௧௯. அஷ்டோதரீயோऽத்யாயஃ

பூர்வாத்யாயே ப்ரோக்தஂ “வ்யவஸ்தாகரணஂ தேஷாஂ யதாஸ்தூலேஷு ஸங்க்ரஹஃ” (ஸூ. ௧௮) இதி, ததநு ஜிஜ்ஞாஸாயாமஷ்டாவுதராணீத்யாதிஂ யதாஸ்தூலஂ ஸங்க்ரஹோऽபிதீயதே| அஷ்டோதரீய இதி சார்தபரா ஸஞ்ஜ்ஞா||௧-௨||

உதராபிதாநமாதௌ பூர்வாத்யாயோக்தஶோதஸாமாந்யாத்; உதாராண்யுத்ஸேதஸாமாந்யாச்சோதப்ரபேதா ஏவ||௩||

இஹைகாதி ஸங்க்யாபரித்யாகாதஷ்டஸங்க்யாக்ரஹணமாதௌ கதம், அஷ்டஸங்க்யாயா பஹுத்வேந ப்ராதாந்யாத்; விஂஶதிஸங்க்யமேஹாதீநாமூநவிஂஶத்யாத்யதஃஸங்க்யாநுபூர்வீப்ராப்த்யபாவாந்ந கதஃ ப்ரதமஂ நிவேஶஃ| யத்யபி சிகித்ஸிதேऽஷ்டாதஶ குஷ்டாநி, ததாऽபீஹ மஹாகுஷ்டாபிப்ராயேண ஸப்தோச்யந்தே| ஷடுதாவர்தா இத்யத்ர நவேகாந்தாரணீயோக்தந்யாயேநோச்சாராதிநிரோதஜாதய உதாவர்தா இஹோச்யந்தே| குல்மைர்வ்யாக்யாதா இதி யதா குல்மபேதாஸ்ததா ப்லீஹதோஷாஃ| பஞ்ச தஷ்ணேதி ஸம்போஜநஸ்நேஹாதிஜநிதாநாமபி வாதாதிஜாஸ்வேவாவரோதாத்| ஸ்தாநமிவ ஸ்தாநஂ காரணஂ; தேந, அநஶநஸ்தாநாந்யரோசகாநி; அநேந காரணேந கார்யாண்யரோசகாநி லக்ஷ்யந்தே ; தேந ரோகஸங்க்ரஹே காரணாபிதாநமந்யாய்யமிதி ந பவதி| பூர்வோத்தேஶமபிஸமஸ்யேதி கியந்தஃஶிரஸீயே விஸ்தரோக்தாந் ஸங்க்ஷிப்ய; கிஂவா கியந்தஃஶிரஸீய ஏவ “அர்தாவபேதகோ வா ஸ்யாத்” (ஸூ. ௧௭) இத்யாத்யுத்திஷ்டாநபிஸமஸ்ய பரித்யஜ்ய ஶிரஸ்யேவ ருஜாரூபா யே பஞ்ச த உச்யந்தே| ‘ஸாஹஸஂ ஸந்தாரணஂ க்ஷயோ விஷமாஶநம்’ இதி பாடே காரணேந கார்யஂ சதுர்விதஃ ஶோஷ உச்யதே| த்வௌ ஜ்வராவித்யாதௌ ஶீதஸமுத்தத்வேநைவோஷ்ணாபிப்ராயதா லப்தா, யதோ நிதாநவிபரீதமிச்சதி ஜ்வரீ; ததிஹோஷ்ணாபிப்ராயதாவிஶேஷணஂ ஶீதர்துஸமுத்தத்வேந பைத்திகஸ்யாபி ஜ்வரஸ்ய ஶீதஸமுத்தத்வநிராஸார்தம்; ஏவஂ ஶீதாபிப்ராயேऽபி வாச்யம்| த்விவிதமாமமிதி ஆமவிஷஸ்ய த்ரிவிதகுக்ஷீயே வக்ஷ்யமாணஸ்யாலஸக ஏவாந்தர்பாவாத்; அந்யே த்வாமவிஷஸ்ய விஷத்வேநாந்யவிஷதந்த்ரவிஷயத்வாதிஹாக்ரஹணமிதி ப்ருவதே| அதத்த்வாபிநிவேஶோ மாநஸோ விகாரஃ, ஸ ச ஸர்வஸஂஸாரிதுஃகஹேதுதயா கத இத்யுச்யதே| க்ரிமீணாஂ ஸஞ்ஜ்ஞா ப்ராயோ ரூடா ஜ்ஞாதவ்யா| பிபீலிகா லிக்யாஃ| தோஷஸ்ய தூஷ்யேண ரக்தாதிநா ஸஂஸர்கோ தோஷதூஷ்யஸஂஸர்கஃ, ப்ரகதிஃ காரணம்; தத்ர தோஷதூஷ்யஸஂஸர்கநிர்தேஶேந ரக்தயோந்யாதயஃ, ப்ரகதிநிர்தேஶேந ப்ராக்சரணாதயோ யோநிவ்யாபத்திசிகித்ஸிதஂ வீக்ஷ்ய வ்யாகர்தவ்யாஃ| அத்ர மதா ஏவ மதாத்யயரூபதாஂ யாந்தீதி கத்வா மதாத்யயாஃ பதங்நோக்தாஃ| இஹ சோக்தாநாஂ ரோகாணாஂ யத்யபி ப்ரகாராந்தரேணாந்யதாऽபி ஸங்க்யா பவதி; ததா ஹி- அஷ்டௌ ஜ்வராஃ, த்வாவுந்மாதௌ நிஜாகந்துகபேதேநேத்யாதி, ததாऽபி ப்ரதாநவிவக்ஷயா ஏத ஏவ பேதா கஹீதாஃ; ப்ராதாந்யஂ ச ஸ்வாதிகாரே ரோகாணாமநுஸரணீயம்||௪||

