Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

౨౭. ఉదావర్తానాహనిదానం

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ఉదావర్తనిదానం (౧) · Śloka ౧

అథోదావర్తానాహనిదానం | వాతవిణ్మూత్రజృంభాశ్రుక్షవోద్గారవమీంద్రియైః | క్షుత్తృష్ణోచ్ఛ్వాసనిద్రాణాం ధృత్యోదావర్తసంభవః ||1||

View original

अथोदावर्तानाहनिदानम् | वातविण्मूत्रजृम्भाश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रियैः | क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्राणां धृत्योदावर्तसम्भवः ||१||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)

ఉదావర్తేऽపి శూలం భవతీతి శూలానంతరముదావర్తమాహ– వాతేత్యాది| అస్రమశ్రు, ఇంద్రియశబ్దేనాత్ర శుక్రం, క్షుత్ బుభుక్షా| ధృత్యా వేగవిధారణేన| ఏతే వాతాదయస్త్రయోదశ నియమార్థాః; తేనాన్యేషాం క్రోధాదీనాం వేగవిధారణం న తద్ధేతుః, స్వాస్థ్యహేతుత్వాత్| యదాహ చరకః– “లోభశోకభయక్రోధమానవేగాన్ విధారయేత్|” (చ. సూ. అ. 7) ఇత్యాది| సర్వోదావర్తేషు చ వాయురేవ కారణం| యదాహ సుశ్రుతః– “సర్వేష్వేతేషు విధివదుదావర్తేషు కృత్స్నశః| వాయోః క్రియా విధాతవ్యాః స్వమార్గప్రతిపత్తయే||” (సు. ఉ. తం. అ. 55) ఇత్యాది| ఉద్భూతేన వేగవిధారణేనావృతస్య వాయోర్వర్తనమిత్యుదావర్తనిరుక్తిః; అన్యే తు వాయోరూర్ధ్వమావర్తో గమనమిత్యుదావర్తమాహుః; తన్న, అశ్రుస్రావాదేరవ్యాపకత్వాత్; ఛత్రిణో గచ్ఛంతీతి న్యాయేన వా సమాధేయం||1||

ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)

ఉదావర్తే శూలం భవతీతి శూలానంతరముదావర్తారంభః| ఉదావర్తమాహ– వాతేత్యాది| ఏతేషాం ధృత్యా వేగవిధారణేన; అశ్రు చక్షుర్జలం, క్షవశ్ఛిక్కా, ఇంద్రియశబ్దేన శుక్రముచ్యతే, క్షుత్ క్షుధా, ఏతే వాతాదయస్త్రయోదశ నియమార్థాః, తేనాన్యేషామపి కోపాదీనాం విధారణం న తద్ధేతుః, స్వాస్థ్యహేతుత్వాత్| యదుక్తం చరకే– “లోభశోకభయక్రోధమానవేగాన్విధారయేత్” ఇత్యాది| సర్వేషూదావర్తేషు వాయురేవ కారణం| యదాహ సుశ్రుతాచార్యః– “సర్వేష్వేతేషు విధివదుదావర్తేషు కృత్స్నశః| వాయోః క్రియా విధాతవ్యాః స్వమార్గప్రతిపత్తయే||” ఇతి| ఉద్భూతేన వేగవిధారణేనావృతస్య వాయోరావర్తనముదావర్త ఇతి నిరుక్తిః; అన్యే తు వాయోరూర్ధ్వమావర్తో గమనమిత్యుదావర్త ఇత్యాహుః||1||

Adhikarana వాతనిరోధజ-పురీషనిరోధజ-మూత్రనిరోధజ-జృంభోపఘాతజ-బాష్పనిరోధజ-క్షవథునిరోధజ-ఉద్గారనిరోధజ-ఛర్దినిగ్రహజ-శుక్రనిరోధజ-క్షుధానిరోధజ-తృష్ణావిఘాతజ-నిఃశ్వాసవినిగ్రహజ-నిద్రాభిఘాతజోదావర్తలక్షణం (౨-౧౨) · Śloka ౧౨

