௨௩. வாதரக்தநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதவ்யாதிவிஶேஷத்வாத்ததநந்தரஂ வாதரக்தமாஹ| நநு, ஸுஶ்ருதே வாதரோகாத்யாயே ஏவ வாதரக்தஂ படிதஂ, தத் குதோऽத்ர ஸங்க்ரஹே பதக் பாடஃ? உச்யதே– ஸத்யபி வாதரோகத்வே நிதாநவைஶிஷ்ட்யாத் விஶிஷ்டதோஷதூஷ்யக்யாபநார்தஂ ஹஸ்தாதிதேஶ ஏவ ஸம்ப்ராப்திகதநார்தஂ க்ரியாவிஶேஷக்யாபநார்தஂ ச பதக்கரணம்| அத ஏவ சரகேऽபி வாதவ்யாத்யநந்தரஂ பதக்வாதரக்தாதிகாரஃ| நநு, ‘ருஜஸ்தீவ்ராஃ ஸஸந்தாபா’ இத்யாதிநா ரக்தகதஸ்ய வாதஸ்ய லக்ஷணஂ வாதவ்யாதாவேவோக்தஂ, ததஶ்ச வாதரக்தாபிதாநஂ புநருக்தஂ ஸ்யாத்; நைவஂ, வாதரக்தஂ ஹி துஷ்டேந வாதேந துஷ்டேந ரக்தேந ச விஶிஷ்டஸம்ப்ராப்திகஂ விகாராந்தரமேவ| உக்தஂ ஹி சரகே– “வாயுஃ ப்ரவத்தோ வத்தேந ரக்தேநாவாரிதஃ பதி| க்ருத்தஃ ஸந்தூஷயேத்ரக்தஂ தஜ்ஜ்ஞேயஂ வாதஶோணிதம்||” (ச. சி. அ. ௨௯) இதி| ரக்தகதவாதே து வாத ஏவ துஷ்டோ ரக்தமதுஷ்டமேவ கச்சதீதி பேதஃ| லவணாம்லேத்யாதி, க்லிந்நஶுஷ்கஶப்தௌ மாஂஸேந ஸம்பத்யேதே| பிண்யாகஸ்திலகல்கஃ| நிஷ்பாவஃ ஶிம்பிஃ, பலலஂ மாஂஸம்| ப்ராயஶ இத்யாதி, ஸுகுமாரா மதுதேஹாவயவாஃ, “தேஷாமல்பசேஷ்டத்வால்லவணாதிபிஃ ரக்தஂ கடுதிக்தப்ரஜாகராதிபிஶ்ச வாதஃ குப்யதி|” இதி ஈஶாநஃ||௧-௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதவ்யாதிவிஶேஷத்வாத்ததநந்தரஂ வாதரக்தமாஹ| நநு, ஸுஶ்ருதே வாதரோகாத்யாயே ஏவ வாதரக்தஂ படிதஂ, தத் குதோऽத்ர ஸங்க்ரஹே பதக் படிதம்? உச்யதே– ஸத்யபி வாதரோகத்வே நிதாநவைஶிஷ்ட்யாத்விஶிஷ்டஸம்ப்ராப்திகதநார்தஂ க்ரியாவிஶேஷஜ்ஞாபநார்தஂ ச பதக்கரணம்| அத ஏவ சரகேऽபி வாதவ்யாத்யநந்தரஂ பதக்வாதரக்தாத்யாய உக்தஃ| தஸ்ய நிதாநமாஹ– லவணேத்யாதி| லவணாதிபிர்போஜநைஃ, ததா க்லிந்நஶுஷ்காம்புஜாதிபிஃ, ததா குலத்தாதிபிஃ, ததா தத்யாதிபிஃ, ததா விருத்தாதிபிஃ, ததா ப்ராயஶஃ ஸுகுமாராணாஂ புஂஸாஂ, ததா மித்யாஹாரவிஹாரிணாஂ ஸ்தூலாநாஂ ச ஸுகிநாஂ ச வாதரக்தஂ ப்ரகுப்யதி| க்லிந்நஶுஷ்கஶப்தௌ மாஂஸேந ஸம்பத்யேதே| பிண்யாகஃ திலகல்கஃ, நிஷ்பாவஃ ஶிம்பிஃ, பலலஂ மாஂஸஂ, க்லிந்நஂ ஶடிதம், அம்புஜா மத்ஸ்யாதயஃ, ஆரநாலாதயஃ காஞ்ஜிகபேதாஃ, ஸுரா பிஷ்டகதா, ஆஸவோ மத்யஂ, விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதி, அத்யஶநஂ புக்தோபரிபோஜநஂ, ஸுகுமாரா மதுதேஹாவயவாஃ, ஸ்தூலா மேதஸ்விநஃ, ஸுகிநஶ்ச ஸம்யக்ப்ரவத்த்யாதிவர்ஜிதாஃ; தேஷாமல்பசேஷ்டத்வாத் லவணாதிபிஃ ரக்தஂ, திக்தகடுகஷாயாதிபிர்வாதஶ்ச குப்யதீதி ஈஶாநஃ||௧-௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஹஸ்த்யஶ்வேத்யாதி| ஹஸ்த்யாதிகமநஂ வாதவத்தௌ விஶேஷேண ரக்தஸ்ய த்ரவஸ்யாதோகமநேऽபி ஹேதுஃ, விதாஹ்யந்நஂ ச ஶோணிதவத்தௌ| ஹஸ்த்யாதிகமநஂ விஶேஷேண, பாதேநாபி கமநஂ ஹேதுரேவ| தத் ரக்தம்| ஸம்பக்தஂ வாயுநா தூஷிதேந ஸ்வஹேதுவத்தேந| தத்ப்ராபல்யாதிதி த்வயோர்துஷ்டத்வேऽபிவாதஸ்ய ப்ராபல்யாத் தோஷத்வேந ப்ராதாந்யாத்வாதரக்தவ்யபதேஶஃ, நது ரக்தவாத இதி||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஹஸ்தீத்யாதி| விதாஹி விரூடகாதிகம்| அஶ்நதஃ புக்தவதஃ, விதாஹாத் கஷ்ணஶரீரகதரக்தமாஶு விதஹதி, விதாஹ்யந்நஂ ஶோணிதவத்தௌ ஹஸ்த்யாதிகமநஂ ச விஷமபாதேநாபி கமநஂ ஹேதுஃ| தத்ஸம்பக்தமிதி தத்ரக்தபித்தஂ ஸஂஸஷ்டஂ வாயுநா தூஷிதேந ஸ்வஹேதுவத்தேந ஸஹ, தத்ப்ராபல்யாத்வாதரக்தமுச்யதே– தத்ப்ராபல்யாதிதி த்வயோர்துஷ்டத்வேऽபி வாதஸ்ய ப்ராபல்யாத்தோஷத்வேந ப்ராதாந்யாத்வாதரக்தவ்யபதேஶஃ, நது ரக்தவாத இதி| தத்வத்பித்தமிதி துஷ்டஂ பித்தமித்யர்தஃ| தூஷிதேநாஸஜாக்தமிதி தூஷிதேந ரக்தேந மிஶ்ரஂ ததா துஷ்டஃ ஶ்லேஷ்மா தூஷிதேந ரக்தேநாக்தோ மிஶ்ரஃ||௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வரூபமாஹ– ஸ்வேதேத்யாதி| ஸ்வேதோऽத்யர்தஂ ந வேதி கர்மாகமநமத்யர்தஂ பவதி ஸர்வதா வா ந பவதி, ஏதச்ச வ்யாதிமஹிம்நா குஷ்டவத்| க்ஷதேऽதிருகிதி யதி காரணாந்தராத் க்ஷதஂ ஸ்யாத்ததாऽதிஶயஂ ருஜா ஸ்யாத், தத்தேஶஸ்ய துஷ்டத்வாத்||௫-௭||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்ய பூர்வரூபமாஹ– ஸ்வேத இத்யாதி| கர்மாகமநமத்யர்தஂ பவதி ஸர்வதா வா ந பவதி, ஏதச்ச வ்யாதிமஹிம்நா குஷ்டவத் போத்தவ்யம்| கார்ஷ்ண்யமங்காநாம்| க்ஷதேऽதிருகிதி யதி காரணாந்தராத் க்ஷதஂ பேதஃ ஸ்யாத், ததா ஹ்யதிஶயேந ருஜா பவதி, தத்தேஶஸ்ய துஷ்டத்வாத்| ஸதநமங்காநாம்| பிடிகாப்ராதுர்பாவோ ஜாந்வாதிஷு, நிஸ்தோதஃ பீடாவிஶேஷஃ, ஸுப்திஸ்த்வசஃ, வைவர்ண்யஂ விச்சாயதா, ஏதத்பூர்வரூபஂ வாதரக்தஸ்ய||௫-௭||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதரக்தஸ்ய தோஷாந்தரஸஂஸர்கேண லக்ஷணாந்யாஹ– வாதேऽதிக இத்யாதி| வத்திஹாநய இதி வாதரக்தலக்ஷணாநாம்| ரக்த இத்யாதி| ரக்த இத்யத்ர ‘அதிக’ இத்யநுவர்தநீயம், ஏவஂ வக்ஷ்யமாணபித்தாதிஷு| ஏதச்சாரம்பகரக்தாதந்யத்ரக்தாந்தரஂ போத்யஂ, ரக்தமபி ரக்தாந்தரதூஷகஂ பவதி| யதுக்தஂ துஷ்டரக்தலக்ஷணே– “ பித்தவத்ரக்தேநாதிகஷ்ணஂ ச|” (ஸு. ஸூ. அ. ௧௪) இதி| ஶமஂ நைதி ஶாந்திஂ ந யாதி| கப இத்யாதி| த்வந்த்வஸர்வலிங்கஂ ச ஸங்கராதிதி ஸங்கராத் த்விதோஷத்ரிதோஷமேலகாத் த்வந்த்வலிங்கஂ ஸர்வலிங்கஂ ச க்ரமாத்வாதரக்தஂ பவதி||௮-௧௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தோஷாந்தரஸஂஸர்கே லக்ஷணமாஹ– வாதேऽதிக இத்யாதி| தத்ர ஜாநுஜங்காதிஸ்தாநேஷு ஶூலாதிகஂ ஜ்ஞேயஂ, ததா ஶோதஸ்ய ரௌக்ஷ்யாதிகஂ வத்திஹாநயஶ்ச விஜ்ஞேயாஃ, தமந்யாதீநாஂ ஸங்கோசஃ| அங்கக்ரஹஃ ஶீதத்வேஷஃ, அநுபஶயஃ அஸாத்ம்யம்; ஶீதேந ரோகவத்திஃ| ரக்தாதிகலக்ஷணமாஹ– ரக்த இதி| ரக்த இத்யத்ராதிக இத்யநுவர்தநீயம், ஏவஂ வக்ஷ்யமாணபித்தாதிஷு| கண்டூக்லேதௌ ஶமஂ ந யாதஃ, க்லேதோ த்ரவத்வம்| ஏதச்சாரம்பகரக்தாத்ரக்தாந்தரஂ போத்தவ்யம்| ரக்தமபி ரக்தாந்தரதூஷகஂ பவதி, யதுக்தஂ துஷ்டரக்தலக்ஷணே– “பித்தவத் ரக்தேநாதிகஷ்ணஂ ச” இதி| பித்தாதிகமாஹ– பித்த இதி| பஶோஷ்மதா ஸந்தாபாதிக்யம்| கபாதிகமாஹ– கப இதி| கபாதிகே ஸ்தைமித்யமார்த்ரதா, மந்தா அதாருணா, ருக் பீடா| த்வந்த்வஜஸாந்நிபாதிகாவாஹ– த்வந்த்வமித்யாதி| ஸங்கராத் த்விதோஷமேலகாத் த்ரிதோஷமேலகாச்ச த்வந்த்வலிங்கஂ ஸர்வலிங்கஂ ச பவேத்||௮-௧௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பாதயோர்ஜாதமப்ரதிக்ரியமாணஂ தேஶாந்தரஂ வ்யாப்நோதி, பாதவத்தஸ்தயோரபி பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ– பாதயோரித்யாதி| ஆகோர்விஷமித்யநேந மந்தவிஸர்பணதாஂ தர்ஶிதவாந்; ஏதத்வாதரக்தஂ சரகேண த்விவிதமுக்தம்| யதாஹ– “உத்தாநமத கம்பீரஂ த்விவிதஂ வாதஶோணிதம்| த்வங்மாஂஸாஶ்ரயமுத்தாநஂ கம்பீரஂ த்வந்தராஶ்ரயம்||” (ச. சி. அ. ௨௯) இதி| ஸுஶ்ருதேந து குஷ்டவதுத்பத்தௌ உத்தாநஸ்யோத்தரகாலஂ கம்பீரத்வமுக்தமிதி மதபேத