௩௨. அஶ்மரீநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

மூத்ரரோதித்வஸாதர்ம்யாதஶ்மரீமாஹ– வாதேத்யாதி| ஶ்லேஷ்மாஶ்ரயா இதி ஶ்லேஷ்மஸமவாயிகாரணாஃ, ஶுக்ரஜாஂ விநா; தத்ர ஶுக்ரஸ்யைவ ஸமவாயிகாரணத்வாத்| ததாச தடபலஃ– “விஶோஷயேத்பஸ்திகதஂ ஸஶுக்ரஂ” (ச. சி. அ. ௨௬) இத்யாதி, ஏதச்ச ஸாமாந்யோக்தமபி விஶேஷேண ஸம்பத்யதே| யதா– ஹல்ங்யாதிஸூத்ரே ‘தீர்காத்’ இதி விஶேஷணஂ ங்யாப்யாஂ ஸம்பத்யதே, ந து ஹலா| அத ஏவாத்ர ப்ராயோக்ரஹணஂ கதவாந்| அந்யே து ஶுக்ராஶ்மர்யாமபி கபகாரணத்வமிச்சந்த்யேவ, விரோதாபாவாத்| ப்ராயஃஶப்தஶ்சாத்ர விஶேஷார்தஃ| யமோபமா இதி அஸதி சிகித்ஸிதே அவஶ்யமேவ மாரகத்வாத்| விஶோஷயேதித்யாதி பித்தேஷ்விவேதி வாதஶோஷிதேஷு| நைகதோஷாஶ்ரய இதி த்ரிதோஷஜாஃ, உத்கததோஷேண வ்யபதேஶஃ||௧-௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

மூத்ரரோதித்வஸாமாந்யாதஶ்மரீமாஹ– வாதேத்யாதி| ஶ்லேஷ்மாஶ்ரயாஃ ஶ்லேஷ்மஸமவாயிகாரணாஃ பரஂ ஶுக்ரஜாஂ விநா, தத்ர ஶுக்ரஸ்யைவ ஸமவாயிகாரணத்வாத்| ததா ச தடபலஃ– “விஶோஷயேத்பஸ்திகதஂ ஸஶுக்ரஂ மூத்ரம்” இத்யாதி| அத ஏவாத்ர ப்ராயோக்ரஹணம்| அந்யே து ஶுக்ராஶ்மர்யாமபி கபகாரணத்வமிச்சந்த்யேவ, விரோதாபாவாத்| ப்ராயஃஶப்தஶ்சாத்ர விஶேஷார்தஃ| யமோபமாஃ அஸதி சிகித்ஸிதேऽவஶ்யமேவ மாரகத்வாத்| தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– விஶோஷயேதித்யாதி| பவநோ பஸ்திகதஂ ஸஶுக்ரஂ மூத்ரஂ ஸபித்தஂ கபஂ வா ஶோஷமுபநயேத்யதா ததாऽஶ்மரீ பவதி, க்ரமேண ஶநைர்வர்தமாநா யதா கோஃ பித்தேஷு ரோசநா பவதி| தஸ்யாமநேகதோஷாஶ்ரயத்வமாஹ– நைகேத்யாதி| த்ரிதோஷஜா இத்யர்தஃ||௧-௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பூர்வரூபமாஹ– அதேத்யாதி| பஸ்தஸகந்தத்வஂ பஸ்தஸமாநகந்தத்வம்||௩||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பூர்வரூபமாஹ– அதேத்யாதி| பஸ்த்யாத்மாநமித்யாதி| பஸ்த்யாத்மாநஂ வஸ்தேராபூரஃ, ததாஸந்நதேஶேஷு பஸ்திஶிரோமுஷ்கமேட்ராதிஷு, பரிதஃ ஸமந்தாத், அதிருக் அதிவேதநா| மூத்ரே பஸ்தஸகந்தத்வஂ பஹத்தமபஸ்தஸமாநகந்தத்வஂ, ததா மூத்ரகச்ச்ரஂ ஜ்வரோऽருசிஶ்ச பவதி||௩||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

தாஸாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– ஸாமாந்யேத்யாதி| ருக் ஶூலஂ, பஸ்திமூர்தா நாபேரதோதேஶஃ| விஶீர்ணதாரஂ ஸவிச்சேததாரம்| தயா அஶ்மர்யா| மார்கோ மூத்ரவாஹிஸ்ரோதஃ| தத்வ்யபாயாத் வாயுநா கதாசிதஶ்மரீகதமார்கரோதவ்யபகமாத்| மேஹேத் மூத்ரயேத்| அச்சமநாவிலம்| கோமேதகோபமமிதி கோமேதகோ லோஹிதமணிஸ்தத்வர்ணம்| தத்ஸங்க்ஷோபாத் நிருத்தமார்கமூத்ரேண பீடநாதஶ்மரீஸம்பாதாத்வா க்ஷதே ஜாதே மூத்ரவஹாதௌ, ஸாஸ்ரஂ ஸரக்தஂ மூத்ரஂ ப்ரவர்ததே| ஆயாஸாத் ப்ரவாஹணாதிஜநிதக்லமாத்||௪-௫||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தாஸாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– விஶீர்ணேத்யாதி| விஶீர்ணதாரஂ ஸவிச்சேதஂ, ததா அஶ்மர்யா, மார்கநிரோதநே மூத்ரவாஹிஸ்ரோதஸ ஆவரணே ஸதி| பஸ்திமூர்தா நாபேரதோதேஶஃ, தஸ்மிந் ருத்தே ஸதி ருக் ஶூலம்| புநஃ ஸ்வலக்ஷணாந்தரமாஹ– தத்வ்யபாயாதித்யாதி| தத்வ்யபாயாத் வாயுநா கதாசிதஶ்மரீகதமார்கநிரோதவ்யபகமாத்| மேஹேத் மூத்ரயேத்| அச்சமநாவிலம்| கோமேதகோபமமிதி கோமேதக ஆலோஹிதபீதமணிஸ்தத்வர்ணம்| தத்ஸங்க்ஷோபாத் நிருத்தமார்கமூத்ரபீடநாதஶ்மரீஸங்கட்டநாத்வா க்ஷதே ஜாதே ஸதி மூத்ரவஹஸ்ரோதஸி ஸாஸ்ரஂ ஸரக்தஂ மூத்ரஂ ப்ரவர்ததே| ஆயாஸாத் ப்ரவாஹணாதிகஜநிதாத், ப்ரவாஹணஂ கண்டபலேந ஶப்தம், மூத்ரஸ்யாஜநநஂ நிகுந்தநமிதி லோகே||௪-௫||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதஜாமாஹ– தத்ரேத்யாதி| க்வணந் ஆர்தநாதஂ குர்வந்| ஸாநிலஂ ஸஶப்தஂ மூத்ரப்ரவத்த்யர்தஂ கதாதிகுந்தநாத்| மேஹதி பிந்துஶ இதி பிந்துஂ பிந்துஂ மூத்ரயதி, “பஹ்வல்பார்தாச்சஸ் காரகாதந்யதரஸ்யாம்” இதி அல்பார்தே ஶஸ்ப்ரத்யயஃ| ஶ்யாவேத்யாதி| அஶ்மர்யா ஆகாரகதநம்; ஏதச்சாகஷ்டாநாஂ ப்ரத்யக்ஷஸஂவாதேந ஶாஸ்த்ரப்ராமாண்யக்யாபநார்தமித்யாஹுஃ, ஆகஷ்டாஸு தோஷோசிதசிகித்ஸார்தமித்யந்யே||௬-௭||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதஜாஶ்மரீமாஹ– தத்ரேத்யாதி| பஶமத்யர்தமார்தஃ புமாந் தந்தைர்தந்தாந் காததி கடகடாயதே, வேபதே கம்பதே, மேஹநஂ லிங்கஂ, மத்நாதி மத்நாதி, அநிஶஂ க்வணந் க்ரந்தயந் நாபிதேஶஂ பீடயதி| ஶகத்புரீஷஂ, ஸாநிலஂ ஸஶப்தஂ முஞ்சதி, முஹுர்வாரஂவாரஂ, பிந்துஶஃ பிந்துஂ பிந்துஂ, மேஹதி மூத்ரயேத்| ஶ்யாவேத்யாதி| ஶ்யாவா