ ਯਸ੍ਤੇਨ ਵਿਵਦ੍ਧ ਊਸ੍ਮਾ-ਸ੍ਵਸ੍ਵਭਵੋ, ਯਸ੍ਯਾਨਲਸ੍ਯ ਜਾਠਰਾਗ੍ਰੇਰਸੌ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯਵਿਵਦ੍ਧੋਸ੍ਮਾਨਲਃ| ਅਤ ਏਵ ਬਲਵਾਨ੍ ਤਦਾ ਪਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਥ੍ਯਗ੍ਰਹਣਕਾਲਮਾਹ-ਸਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ ਵੇਤਿ| ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ ਤੁ-ਆਬਲਲਾਭਾਤ੍| ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ-ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ| ਲਘੁ-ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਤਦਾ-ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ|
Adhikarana ਦਿਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਯਾਪਵਾਦਃ (੮੦) · Śloka ੮੦
| ਯਥੋਚਿਤੇਥਵਾ ਕਾਲੇ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨੁਰੋਧਤਃ||੮੦||
| यथोचितेऽथवा काले देशसात्म्यानुरोधतः||८०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਵਾ ਯਥੋਚਿਤੇ ਕਾਲੇ ਸਜ੍ਵਰਂ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤੁਰਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਯ ਉਚਿਤਃ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਃ, ਆਹਾਰਕਾਲਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਯਥੋਚਿਤੇ ਹਿ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕ੍ਸੁਦੁਪਗਮੋ ਜਾਯਤੇ| ਕਥਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੇਸ਼ੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਂ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਨੈਵਮੇਵ| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਕਾਲੇ ਭੋਜਨਮੁਚਿਤਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਭੋਜਨੇ ਦੀਯਮਾਨੇ ਕੋ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦਿਨਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ-ਯਥੋਚਿਤੇਥਵੇਤਿ| ਦੇਸ਼ੋ-ਭੂਮਿਰ੍ਦੇਹਸ਼੍ਚ|
Adhikarana ਅਪਵਾਦਾਪਵਾਦਃ (੮੧) · Śloka ੮੧
ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਰ੍ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਨ ਹ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| |੮੧|
प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते| |८१|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਃ-ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ, ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋਜੀਰ੍ਣੇਨ ਨ ਪਿਡ੍ਯਤੇ-ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ| ਅਧੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਕਾਲਂ ਨਿਰੂਪਯਤਿ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਪਵਾਦਾਪਵਾਦਮਾਹ-ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਰਿਤਿ| ਯੋਲ੍ਪਵਹ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ, ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਹਿ-ਸ੍ਫੁਟਂ, ਅਜੀਰ੍ਣੇਨ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਬਾਧ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਨਾਨ੍ਤ ਏਵ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਮਨ੍ਦਵਹ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਪਵਾਦਃ|
Adhikarana ਘਤਦਾਨਕਾਲਃ ਅਕਾਲੇ ਤਤ੍ ਵਿਸੋਪਮਮ੍ (੮੧-੮੩) · Śloka ੮੩
| ਕਸਾਯਪਾਨਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨੈਰ੍ਦਸ਼ਾਹ ਇਤਿ ਲਙ੍ਘਿਤੇ||੮੧|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸ੍ਵਮਤਂ ਤਦ੍ਵਿਸੋਪਮਮਨ੍ਯਥਾ||੮੨|| ਦਸ਼ਾਹੇ ਸ੍ਯਾਦਤੀਤੇਪਿ ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਵਦ੍ਧਿਕਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍||੮੩||
| कषायपानपथ्यान्नैर्दशाह इति लङ्घिते||८१|| सर्पिर्दद्यात्कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे| पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा||८२|| दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्| लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादाकफसङ्क्ष्यात्||८३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਸਾਯਸ੍ਯ-ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕਾਦੇਃ, ਪਾਨਂ ਕਸਾਯਪਾਨਮ੍, ਤੇਨ| ਤਥਾ, ਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨੈਃ-ਪੇਯਾਯੂਸਾਦਿਭਿਃ, ਦਸ਼ਾਹ ਇਤਿ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਲਙ੍ਘਿਤੇ-ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ| ਤਥੇਤਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕ੍ਸੀਣਃ ਕਫਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇਤੋ ਦਸ਼ਾਹੇ ਲਙ੍ਘਿਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਆਮਜ੍ਵਰਸਂਜ੍ਞਾਨਿਵਤ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਸਡਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਮੇਹ੍ਨ੍ਯਸ੍ਟਮੇ ਵਾਹਨਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩/੨੭੨)- "ਸਪ੍ਤਾਹੇਨ ਹਿ ਪਛ੍\ਯਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਧਾਤੁਗਤਾ ਮਲਾਃ| ਨਿਰਾਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਯੋਸ੍ਟਮੇਹਨਿ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਸਾਯਪਾਨਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਤੋ ਦਸ਼ਾਹੇ ਲਙ੍ਘਿਤੇ ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੇ-ਕ੍ਸੀਣਪ੍ਰਾਯੇ, ਸਰ੍ਪਿਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ? ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ,- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ| ਅਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪਕ੍ਵੇਸੁ-ਨਿਰਾਮੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਦੋਸੇਸੁ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਤ੍ਤਮਮਤਂ-ਮਹਾਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪੁਨਃ ਅਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ, ਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਵਿਸੋਪਮਂ-ਵਿਸਤੁਲ੍ਯਂ, ਦਸ਼ਾਹੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤੋਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਤਦੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਚ ਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਮਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ-ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਤਿ, ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮ੍ ? ਆਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍,- ਯਾਵਤ੍ਕਫਸ੍ਯ-ਜ੍ਵਰਕਾਰਿਣੋਧਿਕਸ੍ਯ, ਸਙ੍ਕ੍ਸ੍ਯਃ-ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਸਯਃ, ਨ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਪਿ ਯਾਵਤ੍| ਯਤਃ ਕਫਜ੍ਵਰੇਪਿ ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੯੩)| ਅਥ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਭੋਜਨਸ੍ਯਾਵਧਿਮਾਹ-ਕਸਾਯਪਾਨਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨੈਰਿਤਿ| ਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਦਸ਼ਾਹੇਨਤੀਤੇਪ੍ਯਮਤੋਪਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਅਪਕ੍ਵੇਸ੍ਵਤੀਤੇਪਿ ਵਿਸੋਪਮਮ੍, ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਵਰ੍ਧਨਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ-ਤਥਾਵਿਧੇ ਚਿਰਪਾਕਜ੍ਵਰੇ, ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਮਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਭੋਜਨਾਦਿਸ੍ਟਂ [ਬਂ]ਹਣਕ੍ਰਮਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ ਪਥ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਕ੍ਤਃ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੪੨)- "ਸ਼੍ਰਮੋਪਵਾਸਾਨਿਲਜੇ ਹਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਸੌਦਨਃ|| ਮੁਦ੍ਗਯੂਸੌਦਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦੇਯਃ ਕਫਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ| ਸ ਏਵ ਸਿਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਹਿਤਃ|| ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਹਿਤਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਗਾਢਵਿਟ੍ਕੇ ਵਿਧੀਯਤੇ|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਕਫਵਾਤਾਤ੍ਮਕੇ ਹਿਤਃ| ਨਿਮ੍ਬਕੂਲਕਯੂਸਸ੍ਤੁ ਹਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕੇ|| ਕੂਲਕਃ-ਪਟੋਲਮ੍| ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਸਹ ਧਾਨ੍ਯਯਾ| ਮਹਤ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾ ਤੁ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗੋਕ੍ਸੁਰੈਃ|| ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਭਿਸਗਨ੍ਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫਵਾਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੬੪)-ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਮੁਦ੍ਗਮੂਲਕਸ਼ੁਣ੍ਠਯੋਃ| ਏਕੈਕਂ ਮੁਸ੍ਟਿਮਾਹਤ੍ਯ ਪਚੇਦਸ੍ਟਗੁਣੇ ਜਲੇ|| ਪਞ੍ਚਮੁਸ੍ਟਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲੇ ਚ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਕਾਸੇ ਕ੍ਸਯੇ ਜ੍ਵਰੇ|| ਮੂਲਕਸ਼ੁਣ੍ਠਃ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੁਸ੍ਟਿਕਯੂਸੇਣ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਕਤੇਨ ਵਾ| ਆਦੋਸਸ਼ਮਨਾਤ੍ਪਥ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟੇਨੈਵ ਸਾਧਯੇਤ੍|| ਮਹਾਦਾਹੋ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯੋ ਯੂਸਸ਼੍ਚਣਕਸਮ੍ਭਵਃ| ਮੁਸ੍ਤਾਪਰ੍ਪਟਕੈਰਾਤੋ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇਨ ਪ੍ਰਸਾਧਿਤਃ|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰੋ ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯਪਟੋਲਯੋਃ| (ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਜ੍ਵਰਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੪੧੬)-ਯਵਕੋਲ਼ਕੁਲਤ੍ਥੈਸ੍ਤੁ ਮੁਦ੍ਗਮੂਲਕਸ਼ੁਣ੍ਠਕੈਃ|| ਧਾਨ੍ਯਾਕਵਿਸ਼੍ਵੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯੂਸੋ ਵਾਤਕਫਾਪਹਃ| ਸਪ੍ਤਮੁਸ੍ਟਿਕ ਇਤ੍ਯੇਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਕਫਵਾਤਾਮਦੋਸਘ੍ਨਃ ਕਣ੍ਠਹਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੋਸ਼ੋਧਨਃ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਨਵਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਾਨੁਵਤ੍ਤੌ ਹੇਤੁਃ (੮੪) · Śloka ੮੪
ਦੇਹਧਾਤ੍ਵਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਜ੍ਵਰੋ ਜੀਰ੍ਣੋਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| |੮੪|
देहधात्वबलत्वाच्च ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते| |८४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਰ੍ਣਃ-ਪੁਰਾਣੋ ਜ੍ਵਰਃ, ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ-ਅਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਕੁਤਃ ? ਦੇਹਧਾਤ੍ਵਬਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਦੇਹਧਾਤਵਃ-ਤਦਾਰਮ੍ਭਕਾ ਰਸਰੁਧਿਰਾਦਯਃ, ਦੇਹਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋਪਿ ਧਾਰਣਾਦ੍ਧਾਤਵ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਦੇਹਧਾਤੂਨਾਮਬਲਤ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਜੀਰ੍ਣੋ ਜ੍ਵਰੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਤ੍ਰਾਦੇਵ, ਇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਹਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਹਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਜੀਰ੍ਨਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਾਨੁਵਤ੍ਤੌ ਹੇਤੁਮਾਹ-ਦੇਹਧਾਤ੍ਵਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ| ਦੇਹਸ੍ਯਾਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ-ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਦਢਤ੍ਵਮ੍| ਧਾਤੂਨਾਮਬਲਤ੍ਵਂ-ਸ੍ਵਸ੍ਰੋਤੋਭਿਸਞ੍ਚਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ (੮੪-੮੬) · Śloka ੮੬
| ਰੂਕ੍ਸਂ ਹਿ ਤੇਜੋ ਜ੍ਵਰਕਤ੍ਤੇਜਸਾ ਰੂਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਚ||੮੪|| ਵਮਨਸ੍ਵੇਦਕਾਲਾਮ੍ਬੁਕਸਾਯਲਗ਼ੁਭੋਜਨੈਃ| ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਤਿਬਲੋ ਧਾਤੁਃ ਸਹਚਾਰੀ ਸਦਾਗਤਿਃ||੮੫|| ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤਸ੍ਯੇਵਾਮ੍ਬੁ ਵੇਸ਼੍ਮਨਃ| |੮੬|
| रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च||८४|| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलग़ुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः||८५|| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बु वेश्मनः| |८६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਵਰਕਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਮਿਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਦੇਹੋਸ੍ਮਾ ਜਾਠਰੋਨਲੋ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਵਰਕਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹਂਇ.ਅ.੨/੩)- "ਮਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵੈਃਸ੍ਵੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍| "ਜ੍ਵਰਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਤੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜਾਠਰਾਨਲਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਵਰਕਤਤ੍ਵਮ੍| ਤੇਨ ਜ੍ਵਰਕਤਾ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਤੇਜਸਾ ਰੂਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਚ ਪੁਂਸਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਂਸ਼ਮਨਮ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਵਮਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਨਾਦਿਭੀ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਕਦ੍ਭਿਃ ਕਤੈਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍-ਭਵੇਤ੍, ਅਤਿਬਲਃ-ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਤਿਸਮਰ੍ਥੋ ਧਾਤੁਃ| ਕੋ ਧਾਤੁਃ ? ਸਹਚਾਰੀ,-ਯਃ ਸਹ ਚਰਤਿ ਤਚ੍ਛੀਲੋ ਵਾਤਾਖ਼੍ਯੋ ਧਾਤੁਰਗ੍ਨਿਨਾ ਸਹ ਚਰਤਿ| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਹਚਰਭਾਵਤ੍ਵੇਗ੍ਨਿਰਪਿ ਵਾਯੁਨਾ ਸਹ ਚਰਤਿ, ਤਤੋਗ੍ਨਿਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਖ਼੍ਯੋਪਿ ਧਾਤੁਰਿਹ ਸਹਚਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ, ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਦਾਗਤਿਰਿਤ੍ਯਾਹ| ਸਦਾਗਤਿਤ੍ਵਂ ਵਾਯੋਰੇਵਾਨ੍ਵਰ੍ਥਤ੍ਵੇਨੋਪਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸਂਸ਼ਮਨਮ੍ ? ਅਮ੍ਬੁ ਵੇਸ਼੍ਮਨੋ-ਗਹਸ੍ਯ, ਦੀਪ੍ਤਸ੍ਯ-ਜ੍ਵਲਿਤਸ੍ਯ, ਜਲਂ ਯਥਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਯੋਗੇ ਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ-ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਜੀਰ੍ਣਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਨਿਰਾਮਂ ਤੇਜੋ ਜ੍ਵਰਂ ਕਰੋਤਿ| ਤੇਨ ਚ ਤੇਜਸਾ ਰੂਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਿਣਃ, ਤਥਾ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਨਵਜ੍ਵਰੋਪਕ੍ਰਮੈ ਰੂਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯ, ਸਹਚਾਰੀ-ਸਖ਼ਾ, ਪੁਨਸ੍ਤਦੇਵ ਵਰ੍ਧਯਤਿ| ਤਤੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਨਯਤਿ| ਤਸ੍ਯ-ਤਥਾਨੁਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਨੁਵਤ੍ਤੌ ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਂਸ਼ਮਨਮ੍|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਾਨਮ੍ (੮੬-੮੭) · Śloka ੮੭
| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤਾਂਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਚਾਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ||੮੬|| ਸੁਤਰਾਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍| |੮੭|
| वातपित्तजितांग्र्यं संस्कारं चानुरुध्यते||८६|| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्| |८७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਤਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤਾਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਨ੍ਤੀਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਤ੍ (ਸ਼੍ਲੋ. ੮੨)- "ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛ ਘਤਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ-ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਾਧਾਨਂ-ਸਂਸ੍ਕਾਰਃ| ਤਂ ਚ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਧਤਂ ਸੁਸ੍ਟ੍ਵਤਿਸ਼ਯਵੈਲਕ੍ਸਣ੍ਯਾਦਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ-ਆਤ੍ਮਸਾਤ੍ਕਰੋਤਿ| ਤੈਲਾਦਿਰਪਿ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਨ ਤੁ ਯਥਾ ਘਤਂ ਸ੍ਵਸ਼ੈਤ੍ਯਮਜਹਦੇਵ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ| ਏਤਚ੍ਛ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧੌ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮੇਵ| ਅਮੁਮੇਵ ਛ ਨ੍ਯਾਯਮਙ੍ਗੀਕਤ੍ਯ ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਵੋਚਤ੍ (ਚਂਇ.ਅ.੧/੪੦)-"ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਥਾ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਯਥਾ ਸਰ੍ਪਿਰਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਂ ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸੁਤਰਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ ਘਤਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਤਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਾਧਿਤਮ੍,-ਯਥਾਯਥਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੈਰੌਸਧੈਃ ਪਕ੍ਵਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਾਨਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤਾਮਗ੍ਨ੍ਯਮਿਤਿ| ਯਤ ਏਵਂ ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਪੋਪਿ ਤੈਲਂ ਵਾਤਹਰਮਿਤਿ ਚੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਹ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤਾਮਗ੍ਨ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟਸ਼੍ਸ਼(ਵਾ)ਤਾਯੁ(?)| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਤੈਲਮਪ੍ਯੌਸਧਸਾਧਿਤਂ ਤਥੇਤਿ ਚੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਹ-ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਚਾਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ ਸੁਤਰਾਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਾਧਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਮ੍ (੮੭-੮੮) · Śloka ੮੮
| ਵਿਪਰੀਤਂ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਣਂ ਜਯੇਤ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ||੮੭|| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾਤਂ ਘਤਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਤਃ ਕਫਮ੍| |੮੮|
| विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत्पित्तं च शैत्यतः||८७|| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| |८८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਘਤਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਣਂ ਜਯੇਤ੍| ਜ੍ਵਰਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕ ਊਸ੍ਮਾਜਾਠਰੋਨਲੋ, ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਃ ਸ ਪਕ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕੋ ਘਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ, ਏਵਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਣਂ ਘਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ-ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦ੍ਧਤਂ ਜਯੇਤ੍, ਨ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍, "ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਸ੍ਨੇਹ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧/੧੧) ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਂ ਵਾਤਂ ਜਯੇਤ੍ ਨ ਤੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍, "ਸ਼ੀਤੋਨਿਲਃ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧/੧੧) ਇਤਿ ਵਛਨਾਤ੍| ਕਫਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਤ੍| ਯੋਗੋ-ਯੁਕ੍ਤਿਃ ਕਫਜ੍ਵਰਹਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਹ ਯੋਜਨਾ, ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ-ਗੁਣਾਧਾਨਮ੍, ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਛ ਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰੌ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਘਤਂ ਕਫਂ ਜਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਣਂ ਘਤਂ ਜਯੇਦਿਤਿ ਨ ਘਟਤੇ, ਘਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ.ਛਿ.ਅ.੧੦/੬੮)-"ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਮ੍| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਿਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ||" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਘਤਂ ਸ੍ਨੇਹਨਤ੍ਵਦੀਪਨਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਤਸ਼ਮਨਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਕ੍ਸੇਪਤ੍ਵਂ ਵਾਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਵਾਯ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਣੋਪਿ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਯੁਤਸ੍ਯ ਘਤਂ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਛਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਵਦ੍ਧਿਮ੍| ਨਨੁ, ਯਥਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ਤਥਾ ਤਤ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਕਿਮਿਤਿ ਘਤਂ ਸਮਾਨਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ? ਬਮਃ| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਭਿਰਤਿਰੂਕ੍ਸੇਣ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਣਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸ੍ਮੇਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਭਾਗਪਰਿਕ੍ਸਯਾਨ੍ਨ ਸਸ੍ਨੇਹਮ੍, ਅਤਃ ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜ੍ਵਰਯਤੁ ?| ਤਚ੍ਚ ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਸ਼ਮਯਤਿ, ਨ ਵਾਤਂ ਕੋਪਯਤਿ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ਸਸ੍ਨੇਹਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਂ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਂ ਚਾਹ-ਵਿਪਰੀਤਂ ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਮਾਣਮਿਤਿ| ਵਿਪਰੀਤਂ-ਉਸ੍ਣਮ੍| ਜ੍ਵਰਂ ਵਾਤਮਪਿ ਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਕਫਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਃ, ਤਮਪ੍ਯੁਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਜ੍ਜਯੇਤ੍|
Adhikarana ਉਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਨਮ੍ (੮੮) · Śloka ੮੮
| ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਸਾਯਾਃ ਸਘਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੋਜ੍ਯਾ ਯਥਾਮਲਮ੍||੮੮||
| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्||८८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਸਾਯਾਃ-ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪਾਚਨਾਨਿ, ਸਹ ਘਤੇਨ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯਥਾਮਲਂ-ਦੋਸਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਮਾਹ-ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਸਾਯਾ ਇਤਿ| ਯਥਾਮਲਂ-ਯਥਾਦੋਸਮ੍, ਵਾਤਜ੍ਵਰੇ ਵਾਤਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾ ਉਕ੍ਤਾਃ, ਤੇ ਨ ਜ੍ਵਰੇ ਦਾਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਤਤ੍ਰ ਚ ਨ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਯਾ ਵਾ, ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| ਇਹ ਤੁ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਅਤ ਏਵ ਸਮੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪੇਯਮ੍, ਭਾਗਾਨੁਕ੍ਤੌ ਸਮਤ੍ਵਾਤ੍|
Adhikarana ਕਾਸੋਪਦ੍ਰਵਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ (੮੯) · Śloka ੮੯
ਤ੍ਰਿਫਲਾਪਿਚੁਮਨ੍ਦਤ੍ਵਙ੍ਮਾਧੁਕਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਸਮਸੂਰਦਲਂ ਕ੍ਵਾਥਃ ਸਘਤੋ ਜ੍ਵਰਕਾਸਹਾ||੮੯||
त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्माधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||८९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਪਲਾਦੀਨਿ ਮਸੂਰਦਲਾਨਿ ਚੈਸ ਕ੍ਵਾਥੋ ਘਤੇਨ ਸਹੋਪਯੋਜਿਤੋ ਜ੍ਵਰਕਾਸਹਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਾਸੋਪਦ੍ਰਵਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਫਲੇਤਿ| ਮਸੂਰਦਲਾਨ੍ਤਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਿ|
Adhikarana ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਮ੍ (੯੦-੯੧) · Śloka ੯੧
ਪਿਪ੍ਪਲੀਨ੍ਦ੍ਰਯਵਧਾਵਨਿਤਿਕ੍ਤਾ- ਸਾਰਿਵਾਮਲਕਤਾਮਲਕੀਭਿਃ| ਬਿਲ੍ਵਮੁਸ੍ਤਹਿਮਪਾਲਨਿਸੇਵ੍ਯੈ- ਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾਤਿਵਿਸਯਾ ਸ੍ਥਿਰਯਾ ਚ||੯੦|| ਘਤਮਾਸ਼ੁ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸਾਧਿਤਂ ਜ੍ਵਰਮਗ੍ਨਿਂ ਵਿਸਮਂ ਹਲੀਮਕਮ੍| ਅਰੁਚਿਂ ਭਸ਼ਤਾਪਮਂਸਯੋ- ਰ੍ਵਮਥੁਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਕ੍ਸਯਮ੍||੯੧||
पिप्पलीन्द्रयवधावनितिक्ता- सारिवामलकतामलकीभिः| बिल्वमुस्तहिमपालनिसेव्यै- र्द्राक्षयाऽतिविषया स्थिरया च||९०|| घृतमाशु निहन्ति साधितं ज्वरमग्निं विषमं हलीमकम्| अरुचिं भृशतापमंसयो- र्वमथुं पार्श्वशिरोरुजं क्षयम्||९१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਘਤਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੈਸ੍ਤੋਯੇਨ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਘਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮਾਸ਼ੁ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਮਾ ਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂਘਤਮਾਹ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਿ| ਧਾਵਨੀ-ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ| ਤਾਮਲਕੀ-ਭੂਮ੍ਯਾਮਲਕੀ| ਹਿਮਂ-ਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਪਾਲਨੀ-ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ| ਸੇਵ੍ਯਂ-ਉਸ਼ੀਰਂ| ਅਤ੍ਰ ਘਤੇ ਦ੍ਰਵਮੁਦਕਮ੍, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕਃ|
Adhikarana ਤੈਲ੍ਵਕਾਦਿਘਤਾਨਿ (੯੨) · Śloka ੯੨
ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਪਵਨਜਨ੍ਮਨਿ ਜ੍ਵਰੇ ਯੋਜਯੇਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਵਿਯੋਜਿਤਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਵਸਘਤਂ ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਯਚ੍ਚ ਪਾਲਨਿਕਯਾ ਸ਼ਤਂ ਹਵਿਃ||੯੨||
तैल्वकं पवनजन्मनि ज्वरे योजयेत्रिवृतया वियोजितम्| तिक्तकं वृषघृतं च पैत्तिके यच्च पालनिकया शृतं हविः||९२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਘਤਂ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਅ.੨੧/੩੨), ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਰਹਿਤ [ ਵਾਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ] ਪਿਬੇਤ੍| ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਅ.੧੯/੨), ਤਥਾ ਵਸਘਤਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਅ.੨/੪੦), ਅਤ੍ਰੈਵ ਵਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ (ਸ਼੍ਲੋ.੯੪), ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਾਲਨਿਕਯਾ-ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤ੍ਯਾ, ਯਦ੍ਧਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤੈਲਵਕਾਦਿਘਤਾਨ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਤੈਲ੍ਵਕਮਿਤਿ| ਤੈਲ੍ਵਕਂ-ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ "ਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਤਿਲ੍ਵਕਤੋ ਵਰਾਯਾਃ" (ਅ. ੨੧/੩੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਤ੍ਰਿਵਦੁਕ੍ਤਾ, ਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ| ਤਿਕ੍ਤਕਾਦੀਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ| ਤਚ੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਂ-ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ "ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾ" (ਅ. ੧੯/੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਸਘਤਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ "ਸਮੂਲਮੁਸ੍ਤਕਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ" (ਅ. ੨/੪੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਲਨਿਕਾਘਤਂ-ਵਿਦ੍ਰਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ "ਕੁਡਵਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਃ" (ਅ. ੧੩/੧੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ|
Adhikarana ਜੀਰ੍ਣਕਫਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਘਤਮ੍ (੯੩) · Śloka ੯੩
ਵਿਡਙ੍ਗਸੌਵਰ੍ਚਲਚਵ੍ਯਪਾਠਾ- ਵ੍ਯੋਸਾਗ੍ਨਿਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਯਾਵਸ਼ੂਕੈਃ| ਪਲਾਂਸ਼ਕੈਃ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣਕਫਜ੍ਵਰਘ੍ਨਮ੍||੯੩||
विडङ्गसौवर्चलचव्यपाठा- व्योषाग्निसिन्धूद्भवयावशूकैः| पलांशकैः क्षीरसमं घृतस्य प्रस्थं पचेज्जीर्णकफज्वरघ्नम्||९३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣੌਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਤੁਲ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਜੀਰ੍ਣੋ ਯਃ ਕਫਜ੍ਵਰਸ੍ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਫਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਘਤਮਾਹ-ਵਿਡਙ੍ਗਸੌਵਰ੍ਚਲੇਤਿ| ਵਿਡਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਦਸ਼ਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਮ੍| ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ-ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ|
Adhikarana ਗੁਡੂਚੀਘਤਾਦਿਪਞ੍ਚਕਮ੍ (੯੪) · Śloka ੯੪
ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਰਸਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਵਸਸ੍ਯ ਚ| ਮਦ੍ਵੀਕਾਯਾ ਬਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਿਦਃ||੯੪||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलाया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च स्नेहाः सिद्धा ज्वरच्छिदः||९४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਥ੍ਕ੍ਪਥਗ੍ਰਸਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਿਦੋ-ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਗੁਡੂਚੀਘਤਾਦਿਪਞ੍ਚਕਮਾਹ-ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਰਸਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਵਾਸਾਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਵਾਸਕਾਤ੍| ਕ੍ਵਾਥੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਵਿਪਚੇਜ੍ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਘਤਮ੍|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਸ੍ਤਮਦ੍ਵੀਕਾਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਨਾਗਰੈਃ| ਬਲਾਦੁਰਾਲਭਾਮੁਸ੍ਤਾਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟਮ੍|| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਨੀਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਘ੍ਰੁਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮੇਦਾਮਲਕਸੌਸ੍ਕਰੈਃ|| ਸ਼ਠੀਤਾਮਲਕੀਯੁਕ੍ਤੈਸ੍ਤਚ੍ਚ ਜ੍ਵਰਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਕ੍ਸਯਕਾਸਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਚ੍ਛੂਲਾਂਸਾਭਿਤਾਪਨੁਤ੍|| ਕੁਲਤ੍ਥਕੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਦਸ਼ਮੂਲਯਵਾਨ੍ ਪਚੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਪਲਾਨ੍ ਸਲਿਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪੂਤੇ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍|| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਵਯਸ੍ਥਾਨਿਮ੍ਬਤੁਮ੍ਬਰੂਨ੍| ਸ਼ਠੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਰ੍ਕਮੂਲਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਵਚਾਃ|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਨਕ੍ਤਮਾਲਮੁਭੇ ਪਾਠੇ ਕਟੁਕਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਤੇਜਿਨੀਃ|| ਸੋਮਵਲ੍ਕਦ੍ਵਿਰਜਨੀਕਣ੍ਟਕੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਃ| ਪਟੋਲੀਹਿਙ੍ਗੁਗੋਜਿਹ੍ਵਾਕੇਮ੍ਬੁਕਂ ਮਦਨਾਜ੍ਜਟਾਮ੍|| ਲਵਣਾਨਿ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰਾਨਰ੍ਦ੍ਧਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਹਤ੍ਪ੍ਲੀਹਗ੍ਰਹਣੀਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਸਂ ਹਿਤਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਜ੍ਵਰਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਣਾਮਮਤੋਪਮਮ੍|| ਵਯਸ੍ਥਾ-ਗੁਡੂਚੀ| ਤੇਜਿਨੀ-ਮੂਰ੍ਵਾ| ਸੋਮਵਲ੍ਕਃ-ਕਟ੍ਫਲਃ| ਕਣ੍ਟਕੀਵਿਕਙ੍ਕਤਃ| ਮਦਨੋ-ਰਾਠਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਨ੍-ਯਵਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰਟਙ੍ਕਣਕ੍ਸਾਰਾਨ੍| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਤਿਵਿਸਾਪਥ੍ਯਾਵਚਾਨਾਗਰਰੋਹਿਣੀਃ| ਦੇਵਦਾਰੁ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਦ੍ਰੋਣੇਪਾਂ ਪਾਲਿਕਾਨ੍ ਪਚੇਤ੍|| ਕ੍ਵਾਥੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਿਚੂਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਕਣਾਹਿਙ੍ਗੁਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਪਟੁਪਞ੍ਚਕੈਃ|| ਤਤ੍ਕਫਾਵਤਸਰ੍ਵੋਤ੍ਥਜ੍ਵਰਿਣਾਮਮਤੋਪਮਮ੍| ਵਰ੍ਧ੍ਮਹਿਧ੍ਮਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪਾਣ੍ਡੁਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍|| ਗਲਗ੍ਰਹਪ੍ਰਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਾਪਸ੍ਮਾਰਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਪਰੀਤਾਨਾਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠਿਨਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੫੩)- "ਦਸ਼ਮੂਲੀਰਸੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰੇ ਪਞ੍ਚਕੋਲਕੈਃ| ਸਕ੍ਸਾਰੈਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਜ੍ਵਰਕਾਸਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਦਤਾਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਚਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਮ੍|| ਅਸ੍ਯ ਸਟ੍ਪਲੇਨ ਦਤ੍ਵਾ(?)ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮ੍, ਸਟ੍ਪਲਃ ਕਲ੍ਕਃ, ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਮਮ੍, ਅਰ੍ਥਾਦ੍ਦਸ਼ਮੂਲੀਰਸਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਃ| ਪਞ੍ਚਕੋਲੈਃ ਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਪਯਸਾ ਸਮਮ੍| ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਲੀਹਵਿਸਮਜ੍ਵਰਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ.੭੩੧)- "ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਵਾ ਘਤਂ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਪਿਬੇਤ੍|| ਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ਤਰੁਣਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ਕਤ੍ਪਾਦਾਸ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਤਂ ਪਲਸ਼ਤਂ ਭਿਸਕ੍|| ਬਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ ਚ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਕਸ੍ਯ ਚ| ਬਦਰਾਣਿ ਕੁਲਿਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਗੀ ਹ੍ਯਾਮਲਕਂ ਤਥਾ|| ਸ਼ਕਟੀ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤਥਾ| ਏਤਤ੍ਤੁਲਾਂ ਚ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਚੇਤ੍|| ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਕਸਾਯਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਸਡ੍ਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਹਤ੍ਯ ਵਿਪਚੇਤ੍ਤੁ ਘਤਾਢਕਮ੍|| ਤਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕੀਕਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਮ੍| ਤਤ੍ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ੁਭੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍|| ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਬਲਂ ਦੋਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਮਦੁ|| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੋਪਸਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਿਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਕੌਕ੍ਕੁਟਂ ਸਰ੍ਪੈਰ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਾਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ| ਲੇਖਨਂ ਬਂਹਣੀਯਂ ਚ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਂ-ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਮ੍| ਵਾਸਾਰਿਸ੍ਟਾਮਤਾਭਾਰ੍ਗੀਪਞ੍ਚਮੂਲਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ| ਸਯਾਸਮਧੁਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੈਰਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤੈਃ|| ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮੇਭਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਦ੍ਧਵਾਸਾਘਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਮਾਗਧੀਚੂਰ੍ਣਕੁਡਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਹਵਿਃ| ਜਲੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਜ੍ਵਰਘ੍ਨਂ ਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜੀਰ੍ਣੈ ਘਤੇ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਨਮ੍ (੯੫) · Śloka ੯੫
ਜੀਰ੍ਣੇ ਘਤੇ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮਦੁਮਾਂਸਰਸੌਦਨਮ੍| ਬਲਂ ਹ੍ਯਲਂ ਦੋਸਹਰਂ ਪਰਂ ਤਚ੍ਚ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍||੯੫||
जीर्णे घृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्||९५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਘਤੇ ਚ ਪਰਿਣਤੇ ਸਤਿ ਮਦੁ-ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਅਲਂ ਬਲਂ ਜਾਤਂ ਦੋਸਹਰਂ ਭਵਤਿ| ਤਚ੍ਚਰਸਾਸ਼ਨਂ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਬਲਕਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਯਮਾਹ-ਜੀਰ੍ਣੇ ਘਤੇ ਚੇਤਿ| ਹਿਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਬਲਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਹਰਮ੍| ਤਚ੍ਚ-ਮਾਂਸਂ, ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍|
Adhikarana ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਯੂਸਖ਼ਲਯੋਰ੍ਨਿਸੇਧਃ (੯੬-੯੭) · Śloka ੯੭
ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਮੁਦ੍ਗਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਦਿਜਾ ਰਸਾਃ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਹਿਤਾ ਜੀਰ੍ਣੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ||੯੬|| ਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਜਨਨਾ ਜ੍ਵਰਵਰ੍ਧਨਾਃ| |੯੭|
कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे||९६|| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः| |९७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਮੁਦ੍ਗਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਦਿਜਾ ਰਸਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨ ਹਿਤਾਃ| ਤੇ ਹ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੂਲਾਦਿਕਤੋ ਜ੍ਵਰਵਰ੍ਧਨਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਯੂਸਖ਼ਲਯੋਰ੍ਨਿਸੇਧਮਾਹ-ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਇਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਰਸਾਃ-ਯੂਸਃ| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਾਦਿਰਸਾਸ਼੍ਚ-ਖ਼ਲਃ| ਇਤਿ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਗ਼ਤਾਨਿ|
Adhikarana ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ੋਧਨਕਾਲਃ (੯੭-੯੮) · Śloka ੯੮
| ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੇਵਮਪਿ ਚੇਜ੍ਜ੍ਵਰਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ੋਧਨਮ੍||੯੭|| ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ, ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਦੋਸੇ ਬਲਿਨਃ ਪਾਲਯਨ੍ਬਲਮ੍||੯੮||
