Adhikarana ஊருஸ்தம்பஸ்ய நிதாநஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௧-௫) · Śloka ௫
அதோருஸ்தம்பநிதாநம் | ஶீதோஷ்ணத்ரவஸஂஶுஷ்ககுருஸ்நிக்தைர்நிஷேவிதைஃ | ஜீர்ணாஜீர்ணே ததாऽऽயாஸஸங்க்ஷோபஸ்வப்நஜாகரைஃ ||௧|| ஸஶ்லேஷ்மமேதஃபவநஃ ஸாமமத்யர்தஸஞ்சிதம் | அபிபூயேதரஂ தோஷமூரூ சேத் ப்ரதிபத்யதே ||௨|| ஸக்த்யஸ்திநீ ப்ரபூர்யாந்தஃ ஶ்லேஷ்மணா ஸ்திமிதேந ச | ததா ஸ்தப்நாதி தேநோரூ ஸ்தப்தௌ ஶீதாவசேதநௌ ||௩|| பரகீயாவிவ குரூ ஸ்யாதாமதிபஶவ்யதௌ | த்யாநாங்கமர்தஸ்தைமித்யதந்த்ராச்சர்த்யருசிஜ்வரைஃ ||௪|| ஸஂயுக்தௌ பாதஸதநகச்ச்ரோத்தரணஸுப்திபிஃ | தமூருஸ்தம்பமித்யாஹுராட்யவாதமதாபரே ||௫|| (வா. நி. அ. ௧௫) |
View original
अथोरुस्तम्भनिदानम् | शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः | जीर्णाजीर्णे तथाऽऽयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः ||१|| सश्लेष्ममेदःपवनः साममत्यर्थसञ्चितम् | अभिभूयेतरं दोषमूरू चेत् प्रतिपद्यते ||२|| सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन च | तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ ||३|| परकीयाविव गुरू स्यातामतिभृशव्यथौ | ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः ||४|| संयुक्तौ पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः | तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे ||५|| (वा. नि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதவ்யாதிவிஶேஷத்வாதூருஸ்தம்பமாஹ– ஶீதோஷ்ணேத்யாதி| ஶீதோஷ்ணக்ரஹணமநுக்தபரஸ்பரவிரோதித்வந்த்வோபலக்ஷணார்தஂ, தேந குருஸ்நிக்தாப்யாஂ லகுரூக்ஷயோர்க்ரஹணஂ போத்யமிதி ஜேஜ்ஜடஃ| ஸஂஶுஷ்கஂ கடிநஂ, த்ரவவிரோதித்வாத்| ஜீர்ணாஜீர்ணே இதி ப்ரபூதஂ ஜீர்ணஂ, ஸ்தோகமஜீர்ணமித்யாஹுஃ, தஸ்மிந்; ‘போஜநே’ இதி ஶேஷஃ| அத ஏவ தடபலேந– ‘ஜீர்ணாஜீர்ணே ஸமஶ்நதஃ|’ (ச. சி. அ. ௨௭) இதி படிதம்| ஏதே ச யதாஸம்பவஂ ஶ்லேஷ்மாதீநாஂ ஹேதவஃ| ஸஶ்லேஷ்மமேதஃபவநஃ இதி ஸஶ்லேஷ்மமேதஶ்சாஸௌ பவநஶ்சேதி ஸஶ்லேஷ்மமேதஃபவநஃ இதி விக்ரஹஃ| இதரஂ தோஷஂ பித்தம்| அஸ்யாஂ ஸம்ப்ராப்தௌ வாதஸ்ய ப்ராதாந்யமுக்தம், அத ஏவ ஸுஶ்ருதேந மஹாவாதவ்யாதாவயஂ ரோகஃ படிதஃ| சரகே து கபஸ்ய ப்ராதாந்யமுக்தம்| யதாஹ– “ஊரூ ஶ்லேஷ்மா ஸமேதஸ்கோ வாதபித்தேऽபிபூய து|” (ச. சி. அ. ௨௭) இத்யாதி| தத்ர சரகே ஆவரகஸ்ய ஶ்லேஷ்மணஃ ப்ராக்சிகித்ஸ்யத்வேந ப்ராதாந்யம், ஆரம்பகத்வேந து ஸுஶ்ருதே பவநஸ்யேதி ந விரோதஃ| பரகீயாவிவேத்யநேந உத்க்ஷேபணகமநாதிஷ்வப்ரபுத்வஂ தர்ஶயதி| த்யாநாதிபிர்ஜ்வராந்தைருபலக்ஷிதஃ ‘புருஷ’ இதி ஶேஷஃ||௧-௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வாதவ்யாதிவிஶேஷத்வாதூருஸ்தம்பநிதாநாரம்பஃ| தஸ்ய நிதாநபூர்வாஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஶீதேத்யாதி| ஶீதோஷ்ணாதிக்ரஹணமநுக்தபரஸ்பரவிரோதித்வந்த்வதோஷோபலக்ஷணார்தஂ, தேந குருஸ்நிக்தாப்யாஂ லகுரூக்ஷயோர்க்ரஹணஂ போத்தவ்யமிதி ஜேஜ்ஜடஃ| ஸஂஶுஷ்கஂ கடிநஂ, த்ரவவிரோதித்வாத்| ஜீர்ணாஜீர்ணே இதி ப்ரபூதஂ ஜீர்ணஂ, ஸ்தோகமஜீர்ணமித்யாஹுஃ, தஸ்மிந்; ‘போஜநே’ இதி ஶேஷஃ| அத ஏவ தடபலேந ‘ஜீர்ணாஜீர்ணே ஸமஶ்நதஃ’ இதி படிதம்| ஆயாஸோ வ்யாயாமஃ| ஸ்வப்நஂ திவா, ஜாகரணஂ நிஶி| ஸஶ்லேஷ்மமேதஃபவந இதி ஸஶ்லேஷ்மமேதஶ்சாஸௌ பவநஶ்ச ஸஶ்லேஷ்மமேதஃ பவநஃ| அத்யர்தஸஞ்சிதமிதரஂ தோஷஂ பித்தம்| அஸ்யாஂ ஸம்ப்ராப்தௌ வாதஸ்ய ப்ராதாந்யமுக்தம், அத ஏவ ஸுஶ்ருதே மஹாவாதவ்யாதாவயஂ படிதஃ; சரகே து கபப்ராதாந்யம்| தத்ர சரகே ஆவரகஸ்ய கபஸ்ய ப்ராக்சிகித்ஸ்யத்வேந ப்ராதாந்யம்| ஆரம்பகத்வேந து ஸுஶ்ருதே பவநஸ்யேதி ந விரோதஃ| ஸ்திமிதேந மந்தேந, ஸ்தப்நாதி ஸ்தம்பயதி, அசேதநௌ ஸ்பர்ஶஜ்ஞாநரஹிதௌ| பரகீயாவிவேத்யநேந உத்க்ஷேபணகமநாதிஷ்வப்ரபுத்வஂ தர்ஶயதி| த்யாநாதிபிஃ ஜ்வராந்தைருபலக்ஷிதஃ, ‘புருஷ’ இதி ஶேஷஃ| ஊருஸ்தம்பமபரே ஆட்யவாதமாஹுஃ||௧-௫||