அருணா கிஞ்சித் ஶ்யாமா, அருணா கிஞ்சித்ரக்தா, ஏதச்சாஶ்மர்யா வர்ணாகாரகதநமாகஷ்டாநாஂ ப்ரத்யக்ஷஸஂவாதேந ஶாஸ்த்ரஸ்ய ப்ராமாண்யக்யாபநார்தமித்யாஹுஃ, ஆகஷ்டாஸு தோஷோசிதக்ரியார்தமித்யந்யே, கண்டகைரந்விதேவ||௬-௭||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பித்தஜாமாஹ– பித்தேநேத்யாதி| பச்யமாநஃ க்ஷாரேணேவ| ஊஷ்மவாந் உஷ்ணஸ்பர்ஶஃ| அஸிதா கஷ்ணா||௮||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பித்தஜாமாஹ– பித்தேநேத்யாதி| பித்தேந யாऽஶ்மரீ தயா பஸ்திர்மூத்ரகோஶோ தஹ்யதே, பச்யமாநஃ க்ஷாரேணேவ, ஊஷ்மவாந் உஷ்ணஸ்பர்ஶஃ, பல்லாதகாஸ்திஸஂஸ்தாநா பல்லாதகமஜ்ஜாகாரா, அஸிதா கஷ்ணா||௮||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லேஷ்மஜாமாஹ– பஸ்திரித்யாதி| ஶ்லக்ஷ்ணா மஸணா| மதுவர்ணா ஈஷத் பிங்கலஶுக்லா||௯||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶ்லேஷ்மஜாமாஹ– பஸ்திரித்யாதி| பஸ்திர்நிஸ்துத்யத இவ ஶூலேநேவ, ஶீதஸ்பர்ஶஃ, குருர்கௌரவயுக்தஃ, மஹதீ குக்குடாண்டதுல்யா, ஶ்லக்ஷ்ணா மஸணா, மதுவர்ணா ஈபத்பீதஶுக்லா, ஸிதா ஶுப்ரா||௯||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஏதா இதி த்ரிதோஷஜா பாலாநாஂ ஸ்யுஃ, தேஷாஂ தந்நிதாநாப்யாஸாத்| பூயஸா ப்ராயேண, தேந மஹதாமபி த்ரிதோஷஜா பவந்தி| தேஷாமேவ பாலாநாஂ க்ரஹணாஹரணே ஸுகா இதி ஸம்பந்தஃ| ஆஶ்ரயோபசயால்பத்வாதிதி ஆஶ்ரயோ பஸ்திஃ, உபசயஃ ஸ்தௌல்யஂ, தயோரல்பத்வஂ; தச்ச தத்தேஹால்பத்வாத்| ஆஹரணஂ பாடநாதிபூர்வகமாகர்ஷணஂ, க்ரஹணஂ ததர்தமேவாங்குலிப்யாஂ தாரணம்| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே– “ப்ராயேணைதாஸ்திஸ்ரோऽஶ்மர்யோ திவாஸ்வப்நஸமஶநாத்யஶநஶீதஸ்நிக்தமதுராஹாரப்ரியத்வாத்விஶேஷேண பாலாநாஂ பவந்தி, தேஷாமேவால்பபஸ்திகாயத்வாதல்பமாஂஸோபசயாச்ச பஸ்தேஃ ஸுகக்ரஹணாஹரணா பவந்தி|” (ஸு. நி. அ. ௩) இதி||௧௦||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஏதாஃ ப்ராயேண ஶிஶூநாஂ பவந்தீத்யாஹ– ஏதா இத்யாதி| த்ரிதோஷஜா பாலாநாஂ பவந்தி, தேஷாமேவ தந்நிதாநாப்யாஸாத்| பூயஸா ப்ராயேணேதி, தேந மஹதாமபி ஹேதுநா த்ரிதோஷஜா பவந்தி, தேஷாமேவ பாலாநாஂ க்ரஹணாஹரணே ஸுகா இதி ஸம்பந்தஃ| அத்ரைவ ஹேதுமாஹ– ஆஶ்ரயோபசயால்பத்வாதிதி| ஆஶ்ரய ஆதாரோ பஸ்திஃ, உபசயஃ ஸ்தௌல்யஂ, தயோரல்பத்வஂ; தச்ச தத்தேஹால்பத்வாத்| அதஸ்தா க்ரஹணாஹரணே ஸுகாஃ ஸுகேநாஹர்துஂ ஶக்யாஃ| மஹதாஂ து யதோக்தஹேத்வபாவாத்க்ரஹணாஹரணே தா துஃகாவஹா இதி| க்ரஹணஂ படிஶாதிநா, ஆஹரணஂ பாடநாதிபூர்வஂ கர்மாகர்ஷணஂ, ததர்தமேவாங்குலீப்யாஂ தாரணஂ க்ரஹணம்| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே– “ப்ராயேணைதாஸ்திஸ்ரோऽஶ்மர்யோ திவாஸ்வப்நஸமஶநாத்யஶநஶீதஸ்நிக்தகுருமதுராஹாரப்ரியத்வாத்விஶேஷேண பாலாநாஂ பவந்தி, தேஷாமேவால்பபஸ்திகாயத்வாந்மாஂஸோபசயால்பத்வாச்ச பஸ்தேஃ ஸுகக்ரஹணாஹரணா பவந்தி|” இதி||௧௦||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶுக்ராஶ்மரீமாஹ– ஶுக்ரேத்யாதி| துஶப்தோऽவதாரணே; தேந மஹதாமேவ நது பாலாநாஂ, தேஷாஂ வக்ஷ்யமாணஸம்ப்ராப்தேரபாவாத்; ந து ஶுக்ராபாவாத், அந்யதா ஷட்தாதுகத்வஂ ஸ்யாத்| ஶுக்ரதாரணாதுபஸ்திதஶுக்ரவேகஸ்ய மைதுநாகரணாத்| முஷ்கயோரந்தரே ‘மேட்ரேண ஸஹ’ இதி ஶேஷஃ| ஸுஶ்ருதே ஹி ‘மேட்ரவஷணயோரந்தரே’ (ஸு. நி. அ. ௩) இத்யேவோக்தம்| மேட்ரவஷணமத்யகதபஸ்திமுக இத்யர்தஃ, தத்ரைவ ஶுக்ரவஹஸ்ரோதஸோ பஸ்திமுகேந ஸஹ ஸம்பந்தாத்| ததாபூதஂ ஶுக்ரமேவாஶ்மரீதி| பஸ்திருக் பஸ்திஶூலஂ, முஷ்கஶ்வயதுகாரிணீ வஷணயோஃ ஶோதகாரிணீ| தஸ்யாஂ ஶுக்ராஶ்மர்யாம்| ஏதி வர்ததே| துஶப்தோऽவதாரணே| அவகாஶேऽஸ்மிந்நிதி மேட்ரவஷணயோரந்தரே| அஸ்மிந்நேவ பீடிதே ஸதி விலீயதே ப்ரவிலயமாபத்யத இத்யர்தஃ| அத ஏவ ஸுஶ்ருதஃ– “பீடிதமாத்ரே ச தஸ்மிந்நேவாவகாஶே ப்ரவிலயமாபத்யதே|” (ஸு. நி. அ. ௩) இதி||௧௧-௧௩||–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶுக்ராஶ்மரீமாஹ– ஶுக்ரேத்யாதி| ஶுக்ராஶ்மரீ து மஹதாமேவ ஜாயதே நது பாலாநாஂ, துஶப்தோऽவதாரணே, தேஷாஂ வக்ஷ்யமாணஸம்ப்ராப்தேரபாவாத், ந து ஶுக்ராபாவாத்| அந்யதா ஷட்தாதுகத்வஂ ஸ்யாத்| ச்யுதமமுக்தாமிதி மைதுநாதுபஸ்திதவேகஸ்ய ஶுக்ரஸ்ய தாரணாதித்யர்தஃ| அமுக்தஂ ததமித்யர்தஃ| முஷ்கயோரந்தரே மேட்ரவஷணமத்யகதபஸ்திமுக இத்யர்தஃ| ததாபூதஂ ஶுக்ரமநிலஃ ஏகீகத்ய ஶோஷயதி, ஸா ஶுக்ராஶ்மரீதி| தஸ்யா லக்ஷணமாஹ– பஸ்திருகிதி| பஸ்திருகித்யாதி ஸுகமம்| உத்பந்நமாத்ராயாஂ தஸ்யாஂ யதா ஸா கதமபி விலீயதே விலயஂ யாதி, ததா ஶுக்ரமேதி மூத்ரபதாதாகச்சதி, பரமவகாஶே சித்ரே பீடிதே ஸதி||௧௧-௧௩||–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸைவாவஸ்தாபேதாதஶ்மரீ ஶர்கரா, பஞ்சமீ ந பவதீத்யாஹ– அஶ்மர்யேவ சேதி| சகாராத் ஸிகதாऽபி பவதீதி மந்தவ்யம்| அத ஏவ ‘ஶர்கரா ஸிகதாந்விதா’ இதி வக்ஷ்யதி| ஶர்கராஸிகதயோஶ்ச மஹத்த்வால்பத்வாப்யாஂ பேதஃ|௧௪|–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

சதுர்தபாதேந ஶர்கராலக்ஷணம்|௧௪|–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

கதமஶ்மரீ ஶர்கரா பவதீத்யாஹ– அணுஶ இத்யாதி| அணுஶோऽல்பஶஃ| அத்ரார்தே ஸுஶ்ருதஃ– ‘பவநேऽநுகுணே ஸா து நிரேத்யல்பா விஶேஷதஃ| ஸா பிந்நமூர்திர்வாதேந ஶர்கரேத்யபிதீயதே||’ (ஸு. நி. அ. ௬) இதி| மூத்ரஸ்ரோதஃப்ரவத்தா ஸா ஸக்தேதி மூத்ரமார்ககா ஸதீ ஸஂலக்நேத்யர்தஃ||௧௪-௧௬||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

அணுஶ இத்யாதி| ஸைவாஶ்மரீ அணுஶோ வாயுநா பிந்நா விதாரிதா ஶர்கரா கத்யதே| ஸா ஶர்கரா அநுலோமகே மூத்ரஸ்ரோதஸாऽதஃப்ரவத்தே தஸ்மிந்வாயௌ மூத்ரேண ஸஹ ஏதி, ப்ரதிலோமகே ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தே வாயௌ விபத்யதே பந்தஂ ப்ராப்நோதி, ந பஹிர்மூத்ரேண நிஷ்க்ராமதி, அஶ்மரீ த்வநுலோமகே மாருதே ந நிரேதி, ஶர்கரா து மூத்ரேண ஸஹ நிஷ்க்ராமதீத்யநயோர்பேதஃ| ஸாऽஶ்மரீ மூத்ரமார்கப்ரவத்தா ஸக்தா நிர்கதா தௌர்பர்ல்யாதீநுபத்ரவாந் குர்யாத்| தாநேவாஹ– தௌர்பல்யமிதி| தௌர்பல்யமிந்த்ரியாணாஂ, ஸதநஂ க்லாநிஃ, கார்ஶ்யமங்காநாஂ, குக்ஷிஶூலஂ ஹதயஶூலம், உஷ்ணவாதஂ மூத்ராகாதநிதாநோக்தஂ, ஶேஷஂ ஸுகமம்||௧௪-௧௬||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

அஸாத்யலக்ஷணமாஹ– ப்ரஶூநேத்யாதி| ருஜாதுரஂ ஶூலபீடிதமித்யர்தஃ||௧௭||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தஸ்யா அஸாத்யத்வமாஹ– ப்ரஶூநேத்யாதி| ப்ரஶூநநாபிவஷணஂ ஶ்வயதுயுக்தநாபிவஷணஂ புருஷமஶ்மரீ க்ஷபயதி விநாஶயதி, ஸிகதா வாலுகா தத்ஸதஶீ யா ஶர்கரா தயா ஸஹிதா அஶ்மரீத்யர்தஃ||௧௭||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமஶ்மரீநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாமஶ்மரீநிதாநம்||௩௨||