Adhikarana உதரஸ்ய வஹ்நிதுஷ்டிஜந்யத்வம் (௧) · Śloka ௧
அதோதரநிதாநம் |
ரோகாஃ ஸர்வேऽபி மந்தேऽக்நௌ ஸுதராமுதராணி ச |
அஜீர்ணாந்மலிநைஶ்சாந்நைர்ஜாயந்தே மலஸஞ்சயாத் ||௧||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
अथोदरनिदानम् |
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च |
अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१||
(वा. नि. अ. १२) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உதரோத்ஸேதஸாதர்ம்யாதுதரநிதாநம்| உதரஸ்ய விஶேஷேண வஹ்நிதுஷ்டிஜந்யத்வமாஹ– ரோகா இத்யாதி| அக்நிமாந்த்யஂ ச தோஷத்ரயஜநகம்| யதுக்தம்– “வர்ஷாஸ்வக்நிபலே ஹீநே குப்யந்தி பவநாதயஃ|” (ச. ஸூ. அ. ௬) இதி| மலிநைரிதி அத்யர்ததோஷஜநகைர்விருத்தாத்யஶநாதிபிஃ| மலஸஞ்சயாதிதி மலா தோஷாஃ புரீஷாதயஶ்ச, தேஷாமதிவத்தத்வாத்| தந்த்ராந்தரஂ ச– “அதிஸஞ்சிததோஷாணாஂ பாபஂ கர்ம ச குர்வதாம்| உதராண்யுபஜாயந்தே மந்தாக்நீநாஂ விஶேஷதஃ||” இதி| யத்யபி மந்தாக்நித்வமலிநாந்நத்வயோஃ ப்ரத்யேகமபி தோஷத்ரயஜநகத்வமஸ்தி, ததாऽப்யத்ரோபயஹேதுஜநகத்வேந தோஷதுஷ்டிப்ரகர்ஷஃ க்யாப்யதே, அத ஏவ துஷ்டிப்ரகர்ஷக்யாபநார்தஂ ‘மலஸஞ்சயாத்’ இத்யத்ர ஸம்பூர்வஂ கதவாந்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உதரோத்ஸேதஸாதர்ம்யாதுதரநிதாநம்| உதரஸ்ய விஶேஷேண வஹ்நிஜந்யதுஷ்டித்வமாஹ– ரோகா இத்யாதி| அத்ரோதரஸ்தோ ரோகோऽப்யுதரஶப்தேநோச்யதே| உக்தஞ்ச– “ தாத்ஸ்த்யதத்தர்மதாப்யாஂ ச தத்ஸமீபதயாऽபி ச| தத்ஸாஹசர்யாச்சப்தாநாஂ வத்திரேஷா சதுர்விதா||” இதி| அக்நிமாந்த்யஂ தோஷத்ரயஜநகம்| யதுக்தம்– “தேஷாமக்நிபலே ஹீநே குப்யந்தி பவநாதயஃ|” இதி| மலிநைரிதி அஜீர்ணாதத்யர்ததோஷஜநகைர்விருத்தாத்யஶநாதிபிஃ| மலஸஞ்சயாதிதி| மலா தோஷாஃ புரீஷாதயஶ்ச, தேஷாமதிவத்தத்வாத்| உக்தஂ ச தந்த்ராந்தரே– “அதிஸஞ்சிததோஷாணாஂ பாபஂ கர்ம ச குர்வதாம்| உதராண்யுபஜாயந்தே மந்தாக்நீநாஂ விஶேஷதஃ||” இதி| யத்யப்யத்ர மந்தாக்நித்வமலிநாந்நத்வயோஃ ப்ரத்யேகமபி தோஷத்ரயஜநகத்வமஸ்தி, ததாऽப்யத்ரோபயஹேதுஜநகத்வேந துஷ்டிப்ரகர்ஷஃ க்யாப்யதே||௧||
Adhikarana உதரஸம்ப்ராப்திஃ (௨) · Śloka ௨
ருத்த்வா ஸ்வேதாம்புவாஹீநி தோஷாஃ ஸ்ரோதாஂஸி ஸஞ்சிதாஃ |
ப்ராணாக்ந்யபாநாந் ஸந்தூஷ்ய ஜநயந்த்யுதரஂ நணாம் ||௨||
(ச. சி. அ. ௧௩) |
View original
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः |
प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२||
(च. चि. अ. १३) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ருத்த்வேத்யாதி| ஸ்வேதாம்புவாஹீநீதி ஸ்வேதவஹாநி அம்புவஹாநி ச| அநயோஶ்ச பேதஃ, “உதகவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுமூலஂ க்லோம ச; ஸ்வேதவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மேதோ மூலஂ லோமகூபாஶ்ச|” (ச. வி. அ. ௫) இத்யநேநோக்தோ ஜ்ஞேயஃ| ஸ்ரோதோரோதஶ்சாத்ர பஹிரேவ ந புநரந்தஃ| யதுக்தஂ சரகே– “ஸ்வேதஸ்து பாஹ்யேஷு ஸ்ரோதஃஸு ப்ரதிஹதகதிஸ்திர்யகவதிஷ்டமாநஸ்ததேவோதகமாப்யாயயதி|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| அத ஏவோதரபூர்ணதா அந்நரஸேந| ப்ராணாக்நீதி புநரக்நிதூஷணாபிதாநேந மந்தஸ்யாப்யக்நேஃ புநர்தோஷகதஂ ஸுதராஂ மாந்த்யஂ போதயதி| தோஷஸஞ்சயகதேநாபி வாயுநா ப்ராணாபாநயோர்தூஷணஂ ந விருத்தஂ, யதோ வாயுநா வாய்வந்தரதுஷ்டிஃ க்ரியத ஏவ| ஸுஶ்ருதே து பூர்வரூபமஸ்யோக்தஂ; தத்யதா– “தத்பூர்வரூபஂ பலவர்ணகாங்க்ஷாவலீவிநாஶோ ஜடரே ஹி ராஜ்யஃ| ஜீர்ணாபரிஜ்ஞாநவிதாஹவத்யோ பஸ்தௌ ருஜஃ பாதகதஶ்ச ஶோதஃ||” (ஸு. நி. அ. ௭) இதி||௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தஸ்யாஃ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ருத்தேத்யாதி| தோஷாஃ ஸ்வேதாம்புவாஹீநி ஸ்ரோதாஂஸி ருத்த்வா