Adhikarana ஶூகதோஷநிதாநம் (௧) · Śloka ௧
அத ஶூகதோஷநிதாநம் |
அக்ரமாச்சேபஸோ வத்திஂ யோऽபிவாஞ்சதி மூடதீஃ |
வ்யாதயஸ்தஸ்ய ஜாயந்தே தஶ சாஷ்டௌ ச ஶூகஜாஃ ||௧||
View original
अथ शूकदोषनिदानम् |
अक्रमाच्छेफसो वृद्धिं योऽभिवाञ्छति मूढधीः |
व्याधयस्तस्य जायन्ते दश चाष्टौ च शूकजाः ||१||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸமாநஸ்தாநத்வாச்சூகதோஷநிதாநமாஹ– அக்ரமாதித்யாதி| ஶூகோ ஜலஶூகஃ, ஸ து விஷஜந்துர்ஜலமலோத்பவஃ ஸஶூகஃ, ததா ஶூகப்ரதாநோ லிங்கவத்திகரோ வாத்ஸ்யாயநாத்யுக்தோ யோகஃ ஶூக உச்யதே; தஸ்ய தோஷோ வைகதமஸம்யக்கரணாத், ததோ வா தோஷோ வாதாதிஃ, தத்கதோ வா விகாரஃ, “தோஷா அபி வ்யாத்யாக்யாஂ லபந்தே” இத்யாகமாத்; அத ஏவ ஶூகதோஷவிவரணே ஶூகதோஷநிமித்தா வ்யாதய ஏவ போத்தவ்யாஃ| ஏவஂ ச யதத்ர ‘கும்பிகா ரக்தபித்தோத்தா’ இத்யாதிகாரணாந்தரோபவர்ணநஂ தத் ஶூககதரக்தபித்தாதிரூபஂ ஜ்ஞேயம்| அந்யே த்வாதிஶப்தலோபாத் ஶூகாதிதோஷநிதாநமாஹுஃ| ஆதிஶப்தேந துஷ்டயோநிகூடாந்தர்லோமதுர்பகாகமநாதி கஹ்யதே; தந்ந மநோஹரஂ, “வத்திஂ யோऽபிவாஞ்சதி” இத்யநேந விஶேஷணேந துஷ்டயோந்யாதேரயோக்யஸ்ய க்ரஹீதுமநர்ஹத்வாத்| அந்யே து துஷ்டயோந்யாதீந்யுபதஂஶஹேதுத்வேநோக்தத்வாத் நாநுமந்யந்தே; ததநைகாந்திகம், ஏகஜாதீயஹேதூநாமநேகரோககரணதர்ஶநாத்| அக்ரமாதித்யநுசிதவத்திக்ரமாத்; அநுசிதா ச வத்திர்பூரிவிகாரகரஜலஶூகயோகாநாமாசாரணாத், ஜலஶூகயோகாநாஂ வாத்ஸ்யாயநாதௌ விஸ்தரஃ| யதா– “பல்லாதகாஸ்திஜலஶூகமதாப்ஜபத்ரமந்தர்விதஹ்ய மதிமாந் ஸஹ ஸைந்தவேந| ஏதத்விரூடபஹதீபலதோயபிஷ்டமாலேபநஂ மஹிஷவிட்விமலீகதேऽங்கே|| ஸ்தூலஂ மஹத்தரதுரங்கமதுல்யமாஶு ஶேபஂ கரோத்யபிமதஂ ந ஹி ஸஂஶயோऽஸ்தி||” இத்யாதி| யச்ச ஜலஶூகரஹிதமஶ்வகந்தாதிதைலஂ ததுசிதமேவ லிங்கவர்தநம்| யதுக்தம்– “அஶ்வகந்தாவரீகுஷ்டமாஂஸீஸிஂஹீபலாந்விதம்| சதுர்குணேந துக்தேந திலதைலஂ விபாசயேத்|| ஸ்தநலிங்ககர்ணபாலிவர்தநஂ ம்ரக்ஷணாதிதம்||” இதி| கதாதரஸ்த்வாஹ– லிங்கவத்திரேவ காமபராயணநிந்திதபுருஷைஃ க்ரியமாணா அக்ரமஃ| தஶ சாஷ்டௌ சேதி அஷ்டாதஶ; ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ லப்தாயாஂ ஸங்க்யாயாஂ புநஸ்ததுக்திஃ ஸம்மூடபிடகாதௌ த்வித்வஶங்காநிராஸார்தம்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸமாநஸ்தாநத்வாச்சூகதோஷநிதாநாரம்பஃ| தஸ்ய ஸம்ப்ராப்திமாஹ– அக்ரமாதித்யாதி| ஶூகோ ஜலஶூகஃ, ஸ து விஷஜந்துர்ஜலமலோத்பவோ ஜீவவிஶேஷஃ ஸஶூகஃ, தத்ப்ரதாநோ லிங்கவத்தௌ வாத்ஸ்யாயநாதிஶாஸ்த்ரோக்தோ யோகஃ ஶூகதோஷ உச்யதே, தந்முக்யத்வாத் லிங்கவத்தௌ அந்யேऽபி யோகாஃ ஶூகாஃ கத்யந்தே, தஸ்ய தோஷோ விகாரஃ, ஶூகஸ்ய காரணத்வாத் “க்வசித்தோஷா அபி வ்யாத்யாக்யாஂ லபந்தே” இத்யாகமாத், அத ஏவ ஶூகதோஷவிவரணே