Adhikarana ௧ (௧-௨) · Śloka ௨
அதாதோ மஹாரோகாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
अथातो महारोगाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
பூர்வஂ ஸாமாந்யேந வாதாதிஜந்யா கதா உக்தாஃ, ஸம்ப்ரத்யவஶிஷ்டாந் கேவலவாதாதிஜந்யாநபிதாதுஂ மஹாரோகாத்யாத்யோऽபிதீயதே ||௧-௨||
Adhikarana ௨ (௩) · Śloka ௩
சத்வாரோ ரோகா பவந்தி- ஆகந்துவாதபித்தஶ்லேஷ்மநிமித்தாஃ; தேஷாஂ சதுர்ணாமபி ரோகாணாஂ ரோகத்வமேகவிதஂ பவதி, ருக்ஸாமாந்யாத்; த்விவிதா புநஃ ப்ரகதிரேஷாம், ஆகந்துநிஜவிபாகாத்; த்விவிதஂ சைஷாமதிஷ்டாநஂ, மநஃஶரீரவிஶேஷாத் ; விகாராஃ புநரபரிஸங்க்யேயாஃ, ப்ரகத்யதிஷ்டாநலிங்காயதநவிகல்பவிஶேஷாபரிஸங்க்யேயத்வாத் ||௩||
चत्वारो रोगा भवन्ति- आगन्तुवातपित्तश्लेष्मनिमित्ताः; तेषां चतुर्णामपि रोगाणां रोगत्वमेकविधं भवति, रुक्सामान्यात्; द्विविधा पुनः प्रकृतिरेषाम्, आगन्तुनिजविभागात्; द्विविधं चैषामधिष्ठानं, मनःशरीरविशेषात् ; विकाराः पुनरपरिसङ्ख्येयाः, प्रकृत्यधिष्ठानलिङ्गायतनविकल्पविशेषापरिसङ्ख्येयत्वात् ||३||
🔊 Audio coming soon
ஆகந்தோருக்தஸ்யாபி த்ரிஶோதீயே புநரிஹ விஶேஷேண லக்ஷணாத்யபிதாநார்தமபிதாநம்| ப்ரகதிரிஹ ஸ்வபாவஃ| மநஃஶரீரவிஶேஷாதிதி ஆகந்தோரபி மநஃ ஶரீரஂ சாதிஷ்டாநம், ஏவஂ நிஜஸ்யாபி; ஆகந்துக்ரஹணேந ச மாநஸோऽபி காமாதிர்கஹ்யதே| ஏவஂ சதுர்விதத்வாதி ப்ரதிபாத்ய புநஃ ப்ரகாராந்தரேணாபரிஸங்க்யேயதாஂ ரோகாணாமாஹ- விகாரா இத்யாதி| புநரிதி வக்ஷ்யமாணப்ரகாராந்தரேண| ப்ரகதிஃ ப்ரத்யாஸந்நஂ காரணஂ வாதாதி, அதிஷ்டாநஂ தூஷ்யஂ, லிங்காநி லக்ஷணாநி, ஆயதநாநி பாஹ்யஹேதவோ துஷ்டாஹாராசாராஃ; ஏஷாஂ விகல்பரூபோ விஶேஷோ விகல்பவிஶேஷஃ, தேஷாமபரிஸங்க்யேயத்வாதிதி| அத்ர தோஷாஃ ஸஂஸர்காஂஶாஂஶவிகல்பாதிபிரஸங்க்யேயாஃ, தூஷ்யாஸ்து ஶரீராவயவா அணுஶஃ பரஸ்பரமேலகேந விபஜ்யமாநா அஸங்க்யேயாஃ, லிங்காநி கத்ஸ்நவிகாரகதாந்யஸங்க்யேயாந்யேவ, ஆவிஷ்கதாநி து தந்த்ரே கதிதாநி, ஹேதவஶ்சாவாந்தரவிஶேஷாதஸங்க்யேயாஃ ப்ரவ்யக்தா ஏவ| கேசித் புநஃ ‘ஏஷாஂ விகாராஃ’ இதி படந்தி, ஸ து பாடோ நாநுமதஸ்தாவத்; யதி ச ஸ்யாத்ததா தேஹமநஃப்ரத்யவமர்ஶகம் ஏஷாம் இதி பதஂ, பஹுவசநஂ து மநஃஶரீரயோர்பஹுத்வவிவக்ஷயா||௩||
Adhikarana ௩ (௪) · Śloka ௪
முகாநி து கல்வாகந்தோர்நகதஶநபதநாபிசாராபிஶாபாபிஷங்காபிகாதவ்யத- பந்தநவேஷ்டநபீடநரஜ்ஜுதஹநஶஸ்த்ராஶநிபூதோபஸர்காதீநி, நிஜஸ்ய து முகஂ வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாஂ வைஷம்யம்||௪||
मुखानि तु खल्वागन्तोर्नखदशनपतनाभिचाराभिशापाभिषङ्गाभिघातव्यध- बन्धनवेष्टनपीडनरज्जुदहनशस्त्राशनिभूतोपसर्गादीनि, निजस्य तु मुखं वातपित्तश्लेष्मणां वैषम्यम्||४||
🔊 Audio coming soon
முகாநி காரணாநி; யதா “ரஜஸ்வலாகமநமலக்ஷ்மீமுகாநாம்” (ஸூ. ௨௫) இதி||௪||
Adhikarana ௪ (௫) · Śloka ௫
த்வயோஸ்து கல்வாகந்துநிஜயோஃ ப்ரேரணமஸாத்ம்யேந்த்ரியார்தஸஂயோகஃ, ப்ரஜ்ஞாபராதஃ, பரிணாமஶ்சேதி||௫||
द्वयोस्तु खल्वागन्तुनिजयोः प्रेरणमसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति||५||
🔊 Audio coming soon
ப்ரேரணமிதி காரணம், அநேகார்தத்வாத்தாதூநாம்||௫||
Adhikarana ௫ (௬) · Śloka ௬
ஸர்வேऽபி து கல்வேதேऽபிப்ரவத்தாஶ்சத்வாரோ ரோகாஃ பரஸ்பரமநுபத்நந்தி, ந சாந்யோந்யேந ஸஹ ஸந்தேஹமாபத்யந்தே ||௬||
