௨௮. குல்மநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

குல்மேऽப்யாநாஹோ பவதீத்யாநாஹாநந்தரஂ குல்மமாஹ– துஷ்டா இத்யாதி| பஞ்சதேதி வாதபித்தகபஸந்நிபாதரக்தஜாஃ| த்வந்த்வஜாஸ்து ப்ரகதிஸமஸமவேதத்வாந்ந பதக்கண்யந்தே, அர்ஶோரோகவத்| கோஷ்டாந்தராமாஶயாதிமத்யே, க்ரந்திரூபிணஂ குடகாகாரம்| தஸ்யேத்யாதி| ஏததேவ விவணோதி– பார்ஶ்வேத்யாதி| பார்ஶ்வே த்வே கணநீயே, அந்யதா பஞ்சத்வாநுபபத்திஃ, அத ஏவ ‘பார்ஶ்வே’ இதி த்விவசநாந்தமேவ க்வசித் பட்யதே||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

குல்மேऽப்யாத்மாநஂ பவதீத்யாத்மாநாநந்தரஂ குல்மநிதாநஂ, தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– துஷ்டா இத்யாதி| துஷ்டாஃ ஸ்வகாரணைஃ மித்யாஹாராத்யஶநாதிபிஃ, மித்யாவிஹாரோ பலவத்விக்ரஹாதிஃ| பஞ்சதேதி, வாதபித்தகபஸந்நிபாதரக்தஜாந்யேவஂ பஞ்ச, த்வந்த்வஜாஸ்து ப்ரகதிஸமவேதத்வாத்பதங் ந கண்யந்தே, அர்ஶோரோகவத்| கோஷ்டாந்தஃ ஆமாஶயாதிமத்யே, க்ரந்திரூபிணஂ குடிகாகாரம்| தேஷாஂ ஸ்தாநாந்யாஹ– தஸ்யேத்யாதி| பார்ஶ்வே த்வே கணநீயே, அந்யதா பஞ்சத்வாநுபபத்திஃ| அந்யே பார்ஶ்வே இதி த்விவசநாந்தமேவ படந்தி||௧||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸாமாந்யகுல்மரூபமாஹ– ஹதித்யாதி| நாபிஶப்தேந பஸ்திர்போத்யஃ, ஸாமீப்யாத்; யதா கங்காயாஂ கோஷ இத்யாஹுஃ; பஸ்தேரபி குல்மாஶ்ரயத்வேநோக்தத்வாத்| அத ஏவ ‘ஹத்பஸ்த்யோரந்தரே’ இதி பாடாந்தரம்| அந்யே த்வாஹுஃ– பஸ்தௌ வித்ரதிரேவ ஸ்யாந்நது குல்ம இதி| தந்ந, குல்மலக்ஷணப்ரதீதேஃ| ஏதத் பஞ்சஸ்தாநகதநஂ தோஷஜாபிப்ராயேண, ரக்தஜஸ்ய து கர்பாஶயஃ ஸ்தாநம்; அதவா பார்ஶ்வஸ்திதத்வாத் கர்பாஶயஸ்ய பார்ஶ்வக்ரஹணேநைவ க்ரஹணம்| வத்தோ வர்துலஃ| சயாபசயவாநிதி கதாசிதுபசீயதே, கதாசிதபசீயதே; ஏதச்ச ஸாமாந்யோக்தமபி வாதிகே வ்யவதிஷ்டதே, தல்லக்ஷணே ததபிதாநாதிதி ஜேஜ்ஜடஃ; கதாதரஸ்து ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ, ஸர்வகுல்மாநாஂ வாதமூலத்வாத்| ‘சயோபசயவாந்’ இதி பாடாந்தரே தோஷஸ்ய சயேநோபசயவாநிதி| குல்ம இதி லதாதிபிஹிதஸஂஸ்தாநவிஶேஷாதௌ குல்மவ்யபதேஶோ லோகே, தத்ஸாதஶ்யாத் ஸஞ்சிதபரிபிண்டிததோஷேऽபி குல்மஸஞ்ஜ்ஞேத்யாஹுஃ; வாப்யசந்த்ரஸ்த்வாஹ– ஸம்பிண்டிததோஷோ குடகேந மீயத இதி நிருக்திஃ||௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸாமாந்யஂ குல்மரூபமாஹ– ஹதித்யாதி| ஹத் ஹதயஂ, பஸ்திஃ மூத்ராஶயஃ| நாபிஶப்தேந பஸ்திர்போத்யஃ ஸாமீப்யாதேவ, யதா கங்காயாஂ கோஷ இதி; பஸ்தேரபி குல்மாஶ்ரயத்வேநோக்தத்வாத்| அந்யே ‘ஹத்பஸ்த்யோரந்தரே’ இத்யேவ பாடாந்தரஂ படந்தி| அந்யே து பஸ்தௌ வித்ரதிரேவ ஸ்யாந்ந து குல்ம இதி| தந்ந, பஸ்தேரபி குல்மஸ்தாநத்வாத், ததா ச சரகே– “பஞ்சஸ்தாநாநி குல்மஸ்ய பார்ஶ்வே ஹந்நாபிவஸ்தயஃ|” இதி| ஸஞ்சாரீ சலநஶீலஃ, அதவா அசலஃ ஸ்திரஃ, வத்தோ வர்துலஃ| சயாபசயவாநிதி கதாசித் சீயதே வத்திஂ கச்சதி, கதாசிதபசீயதே ஹீநோ பவதி| ஏதல்லக்ஷணஂ ஸாமாந்யோக்தமபி வாதிகே வ்யவதிஷ்டதே, தல்லக்ஷணே