ப்ராணாக்ந்யபாநாந் ஸந்தூஷ்ய உதரமுத்பாதயந்தி| ஸ்வேதாம்புவாஹீநீதி, அநயோஶ்ச பேதஃ– உதகவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுமூலஂ க்லோம ச, ஸ்வேதவஹாநாஂ மேதோமூலஂ ரோமகூபாஶ்சேத்யநேந ப்ரோக்தோ ஜ்ஞேயஃ| ஸ்ரோதோநிரோதஶ்ச பஹிரேவ ந புநரந்தஃ| யதுக்தஂ சரகே– “ஸ்வேதஶ்ச பாஹ்யேஷு மார்கேஷ்வபிஹதகதிஸ்திர்யகவதிஷ்டமாநஸ்ததேவோதகமாப்யாயதி” இதி| அத ஏவோதரபூர்ணதாऽந்நரஸேந| ப்ராணாऽக்நீதி ப்ராணோ வாயுரக்நிஶ்ச, அபாநோ வாயுஃ, ஏதாந்; புநரக்நிஂ ஸந்தூஷ்யேத்யபிதாநேந மந்தஸ்யாக்நேஃ புநர்தோஷகதஂ ஸுதராஂ மாந்த்யஂ போதயதி| தோஷஸஞ்சயகதேநாபி வாயுநா ப்ராணாபாநயோர்தூஷணஂ ந விருத்தஂ, யதோ துஷ்டேந வாயுநாऽதுஷ்டஸ்யாந்தர்வாயோர்துஷ்டிஃ க்ரியத ஏவ| அஸ்ய து பூர்வரூபஂ ஸுஶ்ருதே படிதஂ, தத்யதா– “தத்பூர்வரூபஂ பலவர்ணகாங்க்ஷாவலீவிநாஶோ ஜடரே ச ராஜ்யஃ| ஜீர்ணாபரிஜ்ஞாநவிதாஹவத்யோ பஸ்தௌ ருஜஃ பாதகதஶ்ச ஶோதஃ||” இதி||௨||
Adhikarana உதராணாஂ ஸாமாந்யரூபம் (௩-௪) · Śloka ௫
ஆத்மாநஂ கமநேऽஶக்திர்தௌர்பல்யஂ துர்பலாக்நிதா |
ஶோதஃ ஸதநமங்காநாஂ ஸங்கோ வாதபுரீஷயோஃ ||௩||
தாஹஸ்தந்த்ரா ச ஸர்வேஷு ஜடரேஷு பவந்தி ஹி |
(ஸு. நி. அ. ௭) |
பதக்தோஷைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச ப்லீஹபத்தக்ஷதோதகைஃ ||௪||
ஸம்பவந்த்யுதராண்யஷ்டௌ தேஷாஂ லிங்கஂ பதக் ஶணு |௫|
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता |
शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३||
दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि |
(सु. नि. अ. ७) |
पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४||
सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உதராணாஂ ஸாமாந்யரூபமாஹ– ஆத்மாநமித்யாதி| துர்பலாக்நிதேதி மந்தோऽக்நிர்யத்யப்யத்ர ஹேதுஸ்ததாऽப்யக்நேரதிஶயதௌர்பல்யஂ லிங்கத்வேந ஜ்ஞேயம்| உதராண்யஷ்டாவிதி யகத்தால்யுதரஸ்ய ப்லீஹோதரேண ஸார்தஂ ஸமாநசிகித்ஸ்யதயா ததோத்பத்திவிஶிஷ்டதகோதராத் க்ரமேண பூததகோதரஸ்யாபி ஸமாநலிங்கசிகித்ஸிதத்வேநாபிந்நத்வாத் அஷ்டாவேவோதராணி பவந்தி| ப்லீஹோதராதீநி ச யத்யபி சத்வாரி தோஷஜாநி, ததாऽபி ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாபேதாத் பதகுக்தாநி||௩-௪||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஸர்வேஷாமுதராணாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– ஆத்மாநமித்யாதி| மந்தாக்நிர்யத்யப்யத்ர ஹேதுஃ, ததாऽப்யக்நேரதிஶயதௌர்பல்யஂ லிங்கத்வேந ஜ்ஞேயம்| ஸதநஂ ஸாதஃ| வாதபுரீஷயோஃ ஸங்க இதி அப்ரவத்திஃ| தேஷாஂ ஸங்க்யாமாஹ– பதகித்யாதி| வாதபித்தகபைஸ்த்ரயஃ, த்ரிபிரேகஃ, ப்லீஹ்நா பத்தேந க்ஷதேந உதகேநைகைகஃ, ஏவமஷ்டாவேவோதராணி| யகத்தால்யுதரஸ்ய ப்லீஹோதரேண ஸஹ ஸமாநசிகித்ஸிததயா ஸமாநலிங்கத்வேநாபிந்நத்வாத் அஷ்டாவேவோதராணி பவந்தி, நது யகத்தால்யுதரஂ பதக்| ப்லீஹோதராதீநி ச யத்யபி சத்வாரி தோஷஜாநி, ததாऽபி ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாபேதாத் பதகுக்தாநி; தேஷாஂ லிங்காநி பதக் ஶணு||௩-௪||–
Adhikarana வாதோதரலக்ஷணம் (௫-௮) · Śloka ௮
தத்ர வாதோதரே ஶோதஃ பாணிபாந்நாபிகுக்ஷிஷு ||௫||
குக்ஷிபார்ஶ்வோதரகடீபஷ்டருக் பர்வபேதநம் |
ஶுஷ்ககாஸோऽங்கமர்தோऽதோகுருதா மலஸங்க்ரஹஃ ||௬||
ஶ்யாவாருணத்வகாதித்வமகஸ்மாத்வத்திஹ்ராஸவத் |
ஸதோதபேதமுதரஂ தநுகஷ்ணஸிராததம் ||௭||
ஆத்மாதததிவச்சப்தமாஹதஂ ப்ரகரோதி ச |
வாயுஶ்சாத்ர ஸருக்ஶப்தோ விசரேத் ஸர்வதோ கதிஃ ||௮||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५||
कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् |
शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६||
श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् |
सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७||
आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च |
वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८||
(वा. नि. अ. १२) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
வாதோதரலக்ஷணமாஹ– தத்ரேத்யாதி| அகஸ்மாத்வத்திஹ்ராஸவதிதி அநியதவத்திஹ்ராஸயுக்தமுதரம்| ஆத்மாதததிவதிதி வாதபூர்ணசர்மபுடவதிதி||௫-௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தத்ர வாதோதரலக்ஷணமாஹ– தத்ரேத்யாதி| ஹஸ்தபாதாதிஷு ஶ்வயதுஃ| குக்ஷ்யாதிஷு ச பீடா, உதரஸ்ய வாமதக்ஷிணபாகே குக்ஷிஃ, பர்வபேதநஂ ஸந்திஸ்புடநம், அதோ நாபேரதஃ பக்வாஶயே குருதா, மலஸங்க்ரஹஃ புரீஷஸ்யாப்ரவத்திஃ| த்வகாதிஷு ஶ்யாவாருணத்வம், ஆதிஶப்தேந நகநேத்ரக்ரஹணம்| அகஸ்மாத்ததிஹாஸவதிதி ததிஶ்சர்மகல்லீ, ஹஸ்தாஹதவாதபூர்ணததிவத் ஶப்தஂ கரோதி, உதரமிதி ஶேஷஃ| ஸர்வதோகதிஃ ஸர்வகோஷ்டகதோ வாயுஃ ஸருக்ஶப்தோ தாவதி||௫-௮||
Adhikarana பைத்திகோதரலக்ஷணம் (௯-௧௦) · Śloka ௧௦
பித்தோதரே ஜ்வரோ மூர்சா தாஹஸ்தட் கடுகாஸ்யதா |
ப்ரமோऽதிஸாரஃ பீதத்வஂ த்வகாதாவுதரஂ ஹரித் ||௯||
பீததாம்ரஸிராநத்தஂ ஸஸ்வேதஂ ஸோஷ்ம தஹ்யதே |
தூமாயதே மதுஸ்பர்ஶஂ க்ஷிப்ரபாகஂ ப்ரதூயதே ||௧௦||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता |
भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९||
पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते |
धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०||
(वा. नि. अ. १२) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பைத்திகமாஹ– பித்தேத்யாதி| தஹ்யத இதி உதரமாத்ரஂ தஹ்யதே| தாஹஸ்து ஸகலதேஹஸ்யைவ போத்தவ்யஃ| தூமாயதே தூம இவோர்த்வமேதி| க்ஷிப்ரபாகமிதி க்ஷிப்ரபாகாஜ்ஜலோதரதாஂ யாதீத்யர்தஃ| ப்ரதூயதே வ்யததே||௯-௧௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பைத்திகமாஹ– பித்தோதரேத்யாதி| திக்தாஸ்யதா திக்தமுகத்வஂ, ‘ கடுகாஸ்யதா இதி பாடாந்தரம்| ப்ரமோऽத்ர ஶங்காதௌ பீதஜ்ஞாநமிதி, ஹரித் ஶாகவர்ணநம்| தஹ்யத இதி உதரமேவ தஹ்யதே, தாஹஸ்த்வத்ர ஸகலதேஹஸ்யைவ போத்தவ்யஃ| தூமாயதே தூமமிவோர்த்வமேதி| க்ஷிப்ரபாகாஜ்ஜலோதரதாஂ யாதீத்யர்தஃ| ப்ரதூயதே வ்யததே||௯-௧௦||
Adhikarana ஶ்லைஷ்மிகோதரலக்ஷணஂ, ஸந்நிபாதோதரலக்ஷணஂ ச (௧௧-௧௪) · Śloka ௧௪
ஶ்லேஷ்மோதரேऽங்கஸதநஂ ஸ்வாபஶ்வயதுகௌரவம் |
நித்ரோத்க்லேஶோऽருசிஃ ஶ்வாஸஃ காஸஃ ஶுக்லத்வகாதிதா ||௧௧||
உதரஂ ஸ்திமிதஂ ஸ்நிக்தஂ ஶுக்லராஜீததஂ மஹத் |
சிராபிவத்தஂ கடிநஂ ஶீதஸ்பர்ஶஂ குரு ஸ்திரம் ||௧௨||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
ஸ்த்ரியோऽந்நபாநஂ நகலோமமூத்ரவிடார்தவைர்யுக்தமஸாதுவத்தாஃ |
யஸ்மை ப்ரயச்சந்த்யரயோ கராஂஶ்ச துஷ்டாம்புதூஷீவிஷஸேவநாத்வா ||௧௩||
தேநாஶு ரக்தஂ குபிதாஶ்ச தோஷாஃ குர்யுஃ ஸுகோரஂ ஜடரஂ த்ரிலிங்கம் |
தச்சீதவாதே பஶதுர்திநே ச விஶேஷதஃ குப்யதி தஹ்யதே ச ||௧௪||
ஸ சாதுரோ முஹ்யதி ஹி ப்ரஸக்தஂ பாண்டுஃ கஶஃ ஶுஷ்யதி தஷ்ணயா ச |
தூஷ்யோதரஂ கீர்திதமேததேவ ...||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् |
निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११||
उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् |
चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२||
(वा. नि. अ. १२) |
स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः |
यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३||
तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् |
तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४||
स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च |
दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...||
(सु. नि. अ. ७) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸந்நிபாதோதரமாஹ– ஸ்த்ரிய இத்யாதி| ஸ்த்ரீக்ரஹணமவிவேகிஸந்நிஹிதஜநோபலக்ஷணம்| கரஂ ஸஂயோகஜஂ விஷம்| துஷ்டமம்பு ஸகரப்ராணிதணபர்ணாதிகோதயுதஂ, விஷமேவாக்ந்யாத்யுபஹதஂ மந்தப்ரபாவஂ வா தூஷீவிஷமுச்யதே| யதுக்தம்– “ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹதஂ வா தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா| ஸ்வபாவதோ வா குணவிப்ரஹீநஂ விஷஂ ஹி தூஷீவிஷதாமுபைதி||” (ஸு. க. அ. ௨) இதி| தேநாஶு ரக்தமிதி விஷஸ்யாக்நேயத்வேந ரக்ததுஷ்டிஃ| குபிதாஶ்ச தோஷா இதி ஸ்வபாவாத் தோஷத்ரயப்ரகோபகஂ விஷஂ பவதி| தச்சீதவாதாதிஷு குப்யதீதி| தூஷ்யோதரஂ கீர்திதமேததேவேதி ஏததேவ ஸந்நிபாதோதரஂ தூஷ்யோதரஂ கீர்திதஂ, ந புநரதிகமித்யர்தஃ| ரக்தஂ தூஷ்யஂ தூஷயித்வா பவதீதி தூஷ்யோதரஂ; கிஂவா பரஸ்பரஂ தூஷயந்தீதி தோஷா ஏவ தூஷ்யாஸ்தைஃ கதமுதரமிதி||௧௧-௧௪||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஶ்லேஷ்மேத்யாதி| அங்கஸதநமங்கஸாதஃ, ஸ்வாபஃ அங்காநாமேவ, அந்யே ஆஸீநப்ரசலாயிதம்| கௌரவமங்காநாம்| நித்ரா நித்ராபாஹுல்யம்| உத்க்லேஶோ ஹல்லாஸஃ| ஸ்திமிதஂ நிஶ்சலம், ஶுக்லஸிராநத்தம்| சிராபிவத்திரிதி சிரபாக இத்யர்தஃ| குரு கௌரவயுக்தம்| ஸ்திரஂ குடகுடாஶப்தரஹிதம்| ஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸ்த்ரிய இத்யாதி| ஸ்த்ரீக்ரஹணமவிவேகிஜநோபலக்ஷணஂ, ஸ்த்ரியோ நகரோமாதிபிர்யுக்தஂ யஸ்மை அந்நபாநஂ ப்ரயச்சந்தி, அஸாதுவத்தாஃ ஸௌபாக்யமிச்சந்த்யஃ கார்யாகார்யவிசாரவிமுகாஃ, ஆர்தவஂ ரஜஃ| ஶத்ரவோ வா யஸ்மை கரஂ ஸஂயோகஜஂ விஷம்| துஷ்டமம்பு ஸவிஷகீடதணபர்ணாதிகோதயுக்தம்| தூஷீவிஷஂ விஷமேவ வாய்வக்ந்யாத்யுபஹதஂ யதல்பப்ரபாவஂ, விஷபீதஸ்ய வா விண்மூத்ரஂ, தத் தூஷீவிஷமுச்யதே; துஷ்டாம்புதூஷீவிஷயோஃ ஸேவநாத்வா| தேநாஶு ரக்தஂ துஷ்டஂ பவதி, விஷஸ்யாக்நேயத்வேந ரக்தஸ்ய துஷ்டிஃ| குபிதாஶ்ச தோஷா இதி ஸ்வபாவாத் தோஷத்ரயப்ரகோபகஂ விஷஂ பவதி| ஸுகோரஂ பஶஂ கஷ்டகாரி| ஜடரமித்யுதரவிகாரம்| தச்சீதவாதாதிஷு குப்யதி கோபஂ கச்சதி, தூஷீவிஷஸ்ய தத்ரைவ கோபாத்| தஹ்யதே ஸந்தப்யதே| மூர்சதி விஷயோகாத்| ப்ரஸக்தஂ நிரந்தரம்| தூஷ்யோதரஂ கீர்திதமேததேவேதி ஏததேவ ஸாந்நிபாதோதரஂ கீர்திதஂ, ந புநரதிகமித்யர்தஃ| ரக்தஂ தூஷ்யஂ தூஷயித்வா பவதீதி தூஷ்யோதரம், அதவா பரஸ்பரஂ தூஷயந்தீதி தோஷா ஏவ தூஷ்யாஸ்தைஃ கதமுதரஂ தூஷ்யோதரம்||௧௧-௧௪||-
Adhikarana ப்லீஹோதரலக்ஷணம் (௧௫-௧௭) · Śloka ௧௭
... ப்லீஹோதரஂ கீர்தயதோ நிபோத ||௧௫||
விதாஹ்யபிஷ்யந்திரதஸ்ய ஜந்தோஃ ப்ரதுஷ்டமத்யர்தமஸக் கபஶ்ச |
ப்லீஹாபிவத்திஂ குருதஃ ப்ரவத்தௌ ப்லீஹோத்தமேதஜ்ஜடரஂ வதந்தி ||௧௬||
தத்வாமபார்ஶ்வே பரிவத்திமேதி விஶேஷதஃ ஸீததி சாதுரோऽத்ர |
மந்தஜ்வராக்நிஃ கபபித்தலிங்கைருபத்ருதஃ க்ஷீணபலோऽதிபாண்டுஃ |
ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வே யகதி ப்ரவத்தே ஜ்ஞேயஂ யகத்தால்யுதரஂ ததேவ ||௧௭||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५||
विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च |
प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६||
तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र |
मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |
सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७||