सर्वेऽपि तु खल्वेतेऽभिप्रवृद्धाश्चत्वारो रोगाः परस्परमनुबध्नन्ति, न चान्योन्येन सह सन्देहमापद्यन्ते ||६||
🔊 Audio coming soon
அநுபத்நந்தி அநுகச்சந்தி| ந ஸந்தேஹமாபத்யந்த இதி ந ஸந்தேஹவிஷயதாமாபத்யந்தே; மிஶ்ரீபூதா அபி ப்ரதிஸ்வஂ பிந்நைர்லக்ஷணைர்பேதேந ஜ்ஞாயந்த இத்யர்தஃ||௬||
Adhikarana ௬ (௭) · Śloka ௭
ஆகந்துர்ஹி வ்யதாபூர்வஂ ஸமுத்பந்நோ ஜகந்யஂ வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாஂ வைஷம்யமாபாதயதி; நிஜே து வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணஃ பூர்வஂ வைஷம்யமாபத்யந்தே ஜகந்யஂ வ்யதாமபிநிர்வர்தயந்தி||௭||
आगन्तुर्हि व्यथापूर्वं समुत्पन्नो जघन्यं वातपित्तश्लेष्मणां वैषम्यमापादयति; निजे तु वातपित्तश्लेष्माणः पूर्वं वैषम्यमापद्यन्ते जघन्यं व्यथामभिनिर्वर्तयन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
ஆகந்துநிஜயோர்பேதகஂ லக்ஷணமாஹ- ஆகந்துர்ஹீத்யாதி| ஆகந்துருத்பந்நஃ ஸந், வ்யதாபூர்வமிதி பீடாஂ ப்ரதமஂ கத்வா, பஶ்சாத்தோஷாணாஂ வைஷம்யமிதி தோஷவைஷம்யலக்ஷணமுக்தஂ; ஸ்வலக்ஷணகாரகஂ து வைஷம்யமாகந்தோராதிதஃப்ரபதி வித்யமாநமப்யகிஞ்சித்கரமிதி பாவஃ||௭||
Adhikarana ௭ (௮) · Śloka ௮
தேஷாஂ த்ரயாணாமபி தோஷாணாஂ ஶரீரே ஸ்தாநவிபாக உபதேக்ஷ்யதே; தத்யதா- பஸ்திஃ புரீஷாதாநஂ கடிஃ ஸக்திநீ பாதாவஸ்தீநி பக்வாஶயஶ்ச வாதஸ்தாநாநி, தத்ராபி பக்வாஶயோ விஶேஷேண வாதஸ்தாநஂ; ஸ்வேதோ ரஸோ லஸீகா ருதிரமாமாஶயஶ்ச பித்தஸ்தாநாநி, தத்ராப்யாமாஶயோ விஶேஷேண பித்தஸ்தாநம்; உரஃ ஶிரோ க்ரீவா பர்வாண்யாமாஶயோ மேதஶ்ச ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாநி, தத்ராப்யுரோ விஶேஷேண ஶ்லேஷ்மஸ்தாநம்||௮||
तेषां त्रयाणामपि दोषाणां शरीरे स्थानविभाग उपदेक्ष्यते; तद्यथा- बस्तिः पुरीषाधानं कटिः सक्थिनी पादावस्थीनि पक्वाशयश्च वातस्थानानि, तत्रापि पक्वाशयो विशेषेण वातस्थानं; स्वेदो रसो लसीका रुधिरमामाशयश्च पित्तस्थानानि, तत्राप्यामाशयो विशेषेण पित्तस्थानम्; उरः शिरो ग्रीवा पर्वाण्यामाशयो मेदश्च श्लेष्मस्थानानि, तत्राप्युरो विशेषेण श्लेष्मस्थानम्||८||
🔊 Audio coming soon
ஆகந்துநிஜயோர்பேதகஂ லக்ஷணமபிதாய நிஜவிகாரகராணாஂ வாதாதீநாஂ பேதஜ்ஞாநார்தமாஹ- தேஷாமித்யாதி| புரீஷாதாநஂ பக்வாஶயஃ| யத்யபி ப்ராணாதிபேதபிந்நஸ்ய வாயோஃ பதகேவ ஸ்தாநாநி வக்ஷ்யதி; யதா- “ஸ்தாநஂ ப்ராணஸ்ய ஶீர்ஷோரஃகண்டஜிஹ்வாஸ்யநாஸிகாஃ ” (சி. ௨௮) இத்யாதி; ததாऽபீதஂ வைஶேஷிகஂ ஸ்தாநஂ ஜ்ஞேயஂ, யதோऽத்ர ப்ராயோ வாதவிகாரா பவந்தி, பூதாஶ்ச துர்ஜயாஃ; அத்ர ச விஜிதே வாதே ஸர்வவாதவிகாராவஜய இதி| லஸீகா உதகஸ்ய பிச்சாபாகஃ| பித்தஸ்தாநேஷு ஆமாஶய இதி ஆமாஶயாதோபாகாஃ, ஶ்லேஷ்மஸ்தாநேஷ்வாமாஶய ஆமாஶயோர்த்வபாகஃ||௮||
Adhikarana ௮ (௯-௧௧) · Śloka ௧௧
ஸர்வஶரீரசராஸ்து வாதபித்தஶ்லேஷ்மாணஃ ஸர்வஸ்மிஞ்சரீரே குபிதாகுபிதாஃ ஶுபாஶுபாநி குர்வந்தி- ப்ரகதிபூதாஃ ஶுபாந்யுபசயபலவர்ணப்ரஸாதாதீநி, அஶுபாநி புநர்விகதிமாபந்நா விகாரஸஞ்ஜ்ஞகாநி||௯|| தத்ர விகாராஃ ஸாமாந்யஜா, நாநாத்மஜாஶ்ச| தத்ர ஸாமாந்யஜாஃ பூர்வமஷ்டோதரீயே வ்யாக்யாதாஃ, நாநாத்மஜாஂஸ்த்விஹாத்யாயேऽநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ| தத்யதா- அஶீதிர்வாதவிகாராஃ, சத்வாரிஂஶத் பித்தவிகாராஃ, விஂஶதிஃ ஶ்லேஷ்மவிகாராஃ||௧௦|| தத்ராதௌ வாதவிகாராநநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ| தத்யதா- நகபேதஶ்ச, விபாதிகா ச, பாதஶூலஂ ச, பாதப்ரஂஶஶ்ச, பாதஸுப்ததா ச, வாதகுட்டதா ச, குல்பக்ரஹஶ்ச, பிண்டிகோத்வேஷ்டநஂ ச, கத்ரஸீ ச, ஜாநுபேதஶ்ச, ஜாநுவிஶ்லேஷஶ்ச, ஊருஸ்தம்பஶ்ச, ஊருஸாதஶ்ச, பாங்குல்யஂ ச, குதப்ரஂஶஶ்ச, குதார்திஶ்ச, வஷணாக்ஷேபஶ்ச , ஶேபஸ்தம்பஶ்ச, வங்க்ஷணாநாஹஶ்ச, ஶ்ரோணிபேதஶ்ச, விட்பேதஶ்ச, உதாவர்தஶ்ச, கஞ்ஜத்வஂ ச, குப்ஜத்வஂ ச, வாமநத்வஂ ச, த்ரிகக்ரஹஶ்ச, பஷ்டக்ரஹஶ்ச, பார்ஶ்வாவமர்தஶ்ச, உதராவேஷ்டஶ்ச, ஹந்மோஹஶ்ச , ஹத்த்ரவஶ்ச, வக்ஷௌத்கர்ஷஶ்ச , வக்ஷௌபரோதஶ்ச, வக்ஷஸ்தோதஶ்ச, பாஹுஶோஷஶ்ச, க்ரீவாஸ்தம்பஶ்ச, மந்யாஸ்தம்பஶ்ச, கண்டோத்த்வஂஸஶ்ச, ஹநுபேதஶ்ச , ஓஷ்டபேதஶ்ச, அக்ஷிபேதஶ்ச , தந்தபேதஶ்ச, தந்தஶைதில்யஂ ச, மூகத்வஂ ச , வாக்ஸங்கஶ்ச, கஷாயாஸ்யதா ச, முகஶோஷஶ்ச, அரஸஜ்ஞதா ச, க்ராணநாஶஶ்ச, கர்ணஶூலஂ ச, அஶப்தஶ்ரவணஂ ச, உச்சைஃஶ்ருதிஶ்ச , பாதிர்யஂ ச, வர்த்மஸ்தம்பஶ்ச, வர்த்மஸங்கோசஶ்ச, திமிரஂ ச, அக்ஷிஶூலஂ ச, அக்ஷிவ்யுதாஸஶ்ச, ப்ரூவ்யுதாஸஶ்ச, ஶங்கபேதஶ்ச, லலாடபேதஶ்ச, ஶிரோருக் ச, கேஶபூமிஸ்புடநஂ ச, அர்திதஂ ச, ஏகாங்கரோகஶ்ச, ஸர்வாங்கரோகஶ்ச, பக்ஷவதஶ்ச , ஆக்ஷேபகஶ்ச, தண்டகஶ்ச, தமஶ்ச , ப்ரமஶ்ச, வேபதுஶ்ச, ஜம்பா ச, ஹிக்கா ச, விஷாதஶ்ச, அதிப்ரலாபஶ்ச, ரௌக்ஷ்யஂ ச, பாருஷ்யஂ ச, ஶ்யாவாருணாவபாஸதா ச, அஸ்வப்நஶ்ச, அநவஸ்திதசித்தத்வஂ ச; இத்யஶீதிர்வாதவிகாரா வாதவிகாராணாமபரிஸங்க்யேயாநாமாவிஷ்கததமா வ்யாக்யாதாஃ||௧௧||
सर्वशरीरचरास्तु वातपित्तश्लेष्माणः सर्वस्मिञ्छरीरे कुपिताकुपिताः शुभाशुभानि कुर्वन्ति- प्रकृतिभूताः शुभान्युपचयबलवर्णप्रसादादीनि, अशुभानि पुनर्विकृतिमापन्ना विकारसञ्ज्ञकानि||९|| तत्र विकाराः सामान्यजा, नानात्मजाश्च| तत्र सामान्यजाः पूर्वमष्टोदरीये व्याख्याताः, नानात्मजांस्त्विहाध्यायेऽनुव्याख्यास्यामः| तद्यथा- अशीतिर्वातविकाराः, चत्वारिंशत् पित्तविकाराः, विंशतिः श्लेष्मविकाराः||१०|| तत्रादौ वातविकाराननुव्याख्यास्यामः| तद्यथा- नखभेदश्च, विपादिका च, पादशूलं च, पादभ्रंशश्च, पादसुप्तता च, वातखुड्डता च, गुल्फग्रहश्च, पिण्डिकोद्वेष्टनं च, गृध्रसी च, जानुभेदश्च, जानुविश्लेषश्च, ऊरुस्तम्भश्च, ऊरुसादश्च, पाङ्गुल्यं च, गुदभ्रंशश्च, गुदार्तिश्च, वृषणाक्षेपश्च , शेफस्तम्भश्च, वङ्क्षणानाहश्च, श्रोणिभेदश्च, विड्भेदश्च, उदावर्तश्च, खञ्जत्वं च, कुब्जत्वं च, वामनत्वं च, त्रिकग्रहश्च, पृष्ठग्रहश्च, पार्श्वावमर्दश्च, उदरावेष्टश्च, हृन्मोहश्च , हृद्द्रवश्च, वक्षौद्घर्षश्च , वक्षौपरोधश्च, वक्षस्तोदश्च, बाहुशोषश्च, ग्रीवास्तम्भश्च, मन्यास्तम्भश्च, कण्ठोद्ध्वंसश्च, हनुभेदश्च , ओष्ठभेदश्च, अक्षिभेदश्च , दन्तभेदश्च, दन्तशैथिल्यं च, मूकत्वं च , वाक्सङ्गश्च, कषायास्यता च, मुखशोषश्च, अरसज्ञता च, घ्राणनाशश्च, कर्णशूलं च, अशब्दश्रवणं च, उच्चैःश्रुतिश्च , बाधिर्यं च, वर्त्मस्तम्भश्च, वर्त्मसङ्कोचश्च, तिमिरं च, अक्षिशूलं च, अक्षिव्युदासश्च, भ्रूव्युदासश्च, शङ्खभेदश्च, ललाटभेदश्च, शिरोरुक् च, केशभूमिस्फुटनं च, अर्दितं च, एकाङ्गरोगश्च, सर्वाङ्गरोगश्च, पक्षवधश्च , आक्षेपकश्च, दण्डकश्च, तमश्च , भ्रमश्च, वेपथुश्च, जृम्भा च, हिक्का च, विषादश्च, अतिप्रलापश्च, रौक्ष्यं च, पारुष्यं च, श्यावारुणावभासता च, अस्वप्नश्च, अनवस्थितचित्तत्वं च; इत्यशीतिर्वातविकारा वातविकाराणामपरिसङ्ख्येयानामाविष्कृततमा व्याख्याताः||११||