| न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्||९७|| शोधनार्हस्य, वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन्बलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਵਮਪਿ ਕਤੇ ਸਤਿ ਯਦਿ ਜ੍ਵਰੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ-"ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਗਾਲਾਨ੍" (ਸ਼੍ਲੋ.੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਵਮਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਦਾ ? ਦੋਸੇ ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਸਤਿ, ਬਲਵਤਃ ਪੁਂਸੋ ਵਮਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍, ਬਲਂ ਪਾਲਯਨ੍-ਰਕ੍ਸਯਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਸ਼ੋਧਨਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਧਨਕਾਲਮਾਹ-ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਤਿ| ਵਮਨਮਾਹ-ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ-"ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਗਾਲਾਨ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨) "ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥੇ ਵਮਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਦਾਹਤਸ੍ਣੋਲ੍ਬਣੇ ਜ੍ਵਰੇ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਰੇਚਨਮੌਸਧਾਨਿ (੯੯-੧੦੧) · Śloka ੧੦੧
ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਸ਼ਿਥਿਲੇ ਦੋਸੇ ਜ੍ਵਰੇ ਵਾ ਵਿਸਮਦ੍ਯਜੇ| ਮੋਦਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲਿਕੇਸਰੈਃ||੯੯|| ਸਸਿਤਾਮਧੁਭਿਰ੍ਦਦ੍ਯਾਹ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯਂ ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| (ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ) ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਧਾਤ੍ਰੀਰਸਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਵਾ ਹਰੀਤਕੀਮ੍||੧੦੦|| ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਮਦ੍ਵੀਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਜ੍ਵਰਿਤਃਪਿਬੇਤ੍||੧੦੧||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः||९९|| ससितामधुभिर्दद्याह्योषाद्यं वा विरेचनम्| (लिह्याद्वा त्रैवृतं संयुक्तं मधुसर्पिषा| ) द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकीम्||१००|| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितःपिबेत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਕ੍ਵੇ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸੇ ਤਥਾ ਸ਼ਿਥਿਲੇ-ਅਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧੇ, ਅਥਵਾ ਵਿਸਜੇਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੇ ਵਾ ਜ੍ਵਰੇ, ਮੋਦਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯਂ ਵਾ-"ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਮ੍ਭੋਦਕਮਿਘ੍ਨਾਮਲਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਾ ਸਮਸਿਤਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ||" (ਹ.ਕ.ਅ. ੨/੨੧) ਇਤਿ ਵਾ, ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਯਸਾ-ਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਮਦ੍ਵੀਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ, ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਵਾ ਪਯਸਾ ਜ੍ਵਰੀ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦_ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਪਕ੍ਵੇ ਤ੍ਵਿਤਿ| ਸ਼੍ਯਾਮਾ-ਸ਼੍ਯਾਮਮੂਲਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਤ੍-ਅਰੁਣਮੂਲਾ| ਕੇਸਰਂ-ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍| ਸਿਤਯਾ ਮੋਦਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਵ੍ਯੋਸਾਦ੍ਯਂ ਵੇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪੋਕ੍ਤਂ "ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਮ੍ਭੋਦ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੇਚਨਸਟ੍ਕਮਾਹ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਧਾਤ੍ਰੀਰਸਂ ਤਦ੍ਵਚਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਣਿ ਧਾਤ੍ਰੀਹਰੀਤਕ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧੈਰ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਭਿਃ ਪਯੋਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਰਸਮਾਮਲਕਾਨਾਂ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਫਲਯੋਸ੍ਤਥਾ|| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ| ਸਘਤਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਵਿਨਾ ਘਤਮ੍|| ਪਯੋਨੁਪਾਨਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ ਮਦ੍ਵੀਕਾਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੭੨੭)- "ਮਧੁਕਾਰਗ੍ਵਧਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਤਿਕ੍ਤਾਯਾਸਫਲਤ੍ਰਿਕੈਃ| ਸਪਟੋਲੈਰ੍ਜਲਂ ਭੇਦਿ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮ੍|| ਅਰੋਚਕੇ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦੇ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯੇਙ੍ਗਮਲਾਦਿਸੁ| ਸ਼ਾਨ੍ਤਜ੍ਵਰੋਪਿ ਸ਼ੋਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਨੁਬਨ੍ਧਭਯਾਨ੍ਨਰਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਰੇਚਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਂਸਰ੍ਗੀਕ੍ਰਮਃ (੧੦੨) · Śloka ੧੦੨
ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| |੧੦੨|
विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वा यथाक्रमम्| |१०२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਿਣਾਂ ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਵਮਿਤਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂਕ੍ਰਮਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਣ੍ਡਃ ਪੂਰ੍ਵਃ-ਪ੍ਰਥਮੋ, ਯਸ੍ਯਾਂ ਸੈਵਮ੍| ਮਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਯੋ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਦੇਯਾਃ| ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਯਃ ਪੇਯਾਦ੍ਯਵਚਾਰਣਾਕ੍ਰਮਃ ਸ ਸਂਸਰ੍ਗੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਥ੍ਯਮਾਹ-ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚੇਤਿ| ਸਂਸਰ੍ਗੀ-ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਃ, "ਪੇਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਂ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੮/੨੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ|
Adhikarana ਸ੍ਵਯਂਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਨਿਸੇਧਃ (੧੦੨-੧੦੩) · Śloka ੧੦੩
| ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਮਲਂ ਸਦਾ||੧੦੨|| ਪਕ੍ਵੋਪਿ ਹਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੋਸਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕਤਾਸ੍ਪਦਃ| |੧੦੩|
| च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा||१०२|| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः| |१०३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜ੍ਵਰੇਣੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਂ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ, ਮਲਂ-ਪੁਰੀਸਾਖ਼੍ਯਂ, ਚ੍ਯਵਮਾਨਂ-ਪਤਨ੍ਤਂ, ਸਦਾ ਉਪੇਕ੍ਸੇਤ-ਨ ਤਦ੍ਵਿਧਾਰਣੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਨਨੁ, ਔਸਧਾਨਿ (ਧੇਨ) ਕਿਮਿਤ੍ਯਸੌ ਨ ਵਿਧ੍ਨੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪਕ੍ਵੋਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਃ-ਪੁਰੀਸਾਖ਼੍ਯੋ, ਯਤਃ ਪਕ੍ਵਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਕਿਮੁਤਾਪਕ੍ਵਃ ? ਕੋਸ੍ਠੇ-ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਖ਼੍ਯੇ, ਕਤਂ-ਗਹੀਤਂ, ਆਸ੍ਪਦਂ-ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਃ, ਯੇਨ ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਵਿਕੁਰ੍ਵੀਤ-ਵਿਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਵਯਂਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ-ਚ੍ਯਵਮਾਨਮਿਤਿ|
Adhikarana ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਪਾਚਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ (੧੦੩-੧੦੪) · Śloka ੧੦੪
| ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾ ਪਾਚਯਨ੍ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਨਯੇਤ੍||੧੦੩|| ਆਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਦੋਸਾ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮ ਈਰਿਤਾਃ| |੧੦੪|
| अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् सङ्ग्रहं नयेत्||१०३|| आमसङ्ग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः| |१०४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾ ਤਂ ਮਲਂ ਅਪਕ੍ਵਂ ਪਾਚਯਨ੍ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਨਯੇਤ੍- ਨ ਤ੍ਵਾਮ ਏਵ ਸਙ੍ਗਹੀਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਆਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਰੀਸਾਖ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ| ਆਮਸ੍ਯ-ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮਾਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਮ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਯੇ ਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੋਸੋਕ੍ਰਮੇ-ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੇਧ੍ਯਾਯੇ, ਈਰਿਤਾਃ-ਉਕ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ ਚ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੩/੩੧)- "ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਨਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾ ਨ ਚਾਮਾਨ੍ ਵਹਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍| ਧਾਰਯੇਦੌਸਧੈਰ੍ਦੋਸਾਨ੍ ਵਿਧਤਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਰੋਗਦਾਃ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮੌਸਧਂ ਨ ਦੇਯਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮਜ੍ਵਰੇਪ੍ਯਾਮਨਿਰ੍ਹਰਣਾਰ੍ਥਮੌਸਧਂ ਨ ਦੇਯਮ੍, ਇਤਿਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-[ ਅਤਿ ] ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਪਾਚਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵੇਤਿ|
Adhikarana ਆਮਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ੋਧਨਨਿਸੇਧਃ (੧੦੪-੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
| ਪਾਯਯੇਦ੍ਦੋਸਹਰਣਂ ਮੋਹਾਦਾਮਜ੍ਵਰੇ ਤੁ ਯਃ||੧੦੪|| ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਂ ਸ ਕਰਾਗ੍ਰੇਣ ਪਰਾਮਸ਼ੇਤ੍| |੧੦੫|
| पाययेद्दोषहरणं मोहादामज्वरे तु यः||१०४|| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ| ਯਸ੍ਤੁ ਮੋਹਾਤ੍-ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍, ਭਿਸਕ੍ਪਾਪੋ ਦੋਸਹਰਣਮਾਮਜ੍ਵਰੇ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਸ ਸ੍ਵਯਮਨਰ੍ਥਕਾਰੀ ਸੁਪ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਂ ਕਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇਣ ਪਰਾਮਸ਼ੇਤ੍-ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤੈਵਮੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਕਤਾ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਾਕ੍ਯੇ ਰੂਪਕਾਖ੍ਯੋਲਙ੍ਕਾਰਃ| ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍-"ਤਦਪਰਮੌਪਮ੍ਯੇ ਸਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਯੋਰ੍ਯੋਗਃ|" ਅਸ੍ਯੋਦਾਹਰਣਮ੍-"ਯਃ ਸੇਵਤੇ ਕੁਨਪਤਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬਧਿਰਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਜਾਪਂ ਸਃ ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਮਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ੋਧਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ-ਪਾਯਯੇਦ੍ਦੋਸਹਰਣਮਿਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਃ (੧੦੫) · Śloka ੧੦੫
| ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਨ ਹਿਤਂ ਵਮਨਂ ਨ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੦੫||
| ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜ੍ਵਰੇਣ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਨ ਵਮਨਂ ਹਿਤਂ ਨ ਚ ਵਿਰੇਚਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਰ੍ਹਿ ਕਥਂ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ-ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯੇਤਿ|
Adhikarana ਤਸ੍ਯ ਪਯਸਾ ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ (੨) · Śloka ੨
ਕਾਮਂ ਤੁ ਪਯਸਾ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੁਹੈਰ੍ਵਾ ਹਰੇਨ੍ਮਲਾਨ੍| ||੨||
कामं तु पयसा तस्य निरुहैर्वा हरेन्मलान्| ||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਂ-ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਯਸਾ ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਵਾ ਮਲਾਨ੍ ਹਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਪਯਃਪਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ-ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਿਤਿ|
Adhikarana ਪਯਃ ਪਾਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀ (੧੦੬-੧੦੭) · Śloka ੧੦੭
| ਕ੍ਸੀਰੋਚਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਦਾਹਤਙ੍ਵਤਃ||੧੦੬|| ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਤਿਸਾਰਿਣਃ| |੧੦੭|
| क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृङ्वतः||१०६|| क्षीरं पित्तानिलार्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| |१०७|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰਮੁਚਿਤਂ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰੋਚਿਤਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ, ਤਥਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਤਟ੍ ਚ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਦਾਹਤ੍ੜ੍ਡ੍ਵਤਃ, ਅਤ ਏਵ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਭ੍ਯਾਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ-ਪੀਡਿਤਸ੍ਯ, ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਸਾਰਿਣੋਪਿਪਥ੍ਯਮ੍, ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰੋਚਿਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਂ ਨ ਪਥ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਯਃਪਾਨੇਧਿਕਾਰਿਣਮਾਹ-ਕ੍ਸੀਰੋਚਿਤਸ੍ਯੇਤਿ| ਅਤਿਸਾਰਿਣੋਪਿ-ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਸ੍ਯ|
Adhikarana ਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾਃ (੧੦੭-੧੦੮) · Śloka ੧੦੮
| ਤਦ੍ਵਪੁਰ੍ਲਙ੍ਘਨੋਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਵਨਮਿਵਾਗ੍ਨਿਨਾ||੧੦੭|| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਂ ਚਾਸ਼ੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| |੧੦੮|
| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना||१०७|| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| |१०८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਚ੍ਚ-ਕ੍ਸੀਰਂ, ਲਙ੍ਘਨੋਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਵਪੁਰ੍ਜੀਵਯੇਤ੍-ਕਾਯਸ੍ਯ ਸਪ੍ਰਾਣਤਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਿਮਿਵ ? ਅਗ੍ਨਿਨਾ-ਦਾਵੇਨ, ਪ੍ਲੁਸ੍ਟਂ ਵਨਂ ਯਥਾ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਤੋਹਯੇਤ੍, ਤਥਾ ਵਪੁਃ ਕ੍ਸੀਰਮਿਤਿ| ਲਙ੍ਘਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਙ੍ਘਨਵਾਚ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਭਣ੍ਯਤੇ| "ਸ਼ਰੀਰਲਾਘਵਕਰਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਤਲ੍ਲਙ੍ਘਨਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍" ਇਤ੍ਯੇਵਂਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮੁਪਵਾਸਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਯੋਗ੍ਯਤਾਵਸ਼ਾਤ੍| ਤਸ੍ਯਜ੍ਵਰਿਣਃ ਪੁਂਸਃ, ਤਤ੍-ਕ੍ਸੀਰਂ, ਆਸ਼ੁ ਜ੍ਵਰਂ ਚ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਪੁਰ੍ਜੀਵਯੇਦਿਤਿ ਚਾਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦- ਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾਨਾਹ-ਤਦ੍ਵਪੁਰਿਤਿ| ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ-ਵਸ੍ਟ੍ਯਮ੍ਬੁ, ਯਥਾ ਦਗ੍ਧਂ ਵਨਂ ਜੀਵਯੇਤ੍ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਪੁਰ੍ਜੀਵਯੇਤ੍|
Adhikarana ਕ੍ਸੀਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਨਿਯਮਃ (੧੦੮-੧੦੯) · Śloka ੧੦੯
| ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਰੋਸ੍ਣਮੇਵ ਵਾ||੧੦੮|| ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲੇ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਜ੍ਵਰਿਣਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੧੦੯|
| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा||१०८|| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्त्यतोऽन्यथा| |१०९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਤ ਏਵਂ ਮਹਾਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸਂਸ੍ਕਤਂ-ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਵੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਥਵਾ ਧਾਰੋਸ੍ਣਮੇਵ ਕਾਲੇ ਵਿਭਜ੍ਯ, ਯੁਞ੍ਜੀਤ-ਯਥਾਵਿਸਯਂ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਤਃ-ਯਥਾਨਿਰੂਪਿਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੋਪਯੋਗਵਿਸਯਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਥਾ-ਅਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜ੍ਵਰਿਣਂ ਹਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਵਿਸ਼ੇਸੇ ਨਿਯਮਮਾਹ-ਸਂਸ੍ਕਤਮਿਤਿ| ਸਂਸ੍ਕਤਂ-ਔਸਧਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ ਦੋਸਵਸ਼ਾਤ੍| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਤੂਸ੍ਣਮੇਵ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸਂਸ੍ਕਤਸਮਫਲਮ੍|
Adhikarana ਤਡਾਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੦੯-੧੧੦) · Śloka ੧੧੦
| ਪਯਃ ਸਸ਼ੁਣ੍ਠੀਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਘਤਮ੍||੧੦੯|| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਤੁਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੧੦|
| पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्||१०९|| शृतशीतं मधुयुतं तुड्दाहज्वरनाशनम्| |११०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਯੁਤਂ ਸ਼ਤਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਤਡ੍ਦਾਹਜਿਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਹ-ਪਯ ਇਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਾਕਃ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਘਤਯੋਃ ਪਕ੍ਵੋਸ੍ਣੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ, ਮਧੁਨਃ ਪਕ੍ਵਸ਼ੀਤੇ|
Adhikarana ਤਡਾਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਅਨ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਰਯਮ੍ (੧੧੦-੧੧੧) · Śloka ੧੧੧
| ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਬਲਾਯਸ੍ਟੀਸਾਰਿਵਾਕਣਚਨ੍ਦਨੈਃ||੧੧੦|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨਾਮ੍ਭਸਾ ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੧੧੧|
| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः||११०|| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| |१११|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤੇਨੈਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਤੁਲ੍ਯਂ-ਤਦ੍ਵਤ੍| ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਤਡ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਤ੍ ਤਥਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਤਡਾਦਿਜਿਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਜਲੇਨ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਯੁਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਯਮਾਹ-ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨਾਮ੍ਭਸੇਤਿ|
