Adhikarana மூத்ராகாதநிதாநம் (௧) · Śloka ௧
அத மூத்ராகாதநிதாநம் |
ஜாயந்தே குபிதைர்தோஷைர்மூத்ராகாதாஸ்த்ரயோதஶ |
ப்ராயோ மூத்ரவிகாதாத்யைர்வாதகுண்டலிகாதயஃ ||௧||
View original
अथ मूत्राघातनिदानम् |
जायन्ते कुपितैर्दोषैर्मूत्राघातास्त्रयोदश |
प्रायो मूत्रविघाताद्यैर्वातकुण्डलिकादयः ||१||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரவிகாரஸாதர்ம்யாத் மூத்ராகாதாநாஹ– ஜாயந்த இத்யாதி| மூத்ரகச்ச்ரமூத்ராகாதயோஶ்சாயஂ விஶேஷஃ– மூத்ரகச்ச்ரே கச்ச்ரத்வமதிஶயிதம், ஈஷத்விபந்தஃ; மூத்ராகாதே து விபந்தோ பலவாந், கச்ச்ரத்வமல்பமிதி| மூத்ரவிகாதாத்யைர்மூத்ரவேகவிதாரணாதிபிஃ; ஆத்யஶப்தேந புரீஷஶுக்ரவேகவிகாதாதீநாஂ ரூக்ஷாஶநாதீநாஂ ச க்ரஹணம்| வாதகுண்டலிகாதயஸ்த்ரயோதஶேதி ஸம்பந்தஃ||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரவிகாரஸாதர்ம்யாந்மூத்ராகாதாநாஹ| மூத்ரகச்ச்ரமூத்ராகாதயோஶ்சாயமேவ பேதஃ– மூத்ரகச்ச்ரே கச்ச்ரத்வமதிஶயிதமீஷத்விபந்தஃ, மூத்ராகாதே து விபந்தோ பலவாந் கச்ச்ரத்வமல்பமிதி| தேஷாஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஜாயந்த இத்யாதி| மூத்ரவேகவிதாரணாத்யைஃ ஆதிஶப்தேந புரீஷஶுக்ராதிவேகவிகாதாநாஂ ரூக்ஷாஶநாதீநாஂ ச க்ரஹணம்| வாதகுண்டலிகாதயஸ்த்ரயோதஶேதி ஸம்பந்தஃ||௧||
Adhikarana வாதகுண்டலிகாலக்ஷணம் (௨-௩) · Śloka ௩
ரௌக்ஷ்யாத்வேகவிகாதாத்வா வாயுர்பஸ்தௌ ஸவேதநஃ |
மூத்ரமாவிஶ்ய சரதி விகுணஃ குண்டலீகதஃ ||௨||
மூத்ரமல்பால்பமதவா ஸருஜஂ ஸம்ப்ரவர்ததே |
வாதகுண்டலிகாஂ தாஂ து வ்யாதிஂ வித்யாத் ஸுதாருணம் ||௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुर्बस्तौ सवेदनः |
मूत्रमाविश्य चरति विगुणः कुण्डलीकृतः ||२||
मूत्रमल्पाल्पमथवा सरुजं सम्प्रवर्तते |
वातकुण्डलिकां तां तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||३||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதகுண்டலிகாமாஹ– ரௌக்ஷ்யாதித்யாதி| ஆவிஶ்யேத்யாவத்ய; ‘ஆவித்ய’ இதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ| சரதி கச்சதி| விகுணஃ குபிதஃ| குண்டலீகத இதி வாத்யாவத்பஸ்தாவேவ ப்ரமஂஸ்திஷ்டதீதி||௨-௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தேஷாஂ மத்யே வாதகுண்டலிகாலக்ஷணமாஹ– ரௌக்ஷ்யேத்யாதி| ரௌக்ஷ்யாதிபிர்வேகவிகாதாதிபிஶ்ச விகுணோ துஷ்டஃ, குண்டலீபூதோ வாயுஃ, பஸ்தௌ மூத்ராஶயே, சரதி ப்ரதாவதி, ஆபத்தத்வாத்ப்ரமஂஸ்திஷ்டதீத்யர்தஃ வாத்யாவத்| ஆவிஶ்ய ஆவத்ய மூத்ரமிதி| தஸ்மாந்மூத்ரமல்பமல்பஂ ஸவ்யதஂ ப்ரவர்ததே, தஂ வ்யாதிஂ வாதகுண்டலிகாமாஹுஃ| ஸுதாருணஂ மாரணாத்மகத்வாத்||௨-௩||