🔊 Audio coming soon
ஸாமாந்யஜா இதி வாதாதிபிஃ ப்ரத்யேகஂ மிலிதைஶ்ச யே ஜந்யந்தே| நாநாத்மஜா இதி யே வாதாதிபிர்தோஷாந்தராஸம்பக்தைர்ஜந்யந்தே| விபாதிகா பாணிபாதஸ்புடநம்| பாதப்ரஂஶஃ பாதஸ்யாரோபவிஷயதேஶாதந்யத்ர பதநம்| ஸுப்திஃ பாதயோர்நிஷ்க்ரியத்வஂ ஸ்பர்ஶாஜ்ஞதா வா| வாதகுட்டதா ‘சாலுக’ இதி ப்ரஸித்தஃ| கத்ரஸீஶப்தேந கத்ரஸீஶூலஂ கஹ்யதே| ஊருஸ்தம்பேந ச ஊருஸ்தம்பநமாத்ரஂ வாதஜந்யத்வேந கஹ்யதே| ஏவஂ கர்ணாக்ஷிஶூலயோஃ ஶூலமாத்ரம்| வாதஜாதீஸாரேऽபி விட்பேதோ வாதஜஃ| ஏவஂ ச ந கத்ரஸ்யாதீநாஂ ஸாமாந்யஜத்வஂ, யதோக்தாஂஶஸ்ய கேவலவாதஜந்யத்வாத்| உதரஸ்யாவேஷ்டநமிவோதராவேஷ்டஃ| அஶப்தஶ்ரவணஂ ஶப்தாபாவேऽபி ஶப்தஶ்ரவணம்| உச்சைஃஶ்ருதிஃ தாரஸ்வரமாத்ரஶ்ரவணம், அல்பஶப்தஸ்ய து ஸர்வதைவாஶ்ரவணம்| பாதிர்யஂ ஶப்தமாத்ரஸ்யைவாஶ்ரவணம்| திமிரஂ து வாதஜமேவ, தோஷாந்தரஸம்பந்தஸ்தத்ராநுபந்தரூபஃ| ஏகாங்கரோகஃ ஸர்வாங்கரோகஶ்சேதி ஜ்வராதிஷு உஷ்ணத்வஶீதத்வாதீநாஂ கதாசிதேகாங்கவ்யாபகத்வேநைகாங்கரோகஃ, தேஷாமேவ கதாசித் ஸர்வாங்கவ்யாபகத்வேந ஸர்வாங்கரோகஃ; தோஷாந்தரஸம்பந்தேऽபி வ்யாப்த்யவ்யாப்தீ வாதகதே ஏவ, “வாயுநா யத்ர நீயந்தே தத்ர வர்ஷந்தி மேகவத்” இதி வசநாத்| ததா ப்ரமஶ்ச வாதிகஃ ஸ்மதிமோஹரூபஃ| அத்ர கஸ்யசிதங்கஸ்ய பாதாதேஃ ஶூலாதயோऽபிஹிதா ந ஹஸ்தாதீநாஂ; தத்ர யேऽபிஹிதாஸ்தே ப்ரதாநபூதாஃ ப்ராயோபாவித்வேந, அநுக்தாஸ்து வாதவிகாராணாமபரிஸங்க்யேயத்வேந க்ராஹ்யாஃ||௯-௧௧||
Adhikarana ௯ (௧௨) · Śloka ௧௨
ஸர்வேஷ்வபி கல்வேதேஷு வாதவிகாரேஷூக்தேஷ்வந்யேஷு சாநுக்தேஷு வாயோரிதமாத்மரூபமபரிணாமி கர்மணஶ்ச ஸ்வலக்ஷணஂ, யதுபலப்ய ததவயவஂ வா விமுக்தஸந்தேஹா வாதவிகாரமேவாத்யவஸ்யந்தி குஶலாஃ; தத்யதா- ரௌக்ஷ்யஂ ஶைத்யஂ லாகவஂ வைஶத்யஂ கதிரமூர்தத்வமநவஸ்திதத்வஂ சேதி வாயோராத்மரூபாணி; ஏவஂவிதத்வாச்ச வாயோஃ கர்மணஃ ஸ்வலக்ஷணமிதமஸ்ய பவதி தஂ தஂ ஶரீராவயவமாவிஶதஃ ; தத்யதா- ஸ்ரஂஸப்ரஂஸவ்யாஸஸங்கபேதஸாதஹர்ஷதர்ஷகம்பவர்தசாலதோதவ்யதாசேஷ்டாதீநி , ததா கரபருஷவிஶதஸுஷிராருணவர்ணகஷாயவிரஸமுகத்வஶோஷஶூலஸுப்திஸங்கோசநஸ்தம்பநகஞ்ஜதாதீநி ச வாயோஃ கர்மாணி; தைரந்விதஂ வாதவிகாரமேவாத்யவஸ்யேத்||௧௨||
सर्वेष्वपि खल्वेतेषु वातविकारेषूक्तेष्वन्येषु चानुक्तेषु वायोरिदमात्मरूपमपरिणामि कर्मणश्च स्वलक्षणं, यदुपलभ्य तदवयवं वा विमुक्तसन्देहा वातविकारमेवाध्यवस्यन्ति कुशलाः; तद्यथा- रौक्ष्यं शैत्यं लाघवं वैशद्यं गतिरमूर्तत्वमनवस्थितत्वं चेति वायोरात्मरूपाणि; एवंविधत्वाच्च वायोः कर्मणः स्वलक्षणमिदमस्य भवति तं तं शरीरावयवमाविशतः ; तद्यथा- स्रंसभ्रंसव्याससङ्गभेदसादहर्षतर्षकम्पवर्तचालतोदव्यथाचेष्टादीनि , तथा खरपरुषविशदसुषिरारुणवर्णकषायविरसमुखत्वशोषशूलसुप्तिसङ्कोचनस्तम्भनखञ्जतादीनि च वायोः कर्माणि; तैरन्वितं वातविकारमेवाध्यवस्येत्||१२||
🔊 Audio coming soon
வாயோரிதமித்யாதௌ வாயோரிதமாத்மரூபஂ ஸ்வரூபம்| அபரிணாமீதி ஸஹஜஸித்தஂ நாந்யோபாதிகதமித்யர்தஃ| கர்மணஶ்சேதி விகதஸ்ய வாயோஃ கர்மணஃ| ஸ்வலக்ஷணமிதி ஆத்மீயஂ லக்ஷணம்| அத்ராப்யபரிணாமீதி ஸம்பத்யதே; அபரிணாமீதி பித்தஶ்லேஷ்மஸம்பந்தநிரபேக்ஷஂ, ந து ஶரீராவயவாநபேக்ஷமிதி; யதஃ ப்ரூதே- தஂ தஂ ஶரீராவயவமாவிஶதஃ இதி; அத ஏவ ச ஸ்ரஂஸாதீநாஂ ஶரீராவயவாபேக்ஷத்வேந ந ஸர்வதா பாவஃ| ஏவஂ ச பித்தஶ்லேஷ்மணோரபி சாத்மரூபாதி வ்யாக்யேயம்| அமூர்தத்வமிதி அதஶ்யத்வம்| ஏவஂவிதத்வாதிதி ரௌக்ஷ்யாதியுக்தத்வாத்வாயோரிதி ஸம்பந்தஃ| ஸ்ரஂஸஃ கிஞ்சித்ஸ்வஸ்தாநசலநம், ப்ரஂஶஸ்து தூரகதிஃ| வ்யாஸஃ விஸ்தரணம்| ஹர்ஷஃ வாயோரநவஸ்திதத்வேந ப்ரபாவாத்வா க்ரியதே| வர்துலீகரணஂ வர்தஃ| சாலஃ ஸ்பந்தஃ| ரஸவர்ணௌ வாயுநா ரஸவர்ணரஹிதேநாபி ப்ரபாவாத் க்ரியேதே||௧௨||
Adhikarana ௧௦ (௧௩) · Śloka ௧௩
தஂ மதுராம்லலவணஸ்நிக்தோஷ்ணைருபக்ரமைருபக்ரமேத, ஸ்நேஹஸ்வேதாஸ்தாபநாநுவாஸநநஸ்தஃகர்மபோஜநாப்யங்கோத்ஸாதநபரிஷேகாதிபிர்வாதஹரைர்மாத்ராஂ காலஂ ச ப்ரமாணீகத்ய; தத்ராஸ்தாபநாநுவாஸநஂ து கலு ஸர்வத்ரோபக்ரமேப்யோ வாதே ப்ரதாநதமஂ மந்யந்தே பிஷஜஃ, தத்த்யாதித ஏவ பக்வாஶயமநுப்ரவிஶ்ய கேவலஂ வைகாரிகஂ வாதமூலஂ சிநத்தி; தத்ராவஜிதேऽபி வாதே ஶரீராந்தர்கதா வாதவிகாராஃ ப்ரஶாந்திமாபத்யந்தே, யதா வநஸ்பதேர்மூலே சிந்நே ஸ்கந்தஶாகாப்ரரோஹகுஸுமபலபலாஶாதீநாஂ நியதோ விநாஶஸ்தத்வத்||௧௩||
तं मधुराम्ललवणस्निग्धोष्णैरुपक्रमैरुपक्रमेत, स्नेहस्वेदास्थापनानुवासननस्तःकर्मभोजनाभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकादिभिर्वातहरैर्मात्रां कालं च प्रमाणीकृत्य; तत्रास्थापनानुवासनं तु खलु सर्वत्रोपक्रमेभ्यो वाते प्रधानतमं मन्यन्ते भिषजः, तद्ध्यादित एव पक्वाशयमनुप्रविश्य केवलं वैकारिकं वातमूलं छिनत्ति; तत्रावजितेऽपि वाते शरीरान्तर्गता वातविकाराः प्रशान्तिमापद्यन्ते, यथा वनस्पतेर्मूले छिन्ने स्कन्धशाखाप्ररोहकुसुमफलपलाशादीनां नियतो विनाशस्तद्वत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ப்ரஸ்தாவாகதத்வேந சிகித்ஸாஸூத்ரமாஹ- தஂ மதுரேத்யாதி| ஆதித ஏவேதி ஶீக்ரமேவ| கேவலஂ வைகாரிகமிதி ஸகலவிகாரகாரகம் ||௧௩||
Adhikarana ௧௧ (௧௪-௧௬) · Śloka ௧௬
பித்தவிகாராஂஶ்சத்வாரிஂஶதமத ஊர்த்வமநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ- ஓஷஶ்ச, ப்லோஷஶ்ச, தாஹஶ்ச, தவதுஶ்ச, தூமகஶ்ச, அம்லகஶ்ச, விதாஹஶ்ச, அந்தர்தாஹஶ்ச, அஂஸதாஹஶ்ச , ஊஷ்மாதிக்யஂ ச, அதிஸ்வேதஶ்ச (அங்கஸ்வேதஶ்ச), அங்ககந்தஶ்ச, அங்காவதரணஂ ச, ஶோணிதக்லேதஶ்ச, மாஂஸக்லேதஶ்ச, த்வக்தாஹஶ்ச, (மாஂஸதாஹஶ்ச ), த்வகவதரணஂ ச, சர்மதலநஂ ச, ரக்தகோடஶ்ச, ரக்தவிஸ்போடஶ்ச, ரக்தபித்தஂ ச, ரக்தமண்டலாநி ச, ஹரிதத்வஂ ச, ஹாரித்ரத்வஂ ச, நீலிகா ச, கக்ஷா(க்ஷ்யா)ச, காமலா ச, திக்தாஸ்யதா ச, லோஹிதகந்தாஸ்யதா ச, பூதிமுகதா ச, தஷ்ணாதிக்யஂ ச, அதப்திஶ்ச, ஆஸ்யவிபாகஶ்ச, கலபாகஶ்ச, அக்ஷிபாகஶ்ச, குதபாகஶ்ச, மேட்ரபாகஶ்ச, ஜீவாதாநஂ ச , தமஃப்ரவேஶஶ்ச, ஹரிதஹாரித்ரநேத்ரமூத்ரவர்சஸ்த்வஂ ச; இதி சத்வாரிஂஶத்பித்தவிகாராஃ பித்தவிகாராணாமபரிஸங்க்யேயாநாமாவிஷ்கததமா வ்யாக்யாதாஃ||௧௪|| ஸர்வேஷ்வபி கல்வேதேஷு பித்தவிகாரேஷூக்தேஷ்வந்யேஷு சாநுக்தேஷு பித்தஸ்யேதமாத்மரூபமபரிணாமி கர்மணஶ்ச ஸ்வலக்ஷணஂ, யதுபலப்ய ததவயவஂ வா விமுக்தஸந்தேஹாஃ பித்தவிகாரமேவாத்யவஸ்யந்தி குஶலாஃ; தத்யதா- ஔஷ்ண்யஂ தைக்ஷ்ண்யஂ த்ரவத்வமநதிஸ்நேஹோ வர்ணஶ்ச ஶுக்லாருணவர்ஜோ கந்தஶ்ச விஸ்ரோ ரஸௌ ச கடுகாம்லௌ ஸரத்வஂ ச பித்தஸ்யாத்மரூபாணி; ஏவஂவிதத்வாச்ச பித்தஸ்ய கர்மணஃ ஸ்வலக்ஷணமிதமஸ்ய பவதி தஂ தஂ ஶரீராவயவமாவிஶதஃ; தத்யதா- தாஹௌஷ்ண்யபாகஸ்வேதக்லேதகோதகண்டூஸ்ராவராகா யதாஸ்வஂ ச