Adhikarana வத்தேஃ ஸம்ப்ராப்திஃ (௧-௨) · Śloka ௩
அத வத்திநிதாநம் | க்ருத்தோऽநூர்த்வகதிர்வாயுஃ ஶோதஶூலகரஶ்சரந் | முஷ்கௌ வங்க்ஷணதஃ ப்ராப்ய பலகோஷாபிவாஹிநீஃ ||௧|| ப்ரபீட்ய தமநீர்வத்திஂ கரோதி பலகோஷயோஃ | தோஷாஸ்ரமேதோமூத்ராந்த்ரைஃ ஸ வத்திஃ ஸப்ததா கதஃ ||௨|| மூத்ராந்த்ரஜாவப்யநிலாத்தேதுபேதஸ்து கேவலம் |௩| (வா. நி. அ. ௧௧) |
View original
अथ वृद्धिनिदानम् | क्रुद्धोऽनूर्ध्वगतिर्वायुः शोथशूलकरश्चरन् | मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषाभिवाहिनीः ||१|| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोषयोः | दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः ||२|| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम् |३| (वा. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶோதத்வஸாமாந்யாத் ஶோதாநந்தரஂ வத்திரபிதீயதே| வத்தேஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– க்ருத்தோऽநூர்த்வகதிர்வாயுரித்யாதி| அநூர்த்வகதிரதோகதிர்வாயுஃ முஷ்கௌ ப்ராப்ய சரந் கச்சந் வங்க்ஷணதோ மேட்ரஜங்காஸந்தேஃ ஸகாஶாத்; பலகோஷாபிவாஹிநீரிதி பலஂ ச கோஷஶ்ச பலகோஷௌ, அதவா பலயோஃ கோஷௌ, தத்வஹா தமநீஶ்ச ப்ரபீட்ய ஸந்தூஷ்ய, வத்திஂ கரோதி| பலகோஷயோரிதி த்விவசநமுபலக்ஷணஂ, தேநைககோஷேऽபி தஶ்யமாநா வத்திஃ ஸங்கதா| ஸ வத்திரிதி “க்திச்க்தௌ ச ஸஞ்ஜ்ஞாயாம்” இத்யநேந க்திஜந்தோ வத்திஶப்தஃ புஂலிங்கஃ, க்திந்நந்தஸ்து ஸ்த்ரீலிங்கஃ| வத்திஃ குரண்டோऽபிதீயதே| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ ஸப்ததேதி வசநஂ ந்யூநாதிகஸங்க்யாநிராஸார்தஂ, தேந த்வந்த்வஜாதிவத்தேரதிகாயா நிராஸஃ, அஸம்பவஸ்து தஸ்யா வ்யாதிஸ்வபாவாத்; மூத்ராந்த்ரவத்த்யோர்வாதவத்த்யந்தர்பாவாத் ந்யூநஸங்க்யாநிராஸார்தம் அநயோர்வாதஜத்வேऽபி நிமித்தசிகித்ஸாபேதாத் பதகபிதாநஂ, நிமித்தபேதநிபந்தந ஏவ வ்யாதிபேதஃ| யதுக்தம்– “தோஷதூஷ்யஸஂஸர்காதாயதநவிஶேஷாந்நிமித்ததஶ்சைஷாஂ வ்யாதீநாஂ பேதஃ|” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௪) இதி| அத ஆஹ– மூத்ராந்த்ரஜாவப்யநிலாத்தேதுபேதஸ்து கேவலமிதி||௧-௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶோதாதிகாராத் வத்திரபிதீயதே| வத்தேஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– க்ருத்த இத்யாதி| அநூர்த்வகதிர்வாயுஃ அதோகதிர்வாதோ முஷ்கௌ ப்ராப்ய சரந் கச்சந், வங்க்ஷணதோ மேட்ரஜங்காஸந்தேஃ ஸகாஶாத், பலகோஷாபிவாஹிநீரிதி பலஂ ச கோஶஶ்ச பலகோஶௌ, அதவா பலயோஃ கோஶௌ பலகோஶௌ, தத்வஹா தமநீஃ ப்ரபீட்ய ஸந்தூஷ்ய வத்திஂ கரோதி, பலகோஷயோரிதி த்விவசநமுபலக்ஷணஂ, தேநைகபலகோஷேऽபி தஶ்யமாநா வத்திஃ ஸம்மதா| வத்திஃ ‘குரண்ட’ இதி லோகே| வத்தேஃ ஸங்க்யாமாஹ– தோஷேத்யாதி| தோஷத்ரயைஸ்த்ரயஃ, ரக்தேநைகஃ, மேதஸா சைகஃ, மூத்ரேணைகஃ, ஏவஂ ஸப்த| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஸங்க்யாயாஂ லப்தாயாஂ புநஃ ஸப்ததேதி வசநஂ ந்யூநாதிகஸங்க்யாநிராஸார்தஂ, த்வந்த்வஜாயா அபி வத்தேர்நிராஸஃ, த்வந்த்வஜாயாஸ்த்வஸம்பவோ வ்யாதிஸ்வபாவாத்; மூத்ராந்த்ரவத்த்யோர்வாதவத்த்யந்தர்பாவாத் ந்யூநஸங்க்யாநிராஸஃ, அநயோர்வாதஜத்வேऽபி நிதாநசிகித்ஸாபேதாத் பதகபிதாநஂ, நிதாநபேதநிபந்தந ஏவ வ்யாதிபேதஃ| உக்தஂ ச– “தோஷதூஷ்யஸஂஸர்காதாயதநவிஶேஷாந்நிமித்ததஶ்சைஷாஂ வ்யாதீநாஂ பேதஃ” இதி| அத ஏவ மூத்ராந்த்ரஜாவபி வாதாத், தத்ர ஹேதுபேதத ஏவ பேதஃ கேவல இதி| வத்திஶப்தஃ புல்லிங்கோ வா||௧-௨||