Adhikarana அஷ்டீலாலக்ஷணம் (௪) · Śloka ௪
ஆத்மாபயந் பஸ்திகுதஂ ருத்த்வா வாயுஶ்சலோந்நதாம் |
குர்யாத்தீவ்ரார்திமஷ்டீலாஂ மூத்ரவிண்மார்கரோதிநீம் ||௪||
View original
आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम् |
कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम् ||४||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
அஷ்டீலாமாஹ– ஆத்மாபயந்நித்யாதி| ருத்த்வேதி பஸ்திகுதமேவ| அஷ்டீலாதுல்யத்வாதஷ்டீலா, ஸா ச வாதவ்யாதாவுக்தா||௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அஷ்டீலாமாஹ– ஆத்மாபயந்நித்யாதி| ஆத்மாபயந் பூரயந் பஸ்திகுதஂ ததா பஸ்திகுதமேவ ருத்த்வா வாயுரஷ்டீலாஂ குர்யாத்| அஷ்டீலாதுல்யத்வாதஷ்டீலா, அஷ்டீலா உத்தராபதே நதீஷு பாஷாணபிண்டீ| சலோந்நதாஂ சலாஂ சலநஶீலாம்| உந்நதாம் ஊர்த்வஸ்திதாம்| தீவ்ரார்திமதிவ்யதாம்| மூத்ரமார்கஃ மேட்ரஂ, விண்மார்கஃ பாயுஃ, தயோஃ ரோதிநீம்||௪||
Adhikarana வாதபஸ்திலக்ஷணம் (௫-௬) · Śloka ௬
வேகஂ விதாரயேத்யஸ்து மூத்ரஸ்யாகுஶலோ நரஃ |
நிருணத்தி முகஂ தஸ்ய பஸ்தேர்பஸ்திகதோऽநிலஃ ||௫||
மூத்ரஸங்கோ பவேத்தேந பஸ்திகுக்ஷிநிபீடிதஃ |
வாதபஸ்திஃ ஸ விஜ்ஞேயோ வ்யாதிஃ கச்ச்ரப்ரஸாதநஃ ||௬||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः |
निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||५||
मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः |
वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||६||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதபஸ்திமாஹ– வேகமித்யாதி| பஸ்திகுக்ஷிநிபீடித இதி பஸ்தௌ குக்ஷௌ ச நிபீடிதஃ ஸம்பிண்டிதோ வாயுரிதி ஸம்பந்தஃ; ‘பஸ்திகுக்ஷீ நிபீடயந்’ இதி பாடாந்தரே பஸ்திகுக்ஷ்யோ ருஜாகர இதி||௫-௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
வாதபஸ்திமாஹ– வேகமித்யாதி| அகுஶலோ மூர்கஃ, தஸ்ய புருஷஸ்ய பஸ்தேர்முகஂ நிருணத்தி பஸ்திகதோ வாயுஃ, தேந வாயுநா மூத்ரஸங்கோ வித்யாத்| பஸ்திகுக்ஷிநிபீடித இதி பஸ்தௌ குக்ஷௌ நிபீடிதஃ, ஸம்பிண்டிதோ வாயுரிதி ஸம்பந்தஃ| ‘பஸ்திகுக்ஷீ நிபீடயந்’ இதி பாடே தத்ர பஸ்திகுக்ஷௌ சரந்||௫-௬||
Adhikarana மூத்ராதீதலக்ஷணம் (௭) · Śloka ௭
சிரஂ தாரயதோ மூத்ரஂ த்வரயா ந ப்ரவர்ததே |
மேஹமாநஸ்ய மந்தஂ வா மூத்ராதீதஃ ஸ உச்யதே ||௭||
View original
चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते |
मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते ||७||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ராதீதமாஹ– சிரமித்யாதி| த்வரயா ந ப்ரவர்ததே இதி மூத்ரமித்யர்தஃ| மேஹமாநஸ்ய மூத்ரஂ த்யஜதஃ| ‘வஹமாநஸ்ய’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்||௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ராதீதமாஹ– சிரமித்யாதி| சிரஂ சரகலஂ மூத்ரஂ தாரயதஃ புஂஸஃ த்வரயா வேகேந ந ப்ரவர்ததே, மேஹமாநஸ்ய மூத்ரஂ த்யஜதஃ ப்ரவர்ததே சேத்ததா மந்தஂ ஶநைஃ, ‘வாஹமாநஸ்ய’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்||௭||
Adhikarana மூத்ரஜடரலக்ஷணம் (௮-௯) · Śloka ௯
மூத்ரஸ்ய வேகேऽபிஹதே ததுதாவர்தஹேதுகஃ |
அபாநஃ குபிதோ வாயுருதரஂ பூரயேத்பஶம் ||௮||
நாபேரதஸ்தாதாத்மாநஂ ஜநயேத்தீவ்ரவேதநம் |
தந்மூத்ரஜடரஂ வித்யாததோபஸ்திநிரோதநம் ||௯||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
मूत्रस्य वेगेऽभिहते तदुदावर्तहेतुकः |
अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||८||
नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् |
तन्मूत्रजठरं विद्यादधोबस्तिनिरोधनम् ||९||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரஜடரமாஹ– மூத்ரஸ்ய வேக இத்யாதி| ததுதாவர்தஹேதுக இதி மூத்ரவேகதாரணஜநிதோதாவர்தநிமித்தஃ| அதோபஸ்திநிரோதநமிதி பஸ்தேரதோபாகே விபந்தகாரகம்||௮-௯||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரஜடரமாஹ– மூத்ரஸ்யேத்யாதி| ததுதாவர்தஹேதுத இதி மூத்ரவேகதாரணஜநிதோதாவர்தநிமித்ததஃ| அபாநஃ ’அபாநஸஞ்ஜ்ஞகோ வாதஃ குபிதஃ’ அதிஶயேநோதரஂ பூரயதி| ததோ நாபேரதஸ்தாத்தீவ்ரவேதநமாத்மாநஂ குர்யாத்| அதஸ்தாத்பஸ்திநிரோதநஂ பஸ்தேரதோபாகே விபந்தகாரகம்||௮-௯||
Adhikarana மூத்ரோத்ஸங்கலக்ஷணம் (௧௦-௧௧) · Śloka ௧௧
பஸ்தௌ வாऽப்யதவா நாலே மணௌ வா யஸ்ய தேஹிநஃ |
மூத்ரஂ ப்ரவத்தஂ ஸஜ்ஜேத ஸரக்தஂ வா ப்ரவாஹதஃ ||௧௦||
ஸ்ரவேச்சநைரல்பமல்பஂ ஸருஜஂ வாऽத நீருஜம் |
விகுணாநிலஜோ வ்யாதிஃ ஸ மூத்ரோத்ஸங்கஸஞ்ஜ்ஞிதஃ ||௧௧||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः |
मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१०||
स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् |
विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||११||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரோத்ஸங்கமாஹ– பஸ்தாவித்யாதி| நாலே மேட்ரே, மணௌ மேட்ராக்ரே| ப்ரவத்தஂ ஸஜ்ஜேதேதி ஸஂஸக்தஂ ஸந்ந ப்ரவர்ததே| ஸரக்தஂ வா ப்ரவாஹத இதி ப்ரவாஹணகுபிதவாயுநா பஸ்த்யாதிபேதஜநிதரக்தயுக்தஂ மூத்ரஂ ப்ரவர்ததே||௧௦-௧௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரோத்ஸங்கமாஹ– பஸ்தாவித்யாதி| பஸ்தௌ மூத்ராஶயே, அதவா நாலே மேட்ரே, அதவா மணௌ மேட்ராக்ரே, மூத்ரஂ ஸஜ்ஜதே ந ப்ரவர்ததே, ஸரக்தஂ வா ப்ரவர்ததே ப்ரவாஹத இதி; ஶநைர்மந்தம், அல்பமல்பஂ ஸ்தோக்தஂ ஸவ்யதஂ வா ருஜாரஹிதஂ வா ப்ரவர்ததே மூத்ரமிதி ஸம்பந்தஃ||௧௦-௧௧||