கந்தவர்ணரஸாபிநிர்வர்தநஂ பித்தஸ்ய கர்மாணி; தைரந்விதஂ பித்தவிகாரமேவாத்யவஸ்யேத்||௧௫|| தஂ மதுரதிக்தகஷாயஶீதைருபக்ரமைருபக்ரமேத ஸ்நேஹவிரேகப்ரதேஹபரிஷேகாப்யங்காதிபிஃ பித்தஹரைர்மாத்ராஂ காலஂ ச ப்ரமாணீகத்ய; விரேசநஂ து ஸர்வோபக்ரமேப்யஃ பித்தே ப்ரதாநதமஂ மந்யந்தே பிஷஜஃ; தத்த்யாதித ஏவாமாஶயமநுப்ரவிஶ்ய கேவலஂ வைகாரிகஂ பித்தமூலமபகர்ஷதி, தத்ராவஜிதே பித்தேऽபி ஶரீராந்தர்கதாஃ பித்தவிகாராஃ ப்ரஶாந்திமாபத்யந்தே, யதாऽக்நௌ வ்யபோடே கேவலமக்நிகஹஂ ஶீதீபவதி தத்வத்||௧௬||
पित्तविकारांश्चत्वारिंशतमत ऊर्ध्वमनुव्याख्यास्यामः- ओषश्च, प्लोषश्च, दाहश्च, दवथुश्च, धूमकश्च, अम्लकश्च, विदाहश्च, अन्तर्दाहश्च, अंसदाहश्च , ऊष्माधिक्यं च, अतिस्वेदश्च (अङ्गस्वेदश्च), अङ्गगन्धश्च, अङ्गावदरणं च, शोणितक्लेदश्च, मांसक्लेदश्च, त्वग्दाहश्च, (मांसदाहश्च ), त्वगवदरणं च, चर्मदलनं च, रक्तकोठश्च, रक्तविस्फोटश्च, रक्तपित्तं च, रक्तमण्डलानि च, हरितत्वं च, हारिद्रत्वं च, नीलिका च, कक्षा(क्ष्या)च, कामला च, तिक्तास्यता च, लोहितगन्धास्यता च, पूतिमुखता च, तृष्णाधिक्यं च, अतृप्तिश्च, आस्यविपाकश्च, गलपाकश्च, अक्षिपाकश्च, गुदपाकश्च, मेढ्रपाकश्च, जीवादानं च , तमःप्रवेशश्च, हरितहारिद्रनेत्रमूत्रवर्चस्त्वं च; इति चत्वारिंशत्पित्तविकाराः पित्तविकाराणामपरिसङ्ख्येयानामाविष्कृततमा व्याख्याताः||१४|| सर्वेष्वपि खल्वेतेषु पित्तविकारेषूक्तेष्वन्येषु चानुक्तेषु पित्तस्येदमात्मरूपमपरिणामि कर्मणश्च स्वलक्षणं, यदुपलभ्य तदवयवं वा विमुक्तसन्देहाः पित्तविकारमेवाध्यवस्यन्ति कुशलाः; तद्यथा- औष्ण्यं तैक्ष्ण्यं द्रवत्वमनतिस्नेहो वर्णश्च शुक्लारुणवर्जो गन्धश्च विस्रो रसौ च कटुकाम्लौ सरत्वं च पित्तस्यात्मरूपाणि; एवंविधत्वाच्च पित्तस्य कर्मणः स्वलक्षणमिदमस्य भवति तं तं शरीरावयवमाविशतः; तद्यथा- दाहौष्ण्यपाकस्वेदक्लेदकोथकण्डूस्रावरागा यथास्वं च गन्धवर्णरसाभिनिर्वर्तनं पित्तस्य कर्माणि; तैरन्वितं पित्तविकारमेवाध्यवस्येत्||१५|| तं मधुरतिक्तकषायशीतैरुपक्रमैरुपक्रमेत स्नेहविरेकप्रदेहपरिषेकाभ्यङ्गादिभिः पित्तहरैर्मात्रां कालं च प्रमाणीकृत्य; विरेचनं तु सर्वोपक्रमेभ्यः पित्ते प्रधानतमं मन्यन्ते भिषजः; तद्ध्यादित एवामाशयमनुप्रविश्य केवलं वैकारिकं पित्तमूलमपकर्षति, तत्रावजिते पित्तेऽपि शरीरान्तर्गताः पित्तविकाराः प्रशान्तिमापद्यन्ते, यथाऽग्नौ व्यपोढे केवलमग्निगृहं शीतीभवति तद्वत्||१६||
🔊 Audio coming soon
ஓஷஃ பார்ஶ்வஸ்திதேநேவ வஹ்நிநா பீடா| ப்லோஷஃ கிஞ்சித்தஹநமிவ| தாஹஃ ஸர்வாங்கதஹநமிவ| தவதுஃ ‘தகதகிகா’ இதி லோகே க்யாதா| தூமகஃ தூமோத்வமநமிவ| த்வகவதரணஂ பாஹ்யத்வங்மாத்ராவதரணஂ; சர்மாவதரணஂ து ஷண்ணாமபி த்வசாஂ தரணம்| ரக்தபித்தஂ தோஷாந்தராஸம்பக்தஂ ரக்தபித்தஂ பைத்திகஂ ஜ்ஞேயம்| ஏவஂ தஷ்ணாயாஂ ச தஷ்ணாமாத்ரம்| கக்ஷா கக்ஷதேஶகதமாஂஸதாரணாஃ ஸ்போடாஃ ஸுஶ்ருதக்ஷுத்ரரோகோக்தாஃ| கந்தோ விஸ்ர ஆமகந்தஃ| யதாஸ்வமிதி ஆத்மகந்தவர்ணரஸஸதஶம்| அக்நிமத்கஹமக்நிகஹம்||௧௪-௧௬||
Adhikarana ௧௨ (௧௭-௧௯) · Śloka ௧௯