(सु. नि. अ. ७) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ப்லீஹோதரமாஹ– ப்லீஹேத்யாதி| அஸக்கபஶ்சேத்யஸக்துஷ்ட்யைவ தத்துல்யகாரணதயா பித்ததுஷ்டிரப்யுச்யதே, விதாஹிநா ரக்தஂ பித்தஂ ச தூஷ்யதே; அத ஏவ பஶ்சாத் வக்ஷ்யதி– “கபபித்தலிங்கைருபத்ருதஃ” இதி| அத்ர பித்தஸ்ய லிங்கஂ மந்தஜ்வரஃ, கபஸ்ய லிங்கஂ மந்தாக்நித்வமிதி கதாதரஃ| ப்லீஹோதர ஏவ யகத்தால்யுதரஸ்யாவரோதஂ தர்ஶயந்நாஹ– ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வ இத்யாதி| ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வே தக்ஷிணபார்ஶ்வே| ததேவேதி தாதஶமேவ, ப்லீஹோதரஸமமேவ; ந விலக்ஷணமித்யர்தஃ| யகத்தாலயதி தோஷைர்பேதயதீதி யகத்தால்யுதரம்||௧௫-௧௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ப்லீஹோதரமாஹ– அபிஷ்யந்தீத்யாதி| தோஷதாதுமலஸ்ரோதஸாஂ க்லேதப்ராப்திஜநநம்| அஸக்கபஶ்சேதி அஸக்கபஜைவ துல்யகாரணதயா பித்ததுஷ்டிருச்யதே| விதாஹிநா ரக்தஂ பித்தஂ ச தூஷ்யதி| அத ஏவ வக்ஷ்யதி– ‘கபபித்தலிங்கைருபத்ருதஃ’ இதி| தத்ர பித்தஸ்ய லிங்கஂ மந்தோ ஜ்வரஃ, கபஸ்ய லிங்கஂ மந்தாக்நித்வமிதி கதாதரஃ| ப்லீஹோதர ஏவ யகத்தால்யுதரஸ்யாவரோதஂ தர்ஶயந்நாஹ– ஸவ்யேத்யாதி| ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வே தக்ஷிணே, ததேவேதி தாதஶமேவ, தேந ப்லீஹோதரேண ஸமமேவ, ந விலக்ஷணமித்யர்தஃ| யகத்தாலயதி தோஷைர்பேதயதீதி யகத்தால்யுதரம்||௧௫-௧௭||
Adhikarana ப்லீஹோதரே தோஷஸம்பந்தேந லக்ஷணாநி (௧௮) · Śloka ௧௮
உதாவர்தருஜாநாஹைர்மோஹதட்தஹநஜ்வரைஃ |
கௌரவாருசிகாடிந்யைர்வித்யாத்தத்ர மலாந் க்ரமாத் ||௧௮||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः |
गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८||
(वा. नि. अ. १२) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தத்ர தோஷஸம்பந்தமாஹ– உதாவர்தேத்யாதி| உதாவர்தருஜாநாஹைர்வாதஂ, மோஹதட்தஹநஜ்வரைஃ பித்தஂ, கௌரவாருசிகாடிந்யைஃ கபஂ ஜாநீயாத்||௧௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தத்ர தோஷஸம்பந்தமாஹ– உதாவர்தேத்யாதி| தத்ர ப்லீஹோதரயகத்தால்யுதரயோஃ பதக்லக்ஷணலக்ஷிதாந் மலாந் வாதாதீந் க்ரமேணோதாவர்தாதிபிர்லிங்கைர்வித்யாத்| தத்ர உதாவர்தருஜாநாஹைர்வாதஂ, மோஹதட்தஹநஜ்வரைஃ பித்தஂ, கௌரவாருசிகாடிந்யைஃ கபஂ ஜாநீயாத்||௧௮||
Adhikarana பத்தகுதோதரலக்ஷணம் (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
யஸ்யாந்த்ரமந்நைருபலேபிபிர்வா பாலாஶ்மபிர்வா பிஹிதஂ யதாவத் |
ஸஞ்சீயதே தஸ்ய மலஃ ஸதோஷஃ ஶநைஃ ஶநைஃ ஸங்கரவச்ச நாட்யாம் ||௧௯||
நிருத்யதே தஸ்ய குதே புரீஷஂ நிரேதி கச்ச்ராதபி சால்பமல்பம் |
ஹந்நாபிமத்யே பரிவத்திமேதி தஸ்யோதரஂ பத்தகுதஂ வதந்தி ||௨௦||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् |
सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९||
निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् |
हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०||
(सु. नि. अ. ७) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
பத்தகுதமாஹ– யஸ்யாந்த்ரமந்நைரித்யாதி| உபலேபிபிஃ பிச்சிலைரந்நைஃ ஶாகஶாலுகாதிபிஃ| பிஹிதஂ விபத்தம்| யதாவதிதி யதார்ஹம்| மலஃ புரீஷம்| ஸதோஷ இதி தோஷத்ரயஸஹிதஃ| நாட்யாமித்யந்த்ரநாட்யாம்| ஸங்கரவதிதி ஸம்மார்ஜநீக்ஷிப்யமாணதணாத்யவகரோ யதா சீயதே க்ரமேண ததேத்யர்தஃ| பத்தகுதமிதி குதோபரி அந்த்ரஸ்ய பத்தத்வாத்பத்தகுதம்| யதுக்தஂ சரகே– “பக்ஷ்மபாலைஃ ஸஹாந்நேந புக்தைர்பத்தாயநே குதே|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| புரீஷாயதநஸ்ய ருத்தத்வாத் ஹந்நாபிமத்யேऽந்நபாகஸ்தாநே வத்திஃ; குதமாத்ரநிரோதே து மலதோஷைர்குதாதூர்த்வமேவோதரவத்திஃ ஸ்யாத்||௧௯-௨௦||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