ஶூகதோஷநிமித்தத்வாத் வ்யாதய ஏவ வக்தவ்யாஃ| அத்ர ஶூகஜா இதி ஶூகதோஷஜா வ்யாதயஃ| அக்ரமாதிதி அநுசிதவத்திக்ரமாத், அநுசிதா வத்திஃ பூரிவிகாரகரஜலஶூகயோகாநாமாசரணாத், ஜலஶூகயோகாநாஂ வாத்ஸ்யாயநாதௌ விஸ்தரஃ| யதா– “பல்லாதகாஸ்திஜலஶூகமதாப்ஜபத்ரமந்தர்விதஹ்ய மதிமாந்ஸஹ ஸைந்தவேந| ஏதத்விரூடபஹதீபலஜோபபிஷ்டமாலேபநஂ மஹிஷவிட்விமலீகதேऽங்கே|| ஸ்தூலஂ மஹத்தரதுரங்கமதுல்யமாஶு ஶேபஂ கரோத்யபிமதஂ ந ஹி ஸஂஶயோऽஸ்தி|” இத்யாதி| யச்ச ஜலஶூகரஹிதமஶ்வகந்தாதிதைலஂ, ததுசிதமேவ லிங்கவர்தநம்| யதுக்தம்– “ அஶ்வகந்தாவசாகுஷ்டமாஂஸீஸிஂஹீபலாந்விதம்| சதுர்குணேந துக்தேந திலதைலஂ விபாசயேத்| ஸ்தநலிங்ககர்ணபாலிவர்தநஂ ம்ரக்ஷணாதிதம்||” இதி| ஶேபஸோ லிங்கஸ்ய| கதாதரஸ்த்வாஹ– லிங்கவத்திரேவ காமபராயணநிந்திதபுருஷைஃ க்ரியமாணா அக்ரமஃ| தஶ ச அஷ்டௌ சேதி அஷ்டாதஶ, ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ லப்தாயாஂ ஸங்க்யாயாஂ புநஸ்ததுக்திஃ ஸம்மூடபிடகாதௌ த்வித்வஸங்க்யாநிராஸார்தம்||௧||
Adhikarana ஸர்ஷபிகாலக்ஷணம் (௨) · Śloka ௨
கௌரஸர்ஷபஸஂஸ்தாநா ஶூகதுர்புக்நஹேதுகா |
பிடகா ஶ்லேஷ்மவாதாப்யாஂ ஜ்ஞேயா ஸர்ஷபிகா து ஸா ||௨||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
गौरसर्षपसंस्थाना शूकदुर्भुग्नहेतुका |
पिडका श्लेष्मवाताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका तु सा ||२||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸர்ஷபிகாமாஹ– கௌரேத்யாதி| ஶூகதுர்புக்நஹேதுகேதி துர்புக்நஶூகஹேதுகேத்யர்தஃ| பிடகாதிஷு உபயவசநமிதி(?) பரநிபாதஃ துர்புக்நோ துரவசாரிதஃ| ‘ஶூகதுர்பகஹேதுகா’ இதி பாடாந்தரே ஶூகநிமித்தா, துஷ்டயோநிநிமித்தா சேத்யர்தஃ||௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வாதஶ்லேஷ்மஜநிதாஂ ஸர்ஷபிகாமாஹ– கௌரேத்யாதி| கௌரஸர்ஷபதுல்யா| ஶூகதுர்புக்நஹேதுகேதி துர்புக்நஶூகஹேதுகேத்யர்தஃ| ‘பிடகாதிஷு உபயவசநம்’ இதி பரநிபாதஃ| துர்புக்நோ துரவசாரிதஃ| “ஶூகதுர்பகஹேதுகீ” இதி பாடாந்தரம்| தத்ர ஶூகநிமித்தா துஷ்டயோநிநிமித்தா சேத்யர்தஃ||௨||
Adhikarana அஷ்டீலிகாலக்ஷணம் (௩) · Śloka ௩
கடிநா விஷமைர்புக்நைர்வாயுநாऽஷ்டீலிகா பவேத் |௩|
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
कठिना विषमैर्भुग्नैर्वायुनाऽष्ठीलिका भवेत् |३|
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அஷ்டீலிகாமாஹ– கடிநேத்யாதி| விஷமைர்புக்நைரிதி வக்ஷ்யமாணஶூகைரித்யநேந ஸம்பத்யதே| விஷமைரிதி அப்ரஶஸ்தைஃ| அஷ்டீலிகா லௌஹகாரஸ்ய பாண்டீவிஶேஷ, தத்துல்யத்வாதஷ்டீலிகா|௩|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அஷ்டீலிகாமாஹ– கடிநேத்யாதி| விஷமைர்புக்நைரிதி வக்ஷ்யமாணஶூகைரித்யநேந ஸம்பத்யதே| விஷமைஃ அப்ரஶஸ்தைஃ, புக்நைர்வக்ரைஃ| அஷ்டீலிகா லோஹகாரபாண்டவிஶேஷஃ, தத்துல்யத்வாதஷ்டீலிகா; ஸா ச வாதேந|௩|–