ததபிதாநாதிதி ஜேஜ்ஜடஃ| கதாதரஸ்து ஸாமாந்யலக்ஷணமேவாஹ, ஸர்வகுல்மாநாஂ வாதாரப்தத்வாத்| “சயோபசயவாந்” இதி பாடாந்தரம்| தத்ர தோஷஸ்ய சயஃ, தேந உபசயவாந் வத்திமாநித்யர்தஃ| ஸ குல்மஃ லதாபிஹிதஸ்தாநவிஶேஷாதௌ குல்மவ்யபதேஶோ லோகே, தத்ஸாதஶ்யவத்ஸஞ்சிதபரிபிண்டிததோஷேऽபி குல்மஸஞ்ஜ்ஞேத்யாஹுஃ| வாப்யசந்த்ரஸ்த்வாஹ– ஸம்பிண்டிதோ தோஷோ குடகத்வேந மீயத இதி நிருக்திஃ||௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வோக்தஂ பஞ்சவிதத்வஂ விவணோதி– ஸ இத்யாதி| வ்யஸ்தைரித்யநேநைகஜோ த்வந்த்வஜோऽபி க்ராஹ்யஃ| பஞ்சதா குல்ம இத்யநேந விரோத இதி சேத்| ந, நஹி தத்ராவதாரணஂ கதஂ, பஞ்சதைவேதி| அத ஏவ ஸூத்ரஸ்தாநே சரகேண “பஞ்ச குல்மா” (ச. ஸூ. அ. ௧௯) இத்யபிதாயாபி “ஸஂஸஷ்டலிங்காநபராஂஶ்ச குல்மாஂஸ்த்ரீநாதிஶேதௌஷதகல்பநார்தம்|” (ச. சி. அ. ௫) இத்யுக்தஂ, ஸமாநசிகித்ஸ்யத்வேந தத்ராந்தர்பாவாத்| ரக்தேந சாபர இதி ஸ்த்ரீணாமேவ| வக்ஷ்யதி ஹி– “ஸ ரௌதிரஃ ஸ்த்ரீபவ ஏவ குல்மஃ|” (ச. சி. அ. ௫) இதி| ரக்தஂ சாத்ரார்தவஂ ந தாதுரூபஂ, தாதுரூபரக்தஜஸ்து குல்மோ யத்யப்யந்யோऽஸ்தி ததாऽபி நைதத்ஸம்ப்ராப்திகோ பவதீதி பதகுபதிஶ்யதே| பதக்ஜ்ஞாநாநபிதாநஂ து பித்தகுல்மஸமாநநிதாநசிகித்ஸ்யதத்வேந தத்ராந்தர்பாவாத், ஸுஶ்ருதே ரக்தாதீஸாரவத்| விஶேஷலக்ஷணஂ ச யதாஹ சரகஃ– “தஷ்ணாஜ்வரபரீதாஹஶூலஸ்வேதாக்நிமார்தவைஃ| குல்மிநாமருசௌ சாபி ரக்தமேவாவஸேசயேத்||” (ச. சி. அ. ௫) இதி| தாதுரூபரக்தஜஃ ஸ்த்ரீணாஂ புஂஸாஂ ச பவதீதி பட்டாரஹரிசந்த்ரஃ| ததாச க்ஷாரபாணிஃ– “ஸ்த்ரீணாமார்தவஜோ குல்மோ ந புஂஸாமுபஜாயதே| அந்யஸ்த்வஸக்பவோ குல்மஃ ஸ்த்ரீணாஂ புஂஸாஂ ச ஜாயதே||” இதி| வாப்யசந்த்ரஸ்த்வாஹ– வாதாதிதோஷஜஸ்யைவாபசாராத்ரக்தே துஷ்டே ரக்தஜவ்யபதேஶஃ, யதா சரகே– கபபித்தமேஹாநாமதிகர்ஷணாதுத்தரகாலஂ வாதஸஂஸர்கே ஸதி வாதமேஹத்வமுக்தம்| யதுக்தம்– “யா வாதமேஹாந் ப்ரதி பூர்வமுக்தா வாதோல்பணாநாஂ விஹிதா க்ரியா ஸா| வாயுர்ஹி மேஹேஷ்வதிகர்ஷிதேஷு குப்யத்யஸாத்யாந் ப்ரதி நாஸ்தி சிந்தா||” (ச. சி. அ. ௬) இதி| க்ஷாரபாணேரப்யேவமேவாபிப்ராயஃ| யதி து பதக் ஸ்யாத்ததா தமபி நவமஂ லிங்கஸ்தாநாதிபிரபிதாஸ்யத், ந சோக்தம்| ஜேஜ்ஜடகயதாஸாப்யாஂ து ஹரிசந்த்ரமதமேவாநுமதமிதி| ஸர்வகுல்மேஷு வாதகாரணத்வஂ ஜ்ஞேயம்| யதுக்தஂ சரகே– “குல்மிநாமநிலஶாந்திருபாயைஃ ஸர்வஶோ விதிவதாசரிதவ்யா| மாருதே ஹ்யவஜிதேऽந்யமுதீர்ணஂ தோஷமல்பமபி கர்ம நிஹந்யாத்||” (ச. சி. அ. ௫) இதி; ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தம்– “குபிதாநிலமூலத்வாத் ஸஞ்சிதத்வாந்மலஸ்ய ச| துல்யத்வாத்வா விஶாலத்வாத்குல்ம இத்யபிதீயதே||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௨) இதி| ந சைதாவதா நாநாத்மஜத்வப்ரஸங்கஃ, வாதஸ்யாநுபந்தரூபத்வாத் ஜ்வரே பித்தவத்| நநு வாதாவ்யபிசாராத் த்விதோஷஜஸ்த்ரிதோஷஜோ வா குல்மஃ ஸ்யாந்ந கேவலஂ கபஜஃ பித்தஜோ வேதி, ததஶ்ச பஞ்சதேதி விரோதஃ| நைதத், அநுபந்தரூபேண வாதஜவ்யபதேஶோ, ந