Adhikarana மூத்ரக்ஷயலக்ஷணம் (௧௨) · Śloka ௧௨
ரூக்ஷஸ்ய க்லாந்ததேஹஸ்ய பஸ்திஸ்தௌ பித்தமாருதௌ |
மூத்ரக்ஷயஂ ஸருக்தாஹஂ ஜநயேதாஂ ததாஹ்வயம் ||௧௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ |
मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரக்ஷயமாஹ– ரூக்ஷஸ்யேத்யாதி| ததாஹ்வயமிதி மூத்ரக்ஷயாக்யஂ, காரணே கார்யோபசாராத்||௧௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரக்ஷயமாஹ– ரூக்ஷஸ்யேத்யாதி| க்லாந்ததேஹஸ்ய ஶ்ராந்தஶரீரஸ்ய, பஸ்திஸ்தௌ மூத்ராஶயஸ்தௌ, பித்தமாருதௌ மூத்ரநாஶஂ குருதஃ வ்யதாதாஹயுக்தம்| ததாஹ்வயஂ மூத்ரக்ஷயாக்யஂ, காரணே கார்யோபசாராத்||௧௨||
Adhikarana மூத்ரக்ரந்திலக்ஷணம் (௧௩) · Śloka ௧௩
அந்தர்பஸ்திமுகே வத்தஃ ஸ்திரோऽல்பஃ ஸஹஸா பவேத் |
அஶ்மரீதுல்யருக்க்ரந்திர்மூத்ரக்ரந்திஃ ஸ உச்யதே ||௧௩||
(வா. நி. அ. ௯) |
View original
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत् |
अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते ||१३||
(वा. नि. अ. ९) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரக்ரந்திமாஹ– அந்தரித்யாதி| அந்தர்பஸ்திமுகே பஸ்திமுகஸ்யாப்யந்தரே| க்ரந்திர்குடகாகாரஃ| நநு, ஸ்தாநவேதநாகாரணாநாமபிந்நத்வாதஶ்மர்யா ஸஹ கோ பேதஃ? உச்யதே– அஶ்மர்யாஂ பித்தாதிகஂ ஸஂஹந்யதே, அத்ர து ரக்தமேவ| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “ரக்தஂ வாதகபாத்துஷ்டஂ பஸ்தித்வாரே ஸுதாருணம்| க்ரந்திஂ குர்யாத் ஸ கச்ச்ரேண ஸஜேந்மூத்ரஂ ததாவதம்|| அஶ்மரீஸமஶூலஂ தஂ ரக்தக்ரந்திஂ ப்ரசக்ஷதே||” இதி| விஶேஷஜ்ஞாநஂ து குத இதி சேத்? அஶ்மரீபூர்வரூபோக்தஸ்ய மூத்ரே பஸ்தஸகந்தத்வாதேர்பாவாபாவாப்யாம்||௧௩||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரக்ரந்திமாஹ– அந்தரித்யாதி| அந்தர்பஸ்திமுகஸ்யாப்யந்தரே, க்ரந்திர்குடிகாகாரஃ, ஸ்திரஃ அசலஃ, அல்போ லகுராமலகாகாரஃ| நநு, ஸ்தாநவேதநாகாரணாமபிந்நத்வாதஶ்மர்யா ஸஹ கோ பேதஃ? உச்யதே– அஶ்மர்யாஂ பித்தாதிகஂ ஸஂஹந்யதே, அத்ர து ரக்தமேவ; அதவா அயஂ ஸஹஸா பவேத், அஶ்மரீ து ஸஞ்சயேந| அந்யச்ச அஶ்மரீ பித்தேந பச்யதே, வாயுநா ஶோஷ்யதே, கபேந வத்யதே, அத்ர து ரக்தமேவ| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “ரக்தஂ வாதகபாத்துஷ்டஂ பஸ்தித்வாரே ஸுதாருணம்| க்ரந்திஂ குர்யாத்ஸ கச்ச்ரேண ஸஜேந்மூத்ரஂ ததாவதம்|| அஶ்மரீஸமஶூலஂ ஹி ரக்தக்ரந்திஂ ப்ரசக்ஷதே|” இதி| ததா அஶ்மரீபூர்வரூபோக்தஸ்ய மூத்ரே பஸ்தஸகந்தத்வாதேரபாவாத்||௧௩||