వాతమూత్రపురీషాణాం సంగో ధ్మానం క్లమో రుజా | జఠరే వాతజాశ్చాన్యే రోగాః స్యుర్వాతనిగ్రహాత్ ||2|| (చ. సూ. అ. 7) | ఆటోపశూలౌ పరికర్తికా చ సంగః పురీషస్య తథోర్ధ్వవాతః | పురీషమాస్యాదథవా నిరేతి పురీషవేగేऽభిహతే నరస్య ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | బస్తిమేహనయోః శూలం మూత్రకృచ్ఛ్రం శిరోరుజా | వినామో వంక్షణానాహః స్యాల్లింగం మూత్రనిగ్రహే ||4|| (చ. సూ. అ. 7) | మన్యాగలస్తంభశిరోవికారా జృంభోపఘాతాత్ పవనాత్మకాః స్యుః | తథాऽక్షినాసావదనామయాశ్చ భవంతి తీవ్రాః సహ కర్ణరోగైః ||5|| ఆనందజం వాऽప్యథ శోకజం వా నేత్రోదకం ప్రాప్తమముంచతో హి | శిరోగురుత్వం నయనామయాశ్చ భవంతి తీవ్రాః సహ పీనసేన ||6|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | మన్యాస్తంభః శిరఃశూలమర్దితార్ధావభేదకౌ | ఇంద్రియాణాం చ దౌర్బల్యం క్షవథోః స్యాద్విధారణాత్ ||7|| (చ. సూ. అ. 7) | కంఠాస్యపూర్ణత్వమతీవ తోదః కూజశ్చ వాయోరథవాऽప్రవృత్తిః | ఉద్గారవేగేऽభిహతే భవంతి ఘోరా వికారాః పవనప్రసూతాః ||8|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) | కండూకోఠారుచివ్యంగశోథపాండ్వామయజ్వరాః | కుష్ఠవీసర్పహృల్లాసాశ్ఛర్దినిగ్రహజా గదాః ||9|| (చ. సూ. అ. 7) | మూత్రాశయే వై గుదముష్కయోశ్చ శోథో రుజా మూత్రవినిగ్రహశ్చ | శుక్రాశ్మరీ తత్స్రవణం భవేచ్చ తే తే వికారా విహతే చ శుక్రే ||10|| తంద్రాంగమర్దావరుచిః శ్రమశ్చ క్షుధాభిఘాతాత్ కృశతా చ దృష్టేః | కంఠాస్యశోషః శ్రవణావరోధస్తృష్ణావిఘాతాద్ధృదయే వ్యథా చ ||11|| శ్రాంతస్య నిఃశ్వాసవినిగ్రహేణ హృద్రోగమోహావథవాऽపి గుల్మః | జృంభాऽంగమర్దోऽక్షిశిరోऽతిజాడ్యం నిద్రాభిఘాతాదథవాऽపి తంద్రా ||12|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |

View original

वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा | जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात् ||२|| (च. सू. अ. ७) | आटोपशूलौ परिकर्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः | पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे ||४|| (च. सू. अ. ७) | मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात् पवनात्मकाः स्युः | तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः ||५|| आनन्दजं वाऽप्यथ शोकजं वा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि | शिरोगुरुत्वं नयनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ | इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात् ||७|| (च. सू. अ. ७) | कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथवाऽप्रवृत्तिः | उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति घोरा विकाराः पवनप्रसूताः ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५५) | कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः | कुष्ठवीसर्पहृल्लासाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः ||९|| (च. सू. अ. ७) | मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च | शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते च शुक्रे ||१०|| तन्द्राङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाभिघातात् कृशता च दृष्टेः | कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद्धृदये व्यथा च ||११|| श्रान्तस्य निःश्वासविनिग्रहेण हृद्रोगमोहावथवाऽपि गुल्मः | जृम्भाऽङ्गमर्दोऽक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्राभिघातादथवाऽपि तन्द्रा ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |

🔊 Audio coming soon

Show commentary

మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)

ఉక్తవాతాద్యుదావర్తానాం క్రమేణ లక్షణమాహ– వాతేత్యాది| అన్యే ఇతి తోదశూలాదయః| మేహనం శేఫః| వినామ ఆనాహపీడయా (బంధనవత్పీడయా) నతగాత్రత్వం| వంక్షణయోరానాహో బంధనవత్పీడా| నేత్రోదకమశ్రు, ప్రాప్తమాగతమముంచతో ‘నరస్య’ ఇతి శేషః| చకారాత్తంత్రాంతరోక్తప్రతిశ్యాయహృద్రోగారుచిప్రభృతీనాం గ్రహణం| అర్ధావభేదోऽర్ధశిరఃశూలం| కూజోऽవ్యక్తభాషణమితి కార్తికః| వాయోరప్రవృత్తిరుచ్ఛ్వాసనిరోధః| ఘోరా వికారాః పవనజా హిక్కాదయః| మూత్రాశయే బస్తౌ, ‘మూత్రాయన’ ఇతి పాఠే స ఏవార్థః| వైశబ్దః పాదపూరణే| తత్స్రవణం శుక్రస్య స్యందనం| అతిజాడ్యం గౌరవం| ‘శిరోగాత్రాక్షిగౌరవం’ ఇతి తంత్రాంతరే పాఠః||2-12||

ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)

ఉక్తవాతాద్యుదావర్తానాం క్రమేణ లక్షణమాహ– వాతేత్యాది| అపానవాతస్య ధారణాత్ ఆధ్మానం ధ్మాతమివోదరే, సంగోऽప్రవృత్తిః, క్లమోऽనాయాసశ్రమః, రుజా ఉదరే, అన్యే ఇతి శూలతోదాదయః| పురీషావరోధజమాహ– ఆటోపేత్యాది| పురీషవేగే ధారితే సతి ఆటోపః సరుక్ గుడగుడాశబ్దః| శూలమితి పక్వాశయే, పరికర్తికా కర్తనవద్వ్యథా, సంగః పురీషస్యాప్రవృత్తిః, ఊర్ధ్వవాత ఉద్గారబాహుల్యం, అథవా ముఖాత్ పురీషనిర్గమనం ఊర్ధ్వవాతాదేవ| మూత్రనిగ్రహజమాహ– బస్తీత్యాది| మూత్రనిగ్రహే మూత్రవిధారణే సతి, బస్తౌ మూత్రాశయే, మేహనే మేఢ్రే, శూలం వ్యథా, మూత్రకృచ్ఛ్రమల్పమల్పం కష్టేన మూత్రప్రవర్తనం, వినామః ఆనాహపీడయా నతగాత్రత్వం, వంక్షణయోరూరుసంధ్యోః ఆనాహః పూర్ణత్వం| జృంభాఘాతజమాహ– మన్యేత్యాది| శూలం మన్యాకంఠయోః స్తంభః, శిరోరోగాః పవనజాః, తథాऽక్షినాసాదీనాం పవనజా రోగాః స్యుః, తీవ్రా దారుణాః, తథా కర్ణరోగాః స్యుర్జృంభావిధారణాత్| అశ్రూదావర్తమాహ– ఆనందజమిత్యాది| నేత్రోదకమానందజనితం శోకజం వా ద్వివిధమపి లోచనజలం, ప్రాప్తమాగతముంచతో ‘నరస్య’ ఇతి శేషః| శిరోగురుత్వాదయో రోగాః పీనసేన సహ తీవ్రా జాయంతే, చకారాత్తంత్రాంతరోక్తప్రతిశ్యాయహృద్రోగారుచిప్రభృతీనాం గ్రహణం| ఛిక్కోదావర్తమాహ– మన్యేత్యాది| క్షవథోః ఛిక్కాయాః, అర్ధావభేదకోऽర్ధశిరఃశూలం, ఇంద్రియాణాం చక్షురాదీనాం గ్రహణే దౌర్బల్యం శ్రవణనయననాసానామయథార్థం విపర్యయగ్రహణం| ఉద్గారోదావర్తమాహ– కంఠేత్యాది| ఉద్గారే విధారితే సతి కంఠముఖయోః పూర్ణత్వమాహారేణ వేతి, అతీవ తోదః హృద్యామాశయే వాऽతివ్యథా, కూజః అవ్యక్తభాషణం, వాయోరప్రవృత్తిరుచ్ఛ్వాసాదినిరోధః, ఘోరా వికారాః పవనజా హిక్కాదయః| ఛర్ద్యుదావర్తమాహ– కోఠో వరటీదష్టసంస్థానః, వ్యంగం ముఖలాంఛనం, శోఫాదయః ప్రసిద్ధాః| శుక్రోదావర్తమాహ– మూత్రాశయ ఇత్యాది| మైథునప్రవృత్తౌ శుక్రవిధారణాత్| మూత్రాశయే బస్తౌ; అన్యే ‘మూత్రాయనే’ ఇతి పఠంతి, తత్ర మూత్రమార్గే గుదముష్కయోశ్చ శ్వయథుః, వైశబ్దః పాదపూరణే, తేష్వేవ పీడా| మూత్రనిగ్రహో మూత్రాఘాతః, శుక్రాశ్మరీ రోగః, తత్స్రవణం శుక్రస్పందనం, తే వికారా ఇతి వాతకుండల్యాదయః| క్షుదుదావర్తలక్షణమాహ– తంద్రేత్యాది| తంద్రా నిద్రాభేదః, అంగమర్దోऽంగభంగః, శ్రమః కర్మేంద్రియాణామసామర్థ్యం, దృష్టేః కృశతా మాంద్యం, చకారాత్ కార్శ్యదౌర్బల్యాదయః తంత్రాంతరోక్తా గ్రాహ్యా| తృడుదావర్తలక్షణమాహ– కంఠేత్యాది| శ్రవణావరోధః శబ్దస్యాగ్రహణం అంగులిపిహిత ఇవ| శ్వాసోదావర్తలక్షణమాహ– శ్రాంతస్యేత్యాది| శ్రాంతస్య ధావనాదినా ఖిన్నస్య, నిఃశ్వాసవినిగ్రహేణ హృద్రోగాదయో భవంతి| హృద్రోగో హృదయవికారః, మోహో మూర్ఛా, గుల్మస్యాపి సంభవః| నిద్రోదావర్తమాహ– జృంభేత్యాది| అక్ష్ణోః శిరసి చ జాడ్యం గౌరవం| అన్యే ‘జృంభాऽంగమర్దోऽక్షిశిరోభిజాడ్యం’ ఇతి పఠంతి; తత్ర శిరస్యతిగౌరవం||2-12||