Adhikarana ਕਾਸਾਦਿਜਿਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੧-੧੧੨) · Śloka ੧੧੨
| ਕਾਸਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਚ੍ਛਿਰਃਸ਼ੂਲਾਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਚ੍ਚਿਰਜ੍ਵਰਾਤ੍| ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜ੍ਵਰਿਤਃ ਪੀਤ੍ਵਾ||੧੧੧|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸ਼ਤਂ ਪਯਃ| |੧੧੨|
| कासाच्छ्वासाच्छिरःशूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा||१११|| पञ्चमूलीशृतं पयः| |११२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ ਤਙ੍| ਚਿਰਜ੍ਵਰੋ-ਦੀਰ੍ਗ਼ਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਜ੍ਵਰਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਕਾਸਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਤਿ|
Adhikarana ਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਾਦਿਜਿਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੨-੧੧੩) · Śloka ੧੧੩
| ਸ਼ਤਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲੇਨ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵੇਨ ਵਾ ਜ੍ਵਰਾਤ੍||੧੧੨|| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਵਾ ਪਯਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਬਦ੍ਧਾਨਿਲਵਰ੍ਚਸਃ| ਸਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਾਤਿਸਤੇਃ ਸਤਟ੍ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਤ੍||੧੧੩||
| शृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा ज्वरात्||११२|| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्||११३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਏਰਣ੍ਡਮੂਲੇਨਾਥਵਾ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵੇਨ ਸ਼ਤਮਥਵਾ ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁਸੋ ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਾਤ੍ ? ਵਿਬਦ੍ਧਾ ਨਿਲਵਰ੍ਚਸਃ| ਵਿਬਦ੍ਧੇ-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਦ੍ਧੇ, ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦਨਿਲਵਰ੍ਚਸੀ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਸ ਵਿਬਦ੍ਧਾਨਿਲਵਰ੍ਚਾਃ, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਪਿਚ੍ਛਾ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛੇ, ਤਾਭ੍ਯਾਮੁਪਲਕ੍ਸਿਤਾ ਅਤਿ ਸਤਿਃ-ਅਤੀਸਾਰਃ, ਸਹ ਤਯਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਜ੍ਵਰਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਥਾਵਿਧਾਜ੍ਜ੍ਵਰਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਹ ਤਸਾ ਸਹ ਸ਼ੂਲੇਨ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਯਾ-ਨਿਸ੍ਛਾਰਿਕਾਪਰਸਂਜ੍ਞਯਾ, ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਤਮਾਤ੍ ਤਥਾਵਿਧਾਜ੍ਜਵਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਸ਼ਤਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲੇਨੇਤਿ| ਅਤਿਸਤਿਃ-ਅਤਿਸਾਰਃ, ਸਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਯੋਃ ਪਿਚ੍ਛਾ ਅਤਸ੍ਤੂਦਕਵਤ੍(?)|
Adhikarana ਸ਼ੋਫਾਦਿਜਿਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੪) · Śloka ੧੧੪
ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਬਲਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਗੋਕਣ੍ਟਕਗੁਡੈਃ ਪਯਃ| ਸ਼ੋਫਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਵਿਬਨ੍ਧਜ੍ਵਰਕਾਸਜਿਤ੍||੧੧੪||
सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्||११४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਪਯਃ ਸ਼ੋਫਾਦਿਜਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ| ਗੁਡੇਨ ਪਕ੍ਵੋਸ੍ਣਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਮ੍
Adhikarana ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਨੁਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੫) · Śloka ੧੧੫
ਵਸ਼੍ਚੀਵਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਸਾਭੂਸਾਧਿਤਂ ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਨੁਤ੍| |੧੧੫|
वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| |११५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਸ਼੍ਚੀਵਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਪਯੋ ਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਨੁਦਿਤਿ| ਵਸ਼੍ਚੀਵਃ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪੁਨਰ੍ਨਰ੍ਵਃ| ਸ੍ਥੂਲਪੁਨਰ੍ਨਵਸ੍ਤੁ-ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਦ੍ਵਯਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚਾਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਵਸ਼੍ਚੀਵੇਤਿ| ਵਸ਼੍ਚੀਵਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌਪੁਨਰ੍ਨਵੇ|
Adhikarana ਆਸ਼ੁਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੫) · Śloka ੧੧੫
| ਸ਼ਿਂਸ਼ਿਪਾਸਾਰਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ਼ੁ ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੧੫||
| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||११५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਿਂਸ਼ਿਪਾਸਾਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਂ-ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ, ਆਸ਼ੁ-ਨ ਤੁ ਚ, ਜ੍ਵਰਹਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਵਿਧਿਰਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਃ (ਹ. ਛਿ. ਅ. ੯/੩੯)-"ਪਯਸ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿ" ਇਤ੍ਯਨੁਸਾਰੇਣਾਨੁਕਲ੍ਪ੍ਯਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੋਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਵਾਥੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ||" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਕਿਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਗ਼ਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਾ ਸ਼੍ਰੀਯਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਵਚਨਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਤ੍ ? ਅਥਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮੇਤਦ੍ਵਚਨਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਉਭਯਮਪੀਦਂ ਗ਼ਤਂ ਕ੍ਸ੍ਰੀਰਂ ਛ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਛ੍ਛ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਸਾਰਸਿਦ੍ਧਂ ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਨਿਰੂਹਗੁਣਾਃ ਕ੍ਸੀਰਮ੍ (੧੧੬-੧੧੭) · Śloka ੧੧੭
ਨਿਰੁਹਸ੍ਤੁ ਬਲਂ ਵਹ੍ਨਿਂ ਵਿਜ੍ਵਰਤ੍ਵਂ ਮੁਦਂ ਰੁਚਿਮ੍| ਦੋਸੇ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਕ੍ਵੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਾਯਂ ਗਤੇ||੧੧੬|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਂ ਹਰੇਤ੍| ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਤ੍ਰੀਨਪਿ ਮਲਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍||੧੧੭||
निरुहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशायं गते||११६|| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||११७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਨਿਰੂਹੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੋਸੇ ਪਕ੍ਵੇ ਤਥਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਗਤੇ ਸਤਿ ਬਲਾਦੀਨ੍ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਕਰੋਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੇਵਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸ੍ਰਂਸਨਂ-ਵਿਰੇਚਨਂ, ਹਰੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪਿ ਮਲਾਨ੍ਵਾਤਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਹਰੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਾਨ੍ ? ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਰੂਹਗੁਣਾਨਾਹ-ਨਿਰੂਹਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍-ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ, ਮਲਾਂਸ੍ਤੁ-ਸਰ੍ਵਗਤਾਨ੍, ਹਰੇਤ੍| ਅਯਂ ਤੁ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਾਨਿਤ੍ਯਪਕਰ੍ਸ ਏਵ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਃ|
Adhikarana ਅਨੁਵਾਸਨੇ ਅਧਿਕਰੀ (੧੧੮) · Śloka ੧੧੮
ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਕਫਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਕਪਸ੍ਠਕਟਿਗ੍ਰਹੇ| ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਦ੍ਧਸ਼ਕਤਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੧੮||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्ठकटिग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਸ੍ਤਥਾ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਕ੍ਪਸ੍ਠਕਟਿਗ੍ਰਹੇ ਸਤ੍ਯਨੁਵਾਸਨਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਰੂਹਾਙ੍ਗੇਨੁਵਾਸਨੇਧਿਕਾਰਿਣਮਾਹ-ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਕਫਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਕੋ ਨਿਰੂਹਃ (੧੧੯-੧੨੧) · Śloka ੧੨੧
ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਚ੍ਛਦਨਕਟੁਕਾਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਬਲਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕਮਦਨੋਸ਼ੀਰਵਾਲਕੈਃ||੧੧੯|| ਪਯਸ੍ਯਰ੍ਧੋਦਕੇ ਕ੍ਵਾਥਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮੁਸ੍ਤਮਦਨਕਸ੍ਣਾਮਧੁਕਵਤ੍ਸਕੈਃ||੧੨੦|| ਬਸ੍ਤਿ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪੀਡ੍ਯੇਜ੍ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| ||੧੨੧||
पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरवालकैः||११९|| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः||१२०|| बस्ति मधुघृताभ्यां च पीड्येज्ज्वरनाशनम्| ||१२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਵਾਥਂ ਕ੍ਸੀਰੇਰ੍ਧੋਦਕੇ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਤਥਾਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਯੋਜਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਰੂਹਮਾਹ-ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬੇਤਿ| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਯੋਸ਼੍ਚ੍ਛਦਨਂ-ਪਤ੍ਰਮ੍| ਪਯਸੋ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪਟੋਲਾਦਿਕ੍ਵਥਿਤਸ੍ਯੋਦਕਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗ ਇਤ੍ਯਰ੍ਧੋਦਕਤ੍ਵਮ੍| ਨ ਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁ(ਦੁ)ਕ੍ਤਰਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਵਚਨਾਤ੍(?)ਸਮਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਧਤ੍ਵਵਿਧਿਃ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਕੋ ਅਨ੍ਯੋ ਨਿਰੂਹਃ (੧੨੧-੧੨੨) · Śloka ੧੨੨
| ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨੀਰ੍ਯਸ੍ਟੀਫਲੋਸ਼ੀਰਨਪਦ੍ਰੁਮਾਨ੍||੧੨੧|| ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍ਕਲ੍ਕਯੇਦ੍ਯਸ਼੍ਟੀਸਤਾਹ੍ਵਾਫਲਿਨੀਫਲਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਗੁਡਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜ੍ਵਰਾਪਹਃ||੧੨੨||
| चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्||१२१|| क्वाथयेत्कल्कयेद्यश्टीषताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||१२२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਰ੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿ(ਚੇਤਿ)-ਚਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣੀਨੀਃ ਯਸ੍ਟੀਫਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਤਥਾ, ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਲ੍ਕਯੇਤ੍, ਇਤ੍ਯੇਸ ਸਗੁਡਾਦਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਜ੍ਵਰਹਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਿਰੂਹਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨੀਰਿਤਿ| ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣੀਨੀਃ-ਮੁਦ੍ਗਮਾਸਸ਼ਾਲਪਸ਼੍ਨਿਪੂਰ੍ਵਾਃ| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਨਪਦ੍ਰੁਮਃ-ਆਰਗ੍ਵਧਃ| ਫਲਿਨੀ-ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮਤਾਯਸ੍ਟੀਮਦਨਾਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯੈਃ| ਸਬਲਾਚਨ੍ਦਨਵਸੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ਼੍ਚ ਮਗਦ੍ਵਿਜੈਃ|| ਕ੍ਵਾਥੇ ਕਤੇ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਫਲਯਸ੍ਟਿਕਣਾਗ਼ਨਮ੍| ਸ ਸਦ੍ਯੋਜ੍ਵਰਹਾ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਾਜ੍ਯਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਲ੍ਪਸੈਨ੍ਧਵਃ|| ਆਮ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਮਧੁਕਿਤ੍ਪਲਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਣਾਲਾਞ੍ਜਨਪਦ੍ਮਕਮ੍|| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਕਮਨੁਵਾਸਨਮ੍ (੧੨੩-੧੨੪) · Śloka ੧੨੪
ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਮਦਨਂ ਮੇਦਾਂ ਪਿਪ੍ਪ੍ਪ੍ਲੀਂ ਮਧੁਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਦ੍ਧਿਂ ਰਾਸ੍ਰਾਂ ਬਲਾਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍||੧੨੩|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜਲਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਜ੍ਵਰੇਨੁਵਾਸਨਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਨੇਹਂ ਯਥਾਮਲਮ੍||੧੨੪||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्प्प्लीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्रां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्||१२३|| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं दद्याद्यथास्नेहं यथामलम्||१२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਜਲੇਨ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਤੈਲਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਿਤ੍ਯੇਕਤ੍ਰ ਸਾਧਿਤਂ ਪਕ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਜ੍ਵਰੇਨੁਵਾਸਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਸ੍ਨੇਹਂ ਯਥਾਮਲਂ-ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਦੋਸੇ-ਵਾਤਾਦੌ, ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਂ, ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਨੁਵਾਸਨਮਾਹ-ਜੀਵਨ੍ਤੀਮਿਤਿ| ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਭਾਗਾਃਜਲਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਃ, ਸਰ੍ਪਿਸ ਏਕਃ, ਤੈਲਸ੍ਯੈਕਃ, ਕਲ੍ਕਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਃ, ਇਤ੍ਯੇਕਤ੍ਰ-ਮਿਲਿਤਂ, ਸਾਧਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਃ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮ੍, ਤਦਨੁਸਾਰੇਣ ਮਲਾਨੁਸਾਰੇਣ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਟੋਲਮਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਪਟੋਲਾਰਿਸ੍ਟਮਦਨਗੁਡੂਚੀਮਧੁਕੈਰਪਿ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਕਾਅਨ੍ਯੇ ਬਸ੍ਤਯਃ (੧੨੫) · Śloka ੧੨੫
ਯੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਸ੍ਤਯੋ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਃ| |੧੨੫|
ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯੇ ਚ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ-ਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪਾਧ੍ਯਾਯੇ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਸ੍ਤੇ ਚ, 'ਦੇਯਾਃ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਯੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਵਿਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ-ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ| ਤੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਇਤਿ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ੂਲਾਦਿਸੁ ਨਸ੍ਯਮ੍ (੧੨੫-੧੨੬) · Śloka ੧੨੬
| ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਗੌਰਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬੋਧਨਮ੍||੧੨੫|| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਰੁਚਿਕਰਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਿਰਸੋ ਦਾਹਾਰ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੨੬||
| शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्||१२५|| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||१२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇ ਵਿਰੇਚਨਾਖ਼੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਂ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਂ ਗੌਰਵਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਚ ਹਰਤਿ ਤਚ੍ਛੀਲਂ ਤਤ੍| ਤਥਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ-ਵਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ, ਚ ਬੋਧਨਮ੍| ਤਥਾ, ਰੁਚਿਕਤ੍| ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਿਰਸਃ ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਨੇਹਿਕਂ-ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਰ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥ ਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰ੍ਵਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਾਦਿਸੁ ਨਸ੍ਯਮਾਹ-ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਗੌਰਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮਿਤਿ| ਵਿਰੇਚਨਂ-ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ-ਬਂਹਣਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਂ-ਸ਼ਮਨਮ੍|
Adhikarana ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦੌ ਧੂਮਾਦਯਃ (੧੨੭) · Śloka ੧੨੭
ਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਕਵਲਾਨ੍ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਸ਼ਿਰਃ ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਪਹਾਨ੍||੧੨੭||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायास्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||१२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਧੂਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਯਥਾਦੋਸਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦਿਗ਼੍ਨਾਨ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦੌ ਧੂਮਾਦੀਨਾਹ-ਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਕਵਲਾਨਿਤਿ|
Adhikarana ਅਰੂਚੌ ਕਲ੍ਕਦ੍ਵਯਮ੍ (੧੨੮) · Śloka ੧੨੮
ਅਰੁਚੌ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕੇਸਰਂ ਸਾਜ੍ਯਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਿਤਾਨਾਂ ਵਾ ਕਲ੍ਕਮਾਸ੍ਯੇਨ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੨੮||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| धात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||१२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਰੁਚੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਬੀਜਪੂਰਕਸ੍ਯ ਕੇਸਰਂ ਸਗ਼ਤਸੈਨ੍ਧਵਮਾਸ੍ਯੇਨ ਧਾਰਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਥਵਾ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਧਾਰਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਰੁਚੌ ਕਵਲ(ਕਲ੍ਕ)ਦ੍ਵਯਮਾਹ-ਅਰੁਚਾਵਿਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੨੩੧)-"ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਾਡਿਮਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਾਡਿਮਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਵੈਰਸ੍ਯੇ ਧਾਰਯੇਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਚ ਤਥਾ ਘਤਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੫੯)-ਹਰੀਤਕੀ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸ਼੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਲੋਧ੍ਰਮੇਵ ਚ| ਦਾਰ੍ਵੀ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮੁਖ਼ਧਾਵਨਮ੍|| ਏਤੇਨ ਕਟੁਭਾਵਸ਼੍ਚ ਮੁਖ਼ਰੋਗਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਦਤਾਮੇਤਿ ਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੮੦)-ਅਜਾਜੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤੋਦਾਡਿਮਸ੍ਵਰਸੇਨ ਤੁ| ਰੁਚਿਸ੍ਯੋ ਮਧੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਯਃ (੧੨੯-੧੩੦) · Śloka ੧੩੦