த்வநுபந்த்யரூபேணேதி||௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்ய ஸங்க்யாமாஹ– ஸ இத்யாதி| ஸ குல்மோ வ்யஸ்தைர்வாதபித்தஶ்லேஷ்மபிஃ, உச்ச்ரிதைஃ ப்ரகுபிதைஸ்த்ரிபிரபி ஜாயதே புருஷாணாஂ, வ்யஸ்தைரித்யநேந ஏகஜோ த்வந்த்வஜஶ்ச க்ராஹ்யஃ| ஏவஂ பஞ்சதா குல்ம இத்யநேந வசநேந விரோத இதி சேத்| ந, நஹி தத்ராவதாரணஂ கதஂ பஞ்சதைவேதி; அத ஏவ ஸூத்ரஸ்தாநே சரகேண பஞ்ச குல்மா இத்யபிதாயாபி “ஸஂஸஷ்டலிங்காநபராஂஸ்து குல்மாஂஸ்த்ரீநாதிஶேதௌஷதகல்பநார்தம்|” இத்யபிஹிதம்| ஜ்ஞேயோ ரக்தேந சாபரஃ இதி ஸ்த்ரீணாமேவ| யதுக்தமிஹைவ– “ஸ ரௌதிரஃ ஸ்த்ரீபவகுல்ம ஏவ|” இதி| ரக்தஂ சாத்ரார்தவஂ, பதக்ஜ்ஞாநாநபிதாநஂ து பித்தகுல்மஸமாநநிதாநசிகித்ஸ்யத்வேந தத்ராந்தர்பாவாத்| சரகஸுஶ்ருதயோ ரக்தாதிஸாரவத்| விஶேஷலக்ஷணஂ யதாஹ சரகஃ– “தஷ்ணாஜ்வரபரீதாஹஶூலஸ்வேதாக்நிமார்தவைஃ| குல்மிநாமருசௌ சாபி ரக்தமேவாவஸேசயேத்||” இதி| தாதுரூபரக்தஜஶ்ச ஸ்த்ரீணாஂ புஂஸாஂ ச பவதீதி பட்டாரகஹரிஶ்சந்த்ரஃ| ததா ச க்ஷீரபாணிஃ– “ஸ்த்ரீணாமார்தவஜோ குல்மோ ந புஂஸாமுபஜாயதே| அந்யஸ்த்வஸக்பவோ குல்மஃ ஸ்த்ரீணாஂ புஂஸாஂ ச ஜாயதே||” இதி| வாப்யசந்த்ரஸ்த்வாஹ– வாதாதிதோஷஜஸ்யைவாபசாராத்ரக்தே துஷ்டே ரக்தஜவ்யபதேஶஃ; யதா சரகே– கபபித்தப்ரமேஹாணாமதிகர்ஷணாதுத்தரகாலஂ வாதஸஂஸர்கே ஸதி வாதமேஹத்வமுக்தம்| யதுக்தம்– “யா வாதமேஹாந் ப்ரதி பூர்வமுக்தா வாதோல்பணாநாஂ விஹிதா க்ரியா ஸா| வாயுர்ஹி மேஹேஷ்வதிகர்ஷிதேஷு குப்யத்யஸாத்யாந் ப்ரதி நாஸ்தி சிந்தா||” இதி| க்ஷீரபாணேரப்யயமேவாபிப்ராயஃ| யதி து பதக் ஸ்யாத், ததா தஸ்யாபி லிங்கஸ்தாநாதிபிரபிதாநஂ ஸ்யாத், தச்ச நோக்தஂ; ஜேஜ்ஜடகயதாஸாப்யாஂ து ஹரிஶ்சந்த்ரமதமேவாநுமதமிதி| ஸர்வகுல்மேஷு வாதகாரணத்வஂ ஜ்ஞேயம்| யதுக்தஂ சரகே– “குல்மிநாமநிலஶாந்திருபாயைஃ ஸர்வஶோ விதிவதாசரணீயா| மாருதே ஹ்யவஜிதேऽந்யமுதீர்ணஂ தோஷமல்பமபி கர்ம நிஹந்யாத்||” இதி| ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தம்– “குபிதாநிலமூலத்வாதத்ஸஞ்சித்வாந்மலஸ்ய ச| துல்யவத்வா விஶாலத்வாத்குல்ம இத்யபிதீயதே||” இதி||௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வரூபமாஹ– உத்காரேத்யாதி| புரீஷபந்தோ விட்பந்தஃ| தப்திரநந்நாபிலாஷஃ| ஸுஶ்ருதேऽபி ஹி ‘த்வேஷோऽந்நே’ (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௨) இதி படிதம்| அக்ஷமத்வமஸாமர்த்யம்| ஆடோபோऽத்ர ருஜாபூர்வகஃ க்ஷோபஃ, தலதலஂ வா; நது குடகுடாஶப்தஃ, தஸ்யாந்த்ரகூஜநேநைவ கஹீதத்வாத்; நாப்யாத்மாநஂ, தஸ்யோபாத்தத்வாத்| அபக்திஶக்திஃ மந்தாக்நிதா; ‘அபக்தஶக்திஃ’ இதி பாடே ஸ ஏவார்தஃ||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்ய பூர்வரூபமாஹ– உத்காரேத்யாதி| உத்காரபஹுலதா, புரீஷபந்தோ விட்விபந்தஃ, தப்திரநந்நாபிலாஷஃ, ஸுஶ்ருதே ஹி– ‘த்வேஷோऽந்நே’ இதி படிதம்| அக்ஷமத்வமஸாமர்த்யம்| தப்த்யக்ஷமத்வஂ ஸௌஹித்யாஸஹிஷ்ணுதேதி கேசித்| அந்த்ரவிகூஜநமந்த்ராணாமவ்யக்தஶப்தாநுகரணம்| ஆடோபோ ருஜாபூர்வகஃ க்ஷோபஃ, ந து குடகுடாஶப்தஃ, தஸ்யாந்த்ரகூஜநேநோக்தத்வாத்| ஆத்மாநமுபாந்தயோராத்மாநமிவ, அபக்திஶக்திஃ மந்தாக்நித்வாதாஹாரஸ்யாபாகஃ||௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