Adhikarana க்ரதிதலக்ஷணம் (௩) · Śloka ௩
ஶூகைர்யத் பூரிதஂ ஶஶ்வத்க்ரதிதஂ நாம தத் கபாத் ||௩||
View original
शूकैर्यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं नाम तत् कफात् ||३||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
க்ரதிதமாஹ– ஶூகைரித்யாதி| ஶூகைர்யத் பூரிதஂ ஶஶ்வத்க்ரதிதமிதி ஶூகைஃ ஸர்வதா பூரிதஂ லிங்கஂ யத் க்ரந்திலஂ தத் க்ரதிதமித்யர்தஃ; க்ரந்திதுல்யத்வாத் க்ரதிதஸஞ்ஜ்ஞா||௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
கபாத்க்ரதிதமாஹ– ஶூகைரித்யாதி| ஶூகைஃ ஸர்வதா பூரிதஂ லிங்கஂ யத்தத்க்ரதிதமித்யர்தஃ| க்ரதிதத்வாத் க்ரதிதஸஞ்ஜ்ஞா| ஶஶ்வதிதி அஹரஹஃ| ஶூகபூரணஂ ஶேபஸி, ஏதேநைகதிநாந்தரபூரணஂ ப்ரஶஸ்தமிச்சந்தி காமதந்த்ராசார்யாஃ| நித்யபூரணாத் க்ரதிதநாம்நோ ரோகஸ்யோத்பத்திஃ||௩||
Adhikarana கும்பிகாலக்ஷணம் (௪) · Śloka ௪
கும்பிகா ரக்தபித்தோத்தா ஜாம்பவாஸ்திநிபாऽஶுபா |௪|
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
कुम्भिका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुभा |४|
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
கும்பிகாமாஹ– கும்பிகேத்யாதி| கும்பீ கும்பீலதா, தஸ்யாஃ பலஂ கும்பீ; தத்திதஸ்ய லுக்; ‘இவே ப்ரதிகதௌ’ இதி கந் கும்பீபலவத் கும்பிகா| அஶுபேதி ஶுபஂ ஶுக்லஂ தத்விரோதே நஞ், கஷ்ணேத்யர்தஃ| ‘ஆஶுஜா’ இதி பாடாந்தரம்|௪|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ரக்தபித்தாப்யாஂ கும்பிகாமாஹ– கும்பிகேத்யாதி| கும்பிகா கும்பகாரீ, தஸ்யாஃ பலஂ கும்பீ, தத்திதஸ்ய லுக் “இவே ப்ரதிகதௌ” இதி கந், கும்பீபலவத் கும்பிகா, ததா ஜாம்பவாஸ்திரூபா ஜம்பூபலாஸ்திஸதஶீ, அஶுபா ஶுபஂ ஶுக்லஂ ந ஶுபா அஶுபா கஷ்ணேத்யர்தஃ| ஸா ச ரக்தபித்தஜநிதா| ‘ஆஶுஜா’ இதி பாடாந்தரம்|௪|–
Adhikarana அலஜீலக்ஷணம் (௪) · Śloka ௪
துல்யஜாஂ த்வலஜீஂ வித்யாத்யதாப்ரோக்தாஂ விசக்ஷணஃ ||௪||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
तुल्यजां त्वलजीं विद्याद्यथाप्रोक्तां विचक्षणः ||४||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அலஜீமாஹ– துல்யஜாமித்யாதி| துல்யஜாமிதி ப்ரமேஹபிடகா அலஜீ தத்துல்யஸம்பவா, ஸா ச ரக்தாऽஸிதா ஸ்போடசிதா| துல்யத்வமேவ விவணோதி– யதாப்ரோக்தாமிதி| அலஜீ யதாப்ரோக்தா யாதஶலக்ஷணா ததேயமபீத்யர்தஃ| ஏஷா ச காரணசிகித்ஸாபேதாத் ப்ரமேஹஂ விநா லிங்க ஏவ ஸம்பவாச்ச ததஃ பதக்பூதா