Adhikarana மூத்ரஶுக்ரலக்ஷணம் (௧௪) · Śloka ௧௪
மூத்ரிதஸ்ய ஸ்த்ரியஂ யாதோ வாயுநா ஶுக்ரமுத்ததம் |
ஸ்தாநாச்ச்யுதஂ மூத்ரயதஃ ப்ராக் பஶ்சாத்வா ப்ரவர்ததே ||௧௪||
பஸ்மோதகப்ரதீகாஶஂ மூத்ரஶுக்ரஂ ததுச்யதே |
(வா. நி. அ. ௯) |
View original
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम् |
स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते ||१४||
भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते |
(वा. नि. अ. ९) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரஶுக்ரமாஹ– மூத்ரிதஸ்யேத்யாதி| மூத்ரிதஸ்ய மூத்ரவேகிதஸ்ய| ஸ்தாநாச்ச்யுதஂ ஸ்வஸ்தாநாத்ப்ரஷ்டஂ ஶுக்ரம்||௧௪||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரஶுக்ரமாஹ– மூத்ரிதஸ்யேத்யாதி| மூத்ரிதஸ்ய மூத்ரவேகயுக்தஸ்ய வாதேநோத்தூதஂ ஸ்தாநாச்ச்யுதஂ ஸ்வஸ்தாநாத்ப்ரஷ்டஂ, மூத்ரயதோ மூத்ரஂ குர்வதஃ புருஷஸ்ய ப்ராக் ப்ரதமஂ ப்ரவர்ததே, அதவா பஶ்சாத் பஸ்மமிலிதோதகஸதஶம்||௧௪||–
Adhikarana உஷ்ணவாதலக்ஷணம் (௧௫-௧௬) · Śloka ௧௬
வ்யாயாமாத்வாதபைஃ பித்தஂ பஸ்திஂ ப்ராப்யாநிலாந்விதம் ||௧௫||
பஸ்திஂ மேட்ரஂ குதஂ சைவ ப்ரதஹேத் ஸ்ராவயேததஃ |
மூத்ரஂ ஹாரித்ரமதவா ஸரக்தஂ ரக்தமேவ வா ||௧௬||
கச்ச்ராத் புநஃ புநர்ஜந்தோருஷ்ணவாதஂ ப்ருவந்தி தம் |
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௮) |
View original
व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलान्वितम् ||१५||
बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहेत् स्रावयेदधः |
मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा ||१६||
कृच्छ्रात् पुनः पुनर्जन्तोरुष्णवातं ब्रुवन्ति तम् |
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உஷ்ணவாதமாஹ– வ்யாயாமேத்யாதி| வ்யாயாமாத் விரோதிஸௌம்யதாதுக்ஷயாத்தேஜோவத்த்யா பித்தவத்திஃ| அநிலாந்விதமநிலஸஂயுதம்| ‘அநிலாவதம்’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்| ஸரக்தமீஷல்லோஹிதம்||௧௫-௧௬||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உஷ்ணவாதமாஹ– வ்யாயாமேத்யாதி| வ்யாயாமாத்விரோதித்வேந ஸௌம்யதாதுக்ஷயாத்தேஜோவத்த்யா பித்தவத்திஃ, தத் குபிதஂ பித்தமநிலாந்விதமநிலஸஂயுதஂ பஸ்திஂ ப்ராப்ய பஸ்த்யாதிகஂ ப்ரதஹந் மூத்ரமதஃ ஸ்ராவயேத்| கீதஶஂ? ஹாரித்ரம், அதவா ஸரக்தஂ ஈஷத்ரக்தம், அதவா கேவலஂ ரக்தமேவ| ‘அநிலாவதம்’ இதி பாடாந்தரம்||௧௫-௧௬||–