ஏவ||௧௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பாதயோர்ஜாதமப்ரதிக்ரியமாணஂ ப்ரதேஶாந்தரஂ ப்ராப்நோதி; பாதபத்தஸ்தயோரபி பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ– பாதயோரித்யாதி| கதாசிதிதி அப்ரதிக்ரியமாணம்| ஹஸ்தயோரபீதி மூலமாஸ்தாய| ஆகோர்விஷமிவேத்யநேந மந்தவிஸர்பிதாஂ தர்ஶிதவாந்| ஏதச்ச வாதரக்தஂ சரகேண த்விவிதமுக்தஂ தத்யதா– “உத்தாநமத கம்பீரஂ த்விவிதஂ வாதஶோணிதம்| த்வங்மாஂஸாஶ்ரயமுத்தாநஂ கம்பீரஂ த்வந்தராஶ்ரயம்||” இதி||௧௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

அஸாத்யத்வாதிகமாஹ– ஆஜாந்வித்யாதி| ஆஜாநு ஜாநுபர்யந்தஂ கதமஸாத்யம்| ததா ஸ்புடிதாதிகஂ ஸ்புடிதஂ தலிதத்வக், ப்ரபிந்நஂ விதீர்ணத்வக்| உபத்ரவைரித்யாதௌ ஆதிஶப்தேந வக்ஷ்யமாணாநாமஸ்வப்நாதீநாஂ க்ரஹணம்| யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதமித்யநேந ஸஂவத்ஸராதர்வாக் ஸாத்யஂ, யதி ஸ்புடிதத்வகாதயோ ந பவேயுரித்யாஹுஃ| அஸ்வப்நேத்யாதி| பாங்குல்யஂ பங்குதா| மோஹேநைகேநேதி வசநாத் பூர்வோக்தைஃ ஸமஸ்தைர்த்வித்ர்யாதிபிஶ்சேதி ஜ்ஞாபயதீதி||௧௪-௧௮||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஏதஸ்யைவாஸாத்யயாப்யத்வே ஆஹ– ஆஜாந்வித்யாதி| ஆஜாநு ஜாநுபர்யந்தஂ கதமஸாத்யம்| ஸ்புடிதஂ தலிதத்வக்| ப்ரபிந்நஂ விதீர்ணம்| ப்ரஸ்ருதஂ ஸ்ராவயுக்தம்| உபத்ரவைரிதி ப்ராணமாஂஸக்ஷயாதிபிஃ, ஆதிக்ரஹணேந ச வக்ஷ்யமாணாநாமஸ்வப்நாதீநாஂ க்ரஹணம்| யாப்யஂ ஸஂவத்ஸரோத்திதமித்யநேந ஸஂவத்ஸராதர்வாக் ஸாத்யஂ, யதி ஸ்புடிதத்வாதயோ ந பவேயுஃ| உபத்ரவாநாஹ– அஸ்வப்நேத்யாதி| மாஂஸகோதோ மாஂஸகலநம்| மூர்சாயோ மூர்சா| அமந்தருக் பீடாபாஹுல்யம்| மோஹ இந்த்ரியார்தாநாம்| பாங்குல்யஂ பங்குதா| மோஹேநைகேநேதி வசநாத் பூர்வோக்தைஃ ஸமஸ்தைஶ்சேதி ஜ்ஞாபயதி| புநஶ்ச ஸாத்யாஸாத்யத்வமாஹ– அகத்ஸ்நேத்யாதி| யஸ்ய ச ஸர்வே உபத்ரவா பவேயுஃ ஸோऽப்யஸாத்யஃ| ‘அகத்ஸ்நோபத்ரவம்’ இத்யாதிகஂ மாதவேந ந கஹீதஂ, புஸ்தகாந்தரேஷு தஷ்டத்வால்லிகிதமிதி||௧௪-௧௮||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ வாதரக்தநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௨௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ வாதரக்தநிதாநம்||௨௩||