Adhikarana ശൂലസ്യ സന്നികൃഷ്ടനിദാനമ് (൧) · Śloka ൧
അഥ ശൂലപരിണാമശൂലാന്നദ്രവശൂലനിദാനമ് | ദോഷൈഃ പൃഥക് സമസ്താമദ്വന്ദ്വൈഃ ശൂലോऽഷ്ടധാ ഭവേത് | സര്വേഷ്വേതേഷു ശൂലേഷു പ്രായേണ പവനഃ പ്രഭുഃ ||൧||
View original
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
മധുകോശ വ്യാഖ്യാ (വിജയരക്ഷിത, ശ്രീകണ്ഠദത്ത കൃത)
ആമവാതേऽപി ശൂലം ഭവതീത്യതസ്തദനന്തരം ശൂലനിദാനമ്| ജ്വരാദിവത് ശൂലസ്യാപി പ്രാഗുത്പത്തിരസ്തി| യദാഹ ഹാരീതഃ– “അനങ്ഗനാശായ ഹരസ്ത്രിശൂലം മുമോച കോപാന്മകരധ്വജശ്ച| തമാപതന്തം സഹസാ നിരീക്ഷ്യ ഭയാര്ദിതോ വിഷ്ണുതനും പ്രവിഷ്ടഃ|| സ വിഷ്ണുഹുങ്കാരവിമോഹിതാത്മാ പപാത ഭൂമൌ പ്രഥിതഃ സ ശൂലഃ| സ പഞ്ചഭൂതാനുഗതം ശരീരം പ്രദൂഷയത്യസ്യ ഹി പൂര്വസൃഷ്ടിഃ||” ഇതി| ഏതേന ശൂലസമ്ഭവത്വാദസ്യ ശൂലമിതി സഞ്ജ്ഞാ, ശൂലനിഖാതവദ്വേദനാജനകത്വാച്ച| തദാഹ വൃദ്ധസുശ്രുതഃ– “ശങ്കുസ്ഫോടനവത്തസ്യ യസ്മാത്തീവ്രാ ഹി വേദനാ| ശൂലാസക്തസ്യ ഭവതി തസ്മാച്ഛൂലമിഹോച്യതേ||” (സു. ഉ. തം. അ. ൪൨) ഇതി| കഫപിത്താദിശൂലേഷ്വവശ്യമ്ഭാവീ വായുരിത്യാഹ– സര്വേഷ്വിത്യാദി| പ്രഭുഃ കര്താ||൧||
ആതങ്കദര്പണ വ്യാഖ്യാ (വാചസ്പതി വൈദ്യ കൃത)
ആമവാതേ ച ശൂലം ഭവതി, അതസ്തദനന്തരം ശൂലനിദാനമാഹ– ദോഷൈരിത്യാദി| ജ്വരാദിവച്ഛൂലസ്യാപി പ്രാഗുത്പത്തിരസ്തി| യദുക്തം ഹാരീതേ– “അനങ്ഗനാശായ ഹരസ്ത്രിശൂലം മുമോച കോപാന്മകരധ്വജശ്ച| തമാപതന്തം സഹസാ നിരീക്ഷ്യ ഭയാര്ദിതോ വിഷ്ണുതനും പ്രവിഷ്ടഃ|| സ വിഷ്ണുഹുങ്കാരവിമോഹിതാത്മാ പപാത ഭൂമൌ പ്രഥിതഃ സ ശൂലഃ| സ പഞ്ചഭൂതാനുഗതം ശരീരം പ്രദൂഷയത്യസ്യ ഹി പൂര്വസൃഷ്ടിഃ||” ഇതി| സ ച ദേഹിനാം ശരീരം ദൂഷയത്യസ്യ ഹി പ്രാഗുത്പത്തിരിതി| അത ഏവാസ്യ ശൂലിസമ്ഭവത്വാത് ശൂല ഇതി സഞ്ജ്ഞാ, ശൂലനിഖാത ഇവ വേദനാജനകത്വാച്ച| യദാഹ വൃദ്ധസുശ്രുതഃ– “ശങ്കുസ്ഫോടനവത്തസ്യ യസ്മാത്തീവ്രാ ച വേദനാ| ശൂലാസക്തസ്യ ഭവതി തസ്മാച്ഛൂലമിഹോച്യതേ||” ഇതി| സങ്ഖ്യായാം സമ്പ്രാപ്തൌ ച കഫപിത്താദിശൂലേഷ്വപി വായോഃ പ്രാധാന്യമിത്യത ആഹ– സര്വേഷ്വിത്യാദി| പ്രഭുഃ കര്താ||൧||