Adhikarana ਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਨਿਦਾਨਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਸ਼ੂਲਪਰਿਣਾਮਸ਼ੂਲਾਨ੍ਨਦ੍ਰਵਸ਼ੂਲਨਿਦਾਨਮ੍ | ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਃ ਸ਼ੂਲੋਸ੍ਟਧਾ ਭਵੇਤ੍ | ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਸ਼ੂਲੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਪਵਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ||੧||
View original
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਆਮਵਾਤੇਪਿ ਸ਼ੂਲਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੂਲਨਿਦਾਨਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਦਿਵਤ੍ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ| ਯਦਾਹ ਹਾਰੀਤਃ– “ਅਨਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਯ ਹਰਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਂ ਮੁਮੋਚ ਕੋਪਾਨ੍ਮਕਰਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ| ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਂ ਸਹਸਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤੋ ਵਿਸ੍ਣੁਤਨੁਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਃ|| ਸ ਵਿਸ੍ਣੁਹੁਙ੍ਕਾਰਵਿਮੋਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਸ ਸ਼ੂਲਃ| ਸ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨੁਗਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਸਸ੍ਟਿਃ||” ਇਤਿ| ਏਤੇਨ ਸ਼ੂਲਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਮਿਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਸ਼ੂਲਨਿਖਾਤਵਦ੍ਵੇਦਨਾਜਨਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਤਦਾਹ ਵਦ੍ਧਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ– “ਸ਼ਙ੍ਕੁਸ੍ਫੋਟਨਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਹਿ ਵੇਦਨਾ| ਸ਼ੂਲਾਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਲਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ||” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੪੨) ਇਤਿ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸ਼ੂਲੇਸ੍ਵਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵੀ ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਹ– ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭੁਃ ਕਰ੍ਤਾ||੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਆਮਵਾਤੇ ਚ ਸ਼ੂਲਂ ਭਵਤਿ, ਅਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੂਲਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਦੋਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜ੍ਵਰਾਦਿਵਚ੍ਛੂਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹਾਰੀਤੇ– “ਅਨਙ੍ਗਨਾਸ਼ਾਯ ਹਰਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਂ ਮੁਮੋਚ ਕੋਪਾਨ੍ਮਕਰਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ| ਤਮਾਪਤਨ੍ਤਂ ਸਹਸਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤੋ ਵਿਸ੍ਣੁਤਨੁਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਃ|| ਸ ਵਿਸ੍ਣੁਹੁਙ੍ਕਾਰਵਿਮੋਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਸ ਸ਼ੂਲਃ| ਸ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨੁਗਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਸਸ੍ਟਿਃ||” ਇਤਿ| ਸ ਚ ਦੇਹਿਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੂਸਯਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ| ਅਤ ਏਵਾਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਿਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੂਲ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਸ਼ੂਲਨਿਖਾਤ ਇਵ ਵੇਦਨਾਜਨਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਯਦਾਹ ਵਦ੍ਧਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ– “ਸ਼ਙ੍ਕੁਸ੍ਫੋਟਨਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਚ ਵੇਦਨਾ| ਸ਼ੂਲਾਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਲਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ||” ਇਤਿ| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸ਼ੂਲੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਯੋਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ ਆਹ– ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਭੁਃ ਕਰ੍ਤਾ||੧||