૬૫. સૂતિકારોગનિદાનમ્

મધુકોશ વ્યાખ્યા (વિજયરક્ષિત, શ્રીકણ્ઠદત્ત કૃત)

ક્રમપ્રાપ્તત્વાત્ સૂતિકારોગનિદાનારમ્ભઃ– અઙ્ગમર્દ ઇત્યાદિ| સૂતિકારોગલક્ષણમિતિ સૂતિકારોગ એવ લક્ષણમ્, અઙ્ગમર્દાદિવ્યતિરિક્તસ્ય રોગસ્યાનભિધાનાત્| એતેઽઙ્ગમર્દાદયઃ પ્રાયેણ સૂતિકાયા ભવન્તઃ સૂતિકારોગત્વેન લક્ષ્યન્તે ઇત્યર્થઃ||૧||

આતઙ્કદર્પણ વ્યાખ્યા (વાચસ્પતિ વૈદ્ય કૃત)

સૂતિકારોગલક્ષણમાહ– અઙ્ગમર્દ ઇત્યાદિ| સૂતિકારોગ એવ લક્ષણમ્, અઙ્ગમર્દાદિવ્યતિરિક્તસ્ય રોગસ્યાનભિધાનાત્| એતેનાઙ્ગમર્દાદયઃ પ્રાયેણ સૂતિકાયા ભવન્તઃ સૂતિકારોગત્વેન લક્ષ્યન્ત ઇત્યર્થઃ||૧||

મધુકોશ વ્યાખ્યા (વિજયરક્ષિત, શ્રીકણ્ઠદત્ત કૃત)

સૂતિકારોગનિદાનમાહ– મિથ્યેત્યાદિ| સઙ્ક્લેશાદિતિ સઙ્ક્લિશ્યતે ઉત્ક્લિશ્યતે દોષોઽનેનેતિ સઙ્ક્લેશો દોષજનકમન્નમ્| વિષમાજીર્ણભોજનાદિતિ વિષમભોજનાદજીર્ણભોજનાચ્ચ| જ્વરાતીસારાદીનામઙ્ગમર્દાદિભ્યઃ પૃથક્ પુનરુપાદાનં રોગાધિક્યં કૃચ્છ્રત્વમુપદ્રવત્વં ચ ખ્યાપયિતુમ્| કફવાતામયોદ્ભવાઃ ઇતિ તન્દ્રારુચિપ્રસેકાદ્યા ઇત્યસ્ય વિશેષણમ્| મન્યન્તે કેચિત્, અન્યે સર્વસ્ય જ્વરાતિસારાદેઃ| કફવાતજે વિકારે સતિ યેષામુદ્ભવસ્તે કફવાતામયોદ્ભવાઃ જ્વરાતીસારાદયઃ કૃચ્છ્રસાધ્યા ઇત્યર્થઃ| તે સર્વે સૂતિકાનામ્નેતિ તે જ્વરાતીસારાદયઃ સર્વે સૂતિકાભવત્વેનાશ્રયાશ્રિતયોરભેદોપચારાત્ સૂતિકાનામ્નોચ્યન્તે; તે ચાપ્યુપદ્રવાઃ તે ઉપદ્રવાશ્ચ ભવન્તિ ઉક્તાનાં રોગાણામન્યતમં પ્રધાનીકૃત્ય||૨-૪||

આતઙ્કદર્પણ વ્યાખ્યા (વાચસ્પતિ વૈદ્ય કૃત)

મિથ્યોપચારાદિત્યાદિ| મિથ્યોપચારાદિભિઃ સૂતિકાયા યે રોગા જાયન્તે| સઙ્ક્લેશાદિતિ સઙ્ક્લિશ્યતે ઉત્ક્લિશ્યતે દોષોઽનેનેતિ સઙ્ક્લેશો દોષજનકમન્નમ્| વિષમાજીર્ણભોજનાદિતિ વિષમભોજનાદજીર્ણભોજનાચ્ચ| જ્વરાતીસારાદીનામઙ્ગમર્દાદિભ્યઃ પૃથગુપાદાનં કૃચ્છ્રસાધ્યા ઇત્યર્થઃ| તે સર્વે સૂતિકાનામ્નેત્યાદિ| જ્વરાતીસારાદયઃ સર્વે સૂતિકાભવત્વેનાશ્રયાશ્રિતયોરભેદોપચારાત્સૂતિકાનામ્નોચ્યન્તે| તે ચાપ્યુપદ્રવા ઇતિ, તે ઉપદ્રવાશ્ચ ભવન્તિ રોગાણામન્યતમં પ્રધાનીકૃત્ય ||૨-૪||

મધુકોશ વ્યાખ્યા (વિજયરક્ષિત, શ્રીકણ્ઠદત્ત કૃત)

ઇતિ શ્રીકણ્ઠદત્તકૃતાયાં મધુકોશવ્યાખ્યાયાં સૂતિકારોગનિદાનં સમાપ્તમ્||૬૫||

આતઙ્કદર્પણ વ્યાખ્યા (વાચસ્પતિ વૈદ્ય કૃત)

ઇતિ શ્રીવાચસ્પતિવૈદ્યવિરચિતાયાં માધવનિદાનટીકાયામાતઙ્કદર્પણાખ્યાયાં સૂતિકારોગનિદાનમ્||૬૫||