Adhikarana రూక్షాదికుపితవాతజోదావర్తస్య నిదాన-సంప్రాప్తి-లక్షణాని (౧౩-౧౬) · Śloka ౧౬

వాయుః కోష్ఠానుగో రూక్షైః కషాయకటుతిక్తకైః | భోజనః కుపితః సద్య ఉదావర్తం కరోతి హి ||13|| వాతమూత్రపురీషాసృక్కఫమేదోవహాని వై | స్రోతాంస్యుదావర్తయతి పురీషం చాతివర్తయేత్ ||14|| తతో హృద్బస్తిశూలార్తో హృల్లాసారతిపీడితః | వాతమూత్రపురీషాణి కృచ్ఛ్రేణ లభతే నరః ||15|| శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయదాహమోహతృషాజ్వరాన్ | వమిహిక్కాశిరోరోగమనఃశ్రవణవిభ్రమాన్ | బహూనన్యాంశ్చ లభతే వికారాన్ వాతకోపజాన్ ||16|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |

View original

वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः | भोजनः कुपितः सद्य उदावर्तं करोति हि ||१३|| वातमूत्रपुरीषासृक्कफमेदोवहानि वै | स्रोतांस्युदावर्तयति पुरीषं चातिवर्तयेत् ||१४|| ततो हृद्बस्तिशूलार्तो हृल्लासारतिपीडितः | वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायदाहमोहतृषाज्वरान् | वमिहिक्काशिरोरोगमनःश्रवणविभ्रमान् | बहूनन्यांश्च लभते विकारान् वातकोपजान् ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |

🔊 Audio coming soon

Show commentary

మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)

వేగనిరోధజానుదావర్తానభిధాయ రూక్షాదికుపితవాతజమాహ– వాయురిత్యాది| ఉదావర్తయతి ఆవృణోతి| అతివర్తయేత్ శోషయేత్| కృచ్ఛ్రేణ లభతే ఇతి కష్టేన ప్రవర్తయతి| అత్ర కేచిత్ సుశ్రుతోక్తమసాధ్యలక్షణం పఠంతి– “తృష్ణార్దితం పరిక్లిష్టం క్షీణం శూలైరుపద్రుతం| శకృద్వమంతం మతిమానుదావర్తినముత్సృజేత్||” (సు. ఉ. తం. అ. 55) ఇతి||13-16||

ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)

త్రయోదశవేగావరోధజానుదావర్తానభిధాయేదానీం రూక్షాదిభోజనజనితవాతజమాహ– వాయురిత్యాది| కోష్ఠానుగః కోష్ఠశబ్దేన సమస్తముదరమధ్యముచ్యతే, రూక్షాదిభిశ్చణకరాజమాషాదిభిః, తథా కషాయాదిభిః రసైః కుపితః| తస్య సంప్రాప్తిమాహ– వాతేత్యాది| తతః స్వైః కారణైః కుపితో వాయుః వాతమూత్రాదీనాం స్రోతాంస్యుదావర్తయతి ఊర్ధ్వమావృణోతి పురీషం చాతివర్తయేత్| హృద్బస్తిశూలైః తథా హృల్లాసాదిభిః పీడితః కృచ్ఛ్రేణ కష్టేన వాతమూత్రపురీషాణి లభతే, వైద్యప్రయత్నాత్ ప్రాప్నోతీత్యర్థః| శ్వాసాదీనన్యాంశ్చ వాతప్రకోపజాన్ గదాన్ లభతే| మనోవిభ్రమః స్థాణౌ పురుషజ్ఞానమిత్యాది, శ్రవణవిభ్రమో విపరీతశ్రవణం| అత్ర కేచిత్ సుశ్రుతోక్తమసాధ్యలక్షణం పఠంతి– “తృష్ణార్దితం పరిక్లిష్టం” ఇత్యాది||13-16||