ஶ்லேஷ்மவிகாராஂஶ்ச விஂஶதிமத ஊர்த்வஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ; தத்யதா- தப்திஶ்ச, தந்த்ரா ச, நித்ராதிக்யஂ ச, ஸ்தைமித்யஂ ச, குருகாத்ரதா ச, ஆலஸ்யஂ ச, முகமாதுர்யஂ ச, முகஸ்ராவஶ்ச, ஶ்லேஷ்மோத்கிரணஂ ச, மலஸ்யாதிக்யஂ ச, பலாஸகஶ்ச , அபக்திஶ்ச, ஹதயோபலேபஶ்ச, கண்டோபலேபஶ்ச, தமநீப்ரதி(வி)சயஶ்ச, கலகண்டஶ்ச, அதிஸ்தௌல்யஂ ச, ஶீதாக்நிதா ச, உதர்தஶ்ச, ஶ்வேதாவபாஸதா ச, ஶ்வேதமூத்ரநேத்ரவர்சஸ்த்வஂ ச; இதி விஂஶதிஃ ஶ்லேஷ்மவிகாராஃ ஶ்லேஷ்மவிகாராணாமபரிஸங்க்யேயாநாமாவிஷ்கததமா வ்யாக்யாதா பவந்தி||௧௭|| ஸர்வேஷ்வபி கல்வேதேஷு ஶ்லேஷ்மவிகாரேஷூக்தேஷ்வந்யேஷு சாநுக்தேஷு ஶ்லேஷ்மண இதமாத்மரூபமபரிணாமி கர்மணஶ்ச ஸ்வலக்ஷணஂ யதுபலப்ய ததவயவஂ வா விமுக்தஸந்தேஹாஃ ஶ்லேஷ்மவிகாரமேவாத்யவஸ்யந்தி குஶலாஃ; தத்யதா- ஸ்நேஹஶைத்யஶௌக்ல்யகௌரவமாதுர்யஸ்தைர்யபைச்சில்யமார்த்ஸ்ந்யாநி ஶ்லேஷ்மண ஆத்மரூபாணி; ஏவஂவிதத்வாச்ச ஶ்லேஷ்மணஃ கர்மணஃ ஸ்வலக்ஷணமிதமஸ்ய பவதி தஂ தஂ ஶரீராவயவமாவிஶதஃ; தத்யதா- ஶ்வைத்யஶைத்யகண்டூஸ்தைர்யகௌரவஸ்நேஹஸுப்திக்லேதோபதேஹபந்தமாதுர்யசிரகாரித்வாநி ஶ்லேஷ்மணஃ கர்மாணி; தைரந்விதஂ ஶ்லேஷ்மவிகாரமேவாத்யவஸ்யேத்||௧௮|| தஂ கடுகதிக்தகஷாயதீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷைருபக்ரமைருபக்ரமேத ஸ்வேதவமநஶிரோவிரேசநவ்யாயாமாதிபிஃ ஶ்லேஷ்மஹரைர்மாத்ராஂ காலஂ ச ப்ரமாணீகத்ய; வமநஂ து ஸர்வோபக்ரமேப்யஃ ஶ்லேஷ்மணி ப்ரதாநதமஂ மந்யந்தே பிஷஜஃ, தத்த்யாதித ஏவாமாஶயமநுப்ரவிஶ்யோரோகதஂ கேவலஂ வைகாரிகஂ ஶ்லேஷ்மமூலமூர்த்வமுத்க்ஷிபதி, தத்ராவஜிதே ஶ்லேஷ்மண்யபி ஶரீராந்தர்கதாஃ ஶ்லேஷ்மவிகாராஃ ப்ரஶாந்திமாபத்யந்தே, யதா பிந்நே கேதாரஸேதௌ ஶாலியவஷஷ்டிகாதீந்யநபிஷ்யந்த்யமாநாந்யம்பஸா ப்ரஶோஷமாபத்யந்தே தத்வதிதி||௧௯||
श्लेष्मविकारांश्च विंशतिमत ऊर्ध्वं व्याख्यास्यामः; तद्यथा- तृप्तिश्च, तन्द्रा च, निद्राधिक्यं च, स्तैमित्यं च, गुरुगात्रता च, आलस्यं च, मुखमाधुर्यं च, मुखस्रावश्च, श्लेष्मोद्गिरणं च, मलस्याधिक्यं च, बलासकश्च , अपक्तिश्च, हृदयोपलेपश्च, कण्ठोपलेपश्च, धमनीप्रति(वि)चयश्च, गलगण्डश्च, अतिस्थौल्यं च, शीताग्निता च, उदर्दश्च, श्वेतावभासता च, श्वेतमूत्रनेत्रवर्चस्त्वं च; इति विंशतिः श्लेष्मविकाराः श्लेष्मविकाराणामपरिसङ्ख्येयानामाविष्कृततमा व्याख्याता भवन्ति||१७|| सर्वेष्वपि खल्वेतेषु श्लेष्मविकारेषूक्तेष्वन्येषु चानुक्तेषु श्लेष्मण इदमात्मरूपमपरिणामि कर्मणश्च स्वलक्षणं यदुपलभ्य तदवयवं वा विमुक्तसन्देहाः श्लेष्मविकारमेवाध्यवस्यन्ति कुशलाः; तद्यथा- स्नेहशैत्यशौक्ल्यगौरवमाधुर्यस्थैर्यपैच्छिल्यमार्त्स्न्यानि श्लेष्मण आत्मरूपाणि; एवंविधत्वाच्च श्लेष्मणः कर्मणः स्वलक्षणमिदमस्य भवति तं तं शरीरावयवमाविशतः; तद्यथा- श्वैत्यशैत्यकण्डूस्थैर्यगौरवस्नेहसुप्तिक्लेदोपदेहबन्धमाधुर्यचिरकारित्वानि श्लेष्मणः कर्माणि; तैरन्वितं श्लेष्मविकारमेवाध्यवस्येत्||१८|| तं कटुकतिक्तकषायतीक्ष्णोष्णरूक्षैरुपक्रमैरुपक्रमेत स्वेदवमनशिरोविरेचनव्यायामादिभिः श्लेष्महरैर्मात्रां कालं च प्रमाणीकृत्य; वमनं तु सर्वोपक्रमेभ्यः श्लेष्मणि प्रधानतमं मन्यन्ते भिषजः, तद्ध्यादित एवामाशयमनुप्रविश्योरोगतं केवलं वैकारिकं श्लेष्ममूलमूर्ध्वमुत्क्षिपति, तत्रावजिते श्लेष्मण्यपि शरीरान्तर्गताः श्लेष्मविकाराः प्रशान्तिमापद्यन्ते, यथा भिन्ने केदारसेतौ शालियवषष्टिकादीन्यनभिष्यन्द्यमानान्यम्भसा प्रशोषमापद्यन्ते तद्वदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