குல்மஸாதாரணரூபமாஹ– அருசிரித்யாதி||௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸர்வகுல்மாநாஂ ஸாதாரணலக்ஷணமாஹ– அருசிரித்யாதி| கச்ச்ரவிண்மூத்ரவாததா கஷ்டேந விண்மூத்ரவாதப்ரவர்தநம்| அந்த்ரவிகூஜநஂ குடகுடாஶப்தஃ, ஆநாஹ ஊர்த்வாதோவாதநிரோதஃ, ஊர்த்வவாதத்வமுத்காரபாஹுல்யம்||௫||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதிகமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| விஷமாதிமாத்ரமிதி அந்நபாநவிஶேஷணம்| விசேஷ்டநஂ விருத்தசேஷ்டாஃ பலவத்விக்ரஹாதி| அதிமலக்ஷயோ விரேகாதிநா| நிரந்நதா நிராஹாரதா| விகல்பஶப்தஃ ஸ்தாநாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ யோஜ்யஃ| ஸ்தாநவிகல்போ யதா– கதாசிந்நாபௌ, கதாசித்பார்ஶ்வயோஃ, கதாசித்பஸ்தாவித்யாதிஸ்தாநாந்தரகமநம்| ஸஂஸ்தாநவிகல்போ யதா– கதாசிதல்பஃ, கதாசிந்மஹாந், வத்தோ, தீர்கோ வேதி| ருஜாவிகல்போ யதா– கதாசிதல்பா, கதாசிந்மஹதீ, தோதரூபா, பேதரூபா, அநேகரூபா வேதி| ந ச தத்ரோபஶேதே ந ஸுகயதி||௬-௮||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதகுல்மஸ்ய ஹேதுபூர்வகஂ லக்ஷணமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| விஷமாதிமாத்ரமிதி அந்நபாநவிஶேஷணம்| விஷமஂ பஹு ஸ்தோகமகாலபோஜநம், ஏவஂ ஜலபாநமபி, அதிமாத்ரஂ மாத்ராதிகம், ஏவஂ ஜலஸ்யாபி| விசேஷ்டநஂ விருத்தசேஷ்டா பலவத்விக்ரஹாதிஃ, அபிகாதோ லகுடாதிநா, அதிமலக்ஷயோ விரேகாதிநா, நிரந்நதா நிராஹாரதா| ய இத்யாதி| ஸ்தாநவிகல்போ யதா– கதாசிந்நாபௌ, கதாசித்பஸ்தௌ, கதாசித்பார்ஶ்வயோரித்யாதிஸ்தாநாந்தரகமநம்| ஸஂஸ்தாநவிகல்போ யதா– கதாசித்வர்துலஃ, கதாசித்தீர்க இத்யர்தஃ| ருஜாவிகல்போ யதா– கதாசிதல்பா ருக், கதாசிந்மஹதீ, தோதரூபா, பேதரூபா, அநேகரூபா வேதி| விட்வாதஸங்கஂ விட்வாதாப்ரவத்திஃ, கண்டவக்த்ரயோஃ ஶோஷஃ, ஶ்யாவாருணத்வஂ ஶரீரஸ்ய, ஶீதஜ்வரஃ, ஹத்குக்ஷ்யாதீநாஂ பீடா, அஂஸஃ புஜயோருபரிபாகஃ| ஜீர்ணே ஆஹாரே ப்ரகுப்யதி, புக்தே ச ஶாந்திஂ கச்சதி, ஸ வாதிகோ குல்மஃ| ரூக்ஷ ஆஹாரஃ கஷாயதிக்தகடுகா ரஸாஃ, தத்ர தஸ்மிந் வாதகுல்மே நோபஶேதே ந ஸுகயதி, வாதகாரணத்வாத்||௬-௮||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பைத்திகமாஹ– கட்வித்யாதி| ஆமாபிகாத இதி விதக்தாஜீர்ணஜநிததுஷ்டரஸேநாபிபவஃ; அந்யே து ‘ஆமாபிகாதௌ’ இதி படந்தி, தத்ராம உக்தரூபஃ, அபிகாதோ லகுடாதேஃ ரக்ததூஷகோ ஜ்ஞேயஃ| ஜீர்யதீதி ஸப்தம்யந்தம்| வ்ரணவத் ஸ்பர்ஶாஸஹ இதி யோஜ்யம்||௯-௧௦||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பைத்திககுல்மமாஹ– கட்வித்யாதி| விதாஹி வஂஶகரீராதி, அதிஶப்தோ மத்யாதிஷு யோஜ்யஃ| ஆமாபிகாத இதி விதக்தாऽஜீர்ணஜநிததுஷ்டரஸேநாபிபவஃ, அந்யே ஆமாபிகாதாவிதி படந்தி, தத்ராம உக்தரூபஃ, அபிகாதோ லகுடாதிநா ரக்ததூஷகோ ஜ்ஞேயஃ| ஏதே