பத்தகுதமாஹ– யஸ்யேத்யாதி| யஸ்ய புஂஸோऽந்த்ரமுபலேபிபிஃ பிச்சிலைரந்நைஃ ஶாகாதிபிர்வா, யதாவதிதி யதார்ஹஂ பிஹிதஂ பத்தஂ பவதி| அதவாऽந்நே மலஃ புரீஷஃ, ஸதோஷஃ தோஷத்ரயஸஹிதஃ ஶநைஃஶநைஃ ஸஞ்சீயதே ஸம்மார்ஜநீக்ஷிப்யமாணதணாத்யவகரோ யதா வத்திஂ நீயதே க்ரமேண ததைவேத்யர்தஃ| தஸ்ய குதே புரீஷஂ நிருத்யதே கச்ச்ராச்சால்பமல்பஂ நிரேதி நிஃஸரதி| பத்தகுதமிதி குதோபரி அந்த்ரஸ்ய பத்தத்வாத்பத்தகுதம்| யதுக்தஂ சரகே– “பக்ஷ்மபாலைஃ ஸஹாந்நேந புக்தைர்பத்தாயநே குதே|” இதி| புரீஷாயதநஸ்ய ருத்தத்வாத்| ஹந்நாபிமத்ய இதி அந்நபாகஸ்தாநே வத்திஃ, குதமாத்ரநிரோதே து மலதோஷைர்குதாதூர்த்வமேவோதரே வத்திஃ ஸ்யாத்||௧௯-௨௦||
Adhikarana க்ஷதோதரலக்ஷணம் (௨௧) · Śloka ௨௨
ஶல்யஂ ததாऽந்நோபஹிதஂ யதந்த்ரஂ புக்தஂ பிநத்த்யாகதமந்யதா வா |
தஸ்மாத்ஸ்ருதோऽந்த்ராத்ஸலிலப்ரகாஶஃ ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூயஃ ||௨௧||
நாபேரதஶ்சோதரமேதி வத்திஂ நிஸ்துத்யதே தால்யதி சாதிமாத்ரம் |
ஏதத் பரிஸ்ராவ்யுதரஂ ப்ரதிஷ்டஂ ... |௨௨|
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा |
तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१||
नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् |
एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२|
(सु. नि. अ. ७) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
க்ஷதோதரமாஹ– ஶல்யமித்யாதி| ஶல்யஂ கண்டகஶர்கராதி| அந்நோபஹிதமந்நயுக்தம்| புக்தமாகதமிதி அர்ததஃ பாகாஶயாத்; விலோமேநாகதமந்த்ரஂ பிநத்தி, ஜ்வாகதஂ ஹி ஶல்யமபி நாந்த்ரபேதகம்| அந்யதா வேதி ஜம்பணாத்யஶநாப்யாமந்த்ரஂ பித்யதே| யதுக்தஂ சரகே– “ஶர்கராதணலோஷ்டாஸ்திகண்டகைரந்நஸஂயுதைஃ| பித்யேதாந்த்ரஂ யதா புக்தைர்ஜம்பயாऽத்யஶநேந வா||” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| ஸ்ருத இதி கலிதஃ| ‘ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூயஃ’ இதி பூயோ பஹு யதா பவதி ததாऽந்த்ராத் ஸ்ருதஃ; தோஷஜேஷு புநருபஸ்நேஹந்யாயேநால்ப ஏவ ஸ்ராவோ பூயஃ புநஃ புநஃ குததஶ்ச ஸ்ரவேத்| துஶப்தஶ்சார்தே, பூயஃஶப்தோऽத்ராவர்தநீயஃ; தேநோக்தா வ்யாக்யா ஸாத்வீ பவதி| நநு, பிந்நாந்த்ராத்திர்யகத்ர ஸ்ராவநிர்கமஃ; தத் கதஂ “ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூய” இத்யுபபத்யதே? நைவஂ, ஸச்சித்ராந்த்ரமார்கேண பஹிர்கதஸ்யாதிவத்தஸ்ய புநராகமநாத் உபஸ்நேஹந்யாயாத்வா குததஃ ஸ்ராவ உபபந்ந ஏவ| சரகேऽப்யுக்தம்– “பூரயந் குதமந்த்ரஂ ச ஜநயத்யுதரஂ நணாம்|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| தேந ஸ்ராவேண த்ரவஸ்ய நிம்நகத்வாந்நாபேரதோ ஜடரஂ வத்திமேதி; ஏதச்சித்ரோதரஂ ஜலோதரமிதி பண்யதே இதி கதாதரஃ| யதஶ்சரகேணோக்தம்– “தததோ நாபேஃ ப்ராயோऽபிநிர்வர்தமாநஂ ஜலோதரஂ ஸ்யாத்|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| ததந்யே நாநுமந்யந்தே, யதஶ்சித்ரோதரஂ ஶீக்ரஂ ஜலோதரதாஂ யாதீத்யபிப்ராயேண சரகேணோக்தம், அந்யதா தகோதரஂ பதங்ந ஸ்யாத்||௨௧||–
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
க்ஷதோதரமாஹ– ஶல்யமித்யாதி| ஶல்யஂ கண்டகஶர்கராஸ்திகாஷ்டாதிகம்| அந்நோபஹிதமந்நயுக்தஂ, புக்தமாகதமித்யர்ததஃ பக்வாஶயாத், விலோமேந நிர்கதமந்த்ரஂ பிநத்தி விதாரயதி, ஜ்வாகதஂ ஶல்யமபி நாந்த்ரபேதகம்| அந்யதா வேதி ஜம்பணேநாத்யஶிதஸ்யாந்த்ரஂ பித்யதே| யதுக்தஂ சரகே– “ஶர்கராதணலோஷ்டாஸ்திகண்டகைரந்நஸஂயுதைஃ| பித்யதேऽந்த்ரஂ யதா புக்தைர்ஜம்பயாऽத்யஶநேந ச||” இதி| ஸ்ருத இதி கலிதஃ| ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூய இதி பூயோ பஹு யதா பவதி ததாऽந்த்ராத் ஸ்ருத இதி நநு, பிந்நாந்த்ராத் திர்யகத்ர ஸ்ராவோ யுக்தஃ, தத்கதஂ ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூய இத்யுபபத்யதே? நைவஂ, ஸச்சித்ராந்த்ரமார்கேண ஸ்ராவஸ்ய நிர்கமத்வாத்பஹிஷ்கதஸ்யாதிவத்தஸ்ய புநர்கமநாதுபஸ்நேஹந்யாயாத்வா குததஃ ஸ்ராவ உபபத்யத ஏவ| சரகேऽப்யுக்தம்– “பூரயந் குதமந்த்ரஂ ச ஜநயத்யுதரஂ நணாம்|” இதி| தேந ஸ்ராவேண த்ரவஸ்ய நிம்நகத்வாந்நாபேரதோ ஜடரஂ வத்திமேதி, நிஸ்துத்யதே ஶூலேந தால்யத இவ| ஏதத் பரிஸ்ராவ்யுதரமந்யே ஏதஸ்யேவ சித்ரோதரமாஹுஃ||௨௧||