ਯਥੋਪਸ਼ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਲੇਪਸੇਕਾਦੀਨ੍ ਜ੍ਵਰੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇ||੧੨੯|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਧੂਮਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਗਨ੍ਤੁਜੇਪਿ ਤਾਨ੍| |੧੩੦|
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते||१२९|| कुर्यादञ्जनधूमांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੇਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥੋਪਸ਼ਯਂ-ਯਥਾਸੁਖਾਵਹਂ, ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਯੇਸਾਂ, ਤਾਨ੍, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਰੁਸ੍ਣ ਵੀਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍-ਯੋਜਿਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਅਞ੍ਜਨਂਧੂਮਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਞ੍ਜਨਧੂਮਾਨਾਗਨ੍ਤੁਜੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ ਤਥੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਦ੍ਯੋਗਤ੍ਵਾਦਾਗਨ੍ਤੁਜੇਪ੍ਯੇਤੇਨਿਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵ| ਤਾਨਿਤਿ ਪੁਨਃ ਕਤਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਗਨ੍ਤੁਜੇਪਿ ਜ੍ਵਰੇ-ਭੂਤਵਿਸਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵੇ, ਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਜ੍ਵਰੇਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਨਾਹ-ਯਥੋਪਸ਼ਯਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨਿਤਿ| ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸਿਣਃ ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾਃ, ਉਸ੍ਣਾਭਿਲਾਸਿਣ ਉਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਵਗਾਹਾਦਯਃ| ਅਞ੍ਜਨਧੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਾਗਨ੍ਤੁਜੇ ਨਸ੍ਯਾਦੀਨਾਹ-ਤਥੈਵਾਗਨ੍ਤੁਜੇਪੀਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤ੍ਵਭ੍ਯਙ੍ਗਤੈਲਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ (ਜ੍ਵਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸ਼੍ਲੋ. ੭੭੭)-"ਲਾਜਾਮਧੁਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੂਰ੍ਵਾਚਨ੍ਦਨਸਾਰਿਵਾਃ| ਤੈਲਂ ਸਟ੍ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਹ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਜ੍ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ਲਾਕ੍ਸਾ ਨਿਸ਼ਾ ਕੁਸ੍ਠਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਚ ਸੁਵਰ੍ਚਿਕਾ| ਮੂਰ੍ਵਾ ਚ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਤਕ੍ਰੇਥ ਸਡ੍ਗੁਣੇ|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯੇਦ੍ਦਾਹਂ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਂ ਨਣਾਮ੍| (ਸ਼੍ਲੋ. ੬੨੮)-ਦਧ੍ਨਃ ਸਸਾਰਕਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਤਕ੍ਰਂ ਕਟ੍ਟਰਮਿਸ੍ਯਤੇ|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੭੧੯)- ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ [ਲਾਕ੍ਸਾਮੂਰ੍ਵਾਮਹੌਸਧੈਃ| ਸਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਦਾਹਸ਼ੀਤਨੁਤ੍|| ਬਲਾਮਧੁਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ] ਪਦ੍ਮਾਪਦ੍ਮਕਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਹ੍ਨੀਬੇਰਰਜਨੀਸਾਰਿਵੋਤ੍ਪਲੈਃ|| ਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਚੇਦੇਤੈਰਜਾਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਜ੍ਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ਤੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਦਾਹੇ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਧੌਤਘਤਮ੍ (੧੩੦) · Śloka ੧੩੦
| ਦਾਹੇ ਸਹਸ੍ਰਧੌਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਚਰੇਤ੍||੧੩੦||
| दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाऽभ्यङ्गमाचरेत्||१३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਦਾਹੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹਸ੍ਰਧੌਤੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਚਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਦਾਹਸ੍ਯੌਸਧਾਨ੍ਯਾਹ-ਦਾਹੇ ਸਹਸ੍ਰਧੌਤੇਨੇਤਿ| ਸਹਸ੍ਰਧੌਤੇਨ-ਸਹਸ੍ਰਕਤ੍ਵੋ ਧੌਤੇਨ| ਯਾਵਤਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਤਾਵਚ੍ਛੀਤੋਦਕੇ ਗ਼ਤਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇਨ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍, ਤਦੁਦਕਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍, ਇਤ੍ਯੇਕੋ ਵਾਰਃ, ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਮ੍|
Adhikarana ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਤੈਲਮ੍ (੧੩੧-੧੩੩) · Śloka ੧੩੩
ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਗਣੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯਕੈਃ| ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣੋਦਿਤੈਃ||੧੩੧|| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੀਕਤੈਃ ਪਚੇਤ੍| ਤੈਲਂ ਸਕ੍ਸੀਰਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੩੨|| ਸ਼ਿਰੋ ਗਾਤ੍ਰਂ ਚ ਤੈਰੇਵ ਨਾਤਿਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਰੀਸੇਕਮਵਗਾਹਂ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੩੩|| ਤਥਾਰਨਾਲਸਲਿਲਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਤਘਤਾਦਿਭਿਃ| ||੧੩੩||
सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः||१३१|| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात्सद्यो दाहज्वरापहम्||१३२|| शिरो गात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रलेपयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्||१३३|| तथाऽऽरनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः| ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਃ-ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਦਿਤੈਃ, ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯਕੈਰ੍ਗਣੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਰੋ ਗਣੋ-"ਘਤਹੇਮ" (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੦/੨੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਅਮ੍ਲੋ ਗਣੋ-"ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਮ੍ਲੀਕਾ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦/੨੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਕਸਾਯੋ ਗਣਃ-"ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਸਂ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦/੩੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਤਤ੍ਰ ਚੈਤੈਰ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯੈਰ੍ਵਰ੍ਗੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਦਿਭਿਰ੍ਗਣੈਃ- "ਦੂਰ੍ਵਾਨਨ੍ਤਾ" (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੫/੬) ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟ ਏਕਃ, "ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਃ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੪੨) ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਤਤੀਯਸ੍ਤੁ "ਪਦ੍ਮਕਪੁਣ੍ਡ੍ਰੌ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਚਤੁਰ੍ਥਃ "ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੧੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਏਤੈ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਗਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ ਸ਼ੋਧਨਾਦਿਗਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵੀਰ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਗੁਣੈਃ, ਅਕ੍ਵਾਥਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਕਤਾਃ, ਅਕਲ੍ਕਾਃ ਕਲ੍ਕਾਃ ਕਤਾਃ, ਤੈਃ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰੇਤੈਰ੍ਗਣੈਸ੍ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਪਕ੍ਵਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਤ੍-ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਸਦ੍ਯੋ-ਨ ਚਿਰੇਣ ਕਾਲੇਨ, ਦਾਹਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਮੇਤੈਰ੍ਗਣੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਚੇਦ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ, ਯਾਵਤ੍ਤੈਰੇਵ ਸ਼ਿਰੋ-ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ, ਗਾਤ੍ਰਂ ਚ ਨਾਤਿਪਿਸ੍ਟੈਃ-ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਸ੍ਟੈਃ, ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਹ੍ਯੈਤੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ ਦਾਹ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ੁਸ੍ਕਘਨੋ ਲੇਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਹਕਤ੍| ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਰੋਧਾਚ੍ਛੀਕਤ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾਗੁਰੋਃ|| ਇਤਿ| ਅਨੇਨੈਵਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੪੧)- "ਤੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਗਾਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਣੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਃ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਰੋ ਲੇਪਯੇਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜ੍ਵਰਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਸ਼ਿਰੋ ਜ੍ਵਰੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਜ੍ਵਰਃ ਪੁਨਰੁਪੈਤਿ ਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿਰਸੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਲੇਪਨਾਰ੍ਥਂ ਪਥਗੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਗਣਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਃ, ਤੇਨ ਪਰਿਸੇਕਮਵਗਾਹਂ ਚ ਕ੍ਵਾਥਪੂਰ੍ਣਾਯਾਂ ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਆਰਨਾਲਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਸੇਕਾਦਿ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਤੈਲਮਾਹ-ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤੈਸ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਗਣਪਠਿਤੈਰਪਿ| ਤੈਰੇਵ-ਤੈਲਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇਨਾਰਨਾਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਪਥਕ੍ ਪਰਿਸੇਕੋਵਗਾਹਸ਼੍ਚ|
Adhikarana ਦਾਹਾਦਿਘ੍ਨਂ ਲੇਪਤ੍ਰਯਮ੍ (੧੩੪-੧੩੫) · Śloka ੧੩੫
| ਕਪਿਤ੍ਥਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵਿਦਾਰੀਰੋਧ੍ਰਦਾਡਿਮੈਃ||੧੩੪|| ਬਦਰੀਪਲ੍ਲਵੋਤ੍ਥੇਨ ਫੇਨੇਨਾਰਿਸ੍ਟਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਲਿਪ੍ਤੇਙ੍ਗੇ ਦਾਹਰੁਙ੍ਮੋਹਾਸ਼੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੩੫||
| कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीरोध्रदाडिमैः||१३४|| बदरीपल्लवोत्थेन फेनेनारिष्टकस्य वा| लिप्तेऽङ्गे दाहरुङ्मोहाश्रच्छर्दिस्तृष्णा च शाम्यति||१३५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕਪਿਤ੍ਥਾਦਿਭਿਰ੍ਬਦਰੀਪਲ੍ਲਵੋਦ੍ਭਵੇਨ ਵਾ ਫੇਨੇਨ ਲਿਪ੍ਤੇਙ੍ਗੇ ਸਤਿ ਦਾਹਾਦਯਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦਾਹਘ੍ਨਂ ਲੇਪਤ੍ਰਯਮਾਹ-ਕਪਿਤ੍ਥੇਤਿ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕੇਸਰਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਕੋ-ਰਕ੍ਸਾਫਲਃ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰਾ. ਸ਼੍ਲੋ. ੨੫੮)-"ਜਿਹ੍ਵਾਤਾਲੁਗਲਕ੍ਲੋਮਸ਼ੋਸੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੁ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਕੇਸਰਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍||' ਇਤਿ|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਕ੍ਰਮਃ (੧੩੬) · Śloka ੧੩੬
ਯੋ ਵਰ੍ਣਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੇ ਕ੍ਰਮਃ| ਤਂ ਚ ਸ਼ੀਲਯਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਦਾਹੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਜ੍ਵਰਃ||੧੩੬||
यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तं च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||१३६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਸ਼੍ਚ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਃ ਕ੍ਰਮੋ ਵਰ੍ਣਿਤਃ-ਉਕ੍ਤਃ, ਤਂ ਚ-ਕ੍ਰਮਂ, ਸ਼ੀਲਯਤਃ-ਅਭ੍ਯਸਤਃ, ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹੇਨ ਸਹ ਨਸ਼੍ਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸੂਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕ੍ਰਮਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਯੋ ਵਰ੍ਣਿਤ ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰੇ ਤੈਲਲੇਪਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ (੧੩੭-੧੪੭) · Śloka ੧੪੭
ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਸ੍ਤਗਰਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ| ਕੁਸ੍ਠਸ੍ਥੌਣੇਯਸ਼ੈਲੇਯਸਰਲਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ||੧੩੭|| ਨਖ਼ਰਾਸ੍ਨਾਪੁਰਵਚਾਚਣ੍ਡੈਲਾਦ੍ਵਯਚੋਰਕੈਃ| ਪਥ੍ਵੀਕਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੁਰਸਾਹਿਂਸ੍ਰਾਧ੍ਯਾਮਕਸਰ੍ਸਪੈਃ||੧੩੮|| ਦਸ਼ਮੂਲਾਮਤੈਰਣ੍ਡਦ੍ਵਯਪਤ੍ਤੂਰਰੋਹਿਸੈਃ| ਤਮਾਲਪਤ੍ਰਭੂਤੀਕਸ਼ਲ੍ਲਕੀਧਾਨ੍ਯਦੀਪ੍ਯਕੈਃ||੧੩੯|| ਮਿਸ਼ਿਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਾਨਾਕੁਲੀਦ੍ਵਯੈਃ| ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਤੇ ਤੈਲਂ ਜ੍ਵਰੇ ਪਚੇਤ੍||੧੪੦|| ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਾਦਿਭਿਃ| ਤੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਯਾਤ੍ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣੇਨ, ਤੈਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍||੧੪੧|| ਕਵੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤੈਃ ਪਰੀਸੇਕਮਵਗਾਹਂ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕੇਵਲੈਰਪਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਸੁਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਮਸ੍ਤੁਭਿਃ||੧੪੨|| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਲੇਪਨੇ| ਧੂਪਾਨਗਰੁਜਾਨ੍ ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ||੧੪੩|| ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਗ੍ਨਿਕਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਿ ਭੇਸਜਭੋਜਨਮ੍| ਗਰ੍ਭਭੂਵੇਸ਼੍ਮਸ਼ਯਨਂ ਕੁਥਕਮ੍ਬਲਰਲ੍ਲਕਾਨ੍||੧੪੪|| ਨਿਰ੍ਧੂਮਦੀਪ੍ਤੈਰਙ੍ਗਾਰੈਰ੍ਹਸਨ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਹਸਨ੍ਤਿਕਾਃ| ਮਦ੍ਯਂ ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤਕ੍ਰਂ ਕੁਲਤ੍ਥਵ੍ਰੀਹਿਕੋਦ੍ਗਵਾਨ੍||੧੪੫|| ਸਂਸ਼ੀਲਯੇਦ੍ਵੇਪਥੁਮਾਨ੍ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਦਯਿਤਾਃ ਸ੍ਤਨਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਃ ਪੀਨਾ ਵਿਭ੍ਰਮਭੂਸਣਾਃ||੧੪੬|| ਯੌਵਨਾਸਵਮਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਮਾਲਿਙ੍ਗੇਯੁਰਙ੍ਗਨਾਃ| ਵੀਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਾਸ੍ਤਤੋਪਨਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੧੪੭||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागुरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः||१३७|| नख़रास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसाहिंस्राध्यामकसर्षपैः||१३८|| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रभूतीकशल्लकीधान्यदीप्यकैः||१३९|| मिशिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्||१४०|| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरासौवीरकादिभिः| तेनाभ्यञ्जयात्सुख़ोष्णेन, तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्||१४१|| कवोष्णैस्तैः परीषेकमवगाहं च कल्पयेत्| केवलैरपि तद्वच्च सुक्तगोमूत्रमस्तुभिः||१४२|| आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने| धूपानगरुजान् यांश्च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||१४३|| अग्न्यनग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्||१४४|| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सत्र्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्गवान्||१४५|| संशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः||१४६|| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||१४७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ-ਉਭਯਥਾ ਵੀਰ੍ਯਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਗਰਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, [ ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ- ] ਅਪਰੈਰਪਿ, ਤਦ੍ਵਿਧੈਃ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੈਃ ਉਸ੍ਣਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ, ਕ੍ਵਾਥੀਕਤੈਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ-ਅਮ੍ਲਪਾਕਰਸੈਃ, [ਸ਼ੀਤੇ-] ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਏਤਦ੍ਵਿਸਯੇ, ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ-ਤੈਲੇਨ, ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਯਾਤ੍-ਮ੍ਰਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤੈਸ਼੍ਚ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਃ-ਅਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਃ, ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣੈਃ ਪਰਿਸੇਕਮਵਗਾਹਂ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍-ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ-ਤਥੈਵ, ਸੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਃ ਕੇਵਲੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| "ਆਰਗ੍ਵਧੇਨ੍ਦ੍ਗਵ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫/੧੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਲੇਪਨੇ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਗਰੁਜਾਮ੍ ਧੂਪਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਧੂਪਾਨ੍ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਅਗ੍ਨਿਕਤਾਨਨਗ੍ਨਿਕਤਾਂਸ਼੍ਚਸ੍ਵੇਦਵਿਦ੍ਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ | ਤਥਾ-ਸ੍ਵੇਦਯਤਿ ਸਾਧੁ ਸ੍ਵੇਦਿ ਯਦ੍ਭੇਸਜਂ ਭੋਜਨਂ ਚ ਤਚ੍ਚ ਸਂਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਗਰ੍ਭੇ-ਗਰ੍ਭਗਹਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ, ਯਦ੍ਭੂਵੇਸ਼੍ਮ-ਭੂਮਿਗਹਂ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਯਨਂ-ਸ਼ਯ੍ਯਾਮ੍, ਤਥਾ ਕੁਥਾਦੀਨਾਵਰਣਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍, ਤਥਾ ਹਸਨ੍ਤਿਕਾਃ-ਵਹ੍ਨਿਸ਼ਕਟਿਕਾਃ, ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਨਿਰ੍ਧੂਮਦੀਪ੍ਤੈਰਙ੍ਗਾਰੈਰ੍ਹਸਨ੍ਤੀਰਿਵ| ਤਥਾ, ਮਦ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਵੇਪਥੁਮਨ੍ਤਮਙ੍ਗਨਾ ਆਲਿਙ੍ਗਯੇਯੁਰ੍ਦਯਿਤਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਗਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਾਃ-ਯੋਸਾਃ, ਪੁਨਰਪਨਯੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਬ੍ਰੁਵਂਸ੍ਤਾਭਿਃ ਸਮ੍ਭੋਗਾਭਿਲਾਸਂ ਨਿਵਾਰਯਤਿ| ਅਧੁਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਬ੍ਰੂਤੇ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੀਤਸ੍ਯੌਸਧਾਨ੍ਯਾਹ-ਵੀਰ੍ਯੋਸ਼ਨੈਰਿਤਿ| ਪੁਰੋ-ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਪਥ੍ਵੀਕਾ-ਬਾਹ੍ਲਿਕਾ| ਧ੍ਯਾਮਕਂ-ਕਤ੍ਤਣਮ੍| ਤਮਾਲਪਤ੍ਰਂ-ਪਤ੍ਰਕਮ੍| [ ਭੂਤੀਕਂ-] ਭੂਸ੍ਤਣਮ੍| ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਯਾ-ਕਰਞ੍ਜਃ| ਕ੍ਵਥਿਤੈਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਸ਼੍ਚ ਤਗਰਾਦਿਭਿਃ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਾਦ੍ਯਮ੍ਲਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਤੇਨ-ਤੈਲੇਨ| ਤੈਃ-ਤੈਲਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਕੇਵਲੈਃ-ਜਲਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸੁਰਾਦਿਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤਗਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕੇਵਲੈਰਪਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਗਰੁਕਸ੍ਤੂਰੀਨਖ਼ੈਲਾਸੁਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਸ਼ੈਲੇਯਚਣ੍ਡਾਤ੍ਵਗ੍ਵਕ੍ਰਰਾਸ੍ਨਾਕਪਿਪੁਰਾਮਯੈਃ|| ਪਥਕ੍ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਗ਼੍ਨਾ ਦਢਕਲ੍ਕਿਤਾਃ| ਵਕ੍ਰਂ-ਤਗਰਮ੍| ਕਪਿਃ-ਸਿਹ੍ਲਕਃ| ਆਮਯਂ-ਕੁਸ੍ਠਮ੍| ਯਵਚੂਰ੍ਣਂ ਗ਼ਤਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਚੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਿਨਂ ਲੇਪਂ ਤਂ ਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਆਚਾਰ੍ਯਃ| ਹਸਨ੍ਤੀ-ਹਾਸ੍ਯਮਿਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀ| ਹਸਨ੍ਤਿਕਾਸ਼ਕਟਿਕਾ| ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਮਦ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ. ਅ. ੨)-"ਅਜਾਜ੍ਯਾਃ ਸਗੁਡਂ ਕਲ੍ਕਂ ਸਗੁਡਂ ਵਾਮਤਾਰਸਮ੍| ਰਸਂ ਵਾਰ੍ਤਾਕਫਲਜਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍|| ਮਧੁਕਾਗੁਰੁਕੌਨ੍ਤੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖ਼ਸ੍ਯ ਚ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਪੀਤਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਪਹਃ|| ਆਨਾਹੇ ਕਾਲਵਿਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮਲਸਕੋਦਿਤਾਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਯਵਾਨੀਚਵ੍ਯਸਾਧਿਤਾਮ੍|| ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚੈਨਮਨਿਲਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨੀਮ੍| ਸੋਪਦ੍ਰਵੋਪਿ ਚੇਦੇਵਂ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|| ਅਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣੇਨਿਲਕਫੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪਿਤ੍ਤਧਾਮ੍ਨਿ ਵਾ| ਤਕ੍ਰਾਨੁਪਾਨਂ ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨਲਂ ਭਜੇਤ੍|| ਆਸ੍ਵੇਦਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਪ੍ਰਾਵਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦਾਤਪੇ| ਤਤੋ ਵਿਮਦਿਤਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਤੇ ਜ੍ਵਰੇ|| ਸ਼ਮਂ ਤੌ ਪਿਤ੍ਤਵਧ੍ਦ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤੇ ਸ੍ਵਧਾਮ ਚ| ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵੋ ਜ੍ਵਰਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਃ (੧੪੮) · Śloka ੧੪੮