பைத்திககுல்மஸ்ய ஹேதவஃ| தஸ்ய லக்ஷணமாஹ– ஜ்வர இத்யாதி| ஜ்வரஃ ப்ரஸித்தஃ, பிபாஸா பாதுமிச்சா, வதநாங்கராகஃ முகே ஶரீரே சாருணதா, ஆஹாரே ஜீர்யதி பச்யமாநே மஹச்சூலஂ பவதி, வ்ரணவத் ஸ்பர்ஶாஸஹ இதி யோஜ்யம்| ஏதத் பித்தகுல்மரூபம்||௯-௧௦||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஶீதமித்யாதி| ஸம்பூரணஂ தப்திபோஜநம்| ஸர்வ இதி வாதஜாத்யுக்தஃ| நிசயாத்மகஸ்ய ஸந்நிபாதஜஸ்ய| கடிநோந்நதத்வஂ குல்மஸ்ய||௧௧-௧௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஶீதமித்யாதி| ஶீதாதிபிர்த்ரவ்யைஃ, அசேஷ்டநமவ்யாயாமஃ| ஸம்பூரணமிதி ஆஹாராதிநா கோஷ்டஸ்ய தப்திரிவ, ஏதத் ஸர்வஂ கபகுல்மஸ்ய ஹேதுஃ| ஏதஸ்யைவ ஶ்லோகபாதேந ஸாந்நிபாதிகஸ்ய ஹேதுமாஹ– ஸர்வ இதி| நிசயாத்மகஸ்ய ஸாந்நிபாதிகஸ்ய குல்மஸ்ய வாதஜாத்யுக்தஹேதுஃ காரணஂ, ததா ஸர்வதோஷோக்தலக்ஷணாநி ச பவந்தி| புநஃ ஶ்லைஷ்மிகஸ்யைவ லக்ஷணமாஹ– ஸ்தைமித்யேதி| ஸ்தைமித்யஂ நிஶ்சலத்வஂ, ஶீதஜ்வராதயஃ ஸுபோத்யாஃ, ஶைத்யஂ ஶீதகாத்ரதா, கடிநோந்நதத்வஂ குல்மஸ்யைவ||௧௧-௧௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

த்வ்யாத்மகேஷு த்ரிஷ்வேகஜஹேதுலக்ஷணாதிதேஶார்தமாஹ– நிமித்தேத்யாதி| நிமித்தாநி ச ரூபாணி சேதி த்வந்த்வஃ| தோஷபலாபலஂ சேத்யநேந ஸமத்விதோஷத்வந்த்வஜத்ரயேண ஏகோல்பணாதித்விதோஷஜோऽபி க்ராஹ்ய இதி தர்ஶயதி, அந்யதா பஹுத்வாபத்தேஃ| ஔஷதகல்பநார்தமிதி ஏகதோஷஜாபிஹிதசிகித்ஸாமேலகேந தாந் சிகித்ஸேதித்யர்தஃ||௧௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

த்வந்த்வாதிகேஷு த்ரிஷ்வேகஜஹேதுலக்ஷணாதிதேஶார்தமாஹ– நிமித்தேத்யாதி| லிங்காநி லக்ஷணாநி, த்விதோஷஜே குல்மே தோஷாணாஂ பலாபலஂ ச ஜ்ஞாத்வா வ்யாமிஶ்ரலிங்காந் மிலிதலிங்காந் பராந் ஸ்த்ரீந் குல்மாநௌஷதகல்பநார்தமாதிஶேத், ஏகதோஷஜாபிஹிதசிகித்ஸாமேலகேந ச சிகித்ஸேதித்யர்தஃ||௧௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸாந்நிபாதிகமாஹ– மஹாருஜமித்யாதி| அஶ்மவத் கநோந்நதஂ பாஷாணவத் கடிநமுந்நதஂ ச| மந இத்யாதி மநோऽபஹாரிணஂ மநோவைகல்யகாரிணஂ, ஶரீராபஹாரிணஂ கஶத்வவைவர்ண்யகரம், அக்ந்யபஹாரிணமக்நிவைஷம்யகரஂ, பலாபஹாரிணமஸாமர்த்யகரம்| நநு, அஸாத்யமிதி விருத்தஂ, “ஸந்நிபாதோத்திதே குல்மே த்ரிதோஷக்நோ விதிர்ஹிதஃ|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௨) இதி ஸுஶ்ருதவசநாத்| நைவம், அயஂ ச விகதிவிஷமஸமவேதோऽஸாத்யஃ, ப்ரகதிஸமஸமவேதஸ்து ஸாத்ய இத்யாஹுஃ| நநு, ஸோऽப்யஸாத்யஃ, யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ஸர்வாத்மகே ஸர்வருஜோபபத்திஸ்தஂ சாப்யஸாத்யஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௨) இதி| உச்யதே– தஂ சாபீதி அபிஶப்தாதசிரோத்திதஃ ஸாத்யோ விஶ்வாமித்ரஸஂவாதாதிதி கயதாஸஃ||௧௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

த்ரிதோஷஜஸ்யாஸாத்யத்வமாஹ– மஹாருஜமித்யாதி| மஹாருஜஂ தீவ்ரபீடாகரஂ, தாஹபரீததேஹஂ ஸந்தாபேந வ்யாப்தாகிலதேஹஂ, ஶீக்ரேண விதாஹகரஂ, தாருணஂ மாரணாத்மகம், அஶ்மவத் கநோந்நதஂ பாஷாணவத் கடிநோந்நதம்| மந இத்யாதி மநோபஹாரிணஂ மநோவைகல்யகரஂ, ஶரீராபஹாரிணஂ கஶத்வவைவர்ண்யகரம், அக்ந்யபஹாரிணமக்நேர்வைஷம்யாதிகரஂ, பலாபஹாரிணமஸாமர்த்யகரம்| ஏதல்லக்ஷணஂ விகதிவிஷமஸமவேதஸ்ய, ப்ரகதிஸமஸமவேதஸ்து ஸாத்யஃ||௧௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ரக்தகுல்மமாஹ– நவேத்யாதி| ஆமகர்பஂ விஸஜேதிதி நவமமாஸாதர்வாக் ப்ரஸூதே| தௌ ஆர்தவப்ரவத்திகாலே, அஹிதபோஜநேதி ஸம்பந்தஃ| ஏதச்சோபலக்ஷணார்தஂ, தேநாஹாராசாராதிகஂ ஜ்ஞேயம்| யதாஹ சரகஃ– “தாவநாஹாரதயா பயேந விரூக்ஷணைர்வேகவிதாரணைஶ்ச| ஸஂஸ்தம்பநோல்லேகநயோநிதோஷைர்குல்மஃ ஸ்த்ரியஂ ரக்தபவோऽப்யுபைதி||” (ச. சி. அ. ௫) இதி| பைத்தஸ்ய பைத்திககுல்மஸ்ய| விஶேஷணஂ பைத்திககுல்மாத்விஶேஷலக்ஷணம்| பிண்டிதஃ ஸமுதிதஃ| ஏவகாரோऽத்ர அவதாரணே| ஏததேவ ஸ்புடயதி– நாங்கைர்நாவயவைஶ்சிராத் ஸ்பந்தத இதி ஸம்பந்தஃ| ஸமகர்பலிங்க இதி ஆர்தவாதர்ஶநமுகஸ்ரவணஸ்தநமுககஷ்ணத்வதோஹதாதிகர்பலக்ஷணயுக்தஃ, ஏதச்ச வ்யாதிப்ரபாவாத்; யதா– க்ஷயார்ஶஸோஃ ஸ்த்ரீரிரஂஸாகஷ்ணத்வங்நகாதயஃ| அந்யே து ஸமகர்பலிங்கோऽவிகதகர்பலிங்க இத்யாஹுஃ| உக்தவிஶேஷணைரேவ ஸ்த்ரீபவத்வே லப்தே ஸ்த்ரீக்ரஹணேந குமாரீமதிவத்தாஂ ச நிஷேதயதி, அநுத்பூதக்ஷீணரஜஸ்கத்வாத்தயோஃ| வ்யதீதேऽதிக்ராந்தே| கர்பஸமாநலிங்கத்வேந ஸஂஶயஃ– கர்போ வா, ரக்தகுல்மோ வா, இதி; தச்சங்காநிராஸார்தஂ தஶமே மாஸே வ்யதீதே இத்யுக்தஂ; நவமதஶமயோஃ ப்ரஸவகாலத்வாதித்யேகே| தந்ந, ‘யஃ ஸ்பந்ததே பிண்டித ஏவ நாங்கைஃ’ இத்யாதிநைவ விஶேஷதர்ஶநேந ஸஂஶயஸ்ய நிவர்திதத்வாத்| கர்போ ஹி நிரந்தரஂ ப்ரத்யங்கைர்நிஃஶூலஂ ஸ்பந்ததே, குல்மஸ்து ஏதத்விபரீதேந| கிஞ்ச நவமே தஶமே ப்ரஸூத இத்யுத்ஸர்கஃ, நது நியமஃ, தததிககாலேऽபி ப்ரஸவதர்ஶநாத், ஆகமாச்ச| உக்தஂ ஹி சரகே– “தஂ ஸ்த்ரீ ப்ரஸூதே ஸுசிரேண கர்பஂ புஷ்டோ யதா வர்ஷகணைரபி ஸ்யாத்|” (ச. ஶா. அ. ௨) இதி| தஸ்மாந்நேதஂ தஶமமாஸவ்யதிக்ரமே சிகித்ஸாவிதாநஸ்ய ப்ரயோஜநஂ, கிந்து வ்யாதிமஹிம்நா தாவதைவ காலேந தஸ்ய சிகித்ஸயா ஸுகோச்சேதநமிதி| யதா ஜ்வரே புராணே ஏவ க்ஷீரபாநவிரேசநே| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “ரக்தகுல்மே புராணத்வஂ ஸுகஸாத்யஸ்ய லக்ஷணம்|” இதி| புராணதா சாஸ்ய தஶமமாஸவ்யதிக்ரமேணைவ பவதி| ஜேஜ்ஜடேநாப்யுக்தம்– யத்யர்வாக் ரக்தபேதநஂ க்ரியதே ததா கர்பஶய்யாஂ க்ஷிணாதி, தல்லீநத்வாத்ரக்தஸ்ய; ஏகாதஶமாஸே து பரிபிண்டிதகுல்மே ஸ்நேஹாதிநோபஸ்கததேஹாயா ந கர்பஶய்யாயா விகதிமாததாதி ரக்தபேதநமிதி||௧௫-௧௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸ்த்ரீணாஂ ரக்தஜகுல்மஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– நவேத்யாதி| யா ஸ்த்ரீ நவப்ரஸூதா ஸதீ அஹிதபோஜநா பவதி, யா சாமகர்பஂ விஸஜேதிதி நவமாஸாதர்வாக் ப்ரஸூதே, தாவார்தவப்ரவத்திகாலே அஹிதபோஜநேதி ஸம்பந்தஃ| அந்யதா தௌ ததஸம்பவாத்| ஏதச்சோபலக்ஷணஂ, தேநாநாஹாராதிகமபி ஜ்ஞேயம்| யதாஹ சரகஃ– “தாவநாஹாரதயா பயேந விரூக்ஷணைர்வேகவிதாரணைஶ்ச| ஸஂஸ்தம்பநோல்லேகநயோநிதோஷைர்குல்மஃ ஸ்த்ரியஂ ரக்தபவோऽப்யுபைதி||” இதி| தஸ்ய லக்ஷணமாஹ– பைத்தஸ்யேத்யாதி| பைத்திககுல்மஸ்யாஸ்யைவாபரஂ விஶேஷணஂ, ததேவ ஸ்புடயதி– சிராத் பிண்டீபூத இவ ஸ்பந்ததே ஹஸ்தபாதாதிபிரித்யர்தஃ| ஸஶூலஃ பீடாயுக்தஃ| ஸமகர்பலிங்க இதி ஆர்தவாதர்ஶநமுகபாண்டுஸ்தநகஷ்ணத்வதோஹதாதிலக்ஷணயுக்தஃ, ஏதச்ச வ்யாதிப்ரபாவாத், யதா– க்ஷயார்ஶஸோஃ ஸ்த்ரீரிரஂஸாகஷ்ணத்வங்நகாதயஃ| அந்யே து ஸமகர்பலிங்க இதி அவிகதகர்பலிங்க இத்யாஹுஃ| ஸ ஸ்த்ரீபவ ஏவ ரக்தஜோ குல்மோ தஶமே மாஸே வ்யதீதே ஸதி சிகித்ஸ்யஃ ஸ்யாத்| ரௌதிர இத்யநேந விஶேஷணேநார்தவாயுக்தாஂ குமாரீமதிவத்தாஂ ச நிஷேதயதி, அநுத்பூதக்ஷீணரஜஸ்கத்வாத்தயோஃ| வ்யதீதேऽதிக்ராந்தே| கர்பஸமாநலிங்கத்வேந ஸஂஶயஃ– கர்போ வா ரக்தகுல்மோ வேதி, தச்சங்காநிராஸார்தஂ மாஸே வ்யதீதே தஶமே இத்யுக்தஂ, நவமதஶமயோஃ ப்ரஸவகாலத்வாதித்யேகே; தந்ந, “யஃ ஸ்பந்ததே பிண்டித ஏவ நாங்கைஃ” இத்யாதிநைவ ஸஂஶயஸ்ய நிவர்திதத்வாத்| கர்போ ஹ்யங்கேந நிரந்தரஂ நிஃஶூலஂ ஸ்பந்ததே, குல்மஸ்து ஏதத்விபரீதேநேதி| கிஞ்ச நவமே தஶமே ப்ரஸூயத இதி ஸாமாந்யஂ ந து நியமஃ, தததிககாலேऽபி ப்ரஸவதர்ஶநாத், ஆகமாச்ச| யதுக்தஂ சரகே– “தஂ ஸ்த்ரீ ப்ரஸூதே ஸுசிரேண கர்பஂ புஷ்டோ யதா வர்ஷகணைரபி ஸ்யாத்|” இதி| தஸ்மாந்நேதஂ தஶமாஸவ்யதிக்ரமே சிகித்ஸாபிதாநஸ்ய ப்ரயோஜநஂ, கிந்து வ்யாதிமஹிம்நா தாவதா காலேந தஸ்ய சிகித்ஸயா ஸுகோச்சேத்யத்வாத்| யதா ஜ்வரே புராண ஏவ க்ஷீரபாநவிரேசநே; உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “ரக்தகுல்மே புராணத்வஂ ஸுகஸாத்யஸ்ய லக்ஷணம்|” இதி| புராணதா சாஸ்ய தஶமாஸாதிக்ரமேணைவ பவதி| யதுக்தஂ ஜேஜ்ஜடேந– யத்யர்வாக் ரக்தபேதநஂ க்ரியதே, ததா கர்பாஶயஂ க்ஷிணோதீதி, தல்லீநத்வாத்ரக்தஸ்ய, தஶமாஸாதூர்த்வஂ பிண்டிதே குல்மே ஸ்நேஹாதிநோபஸ்கததேஹாயா ந கர்பாஶயே க்ஷதிமாததாதி ரக்தபேதநமிதி||௧௫-௧௬||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

சிரஜஸ்யாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வமாஹ– ஸஞ்சித இத்யாதி| மஹாவாஸ்துபரிக்ரஹஃ ஸகலோதரவ்யாபீ| கதமூலோ தாத்வந்தராவகாஹீ| ஸிராநத்தஃ ஸிராஜாலவாந்| கஹீத்வேத்யாதி| ஹதயாதௌ கஹீத்வா ஶோதோ குல்மிநஂ கர்ஷதி, ‘மரணாய’ இதி ஶேஷஃ| ஶ்வாஸேத்யாதி| க்ரந்திமூடதா க்ரந்திரூபஸ்ய குல்மஸ்யாகஸ்மாத்விலயநமிதி| நநு ச, அந்தர்வித்ரதிகுல்மயோஃ கோ பேதஃ? ஸமாநஸ்தாநஸம்பவத்வாத்| உச்யதே– வித்ரதிஃ பச்யதே, குல்மோ ந பச்யதே நிராஶ்ரயத்வாத்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ந நிபந்தோऽஸ்தி குல்மஸ்ய வித்ரதிஃ ஸநிபந்தநஃ| குல்மஸ்திஷ்டதி தோஷேஷு வித்ரதிர்மாஂஸஶோணிதே|| வித்ரதிஃ பச்யதே தஸ்மாத்குல்மஃ க்வாபி ந பச்யதே|” (ஸு. நி. அ. ௯) இதி| நநு, குல்மோऽபி பச்யத ஏவ| யதாஹ சரகஃ– “விதாஹஶூலஸங்க்ஷோபஸ்வப்நநாஶாரதிஜ்வரைஃ| விதஹ்யமாநஂ ஜாநீயாத்குல்மஂ தமுபநாஹயேத்||” (ச. சி. அ. ௫) இதி| உச்யதே– குல்மோ ந பச்யதே நிராஶ்ரயத்வாத்; யதா து காரணவஶாதாஶ்ரயஂ மாஂஸாதிகமாஸாதயதி, வாதோபஶமநார்தஂ கதஸ்வேதாதிபிர்வா ரக்ததுஷ்டிர்பவதி, ததா பச்யமாநோ விதாஹநிமித்தகஂ வித்ரதித்வமாப்நோதி| உக்தஂ ஹி– “ ஸ வை ஶீக்ரவிதாஹித்வாத்வித்ரதீத்யபிதீயதே|” (ச. ஸூ. அ. ௧௭) இதி| ந ஹி யஸ்மாத் விகாராத் யதுத்பத்யதே விகாராந்தரஂ தத் ஸ ஏவ பவதீதி; மாபூத் ப்லீஹைவ உதரம், அஶ்மர்யேவ ஶர்கரா, இத்யாதிஶாஸ்த்ரோக்தவிரோதவிஸ்தரஃ| தஸ்மாத்வித்ரதிஃ பச்யதே, குல்மோ ந பச்யதே இதி ஸித்தாந்தோ நிரபவாதஃ| யே து அந்தர்வித்ரதிஂ ந படந்தி தேஷாமயமபிப்ராயஃ– குல்மே பக்வே வித்ரதௌ ச பாடநஶோதநரோபணாதேஃ, அபக்வே ச விரேகலேபவிம்லாபநாதேஶ்சிகித்ஸிதஸ்ய ப்ராயோ விஶேஷாபாவாதலஂ பதக்விகாரஸ்வீகாரேணேதி||௧௭-௨௦||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

சிரஜஸ்யாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வமாஹ– ஸஞ்சித இத்யாதி| அநுபக்ராந்தத்வாத் சிரகாலாநுபந்தித்வாத், க்ரமஶஃ க்ரமேண, ஸஞ்சிதோ வத்திஂ கதோ, குல்மோ மஹாவாஸ்துபரிக்ரஹஃ ஸகலோதரவ்யாபீ, கதமூலோ தாத்வந்தராவகாஹீ| ஸிராநத்தஃ ஸிராஜாலவாந், யதா கூர்மவதுந்நதஃ ஸ்யாத், தௌர்பல்யாதிபிருபத்ரவைர்யுக்தோ பவதி, ததா ந ஸித்த்யதீத்யர்தஃ| புநரஸாத்யலக்ஷணமாஹ– கஹீத்வேத்யாதி| ஹல்லாஸாதிஷு கஹீத்வா ஶோபோ குல்மிநஂ குல்மயுக்தஂ ரோகிணஂ, கர்ஷதி மாரயதீத்யர்தஃ| ஸஜ்வரஶ்வாஸஂ ஜ்வரஶ்வாஸாப்யாமுபத்ருதம்| புநஶ்சாஸாத்யலக்ஷணமாஹ– ஶ்வாஸேத்யாதி| ஶ்வாஸாதய உபத்ரவாஃ குல்மிநோ மரணாய பவந்தி, க்ரந்திமூடதா க்ரந்திரூபஸ்யைவ குல்மஸ்யாகஸ்மாத்விலயநமதர்ஶநமிதி| நநு, வாதவித்ரதிகுல்மயோஃ கோ பேதஃ, ஸமாநஸ்தாநஸஂஸ்தாநத்வாத்? உச்யதே, வித்ரதிஃ பச்யதே, குல்மோ ந பச்யதே, நிராஶ்ரயத்வாத்| யதாஹ ஸுஶ்ருதஃ– “ந நிபந்தோऽஸ்தி குல்மஸ்ய வித்ரதிஃ ஸநிபந்தநஃ| குல்மஸ்திஷ்டதி தோஷே ஸ்வே வித்ரதிர்மாஂஸஶோணிதே|| வித்ரதிஃ பச்யதே தஸ்மாத்குல்மஃ க்வாபி ந பச்யதே|” இத்யாதி| நநு, குல்மோऽபி பச்யத ஏவ| யதாஹ சரகஃ– “விதாஹஶூலஸங்க்ஷோபஸ்வப்நநாஶாருசிஜ்வரைஃ| விதஹ்யமாநஂ ஜாநீயாத்குல்மஂ தமுபநாஹயேத்||” இதி| உச்யதே– குல்மோ ந பச்யதே நிராஶ்ரயத்வாத், யதி து காரணவஶாதாஶ்ரயஂ மாஂஸாதிகமாஸாதயதி, வாதோபஶமநார்தஂ கதஸ்வேதாதிபிர்வா ரக்ததுஷ்டிர்பவதி, ததா பச்யமாநோ விதாஹநிமித்தகஂ வித்ரதித்வமேவாப்நோதீதி| உக்தஂ ஹி– “ஸ வை ஶீக்ரவிதாஹித்வாத்வித்ரதீத்யபிதீயதே|” இதி| யத்யேவஂ, ததா யஸ்மாத்விகாராந்தரமுத்பத்யதே தத்ஸ ஏவ பவதி| மாபூதேவஂ ததா ப்லீஹைவ உதரஂ ஜடர ஏவ ஶோபஃ, ஏவஂ ஶாஸ்த்ரவிரோதஃ, தஸ்மாத்வித்ரதிஃ பச்யதே, குல்மோ ந பச்யத இதி ஸித்தாந்தஃ| யே து அந்தர்வித்ரதிஂ ந படந்தி, தேஷாமயமபிப்ராயஃ– குல்மாபேக்ஷயா வித்ரதௌ ச பாடநஶோதநரோபணாதேஃ அபக்வே ச விரேகலேபநவிம்லாயநாதேஶ்சிகித்ஸிதஸ்ய ப்ராயோ விஶேஷாபாவாதலஂ பதக்விகாரஸ்வீகாரேணேதி||௧௭-௨௦||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ குல்மநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௨௮||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ குல்மநிதாநம்||௨௮||