Adhikarana மூத்ரஸாதலக்ஷணம் (௧௭-௧௮) · Śloka ௧௮
பித்தஂ கபோ த்வாவபி வா ஸஂஹந்யேதேऽநிலேந சேத் ||௧௭||
கச்ச்ராந்மூத்ரஂ ததா பீதஂ ஶ்வேதஂ ரக்தஂ கநஂ ஸஜேத் |
ஸதாஹஂ ரோசநாஶங்கசூர்ணவர்ணஂ பவேத்து தத் ||௧௮||
ஶுஷ்கஂ ஸமஸ்தவர்ணஂ வா மூத்ரஸாதஂ வதந்தி தம் |
(வா. நி. அ. ௯) |
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत् ||१७||
कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं श्वेतं रक्तं घनं सृजेत् |
सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेत्तु तत् ||१८||
शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् |
(वा. नि. अ. ९) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
மூத்ரஸாதமாஹ– பித்தமித்யாதி| ஸஂஹந்யேதே ஸ்த்யாநீக்ரியேதே| ஶுஷ்கமல்பஂ, தந்மூத்ரஂ பித்தேந ரோசநாபஂ, கபேந ஶங்கசூர்ணாபஂ, ஸமஸ்தவர்ணமுக்தஸகலவர்ணஂ ஸந்நிபாதாத்||௧௭-௧௮||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
மூத்ரஸாதமாஹ– பித்தமித்யாதி| வாதேந ஸஂஹந்யேதே ஸ்த்யாநீக்ரியேதே, ததா கச்ச்ராத் மூத்ரயேத்| பித்தேந பீதரக்தஂ கபேந ஶ்வேதஂ கநஂ, த்ரிதோஷேண ஸமஸ்தவர்ணஂ, ததேவ ஶுஷ்கஂ, பித்தேந ரோசநாசூர்ணாபஂ, கபேந ஶங்கசூர்ணாபஂ, ஸந்நிபாதாதுக்தஸகலவர்ணம்||௧௭-௧௮||–
Adhikarana விட்விகாதலக்ஷணம் (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
ரூக்ஷதுர்பலயோர்வாதேநோதாவத்தஂ ஶகத்யதா ||௧௯||
மூத்ரஸ்ரோதோऽநுபத்யேத விட்ஸஂஸஷ்டஂ ததா நரஃ |
விட்கந்தஂ மூத்ரயேத் கச்ச்ராத்விட்விகாதஂ விநிர்திஶேத் ||௨௦||
(வா. நி. அ. ௯) |
View original
रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा ||१९||
मूत्रस्रोतोऽनुपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः |
विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत् ||२०||
(वा. नि. अ. ९) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
விட்விகாதமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| அநுபத்யேத ப்ராப்நுயாத்| விட்கந்தமித்யத்ர வாஶப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ||௧௯-௨௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
விட்விகாதமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| த்வயோஸ்தயோர்வாதேந அதோவதஂ மூத்ராஶயாத்ஸ்ரோதாஂஸி அநுபத்யேத ஆப்நுயாத், ததா விட்ஸஂஸஷ்டஂ புரீஷமிஶ்ரஂ விட்கந்தஂ மூத்ரஂ கச்ச்ராத் மூத்ரயேத்| ‘உதாவர்தம்’ இதி பாடாந்தரஂ, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ||௧௯-௨௦||