ஸம்ப்ரத்யஷ்டோதராதீநாஂ ததா வக்ஷ்யமாணாநாஂ மஹாரோகே ததாऽநுக்தாநாமிஹ தந்த்ரே ரோகாணாஂ நிஜாநாஂ வாதபித்தஶ்லேஷ்மாண ஏவ வ்யஸ்தாஃ ஸமஸ்தா வா காரணஂ பவந்தீத்யேதத்ரூபஂ ரோகாணாஂ சிகித்ஸோபயோகி ஸூத்ரஂ தர்ஶயிதுமாஹ- ஸர்வ இத்யாதி| ஸர்வ இத்யுக்தா அநுக்தாஶ்ச| யத்யப்யாகந்துஷ்வபி தோஷஸம்பந்தோ ந வ்யபிசரதி, ததாऽப்யாகந்தௌ ரோகே தோஷாபேக்ஷயா ந சிகித்ஸேத்யாகந்துவ்யுதாஸார்தஂ நிஜா இத்யுக்தம்| ஸ்வஶப்தேநாகந்துகதஂ தாதுவைஷம்யஂ நிராகரோதி| நநு, யதி வாதாதிஜந்யா ஏவ ஸர்வவிகாராஸ்தத் கிமர்தமந்யதாऽப்யுதராதயஃ ப்லீஹஜத்வாதிபிர்நிர்திஶ்யந்த இத்யாஹ- வாதபித்தேத்யாதி| ஸ்தாநஂ ரஸாதயோ பஸ்த்யாதயஶ்ச, ஸஂஸ்தாநம் ஆகதிர்லக்ஷணமிதி யாவத், ப்ரகதிஃ காரணம், ஏஷாஂ விஶேஷாநபிஸமீக்ஷ்ய தாஂஸ்தாநுபதிஶந்தீதி ‘அஷ்டாவுதராணி’ இத்யேவம்மாத்யுபதிஶந்தி| ததாத்மகாநபீதி வாதாதிஜநிதாநபி| தத்ர, ஸ்தாநவிஶேஷாதுபதேஶோ யதா- ஊருஸ்தம்பரக்தயோநிகாமலாப்ரபதயஃ; ஸஂஸ்தாநவிஶேஷாத் பிடகாகுல்மப்ரபதயஃ; ப்ரகதிவிஶேஷாச்ச்லேஷ்மப்லீஹோதரப்ரபதயஃ| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- யதஸ்தாநேவேதி வாதாதிஜாநேவேதி வ்யபதிஶந்தி; ததாத்மகாநபீதி யதோக்தாஷ்டாதிஸங்க்யாயுக்தாநபி| யத்யபி ப்லீஹாதிகாரணாந்தரேண பிந்நா அபி ரோகாஸ்ததாऽபி வாதாதிஸ்தாநஜந்யத்வேந ததா வாதாதிலக்ஷணயுக்தத்வேந ததா வாதாதிகாரணஜாதத்வேந வாதாதிஜா ஏவ ஸர்வவிகாரா இதி வாக்யார்தஃ||௫||

