Adhikarana உதாவர்தநிதாநம் (௧) · Śloka ௧
அதோதாவர்தாநாஹநிதாநம் | வாதவிண்மூத்ரஜம்பாஶ்ருக்ஷவோத்காரவமீந்த்ரியைஃ | க்ஷுத்தஷ்ணோச்ச்வாஸநித்ராணாஂ தத்யோதாவர்தஸம்பவஃ ||௧||
View original
अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உதாவர்தேऽபி ஶூலஂ பவதீதி ஶூலாநந்தரமுதாவர்தமாஹ– வாதேத்யாதி| அஸ்ரமஶ்ரு, இந்த்ரியஶப்தேநாத்ர ஶுக்ரஂ, க்ஷுத் புபுக்ஷா| தத்யா வேகவிதாரணேந| ஏதே வாதாதயஸ்த்ரயோதஶ நியமார்தாஃ; தேநாந்யேஷாஂ க்ரோதாதீநாஂ வேகவிதாரணஂ ந தத்தேதுஃ, ஸ்வாஸ்த்யஹேதுத்வாத்| யதாஹ சரகஃ– “லோபஶோகபயக்ரோதமாநவேகாந் விதாரயேத்|” (ச. ஸூ. அ. ௭) இத்யாதி| ஸர்வோதாவர்தேஷு ச வாயுரேவ காரணம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஸர்வேஷ்வேதேஷு விதிவதுதாவர்தேஷு கத்ஸ்நஶஃ| வாயோஃ க்ரியா விதாதவ்யாஃ ஸ்வமார்கப்ரதிபத்தயே||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௫) இத்யாதி| உத்பூதேந வேகவிதாரணேநாவதஸ்ய வாயோர்வர்தநமித்யுதாவர்தநிருக்திஃ; அந்யே து வாயோரூர்த்வமாவர்தோ கமநமித்யுதாவர்தமாஹுஃ; தந்ந, அஶ்ருஸ்ராவாதேரவ்யாபகத்வாத்; சத்ரிணோ கச்சந்தீதி ந்யாயேந வா ஸமாதேயம்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உதாவர்தே ஶூலஂ பவதீதி ஶூலாநந்தரமுதாவர்தாரம்பஃ| உதாவர்தமாஹ– வாதேத்யாதி| ஏதேஷாஂ தத்யா வேகவிதாரணேந; அஶ்ரு சக்ஷுர்ஜலஂ, க்ஷவஶ்சிக்கா, இந்த்ரியஶப்தேந ஶுக்ரமுச்யதே, க்ஷுத் க்ஷுதா, ஏதே வாதாதயஸ்த்ரயோதஶ நியமார்தாஃ, தேநாந்யேஷாமபி கோபாதீநாஂ விதாரணஂ ந தத்தேதுஃ, ஸ்வாஸ்த்யஹேதுத்வாத்| யதுக்தஂ சரகே– “லோபஶோகபயக்ரோதமாநவேகாந்விதாரயேத்” இத்யாதி| ஸர்வேஷூதாவர்தேஷு வாயுரேவ காரணம்| யதாஹ ஸுஶ்ருதாசார்யஃ– “ஸர்வேஷ்வேதேஷு விதிவதுதாவர்தேஷு கத்ஸ்நஶஃ| வாயோஃ க்ரியா விதாதவ்யாஃ ஸ்வமார்கப்ரதிபத்தயே||” இதி| உத்பூதேந வேகவிதாரணேநாவதஸ்ய வாயோராவர்தநமுதாவர்த இதி நிருக்திஃ; அந்யே து வாயோரூர்த்வமாவர்தோ கமநமித்யுதாவர்த இத்யாஹுஃ||௧||