Adhikarana பஸ்திகுண்டலலக்ஷணம் (௨௧-௨௨) · Śloka ௨௪
த்ருதாத்வலங்கநாயாஸைரபிகாதாத் ப்ரபீடநாத் |
ஸ்வஸ்தாநாத்பஸ்திருத்வத்தஃ ஸ்தூலஸ்திஷ்டதி கர்பவத் ||௨௧||
ஶூலஸ்பந்தநதாஹார்தோ பிந்துஂ பிந்துஂ ஸ்ரவத்யபி |
பீடிதஸ்து ஸஜேத்தாராஂ ஸஂஸ்தம்போத்வேஷ்டநார்திமாந் ||௨௨||
பஸ்திகுண்டலமாஹுஸ்தஂ கோரஂ ஶஸ்த்ரவிஷோபமம் |
பவநப்ரபலஂ ப்ராயோ துர்நிவாரமபுத்திபிஃ |௨௪|
View original
द्रुताध्वलङ्घनायासैरभिघातात् प्रपीडनात् |
स्वस्थानाद्बस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत् ||२१||
शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि |
पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान् ||२२||
बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम् |
पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः |२४|
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பஸ்திகுண்டலமாஹ– த்ருதேத்யாதி| லங்கநமுத்பதநம்| உத்வத்தஃ ஸ்வஸ்தாநாதூர்த்வஂ கதஃ, கர்பவதிதி கர்பிண்யா உதராந்தர்கதாபத்யவத், ஏதேந பஸ்திபுடஸ்ய பார்ஶ்வகமநஂ தர்ஶிதம்| பீடித இதி நாபேரதஃ| உத்வேஷ்டநார்திஃ உத்வேஷ்டநரூபாऽऽர்திஃ| ஶஸ்த்ரவிஷோபமஂ ஶஸ்த்ரவிஷஸதஶமிதி விபிந்நார்தஸூசநார்தஂ ப்ரஸித்தாநுபவோபதர்ஶநார்தம்||௨௧-௨௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பஸ்திகுண்டலமாஹ– த்ருதேத்யாதி| த்ருதாத்வலங்கநஂ த்ருதேந அத்வகமநஂ, லங்கநமுத்பதநஂ வா, அபிகாதால்லகுடாதிபிஃ, ப்ரபீடநாத்வா நிஷ்பீடநாத், ஏதைர்ஹேதுபிர்பஸ்திருத்வத்தஃ ஸ்வஸ்தாநாதூர்த்வஂ கதஃ| கர்பவதிதி கர்பிண்யா உதராந்தர்கதாऽபத்யவத்திஷ்டதி, ஏதேந பஸ்திபுடஸ்ய பார்ஶ்வகமநமபி ஸூசிதம்| பீடித இதி நாபேரதஃ, ததா ஸஂஸ்தம்பாதியுக்தஃ, உத்வேஷ்டநரூபா அர்திஃ| உத்வேஷ்டநரூபபீடாதியுக்தம்| ஶஸ்த்ரவிஷோபமமிதி விபிந்நார்தஸூசநார்தஂ, ப்ரஸித்தப்ரபாவோபதர்ஶநார்தஂ ச| ஶஸ்த்ரோபமஂ ஶீக்ரேண மாரணாத்மகஂ, விஷோபமமிதி காலாந்தரேண| விஷமத்ர கரஃ ப்ராயேண வாதபஹுலம்||௨௧-௨௨||–
Adhikarana பஸ்திகுண்டலஸ்ய தோஷாந்தரஸஂஸஷ்டஸ்ய லக்ஷணம் (௨௩) · Śloka ௨௪
தஸ்மிந் பித்தாந்விதே தாஹஃ ஶூலஂ மூத்ரவிவர்ணதா ||௨௩||
ஶ்லேஷ்மணா கௌரவஂ ஶோதஃ ஸ்நிக்தஂ மூத்ரஂ கநஂ ஸிதம் |௨௪|
View original
तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता ||२३||
श्लेष्मणा गौरवं शोथः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम् |२४|