ਵਰ੍ਧਨੇਨੈਕਦੋਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪਣੇਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਵਾ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਞ੍ਜਯੇਨ੍ਮਲਾਨ੍||੧੪੮||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यकक्षाञ्जयेन्मलान्||१४८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹੀਨਾਧਿਕਭਾਵਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸਮਦੋਸਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਰ੍ਧਨੇਨੈਕਦੋਸਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਯੋਰ੍ਵਾ, ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸਪਣੇਨ, ਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਾਨ੍ਮਲਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਕਥਂ ਵਿਸਮਦੋਸਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਰ੍ਧਨੇਨੈਕਦੋਸਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ? ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਨਮਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਥੇਨ ਕ੍ਸੀਣੇਨ ਦੋਸੇਣ ਸਤਾਕ੍ਸੀਣੌ ਦੋਸੌ ਜ੍ਵਰਕਾਰਿਣੌ| ਨ ਤੌ ਸੁਖ਼ੇਨ ਜੇਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਤੇ, ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਤੁ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨੇਨ ਦੋਸਸਾਮ੍ਯਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯੈਕਰੂਪਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਸੁਖ਼ੇਨ ਜੇਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਧਨੇਨੈਕਦੋਸਸ੍ਯੇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਚ,-ਵਾਤਾਖ਼੍ਯੇ ਯਤੋ ਦੋਸੇ ਸ਼ੀਤਲਗ਼ੁਰੂਕ੍ਸਾਦਿਰੁਪੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਧਮਾਨੇਨ ਚ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਪ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਃ, ਤਤ੍ਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਾਸੌ ਜ੍ਵਰੋਪ੍ਯ ਮਦੁਤਾਂ ਗਤਃ ਸੁਖ਼ੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਜੇਤੁਂ ਇਤਿ| ਏਵਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਪਿ ਜ੍ਵਰਕਾਰਣੇ ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ ਕਤੋ ਭਵਤਿ| ਏਵਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਸਪਣੈਰੇ(ਣੇਨੈ)ਕਰੂਪਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸੁਖ਼ੇਨ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਜੀਯਤੇ| ਤਦੇਵਂ ਵ੍ਦ੍ਯੁਲ੍ਬਣੈਕੋਲ੍ਬਣੈਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਜਨਿਤੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮ ਉਕ੍ਤਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਦੋਸਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ-ਕਫੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਥਿਤਿਃ-ਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਕਫਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਕਫਸ੍ਥਾਨੇ, ਤਯੋਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ-ਕ੍ਰਮਃ, ਤਯਾ ਚ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਨ੍-ਸਮਾਨ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨ੍, ਜ੍ਵਰੇ ਮਲਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਕਫਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜੇਤਵ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਤੋ ਵਾਯੁਰਿਤਿ ਕਫਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੨੧)-"ਸ੍ਥਾਨਤਃ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤਾਵਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਵਧਮ੍| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੁਰਸਿ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇਨ੍ਨਰੁਚਿਃ ਕੁਤਃ|| ਤਦਭਾਵੇ ਕਥਂ ਭੋਜ੍ਯਪਾਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਚਾਰਣਮ੍| ਅਸਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਕੁਤੋ ਦੋਸਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਃ|| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦੌ ਕਫੋ ਧਾਤ੍ਯਃ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਾਰ੍ਗਲੋ ਹਿ ਸਃ| ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਯਿ ਯਤਃ ਪਿਤ੍ਤਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ|| ਅਤੋ ਵਾਤਸਸ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨੁ ਨਿਗ੍ਰਹਮ੍| ਅਧਃਸ੍ਥਾਯੀ ਚ ਤਦਨੁ ਨਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਮੀਰਣਃ||" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤ੍ਵਾਹ(?) (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ. ੨੧)-"[ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਤਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਤੁ|] ਜਯੇਜ੍ਵਰੇਤਿਸਾਰੇ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨਿਲਾਨ੍|| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਾਪਾਤ੍ਮਤਯਾ ਜ੍ਵਰੇ ਤੇਜੋ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰਤਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਥਾ ਚ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਤਾ|| ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਗੌਰਵਾਪਕ੍ਤਿਜਾਡ੍ਯਕਤ੍| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇਵਸ਼੍ਯਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਹਃਸੁ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ|| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਯੋਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਸ ਦੋਸਜਯੇ ਕ੍ਰਮਃ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਨਨ੍ਯੇ ਕ੍ਰਮਾਦਾਹੁਸ੍ਤਯੋਰਪਿ|| ਯਸ੍ਮਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਦ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍| ਸ੍ਵਾਸ਼ਯੇਸੁ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂਸ੍ਥਿਤੈਵ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤਾ| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੈਃ ਸ੍ਵੇਰ੍ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਂ ਯਥਾਮਲਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵੀਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕ੍ਰਮਂ ਭਿਸਕ੍|" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ. ੨੧)-"ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਦਸ਼ੇ ਬਲੇ| ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤਃ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਬਲਮ੍|| ਊਚੇ ਪਰਾਸ਼ਰੋਪ੍ਯਰ੍ਥਮਮੁਮੇਵ ਪ੍ਰਮਾਣਯਨ੍| ਯਥੋਪਨ੍ਯਾਸਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਦੌ ਦੋਸਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਨੇਤ੍ੜਭਙ੍ਗੇਨ ਦਸ੍ਟੌ ਹਿ ਸਮਂ ਸੈਨ੍ਯਪਰਾਜਯਃ||" ਇਤਿ| ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਦੋਸਾਂਸ੍ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਵ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਤਥਾਪੀਹ ਜ੍ਵਰਕਾਰਿਦੋਸਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤੇਨਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਦੋਸਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜੇਤਵ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਃ, ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ-ਸ੍ਥਾਨਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਃ, ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੭/੧੩)-"ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇਵਾਯੌ ਕਫੇ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਰੂਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਰੋਧਤਃ||" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਨ੍ ਮਲਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ,- ਕਫਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂਕਫਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਕਫਸ੍ਥਾਨਲਕ੍ਸਣਾ ਚਾਸਾਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ ਚ, ਤਯਾ ਕਫ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਨ੍ ਮਲਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕਣ੍ਠਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਤਥਾਪੀਹ ਜ੍ਵਰਕਾਰਿਦੋਸਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋਗਹ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੧)-"ਆਮਸ਼ਯਸ੍ਥੋ ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਸੋਮੋ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਿਧਾਯ ਯਤ੍| ਵਿਦਧਾਤਿ ਜ੍ਵਰਂ ਦੋਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਲਙ੍ਗ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਪਾਚਨਾਦਿਃ ਕ੍ਰਮੋਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਨਨੁ, ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਯੇਤਨ੍ਨ ਵਾਚ੍ਯਮ੍, ਯਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਦੋਸਘ੍ਨਾਨਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਾਨਿ ਵਿਰਲਾਨਿ| ਏਕਦੋਸਘ੍ਨਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਵਰਹਨ੍ਤਣਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੇਭ੍ਯਃ ਸਮਰ੍ਥਰਾਣਿ ਬਹੁਤਰਾਣੀਤਿ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਪਿ ਚ ਦੋਸਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੋਯਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਕ੍ਰਮਾਦਿਦਮਪ੍ਯਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਦਾਹਸ਼ੀਤਯੋਰੇਕਜ੍ਵਰੋਪਦ੍ਰਵਯੋਰੌਸਧਮਾਹ-ਵਰ੍ਧਨੇਨੇਤਿ| ਯਦਾ ਦਾਹੋਲ੍ਪਃ ਸ਼ੀਤਮਧਿਕਂ ਤਦਾ ਦਾਹਹੇਤੋਰ੍ਵਰ੍ਧਨੇਨ ਸ਼ੀਤਹੇਤੋਃ ਕ੍ਸਪਣੇਨ ਵਾ ਸ਼ੀਤਜਯਃ, ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਾਹਜਯਃ| ਯਦਾ ਸ਼ੀਤਮਲ੍ਪਂ ਦਾਹੋਧਿਕਃ ਤਦਾ ਸ਼ੀਤਹੇਤੋਰ੍ਵਰ੍ਧਨੇਨ ਦਾਹਹੇਤੋਃ ਕ੍ਸਪਣੇਨ ਵਾ ਦਾਹਜਯਃ, ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛੀਤਜਯਃ| ਯਦਾ ਦਾਹਸ਼ੀਤੇ ਤੁਲ੍ਯੇ ਤਦਾ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਾਨ੍ ਮਲਾਨ੍ ਕਫਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਜਯੇਤ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਯਃ-ਕਫਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ| ਉਰਃਕੋਸ੍ਠਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਯਃ-ਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਿ.ਅ. ੨)- "ਵਮਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਨੁਪਚਰੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੋਦ੍ਭਵਾਨ੍|| ਸਂਸਸ੍ਟੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰੇਕਨੈਕੋਲ੍ਬਣੈਃ ਸਮੈਃ| ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਦੋਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਪੇਕ੍ਸੀ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰੌਸਧੈਰ੍ਜਯੇਤ੍|| ਵਰ੍ਧਨੇਨੈਕਦੋਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪ੍ਣੇਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਵਾ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਂ ਜਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸਂ.ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਨਿਦ੍ਰਾਨਿਵਾਰਣੋਪਾਯਃ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇਭਿਹਿਤੋ ਹਿਤਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦਾਰੁਣੋਯਮੁਪਦ੍ਰਵਃ|| ਕਮ੍ਪਃ ਪ੍ਰਲਪਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਃ| ਰਸੈਸ੍ਤੁ ਲਾਵਵਰ੍ਤੀਰਕੁਲੀਰਸ਼ਸ਼ਤੈਤ੍ਤਿਰੈਃ|| ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੁਰਾਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾਯਂ ਜਯੇਦਪਿ| ਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੈਲੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤੋਪਦ੍ਰਵਕਰ੍ਣਮੂਲਮ੍ (੧੪੯) · Śloka ੧੪੯
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਣਮੂਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣਃ| ਸ਼ੋਫਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਯੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੪੯||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते येन कश्चिदेव विमुच्यते||१४९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਵਸਾਨੇ ਕਰ੍ਣਮੂਲਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸੁਸ੍ਠ ਦਾਰੁਣਃ ਸ਼ੋਫਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ| ਯੇਨ-ਸ਼ੋਫੇਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨੇਨ, ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵੇਤ੍ਯਮੇਨਾਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਨਾਵਸ਼੍ਯਮਸਾਧ੍ਯਤੇਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਤ੍ਰਾਹ-
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਕਰ੍ਣਮੂਲੋਪਦ੍ਰਵਮਾਹ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤ ਇਤਿ|
Adhikarana ਕਰ੍ਣਮੂਲਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੧੫੦) · Śloka ੧੫੦
ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨੈਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਦੇਹੈਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਰ੍ਨਾਵਨੈਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹੈਃ||੧੫੦||
रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिःपानैश्च तं जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||१५०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨਾਦਿਭਿਃ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਨ੍ਤੈਰਾਸ਼ੁ ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਦੇਹਃ-ਪ੍ਰਲੇਪਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਰ੍ਣਮੂਲੌਸਧਮਾਹ-ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨੈਰਿਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ. ਸ਼੍ਲੋ. ੫੩੨)-"ਗੈਰਿਕਂ ਪਾਂਸੁਜਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਵਚਾਕਟ੍ਫਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਕਰ੍ਣਸ਼ੋਥਹਰੋ ਲੇਪਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੇ ਭਸ਼ਮ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ਾਖਾਨੁਸਾਰੀ ਜ੍ਵਰਃ ਅਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਬਾਹੁਸ਼ਿਰਾਮੋਕ੍ਸਃ (੧੫੧) · Śloka ੧੫੧
ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜ੍ਵਰੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਸ਼ਾਖ਼ਾਨੁਸਾਰੀ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮੁਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਹ੍ਵੋਃ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛਿਰਾਮ੍||੧੫੧||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाख़ानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमाच्छिराम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਵੇਦਨਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੈਰ੍ਯਥਾਯਥਂ ਪਥਗ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਰ੍ਜ੍ਵਰੋ ਯਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ਮਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖ਼ਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਯੁਗਪਦ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਭੁਜਯੋਃ, ਸ਼ਿਰਾਂ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਕੇਵਲਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਮ੍, ਨ ਮਾਂਸਾਦਯਃ| ਅਤ ਏਵ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨੁਵਾਚ ਮੁਞ੍ਚੇਚ੍ਛਿਰਾਮਿਤਿ| ਮਾਂਸਜਾਨਾਂ ਹਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਖ਼ਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਗ੍ਰਹਣਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਸਾਧ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਮਾਹ-ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ| "ਸ਼ਾਖਾ-ਰਕ੍ਤਾਦਯਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਬਾਹ੍ਯਰੋਗਾਯਨਂ ਹਿ ਸਾ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੨/੪੪)|" ਤਦਨੁਸਾਰੀ-ਤਵ੍ਦ੍ਯਾਪੀ| ਅਥ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਕਲਿਙ੍ਗਕਾ ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚ.ਚਿ.ਅ ੧)-"ਪਟੋਲੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਰਿਸ੍ਟਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਮਤਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਿਤਯਂ ਪਾਠਾ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ|| ਪਟੋਲਾਰਿਸ੍ਟਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਮ੍ਯਾਕਤ੍ਰਿਫਲਾਵਸਾਃ| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਧਾਨ੍ਯਾਬ੍ਦਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍|| ਦੇਵਦਾਰੁ ਸ੍ਥਿਰਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਵਾਸਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਹਰੀਤਕੀ| ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯੋਗਾ ਮਧੁਸਿਤੋਤ੍ਕਟਾਃ||" ਇਤਿ| ਅਰਿਸ੍ਟੋ-ਨਿਮ੍ਬਃ| ਅਮਤਾਦ੍ਵਯਂ-ਗੁਡੂਚੀਹਰੀਤਕ੍ਯੌ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇਪ੍ਯਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ (੧੫੨) · Śloka ੧੫੨
ਅਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਿਸਮੇਪਿ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਜ੍ਵਰੇ ਵਿਭਜ੍ਯ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਯਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੫੨||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन् यश्चानन्तरमुच्यते||१५२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਯਮੇਵ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੋ, ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਸਮੇਪਿ-ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਸਤਤਕਾਦੌ, ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਅਨਨ੍ਤਰਮਧੁਨੈਵ ਚ ਯੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਪਟੋਲਕਟੁਕਾਦਿਭਿਃ, ਸੋਪਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਕਾਰ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਿਦੇਸ਼ਮਾਹ-ਅਯਮੇਵੇਤਿ| ਅਯਂ-ਸਨ੍ਤਤਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤਃ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਕ੍ਵਾਥਾਃ (੧੫੩) · Śloka ੧੫੩
ਪਟੋਲਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਪ੍ਰਾਣਦਾਮਧੁਕੈਃ ਕਤਾਃ| ਤ੍ਰਿਚਤੁਃਪਞ੍ਚਸ਼ਃ ਕ੍ਵਾਥਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਾਃ||੧੫੩||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुःपञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||१५३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਾ ਕਤਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਘ੍ਨਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕ੍ਵਾਥਨਾਹ-ਪਟੋਲੇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਰਸਾਯਨਾਨਿ (੧੫੪) · Śloka ੧੫੪
ਯੋਜਯੇਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਗੁਡੂਚੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਥਕ੍| ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਾਨੈਃ ਸਗੁਡਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਮਥਾਪਿ ਵਾ||੧੫੪||
योजयेत्रिफलां पथ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||१५४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਗੁਡੂਚੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਵਾ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸਤਤਕਾਦਿਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ| ਅਥਵਾ ਤੈਸ੍ਤੈਃ-ਰਸਾਯਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਿਭਿਃ, ਗੁਡਸਹਿਤਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਰਸਾਯਨਾਨ੍ਯਾਹ-ਯੋਜਯੇਨ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਮਿਤਿ| ਤੈਸ੍ਤੈਃ-ਰਸਾਯਨਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਰਸਾਯਨਂ ਤੁ ਸਗੁਡਮੇਵ|
Adhikarana ਜ੍ਵ੍ਰਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨੇ ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਾ (੧੫੫) · Śloka ੧੫੫
ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਾਦੌ ਜ੍ਵਰਾਗਮਨਵਾਸਰੇ| |੧੫੫|
लङ्घनं बृंहणं वाऽऽदौ ज्वरागमनवासरे| |१५५|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਯਦਿ ਵਾ ਜ੍ਵਰਾਗਮਨਦਿਵਸੇ ਆਦੌ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਨੇ ਅਭੋਜਨਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਭੋਜਨਂ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵੇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨੇ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਓਜਨਾਦੋਯ੍ ਵਾਲਸ਼ੁਨ ਪੁਰਾਨਧਤਦਧਿਕ੍ਸੀਰਤਕ੍ਰਣਿਸਟ੍ਰਪਲਾਦੀਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚ (੧੫੫-੧੫੬) · Śloka ੧੫੬
ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਤੈਲਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਰਂ ਵਾ ਤਥਾ ਗ਼ਤਮ੍||੧੫੫|| ਜੀਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਦਧਿ ਪਯਸ੍ਤਕ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਸਟ੍ਪਲਮ੍| ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਤਿਕ੍ਤਾਖ਼੍ਯਂ ਵਸਸਾਧਿਤਮ੍||੧੫੬||
प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्रं वा तथा ग़ृतम्||१५५|| जीर्णं तद्वद्दधि पयस्तक्रं सर्पिश्च षट्पलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख़्यं वृषसाधितम्||१५६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਗੇ ਸਹਤੈਲੇਨ ਲਸ਼ੁਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭਕ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਾਘਤਂ ਚ ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪੁਰਾਣਂ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਦਧਿ, ਤਥਾ ਪਯਃ, ਤਥਾ ਤਕ੍ਰਂ, ਸਟ੍ਪਲਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੫/੨੮) , ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ-ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਉ. ਅ. ੬/੨੬) , ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ-ਅਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਉ. ਅ. ੭/੧੯), ਤਿਕ੍ਤਾਖ੍ਯਂ-ਕੁਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੯/੨), ਤਥਾ ਵਸਸਾਧਿਤਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨/੪੦), ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਟ੍ਪਲਾਦੀਨ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚੇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਲਸ਼ੁਨਪੁਰਾਣਘਤਦਧਿਕ੍ਸੀਰਤਕ੍ਰਾਣਿ ਪਥਕ੍ ਸਤੈਲਾਨਿ ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੇ ਭੋਜਨਾਦੌ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਤੈਲਮਿਤਿ| ਸਟ੍ਫਲਾਦੀਨ੍ਯਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚੇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਜਰਜਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿ ਘਤਮ੍ (੧੫੭) · Śloka ੧੫੭
ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੋਲਤਰ੍ਕਾਰੀਕ੍ਵਾਥੇ ਦਧ੍ਨਾ ਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਤਿਲ੍ਵਕਤ੍ਵਕ੍ਕਤਾਵਾਪ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਜਿਤ੍ਪਰਮ੍||੧੫੭||
त्रिफलाकोलतर्कारीक्वाथे दध्ना शृतं घृतम्| तिल्वकत्वक्कृतावाप विषमज्वरजित्परम्||१५७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਸਮਂ ਸ਼ਾਵਰਰੋਘ੍ਨਤ੍ਵਕ੍ਕਤਾਵਾਪਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਜਿਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਘਤਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਤ੍ਰਿਫਲਾਕੋਲਤਰ੍ਕਾਰੀਕ੍ਵਾਥ ਇਤਿ|੦
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮ੍ (੧੫੮-੧੫੯) · Śloka ੧੫੯
ਸੁਰਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖ਼ਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਜਮ੍| ਮਾਂਸਂ ਮੇਦ੍ਯੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸਹਾਨ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਮਤਃ||੧੫੮|| ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਤਦਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਥਵਾ ਪੁਨਰੁਲ੍ਲਿਖ਼ੇਤ੍| |੧੫੯|
सुरां तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिख़ितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेद्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः||१५८|| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिख़ेत्| |१५९|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਸੁਰਾਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖ਼ਿਤਿਰਿਦਕ੍ਸਜਂ ਚ ਮਾਂਸਂ ਮੇਧ੍ਯੋ(ਦ੍ਯੋ)ਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮਨ੍ਨੇਨ ਸਹ ਬਹੁ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਤਦਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਂ ਦਿਵਸਂ ਸ਼ਯੀਤ| ਤਦਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਿਤਿ "ਕਾਲਾਧ੍ਵਨੋਰਤ੍ਯਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪੀਤਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤੋ ਨਰਃ ਪੁਨਰੁਲ੍ਲਿਖ਼ੇਤ੍-ਉਦ੍ਵਮੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸੁਰਾਮਿਤਿ| ਸੁਰਾਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਂ, ਸ਼ਿ(ਖ਼ੀਤਿਤਿਰਿਕੁਕ੍ਕੁਟਾਨ੍ਮਾਂਸਂ,]... ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਮੇਧ੍ਯੋ੯ਦ੍ਯੋ) [ਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ-ਅ](ਗ਼ੀ)ਯੋਸ੍ਣਮਾਂਸਂ, ਅਨ੍ਨੇਨ ਸਹ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨੇ ਸੇਵਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਚੇਦੁਲ੍ਲਿਖ਼ੇਤ੍-ਵਮੇਤ੍|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਮਨ੍ਤਰਮ੍ (੧੫੯) · Śloka ੧੫੯
| ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਮਹਤੀਮ੍ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾ ਛ੍ਹਰ੍ਦਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੧੫੯||
| सर्पिषो महतीम् मात्रां पीत्वा वा छ्हर्दयेत्पुनः||१५९||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਵਾ ਮਹਤੀਮ੍-ਉਤ੍ਤਮਾਂ, ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਛ੍ਹਰ੍ਦਯੇਤ੍ ਉਦ੍ਵਮੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਮਨਮਾਹ-ਸਰ੍ਪਿਸ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ (੧੬੦) · Śloka ੧੬੦
ਨੀਲਿਨੀਭਜਗਨ੍ਧਾਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਪਿਬੇਜ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਗਮਨੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਿਤਃ||੧੬੦||
नीलिनीभजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||१६०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਨੀਲਿਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਥਗ੍ਜ੍ਵਰਾਗਮਨਵਾਸਰੇ ਕਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਃ ਪਿਬੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਵਿਰੇਚਨਮਾਹ-ਨੀਲਿਨੀਮਿਤਿ| ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਵੇਦਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਨੀਲਿਨ੍ਯਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਦਿਨੇ ਪਿਬੇਤ੍|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਅਞ੍ਜਨਮ੍ (੧੬੨) · Śloka ੧੬੨
ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਸ੍ਣਾ ਤੈਲੇਨ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਯੋਜ੍ਯਂ|੧੬੨|
मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयनाञ्जनम्| योज्यं|१६२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਮਨੋਹ੍ਵਾਦਿਕਂ ਤੈਲੇਨ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮ੍ਰਕ੍ਸਣੇਪਿ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿਨਯਨਸ਼ਬ੍ਦੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਞ੍ਜਨਮਾਹ-ਮਨੋਹ੍ਵੇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਨਸ੍ਯਤ੍ਰਯਮ੍ (੧੬੧-੧੬੨) · Śloka ੧੬੨
| ਹਿਙ੍ਗੁਸਮਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵਸਾ ਨਸ੍ਯਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੧੬੧|| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਵਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ| |੧੬੨|
| हिङ्गुसमा व्याघ्रीवसा नस्यं ससैन्धवम्||१६१|| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत्ससैन्धवा| |१६२|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਹਿਙ੍ਗੁਤੁਲ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵਸਾ ਨਸ੍ਯਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥੋਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਪੁਂਲਿਙ੍ਗੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ ਵਕ੍ਤਿ-"ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਃ ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਵਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ|" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਨਸ੍ਯਮਾਹ-ਹਿਙ੍ਗੁਸਮਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵਸਾ ਨਸ੍ਯਮਿਤਿ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ-ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਜਾਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਵਸਾ| ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ| ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਸਿਂਹਸ੍ਯ ਵਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਸੈਨ੍ਧਵੇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਧੂਪਦ੍ਵਯਮ੍ (੧੬੨-੧੬੩) · Śloka ੧੬੩
| ਪਲਙ੍ਕਸਾ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਰੀਤਕੀ||੧੬੨|| ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸਯਵਾਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਧੂਪੋ ਵਿਡ੍ਵਾ ਬਿਡਾਲਜਾ| |੧੬੩|
| पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी||१६२|| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजा| |१६३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪਲਙ੍ਕਸਾਦਿਧੂਮਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ ਬਿਡਾਲਾਜ੍ਜਾਤਾ ਵਿਡਾਲਜਾ ਵਿਟ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਧੂਪਮਾਹ-ਪਲਙ੍ਕਸੇਤਿ| ਪਲਙ੍ਕਸਾ-ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਧੂਪਾਨ੍ਤਰਮਾਹ-ਵਿਡ੍ਵਾ ਬਿਡਾਲਜੇਤਿ| ਵਿਡਾਲਜਾ ਵਿਟ੍ਮਾਰ੍ਜਾਰਵਿਸ੍ਠਾ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇਪਰਾਜਿਤੋ ਧੂਪਃ (੧੬੩-੧੬੪) · Śloka ੧੬੪
| ਪੁਰਧ੍ਯਾਮਵਚਾਸਰ੍ਜਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਾਗਰੁਦਾਰੁਭਿਃ||੧੬੩|| ਧੂਪੋ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯੋਯਮਪਰਾਜਿਤਃ| |੧੬੪|
| पुरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः||१६३|| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः| |१६४|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਪੁਰਾਦਿਭਿਃ ਸਹਾਪਰਾਜਿਤਾਖ਼੍ਯੋਯਂ ਧੂਪੋ ਜ੍ਵਰੇਸੁ ਕਾਰ੍ਯਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਪਰਾਜਿਤਂ ਧੂਪਮਾਹ-ਪੁਰਾਧ੍ਯਾਮੇਤਿ| ਪੁਰੋਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਧ੍ਯਾਮਕਂ-ਤਣਮ੍| ਸਰ੍ਜੋ-ਰਾਲਾ|
Adhikarana ਉਨ੍ਮਾਦਾਦਿਸੂਕ੍ਤੋ ਧੂਪਾਦਿਃ (੧੬੪) · Śloka ੧੬੪
| ਧੂਪਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੋਸ੍ਤ੍ਰਾਸਾ ਯੇ ਚੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵੈਕਤੇ||੧੬੪||
| धूपनस्याञ्जनोस्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते||१६४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਯੇ ਚ ਚਿਤ੍ਤਵੈਕਤੇ-ਉਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰੇ, ਧੂਮਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਵਿਕਤਮੇਵ ਵੈਕਤਮ੍| ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇਣ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਉਨ੍ਮਾਦਾਦਿਸੂਕ੍ਤਾਨ੍ ਧੂਪਾਦੀਨਤਿਦਿਸ਼ਤਿ-ਧੂਪਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨੋਨ੍ਤ੍ਰਾਸਾ ਇਤਿ| ਉਨ੍ਤ੍ਰਾਸਃ-ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭਯੋਤ੍ਪਾਦਨਮ੍| ਚਿਤ੍ਤਵੈਕਤਂ-ਉਨ੍ਮਾਦੋਪਸ੍ਮਾਰਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰ ਯੇ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾਃ|
Adhikarana ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰ੍ਯਯਮੌਸਧਮ੍ (੧੬੫) · Śloka ੧੬੫
ਦੈਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਵਿਸੇਸਾਦ੍ਵਿਸਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਗਨ੍ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਜਾਃ||੧੬੫||
दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वान् व्यपोहति| विषेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यागन्त्वनुबन्धजाः||१६५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਨ ਕੇਵਲਂ ਧੂਪਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਂ ਨਾਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ| ਦੈਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚੌਸਧਂ ਮਣਿਮਙ੍ਗਲਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਜਪਦਾਨਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਹੋਮਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਜ੍ਵਰਾਨ੍-ਆਗਨ੍ਤੂਨ੍ਨਿਜਾਂਸ਼੍ਚ, ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| "ਉਪਸਰ੍ਗਾਦਸ੍ਯਤ੍ਯੂਹ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਵਚਨਮ੍ (ਰ੍ਵੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍)" ਇਤਿ ਤਙਭਾਵਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸਮਾਨ੍ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ-ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਃ, ਆਗਨ੍ਤੁਨਾਂ-ਭੂਤਾਦੀਨਾਂ, ਅਨੁਬਨ੍ਧਜ੍ਜਾਤਾਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮੌਸਧਮਾਹ-ਦੈਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚੇਤਿ| ਦੈਗ਼ਾਸ਼੍ਰਯਂ-ਜਪਹੋਮਾਦਿ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਤੇ ਵਿਸਮਾਃ, ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਜਾਃ-ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾਃ|
Adhikarana ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧਃ (੧੬੬) · Śloka ੧੬੬
ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਦਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ| |੧੬੬|