தப்திர்யேந தப்தமிவாத்மாநஂ ஸர்வதா மந்யதே| பலாஸகஃ பலக்ஷயஃ; கிஂவா ஶ்லேஷ்மோத்ரேகாந்மந்தஜ்வரித்வஂ, ஸ்தூலாங்கதா வா பலாஸகஃ| தமநீப்ரதிசயோ தமந்யுபலேபஃ | ஶீதாக்நிதா மந்தாக்நிதா| மார்த்ஸ்ந்யஂ மஸணதா| ஶ்லேஷ்மகர்மஸு ஸுப்திர்நிஷ்க்ரியத்வேந, வாதே து ஸ்பர்ஶாஜ்ஞாநேந| அத்ராமாஶயமநுப்ரவிஶ்யேதி வசநேந ஶ்லேஷ்மஸ்தாநேஷ்வாமாஶயஸ்ய ப்ராதாந்யஂ, பூர்வஂ து ‘தத்ராபி உரோ விஶேஷேண’ இதி வசநேநோரஃ ப்ரதாநம்; ஏவமுபயமபி துல்யஂ ஜ்ஞேயம்||௧௭-௧௯||
Adhikarana ௧௩ (௨௦-௨௨) · Śloka ௨௨
பவந்தி சாத்ர- ரோகமாதௌ பரீக்ஷேத ததோऽநந்தரமௌஷதம்| ததஃ கர்ம பிஷக் பஶ்சாஜ்ஜ்ஞாநபூர்வஂ ஸமாசரேத்||௨௦|| யஸ்து ரோகமவிஜ்ஞாய கர்மாண்யாரபதே பிஷக்| அப்யௌஷதவிதாநஜ்ஞஸ்தஸ்ய ஸித்திர்யதச்சயா||௨௧|| யஸ்து ரோகவிஶேஷஜ்ஞஃ ஸர்வபைஷஜ்யகோவிதஃ| தேஶகாலப்ரமாணஜ்ஞஸ்தஸ்ய ஸித்திரஸஂஶயம்||௨௨||
भवन्ति चात्र- रोगमादौ परीक्षेत ततोऽनन्तरमौषधम्| ततः कर्म भिषक् पश्चाज्ज्ञानपूर्वं समाचरेत्||२०|| यस्तु रोगमविज्ञाय कर्माण्यारभते भिषक्| अप्यौषधविधानज्ञस्तस्य सिद्धिर्यदृच्छया||२१|| यस्तु रोगविशेषज्ञः सर्वभैषज्यकोविदः| देशकालप्रमाणज्ञस्तस्य सिद्धिरसंशयम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ஸம்ப்ரதி ரோகஜ்ஞாநஸ்ய சிகித்ஸாயாமுபயோகமாஹ- ரோகமித்யாதி| ஔஷதஂ பரீக்ஷேதேதி ஸம்பந்தஃ| ஔஷதபரீக்ஷா ரோகாபேக்ஷிணீ, தேந ததநந்தரமேவ ஸா பவதீதி பாவஃ| ததஃ கர்மேதி சிகித்ஸாம்| ஜ்ஞாநபூர்வமிதி கர்மதர்ஶநஜநிதஜ்ஞாநபூர்வம்||௨௦-௨௨||
Adhikarana ௧௪ (௨௩-௨௫) · Śloka ௨௫
தத்ர ஶ்லோகாஃ- ஸங்க்ரஹஃ ப்ரகதிர்தேஶோ விகாரமுகமீரணம் | அஸந்தேஹோऽநுபந்தஶ்ச ரோகாணாஂ ஸம்ப்ரகாஶிதஃ||௨௩|| தோஷஸ்தாநாநி ரோகாணாஂ கணா நாநாத்மஜாஶ்ச யே| ரூபஂ பதக் ச தோஷாணாஂ கர்ம சாபரிணாமி யத்||௨௪|| பதக்த்வேந ச தோஷாணாஂ நிர்திஷ்டாஃ ஸமுபக்ரமாஃ| ஸம்யங்மஹதி ரோகாணாமத்யாயே தத்த்வதர்ஶிநா||௨௫||
तत्र श्लोकाः- सङ्ग्रहः प्रकृतिर्देशो विकारमुखमीरणम् | असन्देहोऽनुबन्धश्च रोगाणां सम्प्रकाशितः||२३|| दोषस्थानानि रोगाणां गणा नानात्मजाश्च ये| रूपं पृथक् च दोषाणां कर्म चापरिणामि यत्||२४|| पृथक्त्वेन च दोषाणां निर्दिष्टाः समुपक्रमाः| सम्यङ्महति रोगाणामध्याये तत्त्वदर्शिना||२५||
🔊 Audio coming soon
ஸங்க்ரஹே ஸங்க்ரஹ இதி ‘சத்வாரோ ரோகா’ இத்யாதிஸங்க்ஷேபோக்திஃ| ப்ரகதிரிதி ‘த்விவிதா புநஃ’ இத்யாதிநா| தேஶ இதி ‘த்விவிதஂ சைஷாமதிஷ்டாநம்’ இத்யாதிநா| விகாராஶ்ச முகஂ ச விகாரமுகஂ, தத்ர ‘விகாராஃ புநஃ’ இத்யாதிநா விகாராஃ, ‘முகாநி’ இத்யாதிநா முகம்| ‘த்வயோஸ்து’ இத்யாதிநா ஈரணம்| அஸந்தேஹஃ ‘ந சாந்யோந்ய’ இத்யாதிநா| ‘ஸர்வேஷு’ இத்யாதிநா அநுபந்தஃ| நாநாத்மஜாஃ ஸர்வே இதி தோஷாந்தராஸம்பக்ததோஷஜந்யா உக்தாஃ||௨௩-௨௫||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௫
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே மஹாரோகாத்யாயோ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௦|| ஸமாப்தோ ரோகசதுஷ்கஃ||௫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने महारोगाध्यायो नाम विंशोऽध्यायः||२०|| समाप्तो रोगचतुष्कः||५||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யவ்யாக்யாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரோகசதுஷ்கே மஹாரோகாத்யாயோ விஂஶதிதமஃ||௨௦||