Adhikarana అథ వర్త్మరోగవిజ్ఞానీయో నామైకాదశోఽధ్యాయః - ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో వర్త్మరోగవిజ్ఞానీయం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నిజహేతుత్వాదుక్తశిష్టత్వాత్ కాయచికిత్సాఙబూతత్వాచ్చోర్ధ్వాంగచికిత్సాయా అవసరస్తత్రాపి చక్షుషః ప్రాధాన్యాత్తస్యైవ వర్త్మసంధిసితాసితదృష్టిక్రమేణ నిర్ణయః క్రియతే| తత్ర తావద్వర్త్మరోగాణాం హేత్వాదిప్రదర్శనాధ్యాయ ఆరభ్యతే| వర్త్మ నేత్రపుటం||1||
Adhikarana నేత్రరోగాణాం సామాన్యో హేతుః సంప్రాప్తిశ్చ (౨) · Śloka ౨
సర్వరోగనిదానోక్తైరహితైః కుపితా మలాః|
అచక్షుష్యైర్విశేషేణ ప్రాయః పిత్తానుసారిణః|
సిరాభిరూర్ధ్వం ప్రసృతా నేత్రావయవమాశ్రితాః|
వర్త్మ సంధిం సితం కృష్ణం దృష్టిం వా సర్వమక్షి వా|
రోగాన్ కుర్యుః ||2||
View original
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः|
अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः|
सिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः|
वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा|
रोगान् कुर्युः ||२||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వరోగేత్యాదినాసామాన్యేనాక్షిరోగాణాం నిదానం సంప్రప్తిశ్ఛోచ్యతే| సర్వరోగనిదానే యాన్యహితాన్యుక్తాని తైర్విశేషేణ చాచక్షుష్యైర్మలా వాతాదయః కుపితాః సిరాభిశ్ఛ యథాస్వం కోష్ఠాదూర్ధ్వం శిరఃప్రసృతా వర్త్మాదికం చ నేత్రస్యావయవం సర్వమేవ వా నేత్రమాశ్రితా రోగాన్ నానావిధాన్ కుర్యుః| కింభూతా ఆహ| ప్రాయో బాహుల్యేన దోషాః పిత్తానుసారిణః పిత్తప్రధానాః| ప్రాయో నేత్రయో రోగకరా ఇత్యర్థః||2||
Adhikarana కృచ్ఛ్రోన్మీలం (౩) · Śloka ౩
చలస్తత్ర ప్రాప్య వర్త్మాశ్రయాః సిరాః|
సుప్తోత్థితస్య కురుతే వర్త్మస్తంభం సవేదనం|
పాంసుపూర్ణాభనేత్రత్వం కృచ్ఛ్రోన్మీలనమశ్రు చ|
విమర్దనాత్స్యాచ్చ శమః కృచ్ఛ్రోన్మీలం వదంతి తం||3||
View original
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः|
सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्|
पांसुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च|
विमर्दनात्स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तम्||३||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్రైవంస్థితే చలో వాయుః ప్రధానో వర్త్మాశ్రయాః సిరాః ప్రాప్య సుప్తోత్థితస్య తత్కాలత్యక్తనిద్రస్య పుంసో వర్త్మస్తంభాదికం కురుతే| తస్య చ రోగస్య విమర్దనాచ్ఛమః స్యాత్| తం రోగవిశేషమాచార్యా నామ్నా కృచ్ఛ్రోన్మీలమితి వదంతి||3||
Adhikarana నిమేషః (౪) · Śloka ౪
చాలయన్వర్త్మనీ వాయుర్నిమేషోన్మేషణం ముహుః|
కరోత్యరుఙ్నిమేషోఽసౌ ||4||
View original
चालयन्वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः|
करोत्यरुङ्निमेषोऽसौ ||४||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాయుః క్రుద్ధో వర్త్మనీ చాలయన్ ముహుర్నిమిషోన్మేషణం కరోతి| అరుగితి వినా రుజం| అసౌ రోగో నిమేషాఖ్యః||4||
Adhikarana వాతహతవర్త్మ (౫) · Śloka ౫
వర్త్మ యత్తు నిమీల్యతే|
విముక్తసంధి నిశ్ఛేష్టం హీనం వాతహతం హి తత్||5||
View original
वर्त्म यत्तु निमील्यते|
विमुक्तसन्धि निश्छेष्टं हीनं वातहतं हि तत्||५||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యత్తు వర్త్మ వాయునా నిమీల్యతే న కదాచిదున్మీల్యతే తద్వర్త్మ నామ్నా వాతహతముచ్యతే| కింభూతం వర్త్మాహ| విముక్తసంధి విస్రస్తబంధనం| నిశ్ఛేష్టం హీనం చ||5||
