65. सूतिकारोगनिदानम् - Madhava Nidana | Ayana Ayurveda

Adhikarana sūtikārōgalakṣaṇam (1) · Śloka 1

atha sūtikārōganidānam | aṅgamardō jvaraḥ kampaḥ pipāsā gurugātratā | śōthaḥ śūlātisārau ca sūtikārōgalakṣaṇam ||1||

View original

अथ सूतिकारोगनिदानम् | अङ्गमर्दो ज्वरः कम्पः पिपासा गुरुगात्रता | शोथः शूलातिसारौ च सूतिकारोगलक्षणम् ||१||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)

kramaprāptatvāt sūtikārōganidānārambhaḥ– aṅgamarda ityādi| sūtikārōgalakṣaṇamiti sūtikārōga ēva lakṣaṇam, aṅgamardādivyatiriktasya rōgasyānabhidhānāt| ētē'ṅgamardādayaḥ prāyēṇa sūtikāyā bhavantaḥ sūtikārōgatvēna lakṣyantē ityarthaḥ||1||

ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)

sūtikārōgalakṣaṇamāha– aṅgamarda ityādi| sūtikārōga ēva lakṣaṇam, aṅgamardādivyatiriktasya rōgasyānabhidhānāt| ētēnāṅgamardādayaḥ prāyēṇa sūtikāyā bhavantaḥ sūtikārōgatvēna lakṣyanta ityarthaḥ||1||

Adhikarana sūtikārōganidānādayaḥ (2-4) · Śloka 4

mithyōpacārāt saṅklēśādviṣamājīrṇabhōjanat | sūtikāyāśca yē rōgā jāyantē dāruṇāstu tē ||2|| jvarātīsāraśōthāśca śūlānāhabalakṣayāḥ | tandrāruciprasēkādyāḥ kaphavātāmayōdbhavāḥ ||3|| kr̥cchrasādhyā hi tē rōgāḥ kṣīṇamāṁsabalāgnitaḥ | tē sarvē sūtikānāmnā rōgāstē cāpyupadravāḥ ||4||

View original

मिथ्योपचारात् सङ्क्लेशाद्विषमाजीर्णभोजनत् | सूतिकायाश्च ये रोगा जायन्ते दारुणास्तु ते ||२|| ज्वरातीसारशोथाश्च शूलानाहबलक्षयाः | तन्द्रारुचिप्रसेकाद्याः कफवातामयोद्भवाः ||३|| कृच्छ्रसाध्या हि ते रोगाः क्षीणमांसबलाग्नितः | ते सर्वे सूतिकानाम्ना रोगास्ते चाप्युपद्रवाः ||४||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)

sūtikārōganidānamāha– mithyētyādi| saṅklēśāditi saṅkliśyatē utkliśyatē dōṣō'nēnēti saṅklēśō dōṣajanakamannam| viṣamājīrṇabhōjanāditi viṣamabhōjanādajīrṇabhōjanācca| jvarātīsārādīnāmaṅgamardādibhyaḥ pr̥thak punarupādānaṁ rōgādhikyaṁ kr̥cchratvamupadravatvaṁ ca khyāpayitum| kaphavātāmayōdbhavāḥ iti tandrāruciprasēkādyā ityasya viśēṣaṇam| manyantē kēcit, anyē sarvasya jvarātisārādēḥ| kaphavātajē vikārē sati yēṣāmudbhavastē kaphavātāmayōdbhavāḥ jvarātīsārādayaḥ kr̥cchrasādhyā ityarthaḥ| tē sarvē sūtikānāmnēti tē jvarātīsārādayaḥ sarvē sūtikābhavatvēnāśrayāśritayōrabhēdōpacārāt sūtikānāmnōcyantē; tē cāpyupadravāḥ tē upadravāśca bhavanti uktānāṁ rōgāṇāmanyatamaṁ pradhānīkr̥tya||2-4||

ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)

mithyōpacārādityādi| mithyōpacārādibhiḥ sūtikāyā yē rōgā jāyantē| saṅklēśāditi saṅkliśyatē utkliśyatē dōṣō'nēnēti saṅklēśō dōṣajanakamannam| viṣamājīrṇabhōjanāditi viṣamabhōjanādajīrṇabhōjanācca| jvarātīsārādīnāmaṅgamardādibhyaḥ pr̥thagupādānaṁ kr̥cchrasādhyā ityarthaḥ| tē sarvē sūtikānāmnētyādi| jvarātīsārādayaḥ sarvē sūtikābhavatvēnāśrayāśritayōrabhēdōpacārātsūtikānāmnōcyantē| tē cāpyupadravā iti, tē upadravāśca bhavanti rōgāṇāmanyatamaṁ pradhānīkr̥tya ||2-4||

Adhikarana puṣpikā · Śloka 65

iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē sūtikārōganidānaṁ samāptam ||65||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सूतिकारोगनिदानं समाप्तम् ||६५||

🔊 Audio coming soon

Show commentary

madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)

iti śrīkaṇṭhadattakr̥tāyāṁ madhukōśavyākhyāyāṁ sūtikārōganidānaṁ samāptam||65||

ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)

iti śrīvācaspativaidyaviracitāyāṁ mādhavanidānaṭīkāyāmātaṅkadarpaṇākhyāyāṁ sūtikārōganidānam||65||

65. sūtikārōganidānam