Adhikarana ఆనాహలక్షణం (౧౭-౨౦) · Śloka ౨౦

ఆమం శకృద్వా నిచితం క్రమేణ భూయో విబద్ధం విగుణానిలేన | ప్రవర్తమానం న యథాస్వమేనం వికారమానాహముదాహరంతి ||17|| తస్మిన్ భవంత్యామసముద్భవే తు తృష్ణాప్రతిశ్యాయశిరోవిదాహాః | ఆమాశయే శూలమథో గురుత్వం హృత్స్తంభ ఉద్గారవిఘాతనం చ ||18|| స్తంభః కటీపృష్ఠపురీషమూత్రే శూలోऽథ మూర్ఛా శకృతశ్చ ఛర్దిః | శోథశ్చ పక్వాశయజే భవంతి తథాऽలసోక్తాని చ లక్షణాని ||19|| (సు. ఉ. తం. అ. 56) | తృష్ణార్దితం పరిక్లిష్టం క్షీణం శూలైరభిద్రుతం | శకృద్వమంతం మతిమానుదావర్తినముత్సృజేత్ ||20|| (సు. ఉ. తం. అ. 55) |

View original

आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन | प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति ||१७|| तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः | आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनं च ||१८|| स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्छा शकृतश्च छर्दिः | शोथश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ५६) | तृष्णार्दितं परिक्लिष्टं क्षीणं शूलैरभिद्रुतम् | शकृद्वमन्तं मतिमानुदावर्तिनमुत्सृजेत् ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५५) |

🔊 Audio coming soon

Show commentary

మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)

ఇదానీం విగుణానిలజత్వేన సమానచికిత్స్యత్వేనానాహమాహ– ఆమమిత్యాది| నేతి పూర్వేణ సంబధ్యతే| ఏవం ఛర్దిరిత్యేక ఏవ ఛకారశ్ఛందోऽనురోధాత్| స్తంభశబ్దః కట్యాదేః స్తబ్ధతావాచీ, మూత్రపురీషయోశ్చాప్రవృత్తివాచీ| అలసోక్తానీతి ఆధ్మానవాతనిరోధాదీని||17-20||

ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)

విగుణానిలజత్వేన సమానచికిత్స్యత్వేనానాహమాహ– ఆమమిత్యది| ప్రవర్తమానం నేతి పూర్వేణ సంబధ్యతే, తేనాప్రవర్తమానమిత్యర్థః| యథాస్వం స్వం మార్గమిత్యర్థః| ఏవమామం నిచితం విగుణానిలేన విబద్ధం సంతం స్వమార్గే న ప్రవర్తమానం శకృద్వా ఏవంభూతమానాహవికారముదాహరంతీతి పిండార్థః| ఆమజమానాహమాహ– తస్మిన్నిత్యాది| తస్మిన్నానాహే ఆమసముద్భవే తృష్ణా సంచితామజాతా, గురుత్వమామాశయ ఏవ, ఉద్గారవిఘాతనం ఉద్గారాప్రవృత్తిః, శేషం సుగమం| శకృత్సంచయజమాహ– స్తంభ ఇతి| స్తంభశబ్దః కట్యాదేః స్తబ్ధభావవాచీ, పురీషమూత్రయోశ్చాప్రవృత్తివాచీతి| శూలోऽత్ర కట్యాదిష్వేవ| ఛర్దిరిత్యేక ఏవ ఛకారః ఛందోనురోధాత్| పక్వాశయజే పక్వాశయోత్థే ఆనాహే ఇతి వ్యాఖ్యానయంతి, తే చ పక్వాశయోద్భవాః ఆనాహాః పురీషాద్భవతీతీచ్ఛంతి, తథాऽపి స పూర్వోక్త ఏవ పరిఫలితోऽర్థః| అలసోక్తానీతి ఆధ్మానవాతనిరోధాదీని||17-20||

Adhikarana పుష్పికా · Śloka ౨౭

ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే ఉదావర్తానాహనిదానం సమాప్తం ||27||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदावर्तानाहनिदानं समाप्तम् ||२७||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)

ఇతి శ్రీవిజయరక్షితకృతాయాం మధుకోశవ్యాఖ్యాయాముదావర్తానాహనిదానం సమాప్తం||27||

ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)

ఇతి శ్రీవాచస్పతివైద్యవిరచితాయాం మాధవనిదానటీకాయామాతంకదర్పణాఖ్యాయాముదావర్తానాహనిదానం||27||

← 26. śūlapariṇāmaśūlānnadravaśūlanidānam28. gulmanidānam →