Adhikarana కుంభికాః (౬) · Śloka ౬
కృష్ణాః పిత్తేన బహ్వ్యోఽంతవర్త్మ కుంభీకబీజవత్|
ఆధ్మాయంతే పునర్భిన్నాః పిటికాః కుంభిసంజ్ఞకాః||6||
View original
कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तवर्त्म कुम्भीकबीजवत्|
आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञकाः||६||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అంతర్వత్మ వర్త్మనోఽంతర్భాగే పిత్తేన కృష్ణాః పిటికా భవంతి| యా భిన్నాః కుంభీకబీజవత్ కుముదతండులవత్ పునరాధ్మాయంతే పరిపూర్వంతే| తాః పిటకాః కుంభినామ్న్యః||6||
Adhikarana పిత్తోత్క్లిష్టవర్త్మ (౭) · Śloka ౭
సదాహక్లేదనిస్తోదం రక్తాభం స్పర్శనాక్షమం|
పిత్తేన జాయతే వర్త్మ పిత్తోత్క్లిష్టముశంతి తత్||7||
View original
सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्|
पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्||७||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తేన సదాహాదిగుణం వర్త్మ జాయతే భవతి| తద్వర్త్మ నామ్నా పిత్తోత్క్లిష్టముశంతి||7||
Adhikarana పక్ష్మశాతం (౮) · Śloka ౮
కరోతి కండూం దాహం చ పిత్తం పక్ష్మాంతమాశ్రితం|
పక్ష్మణాం శతనం చాను పక్ష్మశాతం వదంతి తం||8||
View original
करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमाश्रितम्|
पक्ष्मणां शतनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्||८||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పక్ష్మాంతమాశ్రితం పిత్తం కండూవాదికం కరోతి తం రోగమాచార్యా నామ్నా పక్ష్మశాతమితి వదంతి||8||
Adhikarana పోథకీ (౯) · Śloka ౯
పోథక్యః పిటకాః శ్వేతాః సర్షపాభా ఘనాః కఫాత్|
శోఫోపదేహరుక్కండూపిచ్ఛిలాస్రసమన్వితాః||9||
View original
पोथक्यः पिटकाः श्वेताः सर्षपाभा घनाः कफात्|
शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलास्रसमन्विताः||९||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శ్వేతా ఆకృత్యా చ సర్షపసదృశా ఘనాః సంహతాః శోఫాదిసమన్వితాశ్ఛ పిటకాః కఫాద్భేతోర్భవంతి| తాశ్ఛ పిటాకాః కఫాద్భేతోర్భవంతి| తా నామ్నా పోథక్య ఇత్యుచ్యంతే||9||
Adhikarana కఫోత్క్లిష్టవర్త్మ (౧౦) · Śloka ౧౦
కఫోత్క్లిష్టం భవేద్వర్త్మ స్తంభక్లేదోపదేహవత్||10||
View original
कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్తంభాదిమద్వర్త్మ భవేత్ కఫాదితి ప్రకరణాత్| తద్వర్త్మ నామ్నా కఫోత్క్లిష్టమిత్యుచ్యతే||10||
Adhikarana లగణః (౧౧) · Śloka ౧౧
గ్రంథిః పాండురరుక్పాకః కండూమాన్ కఠినః కఫాత్|
కోలమాత్రః స లగణః కించిదల్పస్తతోఽథవా||11||
View original
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्|
कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथवा||११||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫోద్భేతోః కోలమాత్రో బదరమాత్రస్తతో వా కోలాత్ కించిదల్పః పాండ్వాదిగుణో గ్రంథిర్నామ్నా లగణ ఇత్యుచ్యతే||11||
Adhikarana ఉత్సంగా (౧౨) · Śloka ౧౨
రక్తా రక్తేన పిటకా తత్తుల్యపిటకాచితా|
ఉత్సంగాఖ్యా ||12||
View original
रक्ता रक्तेन पिटका तत्तुल्यपिटकाचिता|