ஜ்ஞேயா||௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அலஜீமாஹ– துல்யஜாமித்யாதி| விசக்ஷணஃ அலஜீபிடகாஂ வித்யாத்| கிம்பூதாஂ? துல்யஜாமிதி| ப்ரமேஹபிடகா அலஜீ, தத்துல்யஸம்பவா| ஸா ச ரக்தாஸிதஸ்போடசிதா| துல்யத்வமேவ விவணோதி– யதாப்ரோக்தாமித்யாதி| ஸா அலஜீ யதாப்ரோக்தா யாதஶலக்ஷணா ததேயமபீத்யர்தஃ| ஏஷா ச காரணசிகித்ஸாபேதாத் ப்ரமேஹஂ விநா லிங்க ஏவ ஸம்பவாச்ச ததஃ பதக்பூதா ஜ்ஞேயா| இயமபி துஷ்டஶூகாவசாரணாஜ்ஜ்ஞேயா||௪||
Adhikarana மதிதலக்ஷணம் (௫) · Śloka ௫
மதிதஂ பீடிதஂ யச்ச ஸஂரப்தஂ வாதகோபதஃ |௫|
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
मृदितं पीडितं यच्च संरब्धं वातकोपतः |५|
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மதிதமாஹ– மதிதமித்யாதி| பீடிதமிதி அதிகதத்வாத் ஶூகபாதாநந்தரஂ பீடிதமிதி ஜ்ஞேயஂ, பீடிதஂ ‘லிங்கம்’ இதி ஶேஷஃ| ஸஂரப்தஂ ஸஶோதம்|௫|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மதிதமாஹ– மதிதமித்யாதி| ஸஂரப்தஂ ஸஶோபஂ தந்மதிதஂ மதிதாக்யஂ ரோகாக்ராந்தஂ ஜ்ஞேயஂ, பீடிதமித்யதிகதத்வாத் ஶூகபாதாநந்தரஂ பீடிதமிதி ஜ்ஞேயம்|௫|–
Adhikarana ஸம்மூடபிடகாலக்ஷணம் (௫) · Śloka ௫
பாணிப்யாஂ பஶஸம்மூடே ஸம்மூடபிடகா பவேத் ||௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
पाणिभ्यां भृशसम्मूढे सम्मूढपिडका भवेत् ||५||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸம்மூடபிடகாமாஹ– பாணிப்யாமித்யாதி| பாணிப்யாஂ பஶஸம்மூடே இத்யதிகாராத் பாதிதஶூகே லிங்கே பாணிப்யாஂ பஶஸம்மூடே பிச்சிதாவநதே, அத்ராபி ‘வாதகோபாத்’ இத்யநுவர்ததே||௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸம்மூடபிடகாமாஹ– பாணிப்யாமித்யாதி| பாணிப்யாஂ பஶஸம்மூடே இத்யத்ராதிகாராத் பாதிதஶூகே லிங்கே பாணிப்யாஂ பஶஸம்மூடே அத்யர்தஂ பிச்சிதாவநதே ஸம்மூடபிடகா ஸ்யாத், அத்ராபி வாதப்ரகோப இத்யநுவர்ததே||௫||
Adhikarana அதிமந்தலக்ஷணம் (௬) · Śloka ௬
தீர்கா பஹ்வ்யஶ்ச பிடகா தீர்யந்தே மத்யதஸ்து யாஃ |
ஸோऽதிமந்தஃ கபாஸக்ப்யாஂ வேதநாரோமஹர்ஷகத் ||௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः |
सोऽधिमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् ||६||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அதிமந்தமாஹ– தீர்கா இத்யாதி| கபாஸக்ப்யாமிதி ஶூகபாதகதாப்யாம்| ஏவமந்யத்ராபி ஸாமாந்யேந ஶூகதோஷாபிஹிதே ஶூகபாதோऽநுக்தோऽபி ஜ்ஞேயஃ| வேதநாரோமஹர்ஷகதிதி வேதநயா ரோமஹர்ஷஂ கரோதி||௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அவமந்தமாஹ– தீர்கா இத்யாதி| தீர்கா விஸ்தீர்ணாஃ, பஹ்வ்யஃ பஹுலாஃ| கபாஸக்ப்யாமிதி ஶூகபாதகதாப்யாம்| ஏவமந்யத்ர ஸர்வேஷ்வபி ஸாமாந்யேந ஶூகதோஷேஷு ஶூகபாதோऽநுக்தோऽபி ஜ்ஞேயஃ| வேதநயா ரோமஹர்ஷஂ கரோதி இதி வேதநாரோமஹர்ஷகத்| அதிமந்த இதி ஸஞ்ஜ்ஞா||௬||
Adhikarana புஷ்கரிகாலக்ஷணம் (௭) · Śloka ௭
பிடகா பிடகாவ்யாப்தா பித்தஶோணிதஸம்பவா |
பத்மகர்ணிகஸஂஸ்தாநா ஜ்ஞேயா புஷ்கரிகா து ஸா ||௭||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
पिडका पिडकाव्याप्ता पित्तशोणितसम्भवा |
पद्मकर्णिकसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिका तु सा ||७||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
புஷ்கரிகாமாஹ– பிடேகேத்யாதி||௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
புஷ்கரிகாமாஹ– பிடகாபிஶ்சிதேத்யாதி| யா பிடகைவ பிடகாபிஶ்சிதா வ்யாப்தா| பத்மகர்ணிகஸஂஸ்தாநேதி கமலகோஶதுல்யா, புஷ்கரிகேதி ஸஞ்ஜ்ஞா பித்தஶோணிதாத்விஜ்ஞேயா||௭||
Adhikarana ஸ்பர்ஶஹாநிலக்ஷணம் (௮) · Śloka ௮
ஸ்பர்ஶஹாநிஂ து ஜநயேச்சோணிதஂ ஶூகதூஷிதம் |௮|
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
स्पर्शहानिं तु जनयेच्छोणितं शूकदूषितम् |८|
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸ்பர்ஶஹாநிமாஹ– ஸ்பர்ஶஹாநிஂ த்வித்யாதி|௮|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸ்பர்ஶஹாநிமாஹ– ஸ்பர்ஶஹாநிமித்யாதி| ஸ்பர்ஶஹாநிநாமாநஂ வ்யாதிவிஶேஷஂ, ஶூகதூஷிதஂ ஶூகேந துஷ்டிஂ நீதஂ ரக்தஂ ஜநயேத்|௮|–
Adhikarana உத்தமாலக்ஷணம் (௮) · Śloka ௮
முத்கமாஷோபமா ரக்தா ரக்தபித்தோத்பவா து யா ||௮||
வ்யாதிரேஷோத்தமா நாம ஶூகாஜீர்ணநிமித்தஜா |
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
मुद्गमाषोपमा रक्ता रक्तपित्तोद्भवा तु या ||८||
व्याधिरेषोत्तमा नाम शूकाजीर्णनिमित्तजा |
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உத்தமாமாஹ– முத்கமாஷேத்யாதிநா| ஏஷோத்தமா வ்யாதிஃ ஶூகாஜீர்ணநிமித்தஜா பவதி, ஶூகாஜீர்ணஂ புநஃ புநர்துரவசாரிதஶூகவிகதிரூபமேவ| “வ்யாதிரேஷோத்தமோ நாம” இதி பாடாந்தரே ஏஷோத்தம இதி நிர்தேஶஃ பூர்வத்ராஸித்தவிதேரநித்யத்வாத் ஸாதுஃ||௮||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உத்தமமாஹ– வ்யாதிரித்யாதி| ஏஷ உத்தமோ நாம வ்யாதிஃ ஶூகாஜீர்ணநிமித்தஜோ பவதி, ஶூகாஜீர்ணஂ புநஃ புநர்துரவசாரிதஶூகவிகதிரூபமேவ, ததேவ நிமித்தஂ ததோ ஜாயத இதி| ‘ வ்யாதிரேஷோத்தம’ இதி நிர்தேஶஃ| பூர்வத்ராஸித்தவிதேரநித்யத்வாத்ஸாதுஃ||௮||
Adhikarana ஶதபோநகலக்ஷணம் (௯) · Śloka ௧௧
சித்ரைரணுமுகைர்லிங்கஂ சிதஂ யஸ்ய ஸமந்ததஃ ||௯||
வாதஶோணிதஜோ வ்யாதிஃ ஸ ஜ்ஞேயஃ ஶதபோநகஃ |
(ஸு. நி. ௧௪) ||௧௧||
View original
छिद्रैरणुमुखैर्लिङ्गं चितं यस्य समन्ततः ||९||
वातशोणितजो व्याधिः स ज्ञेयः शतपोनकः |