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதஸ்யைவ தோஷாந்தராநுபந்திநோ லக்ஷணமாஹ– தஸ்மிந்நித்யாதி| ஶ்லேஷ்மணா அந்விதே தஸ்மிந்நிதி போத்தவ்யம்||௨௩||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தஸ்யைவேதரதோஷாநுபந்தேந லக்ஷணமாஹ– தஸ்மிந்நித்யாதி||௨௩||–
Adhikarana பஸ்திகுண்டலஸ்ய ஸாத்யாஸாத்யவிசாரஃ (௨௪) · Śloka ௨௫
ஶ்லேஷ்மருத்தபிலோ பஸ்திஃ பித்தோதீர்ணோ ந ஸித்யதி ||௨௪||
அவிப்ராந்தபிலஃ ஸாத்யோ, ந து யஃ குண்டலீகதஃ |௨௫|
View original
श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति ||२४||
अविभ्रान्तबिलः साध्यो, न तु यः कुण्डलीकृतः |२५|
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தஸ்யைவ ஸாத்யத்வாஸாத்யத்வமாஹ– ஶ்லேஷ்மருத்தபில இத்யாதி| பிலஂ பஸ்திமுகஶுஷிரம்| பித்தோதீர்ணஃ உபசிதபித்தஃ, ஸ ஏவ அவிப்ராந்தபிலோऽநாவதபிலஃ| கபேந குண்டலீகதோऽஸாத்ய இதி போத்யம்| அகுண்டலீகதஸ்து ஸாத்யத்வேநோக்தஃ||௨௪||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அவிப்ராந்தபிலஃ கபேநாருத்தமுகஃ, கநகபேந குண்டலீகதோ ந பவதி ஸ ஸாத்யஃ, குண்டலீகதஸ்த்வஸாத்யஃ| பிலஂ பஸ்திமுகஸுஷிரம்||௨௪||
Adhikarana குண்டலீபூதபஸ்தேர்லக்ஷணம் (௨௫) · Śloka ௨௫
ஸ்யாத்பஸ்தௌ குண்டலீபூதே தண்மோஹஃ ஶ்வாஸ ஏவ ச ||௨௫||
View original
स्याद्बस्तौ कुण्डलीभूते तृण्मोहः श्वास एव च ||२५||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
குண்டலீபூதஸ்யைவ லிங்கமாஹ– ஸ்யாதித்யாதி| ஏதௌ விட்விகாதபஸ்திகுண்டலௌ ஸுஶ்ருதேந ந படிதௌ, தேந ஹி மூத்ரோதகஸாதமேவ த்விதா படித்வா ‘த்வாதஶ மூத்ராகாதா’ இத்யுக்தஂ, ஸர்வாநபிதாநஂ து பராதிகாரத்வேநேதி மந்தவ்யம்||௨௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
குண்டலீபூதஸ்ய தஸ்யைவ லிங்கமாஹ– ஸ்யாதித்யாதி| ஶ்லேஷ்மணா ருத்தபிலஃ பஸ்திஃ குண்டலாகாரத்வேந திஷ்டதி| “வாதகுண்டலிகாऽஷ்டீலா வாதபஸ்திஸ்ததைவ ச| மூத்ராதீதஃ ஸஜடரோ மூத்ரோத்ஸங்கஃ க்ஷயஸ்ததா|| மூத்ரக்ரந்திர்மூத்ரஶுக்ரமுஷ்ணவாதஸ்ததைவ ச| மூத்ரஸாதோ விட்விகாதோ பஸ்திகுண்டலிகா ததா||” ஏதே மூத்ராகாதாஸ்த்ரயோதஶ ஜ்ஞேயாஃ||௨௫||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௩௧
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே மூத்ராகாதநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्राघातनिदानं समाप्तम् ||३१||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ மூத்ராகாதநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ மூத்ராகாதநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௧||