उत्सङ्गाख्या ||१२||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రక్తేన వాతాదిదుష్టేన రక్తా లోహితవద్రక్తవర్ణా పిటకా భవతి| తత్తుల్యాభిః ప్రధానసదృశాభిరన్యాభిః పిటకాభిరాచితా కృతసంచయా సా పిటకా నామ్నోత్సంగేత్యుచ్యతే ||12||
Adhikarana ఉత్క్లిష్టం వర్త్మ (౧౩) · Śloka ౧౩
తథోక్లిష్టం రాజిమత్ స్పర్శనాక్షమం||13||
View original
तथोक्लिष्टं राजिमत् स्पर्शनाक्षमम्||१३||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తథేతి రక్తేనోత్క్లిష్టన్నామ వర్త్మ తత్తద్రాజిమత్ స్పర్శనాక్షమంచ||13||
Adhikarana అర్శోవర్త్మ (౧౪) · Śloka ౧౪
అర్శోఽధిమాంసం వర్త్మాంతః స్తబ్ధం స్నిగ్ధం సదాహరుక్|
రక్తం రక్తేన తత్స్రావిచ్ఛిన్నం ఛిన్నం చ వర్ధతే||14||
View original
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्|
रक्तं रक्तेन तत्स्राविच्छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१४||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రక్తేనాసృజా వర్త్మాంతర్వర్త్మనోఽంతభాగే రక్తం లోహితమధిమాంసం భవతి స్తబ్ధాదిగుణకమిత్యధిమాంసమర్మ ఇతి నామ్నోచ్యతే||14||
Adhikarana అంజననామికా (౧౫) · Śloka ౧౫
మధ్యే వా వర్త్మనోఽంతే వా కండూషారుగ్వతీ స్థిరా|
ముద్గమాత్రాసృజా తామ్రా పిటకాంజననామికా||15||
View original
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा|
मुद्गमात्रासृजा ताम्रा पिटकाञ्जननामिका||१५||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అసృజా రక్తేన వర్త్మనోఽంతే వా మధ్యే వా కండూవాదిమతీ స్థిరా ముద్గప్రమాణా తామ్రవర్ణ చ యా పిటకా భవతి సా నామ్నా అంజననామికేత్యుచ్యతే ||15||
Adhikarana బిసవర్త్మ (౧౬) · Śloka ౧౬
దోషైర్వత్మ బహిః శూనం యదంతః సూక్ష్మకాచితం|
సస్రావమంతరుదకం బిసాభం బిసవర్త్మ తత్||16||
View original
दोषैर्वत्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मकाचितम्|
सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१६||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దోషైస్త్రిభిర్యద్వర్త్మ బహిః శూనమంతః సూక్ష్మచ్ఛిద్రం సస్రావమంతరుదకం యస్మిన్ బిసే తత్సదృశం భవతి తద్వర్త్మ నామ్నా బిసవర్త్మ ఇత్యుచ్యతే||16||
Adhikarana ఉత్క్లిష్టవర్త్మ (౧౭) · Śloka ౧౭
యద్వర్త్మోక్లిష్టముత్క్లిష్టమకస్మాన్మ్లానతామియాత్|
రక్తదోషత్రయోత్క్లేశాద్భవత్యుత్క్లిష్టవర్త్మ తత్||17||
View original
यद्वर्त्मोक्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्|
रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१७||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రక్తస్య దోషత్రయస్య చ మిశ్రీభావేన తేషాముత్క్లేశాద్ధేతోర్యద్వర్త్మ పునరుత్క్లిష్టం స్వయమేవ పునర్మ్లానతామియాత్ కించిత్పారే శోషం గచ్ఛతి తద్వర్త్మ నామ్నోత్క్లిష్టవర్త్మేత్యుచ్యతే||17||
Adhikarana శ్యావవర్త్మ (౧౮) · Śloka ౧౮
శ్యావవర్త్మ మలైః సాస్రైః శ్యావం రుక్లేదశోఫవత్||18||
View original
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्लेदशोफवत्||१८||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సాస్రైః సరక్తైర్మలైర్వాతాదిభిస్త్రిభిర్మిశ్రీభూతైః శ్యావం వర్ణేన రుగాదియుక్తం చ యద్వర్త్మ భవతి తన్నామ్నా శ్యావవర్త్మోచ్యతే||18||
Adhikarana శ్లిష్టవర్త్మ (౧౯) · Śloka ౧౯
శ్లిష్టాఖ్యం వర్త్మనీ శ్లిష్టే కండూశ్వయథురాగిణీ||19||
View original
श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१९||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సాస్రైరేవ చ మలైర్వర్త్మనీ ద్వే కండూవాదిత్రయయుక్తే పరస్పరశ్లిష్టే చ భవతః తద్వర్త్మ శ్లిష్టాఖ్యముచ్యతే||19||
Adhikarana సికతావర్త్మ (౨౦) · Śloka ౨౦
వర్త్మంతఃపిటకా రూక్షాః కర్కశాః సికతోపమాః|
సికతావర్త్మ ||20||
View original
वर्त्मन्तःपिटका रूक्षाः कर्कशाः सिकतोपमाः|
सिकतावर्त्म ||२०||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వర్త్మనోఽంతర్భాగే రూక్షత్వాదిగుణాః పిటకా భవంతి తద్వర్త్మ నామ్నా సికతావర్త్మోచ్యతే||20||
Adhikarana కర్దమవర్త్మ (౨౧) · Śloka ౨౧
కృష్ణం తు కర్దమం కర్దమోపమం||21||
View original
कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||२१||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కృష్ణం కర్దమసదృశం మార్దవేన యద్వర్త్మ తన్నామ్నా కర్దమముచ్యతే||21||
Adhikarana వహలవర్త్మ (౨౨) · Śloka ౨౨
బహలం బహలైర్మాంసైః సవర్ణైశ్ఛీయతే సమైః||22||
View original
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्छीयते समैः||२२||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యద్వర్త్మ సమైర్వహలైర్ఘనైర్మాంసైశ్ఛీయతే తన్నామ్నా వహలమిత్యుచ్యతే||22||
Adhikarana కుకూణకః (౨౩) · Śloka ౨౩
కుకూణకః శిశోరేవ దంతోత్పత్తినిమిత్తజః|
స్యత్తేన శిశురిచ్ఛూనతామ్రాక్షో వీక్షణాక్షమః|
సవర్త్మశూలపైచ్ఛిల్యకర్ణనాసాక్షిమర్దనః||23||
View original
कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः|
स्यत्तेन शिशुरिच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः|
सवर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्दनः||२३||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
దంతోద్భవతో యో వర్త్మరోగః శిశోరేవ భవతి స నామ్నా కుకూణకః తేనోచ్ఛూనాదిరూపాక్షః శిశుః స్యాత్|| 23||
Adhikarana పక్ష్మోపరోధః (౨౪) · Śloka ౨౪
పక్ష్మోపరోధే సంకోచో వర్త్మనోర్జాయతే తతః|
ఖరతాంతర్ముఖత్వం చ రోమ్ణామన్యాని వా పునః|
కంటకైరివ తీక్ష్ణాగ్రైర్ఘృష్టం తైరక్షి శూయతే|
ఊష్యతే చానిలాదిద్విడల్పాహం శాంతిరుద్ధృతైః||24||
View original
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनोर्जायते ततः|
खरतान्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः|
कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते|
ऊष्यते चानिलादिद्विडल्पाहं शान्तिरुद्धृतैः||२४||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పక్ష్మోపరోధనామ్ని రోగే వర్త్మనోః సంకోచో జాయతే తథా రోమ్ణామపి వర్త్మభవానాం సంకోచః ఖరతాంతర్ముఖత్వంచ జాయతే| అన్యాని వా రోమాణి జాయంతే| తైశ్ఛ రోమభిస్తీక్ష్ణాగ్రైః కంటకసదృషైర్ఘృష్టం సదక్షి శూయతే| ఊష్యతే సదాహం భవతి అనిలాదిస్పర్శం చ ద్వేష్టి| తైశ్ఛ రోమభిరుద్ధృతైరపనీతైరల్పాహం స్తోకాని దినాని రుజశ్శాంతిర్భవతి పునస్తథైవ భవతి||24||
Adhikarana అలజీ (౨౫) · Śloka ౨౫
కనీనకే బహిర్వర్త్మ కఠినో గ్రంథిరున్నతః|
తామ్రః పక్వోస్రపూయస్రుదలజ్యాధ్మాయతే ముహుః||25||
View original
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः|