(सु. नि. १४) ||११||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶதபோநகமாஹ– சித்ரைரணுமுகைரித்யாதிநா| சித்ரைரிதி துரவசாரிதஶூகதோஷஜநிதவாதஶோணிதஜைஃ, சிதமுபசிதம், அத ஏவ சிகித்ஸாயாஂ லேகநோபதேஶஃ| ஶதபோநகஶ்சாலநிகா, தத்துல்யத்வாத் ஶதபோநகஃ||௯||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶதபோநகமாஹ– சித்ரைரித்யாதி| யஸ்ய லிங்கஂ சித்ரைஃ ஸூக்ஷ்மமுகைஃ ஸமந்ததஃ ஸர்வதஶ்சிதஂ வ்யாப்தஂ, ஸ வ்யாதிஃ ஶதபோநகோ ஜ்ஞேயஃ| சித்ரைரிதி துரவசாரிதஶூகஜநிதவாதஶோணிதஜைஃ| ஶதபோநகஶ்சாலநிகா, தத்துல்யஃ ஶதபோநகஃ||௯||–
Adhikarana த்வக்பாகலக்ஷணம் (௧௦) · Śloka ௧௦
வாதபித்தகதோ ஜ்ஞேயஸ்த்வக்பாகோ ஜ்வரதாஹகத் ||௧௦||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
वातपित्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहकृत् ||१०||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
த்வக்பாகமாஹ– வாதபித்தகத இத்யாதி| ஶூகதோஷேஷு க்வசித் கஸ்யசித் தோஷஸ்யாபிதாநஂ ஶூகவிஶேஷாதாஹாராசாரபேதாச்ச ஸமர்தநீயம்||௧௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
த்வக்பாகமாஹ– வாதேத்யாதி| வாதபித்தகதஃ த்வக்பாகநாமா வ்யாதிர்ஜ்ஞேயஃ| ஸ ச ஜ்வரதாஹௌ கரோதி| அயஂ ச துரவசாரிதஶூகதூஷிதவாதபித்தஜ இத்யர்தஃ| ஶூகதோஷேஷு க்வசித்கஸ்யசித்தோஷஸ்யாபிதாநஂ ஶூகவிஶேஷாதாஹாராதிபேதாச்ச ஸமர்தநீயம்||௧௦||
Adhikarana ஶோணிதார்புதலக்ஷணம் (௧௧) · Śloka ௧௧
கஷ்ணைஃ ஸ்போடைஃ ஸரக்தாபிஃ பிடகாபிர்நிபீடிதம் |
யஸ்ய வாஸ்துருஜஶ்சோக்ரா ஜ்ஞேயஂ தச்சோணிதார்புதம் ||௧௧||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
कृष्णैः स्फोटैः सरक्ताभिः पिडकाभिर्निपीडितम् |
यस्य वास्तुरुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ||११||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶோணிதார்புதமாஹ– கஷ்ணைஃ ஸ்போடைரித்யாதிநா| பிடகாபிரிதி ஸ்வல்பாபிர்நிபீடிதஂ லிங்கமிதி போத்தவ்யம்| யஸ்ய வாஸ்துருஜ இதி வாஸ்து வ்ரணாதிஷ்டாநஂ, தத்ர ருஜஃ, அகாதோச்ச்ரிதமாஂஸஶோதத்வாத்| ‘பஸ்திருஜஶ்சோக்ரா’ இதி பாடாந்தரம்| அர்புதஂ துரவசாரிதஶூகஜஶோணிதகதம்||௧௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶோணிதார்புதமாஹ– கஷ்ணைரித்யாதி| பிடகாபிரிதி ஸ்வல்பாபிஃ நிபீடிதஂ லிங்கமிதி போத்தவ்யம்| யஸ்ய வாஸ்துருஜ இதி வாஸ்து வ்ரணாதிஷ்டாநம்| தத்ர உக்ரா ருஜஃ, அகாதோச்ச்ரிதமாஂஸஶோதத்வாத்| ‘பஸ்திருஜஶ்சோக்ராஃ’ இதி பாடாந்தரம்| ஸர்வதா துரவசாரிதஶூகஜஶோணிதகதம்||௧௧||
Adhikarana மாஂஸார்புதலக்ஷணம் (௧௨) · Śloka ௧௨
மாஂஸதோஷேண ஜாநீயாதர்புதஂ மாஂஸஸம்பவம் |௧௨|
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
मांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससम्भवम् |१२|
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மாஂஸார்புதமாஹ– மாஂஸதோஷேணேத்யாதி| மாஂஸதோஷேணேதி ஶூகபாதாநந்தரஂ ப்ரஹாராதிநா கதேந மாஂஸதோஷேண|௧௨|–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மாஂஸார்புதமாஹ– மாஂஸதோஷேணேத்யாதி| ஶூகபாதாநந்தரஂ ப்ரஹாராதிநா கதேந மாஂஸதோஷேண, அத்ராபி ஶோணிதஂ ஹேதுஃ, மாஂஸார்புதஸஞ்ஜ்ஞா|௧௨|–
Adhikarana மாஂஸபாகலக்ஷணம் (௧௨) · Śloka ௧௨
ஶீர்யந்தே யஸ்ய மாஂஸாநி யஸ்ய ஸர்வாஶ்ச வேதநாஃ ||௧௨||
வித்யாத்தஂ மாஂஸபாகஂ து ஸர்வதோஷகதஂ பிஷக் |
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
शीर्यन्ते यस्य मांसानि यस्य सर्वाश्च वेदनाः ||१२||
विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् |
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மாஂஸபாகமாஹ– ஶீர்யந்தே யஸ்யேத்யாதி| ஶீர்யந்தே கலந்தி, ஸர்வாஶ்ச வேதநா இதி வாதபித்தகபஜாஃ||௧௨||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மாஂஸபாகமாஹ– ஶீர்யந்த இத்யாதி| ஶீர்யந்தே கலந்தி| ஸர்வாஶ்ச வேதநாஃ இதி வாதபித்தகபஜாஃ, அயஂ த்ரிதோஷஜஃ||௧௨||–
Adhikarana வித்ரதிலக்ஷணம் (௧௩) · Śloka ௧௩
வித்ரதிஂ ஸந்நிபாதேந யதோக்தமிதி நிர்திஶேத் ||௧௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमिति निर्दिशेत् ||१३||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வித்ரதிமாஹ– வித்ரதிமித்யாதி| ஸந்நிபாதேந யதோக்தமிதி ‘நாநாவர்ணருஜாஸ்ராவஃ’ இத்யாதிநா ஸந்நிபாதஜவித்ரதிலக்ஷணஂ வித்ரதிமிஹ ஜாநீயாதித்யர்தஃ||௧௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வித்ரதிமாஹ– யதோக்தமித்யாதி| ஸந்நிபாதவித்ரதிலக்ஷணேந ஜாநீயாத்| வித்ரதிநிதாநோக்தஂ ‘நாநாவர்ணருஜாஸ்ராவஃ’ இத்யாதிநா||௧௩||
Adhikarana திலகாலகலக்ஷணம் (௧௪-௧௫) · Śloka ௧௫
கஷ்ணாநி சித்ராண்யதவா ஶூகாநி ஸவிஷாணி வா |
பாதிதாநி பசந்த்யாஶு மேட்ரஂ நிரவஶேஷதஃ ||௧௪||
காலாநி பூத்வா மாஂஸாநி ஶீர்யந்தே யஸ்ய தேஹிநஃ |
ஸந்நிபாதஸமுத்தாஂஸ்து தாந் வித்யாத்திலகாலகாந் ||௧௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि वा |
पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ||१४||
कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः |
सन्निपातसमुत्थांस्तु तान् विद्यात्तिलकालकान् ||१५||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
திலகாலகமாஹ– கஷ்ணாநீத்யாதி| சித்ராணீதி நாநாவர்ணாநி| ஸவிஷாணீதி ஶூகாநாஂ ஸவிஷத்வேऽபி விஶேஷார்தமுக்தம்| காலாநீதி கஷ்ணாநி, கஷ்ணதிலதுல்யத்வாத் திலகாலகஸஞ்ஜ்ஞா| ஶீர்யந்தே கலந்தி||௧௪-௧௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