Adhikarana தகோதரஸ்ய நிதாநஸம்ப்ராப்திபூர்வகஂ லக்ஷணம் (௨௨-௨௪) · Śloka ௨௪
... தகோதரஂ கீர்தயதோ நிபோத ||௨௨||
யஃ ஸ்நேஹபீதோऽப்யநுவாஸிதோ வா வாந்தோ விரிக்தோऽப்யதவா நிரூடஃ |
பிபேஜ்ஜலஂ ஶீதலமாஶு தஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி தூஷ்யந்தி ஹி தத்வஹாநி ||௨௩||
ஸ்நேஹோபலிப்தேஷ்வதவாऽபி தேஷு தகோதரஂ பூர்வவதப்யுபைதி |
ஸ்நிக்தஂ மஹத்தத்பரிவத்தநாபிஸமாததஂ பூர்ணமிவாம்புநா ச |
யதா ததிஃ க்ஷுப்யதி கம்பதே ச ஶப்தாயதே சாபி தகோதரஂ தத் ||௨௪||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२||
यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः |
पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३||
स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति |
स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च |
यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४||
(सु. नि. अ. ७) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உத்பத்திவிஶிஷ்டஂ தகோதரமாஹ– யஃ ஸ்நேஹபீத இத்யாதி| ஸ்நேஹபீத இதி கர்தரி க்தஃ, தேந ஸ்நேஹஂ பீதவாநித்யர்தஃ| தூஷ்யந்தீதி ஸ்வகர்மஸு துஷ்டாநி பவந்தி| தத்வஹாநி உதகவஹாநி| தேஷ்விதி உதகவஹஸ்ரோதஃஸு| பூர்வவதிதி யதா பூர்வமுக்தம்| அந்நரஸ உபஸ்நேஹந்யாயேந பஹிர்நிஃஸத்யோதரஂ ஜநயதீத்யர்த இதி ஜேஜ்ஜடஃ| கதாதரஸ்த்வாஹ– க்ஷதாந்த்ரோதரே யதா அதோநாபேருதராபிவத்திர்குதஸ்ராவஶ்ச ததா ஜலோதரேऽபி பவதீதி| நநு, ஸர்வேஷாமேவ உபஸ்நேஹந்யாயேந பஹிர்நிஃஸதாந்நரஸமூலத்வாத் கதமநுதகத்வஂ? நைவஂ, தேஷு ஹி ப்ரதமதோ நாதிமந்தத்வாதக்நேரந்நரஸஸ்யால்பத்வாச்சாநுதகத்வம், அல்பத்வேந தத்வ்யபதேஶாத்; அத்ர து ப்ராகேவ பூரிஜலோத்பத்திரிதி விஶேஷஃ| ஸமாததஂ வேதநயா விஸ்தார்யமாணமிவோதரஂ பவதி| யதா ததிஃ க்ஷுப்யதீதி ததிரிவ ஜலபூர்ணா க்ஷுப்யதீதி, அந்தர்ஜலசலநமிவ தத்தே| ஶப்தாயதே குடகுடாயதே||௨௨-௨௪||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தகோதரமாஹ– தகோதரமித்யாதி| ஸ்நேஹபீத இதி கர்தரி க்தஃ; தேந ஸ்நேஹஂ பீதவாநித்யர்தஃ| தஸ்ய தத்வஹாநி ஸ்ரோதாஂஸி தூஷ்யந்தீதி ஸ்வகர்மண்யஸமர்தாநி பவந்தி| தத்வஹாநீதி உதகவஹாநி| அதவா ஸ்நேஹோபலிப்தேஷு தேஷ்வேவ உதகவஹஸ்ரோதஃஸு, பூர்வவதிதி க்ஷதாந்த்ரோதரே யதா நாபேரதஃ உதராபிவத்திஃ, குதஸ்ராவஸ்ததா ஜலோதரே பவதீதி| நநு ஸர்வேஷாமேவ பஹிர்நிஃஸதாந்நரஸமூலத்வாத்கதமநுதகத்வஂ? உச்யதே– தேஷு ஹி ப்ரதமதோ நாதிமந்தத்வாதக்நேரந்நரஸஸ்யால்பத்வாச்சாநுதகத்வஂ, ஸ்வல்பத்வேநாவ்யபதேஶாத்; அத்ர து ப்ராகேவ ஜலஂ பவதீதி விஶேஷஃ| ததுதரஂ ஸ்நிக்தஂ பவதி, ததா மஹத், ததா பரிவத்தநாபி உச்சலிதநாபி, ஸமாததஂ வேதநயா விஸ்தீர்ணமிவோதரஂ பவதி| யதா ததிஃ க்ஷுப்யதீதி ததிரிவ ஜலபூர்ணா க்ஷுப்யதீதி, அந்தர்ஜலசாலநமிவ தத்தே, கம்பதே வேதி கம்பநமதிஶயேந சலநஂ, ஶப்தாயதே குடகுடாயதே||௨௨-௨௪||
Adhikarana உதரஸ்ய ஸாத்யாஸாத்யவிசாரஃ (௨௫-௨௬) · Śloka ௨௭
ஜந்மநைவோதரஂ ஸர்வஂ ப்ராயஃ கச்ச்ரதமஂ மதம் |
பலிநஸ்ததஜாதாம்பு யத்நஸாத்யஂ நவோத்திதம் ||௨௫||
பக்ஷாத்பத்தகுதஂ தூர்த்வஂ ஸர்வஂ ஜாதோதகஂ ததா |
ப்ராயோ பவத்யபாவாய சித்ராந்த்ரஂ சோதரஂ நணாம் ||௨௬||
(ச. சி. அ. ௧௩)௦ |௨௭|
View original
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् |
बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५||
पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा |
प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६||
(च. चि. अ. १३)० |२७|
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