ताम्रः पक्वोस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२५||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కనీనకే నాసానికటే నేత్రాంతే బహిర్వర్త్మనో బహిర్భాగే కఠినత్వాదిగుణో గ్రంథిర్భవతి ముహురాధ్మాయతేఽర్థాన్ముహుః స్రవతి స గ్రంథిర్నామ్నా అలజీత్యుచ్యతే||25||
Adhikarana వర్త్మార్బుదం (౨౬) · Śloka ౨౬
వర్త్మాంతమాంసపిండాభః శ్వయథుర్గ్రథితోఽరుజః|
సాస్రైః స్యాదర్బుదో దోషైర్విషమో బాహ్యతశ్ఛలః||26||
View original
वर्त्मान्तमांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः|
सास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्छलः||२६||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సాస్రైః రక్తమిశ్రైర్వాతాదిభిర్మాంసపిండసదృశః శ్వయథుః స్యాత్| స చ యదాంతర్వర్త్మ భవతి తదా గ్రథితః కఠినోఽరుజశ్ఛ భవతి| యదా తు బహిర్వర్త్మ తదా చలో భవతి| స ఉభయోరపి శ్వయథురర్బుద ఇతి నామ్నోచ్యతే||26||
Adhikarana వర్త్మరోగసంఖ్యా (౨౭) · Śloka ౨౭
చతుర్వింశతిరిత్యేతే వ్యాధయో వర్త్మసంశ్రయాః||27||
View original
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः||२७||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏతే అనంతరోక్తా వర్త్మాశ్రయా వ్యాధయః కృచ్ఛ్రోన్మీల, నిమేష, వాతహత, కుంభి, పిత్తోత్క్లిష్ట, పక్ష్మశాత, పోథకీ, కఫోత్క్లిష్ట, లగణ, ఉత్సంగ, రక్తోత్క్లిష్ట, అర్శ, అంజననామికా, బిసవర్త్మ, ఉత్క్లిష్టవర్త్మ, శ్యావవర్త్మ, సికతా, కర్దమ, బహల, కుకూణక, పక్ష్మోపరోధ, అలజీ, అర్బుదాఖ్యాశ్ఛతుర్వింశతిరీత్యుక్తాః||27||
Adhikarana సాధ్యాసాధ్యతా (౨౮) · Śloka ౨౮
అద్యోఽత్ర భేషజైః సాధ్యో ద్వౌ తతోఽర్శశ్ఛ వర్జయేత్|
పక్ష్మోపరోధో యాప్యః స్యాచ్ఛేషాంఛస్త్రౌషధైర్జయేత్||28||
View original
अद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्छ वर्जयेत्|
पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रौषधैर्जयेत्||२८||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అత్ర చతుర్వింశతావాద్యః కృచ్ఛ్రోన్మీలాఖ్యో భేషజైర్వక్ష్యమాణైః సాధ్యః తదనంతరో నిమిషవాతహతాఖ్యావర్శఆఖ్యశ్ఛ త్రయ ఇతి వర్జయేత్| పక్ష్మోపరోధో యాప్యః| శేషాననుక్తాన్ శస్త్రైరోషధైశ్ఛ యథాయోగ్యం జయేత్||28||
Adhikarana చికిత్సాసూత్రనిర్దేశః (౨౯-౩౦) · Śloka ౩౦
కుట్టయేత్ పక్ష్మశతనం ఛింద్యాత్తేష్వపి చార్బుదం|
భింద్యాల్లగణకుంభీకావిసోత్సంగాంజనాలజీః|
పోత్థకీశ్యావసికతాశ్లిష్టోత్క్లిష్టచతుష్టయం|
సకర్దమం సబహలం విలిఖేత్ సకుకూణకం||29||
ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే వర్త్మరోగ విజ్ఞానీయో నామైకాదశోఽధ్యాయః||30||
View original
कुट्टयेत् पक्ष्मशतनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्|
भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाविसोत्सङ्गाञ्जनालजीः|
पोत्थकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्|
सकर्दमं सबहलं विलिखेत् सकुकूणकम्||२९||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे वर्त्मरोग विज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||३०||
Show commentary
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అత్రైవేషాం చికిత్సా సూత్ర్యతే సుఖావబోధాయ-కుట్టయేదిత్యాది| తేష్పవి శేషేషు పక్ష్మశతనం వక్ష్యమాణాప్రకారేణ కుట్టయేత్| అర్బుదం ఛింద్యాత్| అలజ్యంతం భింద్యాత్| పోత్థక్యాదికం విలిఖేదితి| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ఏకాదశోఽధ్యాయః