அமுமேவார்தஂ ஶ்லோகேநாஹ- ஸ்வதாத்வித்யாதி| ஸ்வஶப்தோऽக்ரே வக்ஷ்யமாணஶரீராபேக்ஷஃ; தேந ஶரீரதாதுவைஷம்யஂ கஹ்யதே, மாநஸஂ து ப்ரதிக்ஷிப்யதே| தாதவஶ்ச ந ஸ்வரூபேண ரோககாரணமிதி வைஷம்யபதஂ கதம்| ஆகந்தவோ ஹி ரோகா அபிகாதஜ்வராதயோ தாதுவைஷம்யஜா பவந்தி, அதஸ்தஹ்யுதாஸார்தஂ நிமித்தபதம்; ஆகந்துஷு வைஷம்யஂ வித்யமாநமபி காரணத்வேந ந வ்யபதிஶ்யதே, அப்ரதாநத்வாத்; கிந்த்வாகந்துரேவ லகுடாதிப்ரஹாரஸ்தத்ர சிகித்ஸாவிஶேஷப்ரயோஜகஃ காரணஂ, நிஜே து வைஷம்யமேவ சிகித்ஸாப்ரயோஜகம்| நிமித்தஜா இதி ச ஸ்வதாதுவைஷம்யபதஸ்ய கர்மதாரயத்வேந, பஹுவ்ரீஹிபக்ஷே த்வநர்தகமேவ ஸ்யாத்| விகாரஸங்கா இதி ‘அஷ்டாவுதராணி’ இத்யாதயஃ| பஹுவசநேநைவ பஹுத்வே லப்தே புநஃ ‘பஹவஃ’ இதி வசநஂ பஹுவசநஸ்ய த்ரித்வமாத்ரேணைவ சரிதார்தத்வநிஷேதார்தம்| ந தே பித்தகபாநிலேப்யஃ பதகிதி பித்தகபாநிலா ஏவ தே தூஷ்யாதிவிஶேஷபாஜ இத்யர்தஃ| இஹ பித்தமாதௌ கதஂ சந்தோऽநுரோதாத்; கிஂவா ப்ராதாந்யாநியமஜ்ஞாபநார்தஂ கதம்| அத்ர ச தாதுவைஷம்யமாத்ரஂ விகாரோ நோக்தஃ, தஸ்ய வாதாதிவைஷம்யரூபத்வேந ஸித்தத்வாதேவ; யஸ்து தாதுவைஷம்யவிஶேஷோ தாதுவைஷம்யஜாதோ ஜ்வராதிரூபஃ, ஸ இஹ ஶிஷ்யஂ ப்ரதி விகதவாதாத்யபேதேந ப்ரதிபாத்யதே| தத இதி பூர்வோக்தவிகாரஸங்காத்| விஶிஷ்டா இதி பித்தகபாநிலவ்யதிரிக்தாஃ||௬||

ஸம்ப்ரதி பிந்நயோர்நிஜாகந்த்வோஃ ஸம்பந்தமாஹ- ஆகந்துரித்யாதி| நிஜஂ ப்ரதமஸமுத்பந்நஂ விகாரமாகந்துர்பூதாதிஜந்யோ விகாரஃ அந்வேதி அநுகதோ பவதி, யதா- தோஷஜ ஏவ ஜ்வரே உந்மாதே வா பஶ்சாத்பூதநிவேஶோऽபி பவதி; ததாऽऽகந்துமுத்பந்நமபிகாதஜஂ ஜ்வரஂ பூதஜஂ சோந்மாதஂ பஶ்சாத்தேதுமாஸாத்ய நிஜோऽபி தத்ர தோஷலக்ஷணலக்ஷிதோ கதோ பவதி| ‘அபி ப்ரவத்தஃ’ இதி வசநேந ஆகந்த்வவஸ்தாயாமபி நிஜதோஷோ வத்தோऽஸ்த்யேவ, பரஂ ப்ரவத்தோऽஸௌ ந பவதி ஸ்வலக்ஷணாகர்தத்வேநேதி தர்ஶயதி| அபிஶப்தேந நிஜஸ்ய நிஜேந ததாऽகந்தோரப்யாகந்துநாऽநுபந்தஃ ஸூச்யதே| அத்ர நிஜாகந்த்வோரநுபந்தே கார்யமாஹதத்ரேத்யாதி| அநுபந்தஃ பஶ்சாத்காலஜாதஃ| ப்ரகதிஃ மூலபூதஃ| ஸம்யக்ஜ்ஞாத்வேதி பலவத்த்வாபலவத்த்வாதிநா; கிஂவா, அநுபந்தஃ அப்ரதாநஃ; ப்ரகதிஃ அநுபந்த்யஃ ப்ரதாநமித்யர்தஃ| யதுக்தஂ- “ஸ்வதந்த்ரோ வ்யக்தலிங்கோ யதோக்தஸமுத்தாநப்ரஶமோ பவத்யநுபந்த்யஃ, அதோ விபரீதஸ்த்வநுபந்தஃ” (வி. ௬) இதி||௭||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யவ்யாக்யாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரோகசதுஷ்கேऽஷ்டோதரீயோ நாமோநவிஂஶோऽத்யாயஃ||௧௯||