திலகாலகமாஹ– கஷ்ணாநீத்யாதி| யஸ்ய புஂஸஃ ஶூகாநி கஷ்ணாநி, அதவா சித்ராணி, அதவா ஸவிஷாணி, தாநி ஸஂஹத்யாஶு ஶீக்ரஂ நிரவஶேஷதஃ ஸமக்ரஂ மேட்ரஂ பசந்தி, கஷ்ணாநி கஷ்ணவர்ணாநி, சித்ராணீதி ஶுக்லபீதநீலாதிநாநாவர்ணாநி, ஸவிஷாணீதி ஶூகாநாஂ ஸவிஷத்வேऽபி விஶேஷார்தமுக்தஂ, ததா காலாநீதி கஷ்ணாநி பரிணததிலபலவர்ணாநி பூத்வா ஶீர்யந்தி கலந்தி, தாந் ஸந்நிபாதஜாந் திலகாலகாந் வித்யாத், கஷ்ணதிலதுல்யவர்ணத்வாத்திலகாலகஸஞ்ஜ்ஞா||௧௪-௧௫||
Adhikarana ஶூகதோஷாணாஂ ஸாத்யாஸாத்யவிசாரஃ (௧௬) · Śloka ௧௬
தத்ர மாஂஸார்புதஂ யச்ச மாஂஸபாகஶ்ச யஃ ஸ்மதஃ |
வித்ரதிஶ்ச ந ஸித்த்யந்தி யே ச ஸ்யுஸ்திலகாலகாஃ ||௧௬||
(ஸு. நி. அ. ௧௪) |
View original
तत्र मांसार्बुदं यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः |
विद्रधिश्च न सिद्ध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ||१६||
(सु. नि. अ. १४) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶூகதோஷேஷ்வஸாத்யாநாஹ– தத்ர மாஂஸார்புதமித்யாதி| யச்சேதி சகாரோऽயஂ பிந்நக்ரமஃ, ஸ ச ந ஸித்த்யதீத்யநந்தரஂ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந ஸாத்யதாऽப்யேஷாமசிரத்வாதிநா பவதி, அத ஏவ ப்ரத்யாக்யாய சிகித்ஸாவிதாநமுபபந்நமிதி கதாதரஃ| துர்ஜ்ஞாநாத் ஸாத்யே ஏவ அஸாத்யதாரோபாதஸம்பூர்ணாவஸ்தாயாமஸாத்யேऽபி க்ரியாஸித்தேஶ்ச மா நிவர்ததாஂ பிஷகிதி ப்ரத்யாக்யாய சிகித்ஸாஂ காருணிகதயா ஆசார்ய உபதிஶதீதி மந்தவ்யம்||௧௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶூகதோஷேஷ்வஸாத்யதாமாஹ– தத்ரேத்யாதி| தத்ர தேஷு ஶூகதோஷேஷு மத்யே யந்மாஂஸார்புதஂ, ததா யோ மாஂஸபாகஃ, ததா வித்ரதிஃ, ததா யே ச திலகாலகாஃ ஸ்யுஃ, ஏதே ந ஸித்யந்தி| யே சேதி சகாரோ பிந்நக்ரமஃ, ஸ ச ந ஸித்த்யதீத்யநந்தரஂ த்ரஷ்டவ்யஃ| தேந ஸாத்யதாऽப்யேஷாமசிரத்வாதிநா பவதி, அத ஏவ ப்ரத்யாக்யாய சிகித்ஸாவிதாநமுபபந்நமிதி கதாதரஃ||௧௬||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௪௮
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ஶூகதோஷநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௪௮||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूकदोषनिदानं समाप्तम् ||४८||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஶூகதோஷநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௪௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யகதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ ஶூகதோஷநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௪௮||