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे| |१६६|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਦੋਸਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ, ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚ ਰਸਾਦਿਧਾਤੁਸ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਕ੍ਤਾ| ਯਥਾ (ਚਿ.ਅ.੨)-"ਰਸਸਂਸ੍ਥੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਲਙ੍ਘਨੇ| ਸੇਕਸਂਸ਼ਮਨਾਲੇਪਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਮਸਕੂਸ੍ਥਿਤੇ|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਰੇਕਂ ਮਾਂਸਾਸ੍ਥੇ, ਮੇਦੋਘ੍ਨਂ ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਵਾਤਸ਼ਮਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਮਰ੍ਦਨਮ੍|| ਜ੍ਵਰੇ ਵਾਤਾਰ੍ਤਿਸ਼ਮਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬੂਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ|" ਇਤਿ| ਮਜ੍ਜਸ੍ਥਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਯੋਰ੍ਜ੍ਵਰਯੋਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧਮਾਹ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚੇਤਿ| "ਤਤੀਯਰ੍ਕੇਸਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਯਾਧਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ|" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ-ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਵਿਧਿਨਾ ਪਞ੍ਚਮਾਹਿਸਮ੍| ਪਞ੍ਚਾਜਂ ਚਤੁਰੈਸ੍ਟ੍ਰਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਤਥਾ|| ਚਤੁਰੌਸ੍ਟ੍ਰਂ-ਪਯੋਦਧਿਮੂਤ੍ਰਘਤੈਃ| ਕਟੁਰੋਹਿਣਿਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਪਾਠਾਸ੍ਵਗੁਪ੍ਤਾਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ੈਃ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਸੁ|| ਪ੍ਰਸ੍ਥੇਸੁ ਸਂਯੁਤੈਃ ਸੇਵ੍ਯਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਜਿਤ੍ਪਰਮ੍| ਵਾਕ੍ਸ੍ਵਰਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਾਰੋਗ੍ਯਵਸਤ੍ਵਕਤ੍|| ਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤਾਕਸ੍ਣਾਃ ਖਜਾਹਤਾਃ| ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗਕ੍ਸਤਕਾਸਕ੍ਸਯਾਪਹਾਃ|| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਾ ਤਦਹਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਯਾਪਨਮ੍| ਪਯਸਾ ਵਸਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਕਤ੍ਦ੍ਵਾ ਤਦਹਃ ਪਿਬੇਤ੍|| ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ ਵਸਸ਼ਕਤ੍ ਸੁਰਯਾ ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|| ਸਹਦੇਵਾਵਚਾਭਦ੍ਰਾਨਾਕੁਲੀਭਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਧੂਪਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਲੇਪਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍||" ਇਤਿ| ਸਿਦ੍ਧਯੋਗੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ. ਸ਼੍ਲੋ. ੨੩੦)- "ਮੁਸ੍ਤਾਮਲਕਗੁਡੂਚੀਵਿਸ਼੍ਵੌਸਧਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਕ੍ਵਾਥਃ| ਪੀਤਃ ਸਕਣਾਚੂਰ੍ਣਃ ਸਮਧੁਰ੍ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ|| ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਜਟਾ ਕਟ੍ਯਾਂ ਲੋਹਿਤੈਃ ਸਪ੍ਤਤਨ੍ਤੁਭਿਃ| ਬਦ੍ਧਾ ਵਾਰੇ ਰਵੇਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਜ੍ਵਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਤੀਯਕਮ੍|| ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਉਤ੍ਤਰੇ ਕੂਲੇ ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਾਪਸੋ ਮਤਃ| ਤਸ੍ਮੈ ਤਿਲੋਦਕਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਵੇਕਾਹਿਕੋ ਜ੍ਵਰਃ|| ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸੇਨ ਨਸ੍ਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਮੁਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਮ੍|| ਸੋਮਂ ਸਨੁਚਰਂ ਦੇਵਂ ਸਮਾਤਗਣਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍| ਪੂਜਯਨ੍ ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਤ੍|| ਵਿਸ੍ਣੁਂ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਚਰਾਚਰਪਤਿਂ ਵਿਭੂਮ੍| ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਜ੍ਵਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ|| ਮੂਲਂ ਭੂਮਿਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਹਦੇਵੋਦ੍ਭਾਵਂ ਤਥਾ| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਂ ਵਾ ਬਦ੍ਧਂ ਮੁਰ੍ਧ੍ਨਿ ਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯੇਨ੍ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਾਪਿ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍| ਮਧੁਨਾ ਚਾਭਯਾ ਲੀਢਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍|| (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੨੮) ਅਜਾਜੀ ਗੁਡਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰ ਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਗੁਡਪ੍ਰਗਾਢਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੀ||" [ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵ. ਸ਼੍ਲੋ. ੫੭੩)-] "ਸ਼ੈਲੂਸਮਣ੍ਡਨਰਜਃ ਪੁਰੁਸਾਨੁਰੂਪਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਙ੍ਗਵਤ੍ਸਸੁਰਭੀਪਯਸਾ ਨਿਪੀਤਮ੍| ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰਭਵਪਾਲਿਦਿਨੇ ਨਰੇਣ ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਂ ਸੁਚਿਰਜਂ ਜਯਤਿ ਕ੍ਸਣੇਨ|| ਸ਼ੈਲੂਸਮਣ੍ਡਨਂ-ਹਰੀਤਾਲਮ੍| ਪੁਰੁਸਾਨੁਰੂਪਂ-ਪੁਰੁਸਾਕਤਿ| ਕਲ੍ਕਃ ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਸਂਯੁਤਃ| ਨਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਾਯੋਗਾਜ੍ਜ੍ਵਰਂ ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਂ ਜਯੇਤ੍|| ਸਿਤਵਰ੍ਸਾਭੂਮੂਲਂ ਪਯਸ ਪੀਤਂ ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਜਯਤਿ| ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਂ ਸੁਚਿਰਜਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲੇਨੈਵ ਭਕ੍ਸਣਾਦਥਵਾ|| ਕਸ੍ਣਾਮਲਕੀਰਾਮਠਦਾਰ੍ਵਿਵਚਾਰਾਜਸਰ੍ਸਪਰਸੋਨੈਃ| ਛਾਗਲਮੂਤ੍ਰਨਿਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਨਸ੍ਯਂ ਤ੍ਵੇਕਾਹਿਕਾਦਿਹਰਮ੍|| ਕ੍ਸੀਰਾਵਿਕਾਰਜਨਿਮਰ੍ਦਕਸਤ੍ਰਪਾਣਾਂਮੂਲਂ ਜ੍ਵਰਾਪਹਮਵਸ਼੍ਯਮਿਦਂ ਸ਼ਿਖਾਯਾਮ੍| ਬਦ੍ਧਂ ਦਿਵਾਕਰਦਿਨੇ ਯਦਿ ਵਾਸ੍ਟਮੀਸੁ ਰਾਤ੍ਰਿਜ੍ਵਰਂ ਹਰਤਿ ਰਞ੍ਜਿਤਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਃ|
Adhikarana ਅਭਿਘਾਤਜੇ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੬੬-੧੬੭) · Śloka ੧੬੭
| ਕੇਵਲਾਨਿਲਵੀਸਰ੍ਪਵਿਸ੍ਫੋਟਾਭਿਹਤਜ੍ਵਰੇ||੧੬੬|| ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਹਿਮਾਲੇਪਸੇਕਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਨਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਾਦਿ ਸਾਧਨਮ੍||੧੬੭||
| केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे||१६६|| सर्पिःपानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तं च रक्तमोक्षादि साधनम्||१६७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਕੇਵਲਾਨਿਲਾਦਿਭਿਰ੍ਜ੍ਵਰੇ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਾਦਿ ਸਾਧਨਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਥਾਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰਃ| ਤਤ੍ਰਾਭਿਗ਼ਾਤਜਨ੍ਮੌਸਧਮਾਹ-ਕੇਵਲਾਨਿਲੇਤਿ| ਕੇਵਲਨਿਲਜੋ ਵਿਸਰ੍ਪਜੋ ਵਿਸ੍ਫੋਟਜਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯੌਸਧਤ੍ਵਾਦੁਕ੍ਤਃ| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਸਾਵਾਗਨ੍ਤੁਃ| ਕਿਨ੍ਤੁ ਨਿਜਭੇਦਃ ਕੇਵਲਃ-ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਮੈਰਸਂਸ੍ਪ(ਸ)ਸ੍ਟਃ|
Adhikarana ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ਜੇ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੬੮) · Śloka ੧੬੮
ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਥੇਭੂਤਵਿਦ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਬਲਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸਾਧਨਮ੍| |੧੬੮|
ग्रहोत्थेभूतविद्योक्तं बलिमन्त्रादि साधनम्| |१६८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਬਲਿਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਸਾਧਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਗ੍ਰਹੋਤ੍ਥ ਇਤਿ| ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾ-ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹਪ੍ਰਕਰਣਮ੍|
Adhikarana ਔਸਧਿਗਨ੍ਧਜੇ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੬੮) · Śloka ੧੬੮
| ਓਸਧੀਗਨ੍ਧਜੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਂ|੧੬੮|
| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं|१६८|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਓਸਧੀਗਨ੍ਧਜੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਔਸਧੀਗਨ੍ਧਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਔਸਧੀਗਨ੍ਧਜ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਿਸਜੇ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੬੮) · Śloka ੧੬੮
| ਵਿਸਜਿਦ੍ਵਿਸੇ||੧੬੮||
| विषजिद्विषे||१६८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਵਿਸੇ-ਵਿਸਜੇ ਜ੍ਵਰੇ, ਵਿਸਜਿਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਵਿਸਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਵਿਸਜਦ੍ਵਿਸ ਇਤਿ|
Adhikarana ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਜੇ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੬੯-੧੭੦) · Śloka ੧੭੦
ਇਸ੍ਟੈਰਰ੍ਥੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾਦੋਸਸ਼ਮੇਨ ਚ| ਹਿਤਾਹਿਤਵਿਵੇਕੈਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਂ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਜਂ ਜਯੇਤ੍||੧੬੯|| ਕ੍ਰੋਧਜੋ ਯਾਤਿ ਕਾਮੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਕਾਮਜਃ| ਭਯੋਸ਼ੋਕੋਦ੍ਭਵੌ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭੀਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਂ ਤਥੇਤਰੌ||੧੭੦||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्||१६९|| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयोशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यं तथेतरौ||१७०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਜਂ ਜ੍ਵਰਮਿਸ੍ਟੈਃ-ਅਭਿਮਤੈਃ, ਅਰ੍ਥੈਃ-ਵਿਸਯੈਃ, ਤਥਾ ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ-ਰਮ੍ਯੈਃ, ਤਥਾ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਃ ਸ਼ਮਃ-ਸ਼ਮਨਂ ਤੇਨ, ਤਥਾ ਹਿਤਾਹਿਤਵਿਵੇਕੈਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਭੀਸ਼ੋਕਾਦਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਃ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਜਸ੍ਯੌਸਧਮਾਹ-ਇਸ੍ਟੈਰ੍ਥੈਰਿਤਿ| ਇਸ੍ਟੈਃ-ਭੋਕ੍ਤੁਗੁਣੇਨ ਮਨੋਜ੍ਞੈਃ ਸ੍ਵਗੁਣੇਨ ਵਾ|
Adhikarana ਸ਼ਾਪਜੇਭਿਚਾਰਜੇ ਚ ਆਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰੇ ਔਸਧਮ੍ (੧੭੧-੧੭੨) · Śloka ੧੭੨
ਸ਼ਾਪਾਥਰ੍ਵਣਮਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਥੇ ਵਿਧਿਰ੍ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਤੇ ਜ੍ਵਰਾਃ ਕੇਵਲਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇਨਨ੍ਤਰਂ ਮਲੈਃ||੧੭੧|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਤੇਸ੍ਵਾਹਾਰਾਦਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਨ ਹਿ ਜ੍ਵਰੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਰੁਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਨਾ ਕਤਃ||੧੭੨||
शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः| ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः||१७१|| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||१७२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਯੁਤ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰੇ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ਾਪੋਮੁਨਿਪਿਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਰੋਰ੍ਧੈਰ੍ਦਤ੍ਤਃ| [ਤੇ-] ਓਸਧ੍ਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਥਾ ਜ੍ਵਰਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੇਵਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਲੈਃ-ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ, ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤੇਸੁ-ਜ੍ਵਰੇਸੁ, ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣਾਹਾਰਾਦਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਯੁਤ੍ਥੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਕੋਪੋ ਨਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤ ਏਵ| ਤਤ੍ਕਿਮਿਤਿ ਤੇਸ੍ਵਾਹਾਰਾਦਿਕਂ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਨ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕਤੋ ਜ੍ਵਰੋ ਨਾਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦਵਸ਼੍ਯਂ ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਤਦਨੁਸਾਰੇਣਾਹਾਰਦਿਕਲ੍ਪਨਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ਾਪਜਾਭਿਚਾਰਜਯੋਰੌਸਧਮਾਹ-ਸ਼ਾਪਾਥਵਰ੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਥ ਇਤਿ| ਵਙ੍ਗਸੇਨੇ ਤੁ (ਜ੍ਵਰ. ਸ਼੍ਲੋ. ੫੪੧)-"ਔਸਧੀਗਨ੍ਧ[ਵਿਸਜੌ ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਬਾਧਨੈਃ| ਜਯੇਤ੍ਕਸਾਯੈਰ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਕਤੈਰ੍ਭਿਸਕ੍|| ]" ਇਤਿ| ਇਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤੁਜ੍ਵਰਃ| ਅਥ ਧਾਤੁਜ੍ਵਰਃ| [ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ. ਅ. ੨)-] "ਰਸਸਂਸ੍ਥੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਲਙ੍ਗ਼ਨੇ| ਸੇਕਸਂਸ਼ਮਨਾਲੇਪਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਾਨਸਕ੍ਸ੍ਥਿਤੇ|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ ਵਿਰੇਕਾਨ੍ ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ ਮੇਦੋਘ੍ਨਂ ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਵਾਤਸ਼ਮਨਮਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਮਰ੍ਦਨਮ੍|| ਜ੍ਵਰੇ ਵਾਤਾਰ੍ਤਿਸ਼ਮਨ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇ ਮਨੋਹਰਵਿਸਯਸੇਵਨਮ੍ (੧੭੩) · Śloka ੧੭੩
ਜ੍ਵਰਕਾਲਸ੍ਮਤਿਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਾਰਿਭਿਰ੍ਵਿਸਯੈਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੧੭੩|
ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्| |१७३|
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਜ੍ਵਰਕਾਲਂ ਚ ਵੇਗਂ ਚ ਯਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਜ੍ਵਰ੍ਯਤੇ, ਅਸ੍ਯ ਚਜ੍ਵਰਿਣੋ, ਜ੍ਵਰਕਾਲਸ੍ਮਰਣਂ ਹਾਰਿਭਿਃ-ਮਨੋਹਰੈਃ, ਵਿਸਯੈਃ-ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਃ, ਹਰੇਤ੍-ਵਿਸ੍ਮਾਰਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਅਥ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਸਾਧਾਰਣਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਨੋਹਰਸੇਵਾਮਾਹ-ਜ੍ਵਰਕਾਲਸ੍ਮਤਿਮਿਤਿ| ਜ੍ਵਰਕਾਲੋ-ਜ੍ਵਰਵੇਗਕਾਲਃ, ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਤਿਃ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲ ਆਧਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਣਮ੍|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇ ਮਨਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕਰੂਣਾਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚ (੧੭੩) · Śloka ੧੭੩
| ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੭੩||
| करुणार्द्रं मनः शुद्धं सर्वज्वरविनाशनम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਰਾਗਦ੍ਵੇਸਾਦ੍ਯਨੁਪਹਤਂ, ਤਥਾ ਕਰੁਣਯਾਦ੍ਰਂ-ਕਪਾਪਰਂ, ਚੇਤਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਮਨਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚਾਹ-ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਮਿਤਿ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਵਰ੍ਜਨਮ੍ (੧੭੪) · Śloka ੧੭੪
ਤ੍ਯਜੇਦਾਬਲਲਾਭਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਨਾਨਮੈਥੁਨਮ੍| ਗੁਰ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਦਾਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਜ੍ਜਵਰਕਾਰਣਮ੍||੧੭੪||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम्| गुर्वसात्म्यविदाह्यन्नं यच्चान्यज्जवरकारणम्||१७४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਬਲਲਾਭਾਦਾ-ਬਲਲਾਭਮਵਧੀਕਤ੍ਯ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍-ਨਾਚਰੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗਧੀਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਜਵਰਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਸ੍ਵਪਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| [ਅਨ੍ਯਤ੍]-ਅਪਰਮਨੁਕ੍ਤਮਪੀਹ ਯਜ੍ਜ੍ਵਰਕਾਰਣਂ, ਤਦਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਖ਼ਾਰਣਾਦੇਪ੍ਯ੍ਕ੍ਤਮ੍-"ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਹਰਿਤਂ ਸ਼ਾਕਂ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਦਧਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਜਾਵਿਗਵ੍ਯਸੂਕਰਭਾਹਿਸਮ੍|| ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਿ ਸ਼ਾਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤ੍ਯਜੇਜ੍ਜਵਰੀ|" ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍-"ਜ੍ਵਰਿਤੈ ਸ੍ਥਿਤ੍ਤਿਰਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ਼ਿਖ਼ਿਵਰ੍ਤਕਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ| ਗੁਰੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਤ੍ਰ ਸੋਪਦ੍ਰਵੇ ਜ੍ਵਰੇ||" ਇਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਵਰ੍ਜਨਮਾਹ-ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ|
Adhikarana ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰੇ ਸਹਸਾਹਾਰਵਦ੍ਦਿਨਿਸੇਧਃਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਃ (੧੭੫) · Śloka ੧੭੫
ਨ ਵਿਜ੍ਵਰੋਪਿ ਸਹਸਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੀਨੋ ਭਵੇਤ੍ਤਥਾ| ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਿ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍||੧੭੫||
न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत्तथा| निवृत्तोऽपि ज्वरः शीग़्रं व्यापादयति दुर्बलम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਤਥਾ ਵਿਜ੍ਜ੍ਵਰੋਪਿ-ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤਜ੍ਵਰਃ, ਸਹਸਾ-ਅਕ੍ਰਮੇਣੈਵ, ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਭਕ੍ਸੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੀਨ ਇਤ੍ਯੁਪਪਦਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਖਃ| ਯਤੋ ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਿ-ਅਪਗਤੋਪਿ, ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਸਹਸਾਹਾਰਵਦ੍ਦਿਂ ਨਿਸੇਧਤਿ-ਨ ਵਿਜ੍ਵਰੋਪੀਤਿ| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਮਤੀਤਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨੀਨਃ| ਨਿਸੇਧਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ-ਨਿਵਤ੍ਤੋਪੀਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਾਵਧਾਨਤਾ (੧੭੬) · Śloka ੧੭੬
ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭੀਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੧੭੬||
सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्कुर्याद्भीषग्जितम्||१७६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਜ੍ਵਰਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣਹਦ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਯ-ਜ੍ਵਰਿਣੋ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨ੍ਯਰੋਗੇਭ੍ਯਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂਸਾਮਪਚ੍ਯਮਾਨਪਕ੍ਵਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸਮਚਿਰਨਿਵਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚ, ਤਤ੍ਤਤ੍-ਲਙ੍ਘਨਸ੍ਵੇਦਨਯਵਾਗੂਪਾਚਨਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਾਦਿਕਂ, ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਂ-ਔਸਧਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮਾਦਰਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ-ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰ ਇਤਿ|
Adhikarana ਜ੍ਵਰੇ ਸਿਦ੍ਧੌਸਧਾਦਿਧਾਰਣਮ੍ (੧) · Śloka ੨
ਔਸਧਯੋ ਮਣਯਸ਼੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਾਧੁਗੁਰੁਦ੍ਵਿਜਦੈਵਤਪੂਜਾਃ| ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਾ ਮਨਸੋ ਵਿਸਯਾਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਵਿਸ੍ਣੁਕਤਂ ਜ੍ਵਰਮੁਗ੍ਰਮ੍||੧੭੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਤਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧|| ਗ੍||੨||
औषधयो मणयश्च सुमन्त्राः साधुगुरुद्विजदैवतपूजाः| प्रीतिकरा मनसो विषयाश्च घ्नन्त्यपि विष्णुकृतं ज्वरमुग्रम्||१७७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चितित्सितस्थाने ज्वरचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः||१|| ग्||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸਂ-ਓਸਧ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਸ੍ਣੁਕਤਮਪ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰਂ ਘ੍ਨਾਨ੍ਤਿ| ਕਿਂ ਪੁਨਰਪਚਾਰਾਦਿਕਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਨ ਘ੍ਨਾਨ੍ਤਿ ? ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਭੌ ਤੁ ਭਾਗਾਵਿਤਿ ਦੋਧਕਮੇਤਤ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ ਰਂ-ਸਿਦ੍ਦੌਸਧਾਦਿਧਾਰਣਮਾਹ-ਔਸਧਯ ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਚਿ.ਅ. ੨)-"ਕਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਰੁਡ੍ਨਿਦ੍ਰਾਦਿਵਿਨੋਦਿਨੀ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰੇਤਵ੍ਯਾਧਿਤਾਸ਼੍ਰਯਮ੍|| ਮਨੋਭਿਰਾਮਵਿਸਯਂ ਵਚਨਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਦਕ੍ਸਿਣਮ੍| ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਦੇਵਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਹਰਂ ਹਰਿਮ੍|| ਪੂਜਯੇਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਦਾਨਦਮਸਤ੍ਯਦਯਾਰ੍ਜਵਾਨ੍| ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਮਣਿਰਤ੍ਨਮਹੌਸਧੀਃ|| ਆਰ੍ਯਾਵਲੋਕਿਤਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ਬਰੀਮਪਰਾਜਿਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਣਮੇਦਾਰ੍ਯਤਾਰਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਜ੍ਵਰਨਿਵਤ੍ਤਯੇ| ਜਪਂਸ੍ਤਥਾ ਗਤੋਸ੍ਣੀਸਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਗਨ੍ਤੁਦੋਸਸਹਜੈਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਜ੍ਵਰਪ੍ਰਕਰਣਂ ਨਾਮ ਸਮਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੧||