Adhikarana വൃദ്ധേഃ സമ്പ്രാപ്തിഃ (൧-൨) · Śloka ൩
അഥ വൃദ്ധിനിദാനമ് | ക്രുദ്ധോऽനൂര്ധ്വഗതിര്വായുഃ ശോഥശൂലകരശ്ചരന് | മുഷ്കൌ വങ്ക്ഷണതഃ പ്രാപ്യ ഫലകോഷാഭിവാഹിനീഃ ||൧|| പ്രപീഡ്യ ധമനീര്വൃദ്ധിം കരോതി ഫലകോഷയോഃ | ദോഷാസ്രമേദോമൂത്രാന്ത്രൈഃ സ വൃദ്ധിഃ സപ്തധാ ഗദഃ ||൨|| മൂത്രാന്ത്രജാവപ്യനിലാദ്ധേതുഭേദസ്തു കേവലമ് |൩| (വാ. നി. അ. ൧൧) |
View original
अथ वृद्धिनिदानम् | क्रुद्धोऽनूर्ध्वगतिर्वायुः शोथशूलकरश्चरन् | मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषाभिवाहिनीः ||१|| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोषयोः | दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः ||२|| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम् |३| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Show commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
ശോഥത്വസാമാന്യാത് ശോഥാനന്തരം വൃദ്ധിരഭിധീയതേ| വൃദ്ധേഃ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ– ക്രുദ്ധോऽനൂര്ധ്വഗതിര്വായുരിത്യാദി| അനൂര്ധ്വഗതിരധോഗതിര്വായുഃ മുഷ്കൌ പ്രാപ്യ ചരന് ഗച്ഛന് വങ്ക്ഷണതോ മേഢ്രജങ്ഘാസന്ധേഃ സകാശാത്; ഫലകോഷാഭിവാഹിനീരിതി ഫലം ച കോഷശ്ച ഫലകോഷൌ, അഥവാ ഫലയോഃ കോഷൌ, തദ്വഹാ ധമനീശ്ച പ്രപീഡ്യ സന്ദൂഷ്യ, വൃദ്ധിം കരോതി| ഫലകോഷയോരിതി ദ്വിവചനമുപലക്ഷണം, തേനൈകകോഷേऽപി ദൃശ്യമാനാ വൃദ്ധിഃ സങ്ഗതാ| സ വൃദ്ധിരിതി “ക്തിച്ക്തൌ ച സഞ്ജ്ഞായാമ്” ഇത്യനേന ക്തിജന്തോ വൃദ്ധിശബ്ദഃ പുംലിങ്ഗഃ, ക്തിന്നന്തസ്തു സ്ത്രീലിങ്ഗഃ| വൃദ്ധിഃ കുരണ്ഡോऽഭിധീയതേ| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ സങ്ഖ്യായാം ലബ്ധായാം സപ്തധേതി വചനം ന്യൂനാധികസങ്ഖ്യാനിരാസാര്ഥം, തേന ദ്വന്ദ്വജാദിവൃദ്ധേരധികായാ നിരാസഃ, അസമ്ഭവസ്തു തസ്യാ വ്യാധിസ്വഭാവാത്; മൂത്രാന്ത്രവൃദ്ധ്യോര്വാതവൃദ്ധ്യന്തര്ഭാവാത് ന്യൂനസങ്ഖ്യാനിരാസാര്ഥമ് അനയോര്വാതജത്വേऽപി നിമിത്തചികിത്സാഭേദാത് പൃഥഗഭിധാനം, നിമിത്തഭേദനിബന്ധന ഏവ വ്യാധിഭേദഃ| യദുക്തമ്– “ദോഷദൂഷ്യസംസര്ഗാദായതനവിശേഷാന്നിമിത്തതശ്ചൈഷാം വ്യാധീനാം ഭേദഃ|” (സു. സൂ. അ. ൨൪) ഇതി| അത ആഹ– മൂത്രാന്ത്രജാവപ്യനിലാദ്ധേതുഭേദസ്തു കേവലമിതി||൧-൨||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ശോഥാധികാരാത് വൃദ്ധിരഭിധീയതേ| വൃദ്ധേഃ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ– ക്രുദ്ധ ഇത്യാദി| അനൂര്ധ്വഗതിര്വായുഃ അധോഗതിര്വാതോ മുഷ്കൌ പ്രാപ്യ ചരന് ഗച്ഛന്, വങ്ക്ഷണതോ മേഢ്രജങ്ഘാസന്ധേഃ സകാശാത്, ഫലകോഷാഭിവാഹിനീരിതി ഫലം ച കോശശ്ച ഫലകോശൌ, അഥവാ ഫലയോഃ കോശൌ ഫലകോശൌ, തദ്വഹാ ധമനീഃ പ്രപീഡ്യ സന്ദൂഷ്യ വൃദ്ധിം കരോതി, ഫലകോഷയോരിതി ദ്വിവചനമുപലക്ഷണം, തേനൈകഫലകോഷേऽപി ദൃശ്യമാനാ വൃദ്ധിഃ സമ്മതാ| വൃദ്ധിഃ ‘കുരണ്ഡ’ ഇതി ലോകേ| വൃദ്ധേഃ സങ്ഖ്യാമാഹ– ദോഷേത്യാദി| ദോഷത്രയൈസ്ത്രയഃ, രക്തേനൈകഃ, മേദസാ ചൈകഃ, മൂത്രേണൈകഃ, ഏവം സപ്ത| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ സങ്ഖ്യായാം ലബ്ധായാം പുനഃ സപ്തധേതി വചനം ന്യൂനാധികസങ്ഖ്യാനിരാസാര്ഥം, ദ്വന്ദ്വജായാ അപി വൃദ്ധേര്നിരാസഃ, ദ്വന്ദ്വജായാസ്ത്വസമ്ഭവോ വ്യാധിസ്വഭാവാത്; മൂത്രാന്ത്രവൃദ്ധ്യോര്വാതവൃദ്ധ്യന്തര്ഭാവാത് ന്യൂനസങ്ഖ്യാനിരാസഃ, അനയോര്വാതജത്വേऽപി നിദാനചികിത്സാഭേദാത് പൃഥഗഭിധാനം, നിദാനഭേദനിബന്ധന ഏവ വ്യാധിഭേദഃ| ഉക്തം ച– “ദോഷദൂഷ്യസംസര്ഗാദായതനവിശേഷാന്നിമിത്തതശ്ചൈഷാം വ്യാധീനാം ഭേദഃ” ഇതി| അത ഏവ മൂത്രാന്ത്രജാവപി വാതാത്, തത്ര ഹേതുഭേദത ഏവ ഭേദഃ കേവല ഇതി| വൃദ്ധിശബ്ദഃ പുല്ലിങ്ഗോ വാ||൧-൨||