உதரரோகஸ்ய ஸாத்யத்வாதிலக்ஷணமாஹ– ஜந்மநைவேத்யாதி| ஜந்மநைவோதரமிதி உத்பந்நமாத்ரேணைவ| அஜாதோதகஸ்யோதரஸ்ய லக்ஷணஂ சரகேऽவகந்தவ்யஂ; தத்யதா– “அஶோதமருணாபாஸஂ ஸஶப்தஂ நாதிபாரிகம்| ஸதா குடகுடாயந்தஂ ஸிராஜாலகவாக்ஷிதம்|| நாபிஂ விஷ்டப்ய பாயௌ து வேகஂ கத்வா ப்ரணஶ்யதி| ஹத்வங்க்ஷணகடீநாபிகுதப்ரத்யேகஶூலிநஃ|| கர்கஶஂ ஸஜதோ வாதஂ நாதிமந்தே ச பாவகே| லாலயா விரஸே சாஸ்யே மூத்ரேऽல்பே ஸஂஹதே விஶி|| அஜாதோதகமித்யேதைர்யுக்தஂ விஜ்ஞாய லக்ஷணைஃ|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| அத்ர கர்கஶமிதி வேகவந்தம்| ஜாதோதகலக்ஷணஂ ச சரகே யதா– “குக்ஷேரதிமாத்ரஂ வத்திஃ ஸிராந்தர்தாநகமநம் உதகபூர்ணததிஸமாநக்ஷோபஸ்பர்ஶநஂ ச பவதி|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| பக்ஷாதித்யாதி| பத்தகுதமுதரஂ பக்ஷாதூர்த்வஂ விநாஶாய பவதீதி| ஜாதோதகஂ பக்ஷாத்| ப்ராயோக்ரஹணேந கதாசித் பக்ஷாதூர்த்வமபி ந விநாஶாய, ததா ஶல்யஶாஸ்த்ராபிமதயா சிகித்ஸயா கதாசிஜ்ஜாதோதகஂ சித்ராந்த்ரஂ பத்தகுதஂ ச ஸித்யதீதி தர்ஶயதி| ஜாதோதகஂ சித்ராந்த்ரஂ ச விநாஶாய பக்ஷாதூர்த்வமிதி ஸம்பந்த இதி கேசித்||௨௫-௨௬||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உதரஸ்யாஸாத்யத்வமாஹ– ஜந்மநேத்யாதி| உத்பத்திமாத்ரேணைவ கஷ்டஸாத்யஂ ததுதரஂ பலிநஃ புருஷஸ்ய அஜாதாம்பு அஜாதோதகஂ ஸத் யத்நதஃ ஸாத்யஂ கச்ச்ரத்வாதிதி| உதராணாஂ விஶேஷேணாஸாத்யத்வமாஹ– பக்ஷாதித்யாதி| பத்தகுதமுதரஂ பக்ஷாதூர்த்வஂ விநாஶாய பவதி| ஜாதோதகஂ பக்ஷாத், ஜாதோதகலக்ஷணஂ சரகே– “குக்ஷேரதிமாத்ரஂ வத்திஃ ஸிராந்தர்தாநமுதகபூர்ணஂ ஸக்ஷோபஸ்பர்ஶநஂ பவதி” இதி| ப்ராயோக்ரஹணேந கதாசித்பக்ஷாதூர்த்வமபி சித்ராந்த்ரஂ பத்தகுதஂ ச ஸித்த்யதீதி||௨௫-௨௬||
Adhikarana அவஸ்தாவிஶேஷேணோதரஸ்யாஸாத்யத்வம் (௨௭-௨௮) · Śloka ௨௮
ஶூநாக்ஷஂ குடிலோபஸ்தமுபக்லிந்நதநுத்வசம் |
பலஶோணிதமாஂஸாக்நிபரிக்ஷீணஂ ச வர்ஜயேத் ||௨௭||
(ச. சி. அ. ௧௩) |
பார்ஶ்வபங்காந்நவித்வேஷஶோதாதீஸாரபீடிதம் |
விரிக்தஂ சாப்யுதரிணஂ பூர்யமாணஂ விவர்ஜயேத் ||௨௮||
(ஸு. ஸூ. அ. ௩௩) |
View original
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् |
बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७||
(च. चि. अ. १३) |
पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् |
विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८||
(सु. सू. अ. ३३) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸாத்யதயாऽபிஹிதாநாமப்யவஸ்தாவிஶேஷேணாஸாத்யதாமாஹ– ஶூநாக்ஷமித்யாதி| ‘உதரிணம்’ இதி ஶேஷஃ| குடிலோபஸ்தமிதி வக்ரமேஹநம்| உபக்லிந்நதநுத்வசமிதி உபக்லிந்நா தந்வீ த்வக் யஸ்ய தம்| அக்நிபரிக்ஷீணமிதி அக்நிக்ஷயஶ்ச யத்யப்யுதரே பூர்வமேவ பவதி, ததாऽப்யத்ர விஶேஷேணாக்நிக்ஷயோ லக்ஷணாந்தரயுக்தஶ்சாஸாத்யதாலிங்கஂ ஸம்பவதீதி ஜ்ஞேயம்||௨௭-௨௮||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
புநரப்யஸாத்யமாஹ– ஶூநேத்யாதி| அத்ரோதரேணேதி ஶேஷஃ| குடிலோபஸ்தஂ குடிலமேஹநம்| உபக்லிந்நதநுத்வசமிதி உபக்லிந்நா தந்வீ த்வக்யஸ்ய தம்| ததாऽக்நிபரிக்ஷீணமக்நிக்ஷயஶ்சாப்யுதரே பூர்வமேவ பவதி, ததாऽப்யத்ர விஶேஷேணாக்நிக்ஷயோ லக்ஷணாந்தரயுக்தஶ்சாஸாத்யதாலிங்கஂ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| புநரப்யஸாத்யலக்ஷணமாஹ– பார்ஶ்வேத்யாதி| பக்நஂ பார்ஶ்வே| விரிக்தமபி பூர்யமாணோதரமித்யர்தஃ||௨௭-௨௮||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௩௫
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே உதரநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தவிரசிதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமுதரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாமுதரநிதாநம்||௩௫||