Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ദ്വിവിധോപക്രമണീയാധ്യായാദനന്തരം ശോധനാദിഗണസങ്ഹ്ഗ്രഹാധ്യായാരമ്ഭഃ| യതോ ദോഷോപക്രമണീയേ ദ്വിവിധോപക്രമണീയേ ച നാനാവിധാ ഉപക്രമാ അഭിഹിതാഃ | തേ ച മദനമധുകാദിഭേഷജാശ്രയാഃ, അതസ്താനി ശോധനാദ്യുപയോഗീനി സര്വോപക്രമാധികാരീണി സഞ്ജിഘൃക്ഷുരധ്യായമിമമാരേഭേ-
Adhikarana ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹോധ്യായഃ (൨) · Śloka ൨
യതോ ദോഷോപക്രമണീയേ ദ്വിവിധോപക്രമണീയേ ച നാനാവിധാ ഉപക്രമാ അഭിഹിതാഃ, തേ ച മദനമധുകാദിഭേഷജാശ്രയാഃ, അതസ്താനി ശോധനാദ്യുപയോഗീനി സര്വോപക്രമാധികാരീണി സഞ്ജിഘൃക്ഷുരധ്യായമിമമാരേഭേ - - - - അഥാതഃശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
यतो दोषोपक्रमणीये द्विविधोपक्रमणीये च नानाविधा उपक्रमा अभिहिताः, ते च मदनमधुकादिभेषजाश्रयाः, अतस्तानि शोधनाद्युपयोगीनि सर्वोपक्रमाधिकारीणि सञ्जिघृक्षुरध्यायमिममारेभे - - - - अथातःशोधनादिगणसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശോധനം-ശോധനരൂപോ ദ്രവ്യഗണഃ, ആദിര്യേഷാം ത ഏവമ്| ആദി ശബ്ദേന വാതഹരാദിഗണപരിഗ്രഹഃ| തേഷാം സങ്ഗ്രഹോ യസ്മിന്നധ്യായേ സ ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹഃ, തം ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹസംജ്ഞമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഗണഃ-സമൂഹഃ| വിക്ഷിപ്താനാം പദാര്ഥാനാമേകത്ര രാശീകരണം-സങ്ഗ്രഹഃ| തത്ര ശോധനഗണസ്യ സര്വദോഷവിജയിത്വേന പ്രാധാന്യാത് പൂര്വമുപന്യാസഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ശോധനാദിഗണീമധ്യായം വ്യ്ഖ്യാതും പ്രതിജാനീ-അഥേതി|
Adhikarana വമനഗണഃ (൧) · Śloka ൧
ശോധനം ചതുര്വിധമ്,- വമനവിരേചനാസ്ഥാപനശിരോവിരേചനദ്രവ്യഭേദേന| തത്രാപി വമനസ്യൌഷധഗണം താവത്പൂര്വം വക്തി - - - - മദനമധുകലമ്ബാനിമ്ബബിമ്ബീവിശാലാ- ത്രപുസകുടജമൂര്വാദേവദാലീകൃമിഘ്നമ്| വിദുലദഹനചിത്രാഃ കോശവത്യൌ കരഞ്ജഃ കണലവണവചൈലാസര്ഷപാശ്ര്ഛര്ദനാനി||൧||
शोधनं चतुर्विधम्,- वमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनद्रव्यभेदेन| तत्रापि वमनस्यौषधगणं तावत्पूर्वं वक्ति - - - - मदनमधुकलम्बानिम्बबिम्बीविशाला- त्रपुसकुटजमूर्वादेवदालीकृमिघ्नम्| विदुलदहनचित्राः कोशवत्यौ करञ्जः कणलवणवचैलासर्षपाश्र्छर्दनानि||१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മദനം-രാഠഃ| മധുകം-മധുയഷ്ടികാ| ലമ്ബാ-തുമ്ബീ ദീര്ഘതിക്താऽലാബുസംജ്ഞാ| നിമ്ബഃ-പിചമന്ദഃ| ബിമ്ബീ-ഗോഹ്ലാ, ഓഷ്ഠോപമഫലസംജ്ഞാ| വിശാലാ-ഇന്ദ്രവാരുണീ| ത്രപുസം-തിക്തത്രപുസം വ്രേദ്യമ്, തസ്യ വമനയോഗ്യത്വാത്| കുടജം-വത്സകമ്| മൂര്വാ-പീലുപര്ണീ| ദേവദാലീ-ഗരാഗരീ| കൃമിഘ്നം-വിഡങ്ഗമ്| വിദുലോ-ജലവേതസഃ| ദഹനഃ-ചിത്രകഃ| ചിത്രാ-മൂഷികപര്ണീ| കോശവത്യൌ-ഘണ്ടാലികേ, ഏകാ ധാമാര്ഗവോ ദ്വിതീയാ രാജകോശാതകീ| കരഞ്ജോ-നക്തമാലഃ| കണാ-കൃഷ്ണാ| ലവണം-സൈന്ധവമ്| വചാ-ഗോലോമീ| ഏലാ-ത്രുടീഃ| സര്ഷപോ-രക്ഷോഘ്നഃ| ഏതാനി മദനാദീനി ഛര്ദനാനി-ഛര്ദികരാണി| "വസുമുനിവിരതിശ്ചേന്മാലിനീ നൌ മയോഃ യഃ|" അത്ര ച മദനവിശാലാത്രപുസകുടജവിഡങ്ഗൈലാസര്ഷപാണാം ഫലാനി വമനക്രന്തി| മധുകവിദുലചിത്രകദന്തീവചാനാം തു മൂലാനി| രോധ്രസുവര്ണക്ഷീരീകമ്പില്ലാനാം ത്വചഃ| ശേഷാണാം ഫലപത്രപുഷ്പാണി വേദിതവ്യാനീതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ശോധനാദിദ്രവ്യഗണഃ| തത്ര വമനഗണമാഹമദനമധുകേത്യാദി| മദനോ-ഗേലഃ| മധുകം-യഷ്ടീമധു| ലമ്ബാകടുതുമ്ബീ| നിമ്ബഃ-പിചുമന്ദഃ| ബിമ്ബീ-കടുതുണ്ഡികേരീ|വിശാലാ-ഇന്ദ്രവാരുണീ| ത്രപുസം-കടുവാലുകമ്| കുടജോ-വത്സകഃ| മൂര്വാ-മധുരസാ| ദേവദാലീ-ജീമൂതകഃ| കൃമിന്ധം-വിങ്ഗഗം| തിദുലോ-വേതസഃ| ദഹനഃ-ചിത്രകഃ| ചിത്രാചിത്രാഡികാ കടുപടോലഫലം പത്രകം ച| കോശവത്യൌ-കടുകോശാതകീ രാജകോശാതകീ ച| കരഞ്ജോ-നക്തമാലഃ| കണാപിപ്പലീ| ലവണം-സൈന്ധവമ്| വചാ-ഉഗ്രാ| ഏലാ-ത്രുടിഃ| സര്ഷപോ-രക്ഷോന്ധഃ| ഛര്ദനാനീതി വമനാനി| ബഹുവചനം ഗുണബഹുത്വാര്ഥമ്| തേന വമനാദിദ്രവ്യാണാം യസ്യ കസ്യചിത് ത്രികചതുഷ്കപഞ്ചകാദേഃ പ്രയോജകത്വമ്| ഉക്തം ച സുശ്രുതേന (സൂ. അ. ൩൭/൩൪|-"സമസ്തം വര്ഗമര്ധം വാ യഥാലാഭമഥാപി വാ| പ്രയുഞ്ജീത ഭിഷക് പ്രാജ്ഞോ യഥോദ്ദിഷ്ടേഷു കര്മസു||" ഇതി| ഉപലക്ഷണം ചേദമ്| അത ഏവ സങ്ഗ്രഹകാരോऽധികമധീതേ (സൂ. അ. ൧൪)- "മദനജീമൂതേക്ഷ്വാകുകോശാതകീദ്വയഫലപുഷ്പപത്രാണി| കുടജകരഞ്ജത്രപുസസര്ഷപപിപ്പലീവിഡങ്ഗൈലാപ്രത്യക്പുഷ്പീഹരേണുപൃഥ്വീകാകുസ്തുമ്ബരീപ്രപുന്നടാനാം ഫലാനി ശാരദാനി ച ഹസ്തിപര്ണ്യാഃ| കോവിദാരകര്ബുദാരാരിഷ്ടാശ്വ്വഗന്ധാനീപവിദുലബിമ്ബീബന്ധുജീവകശ്വേതാശണപുഷ്പീസദ്പുഷ്പീവചാചിത്രാചിത്രകമൃഗൈര്വാരുകേന്ദ്രവാരുണീസുഷവീചതുരങ്ഗുലസ്വാദുകണ്ടകപാഠാപാടലീശാര്ങ്ഗേഷ്ടാമധുകമൂര്വാസത്പപര്ണസോമവല്കദ്വീപിശിഗ്രുസുമനസ്സൌമനസ്യായവാവീവൃശ്ചീവപുനര്നവാമഹാസഹാക്ഷുദ്രസഹേസക്ഷുകാണ്ഡകതകപിപ്പലീമൂലചവികാനലദോശീരഹീബേരമൂലാനി| ശാല്മലീശാല്മലുകാഭദ്രപര്ണ്യൈരാവണ്യുപോദകൌദ്ദാലകധന്വനരസാഞ്ജനരാജാദനോപചിത്രാഗോപശൃങ്ഗാടികാപിച്ഛാഃ| പ്രിയങ്ഗുപുഷ്പമ്| താലീസപത്രമ്| ഹരിദ്രാശൃങ്ഗബേരകന്ദൌ| മധൂകദാരുഹരിദ്രാസാരൌ| തഗരഗുഡൂചീമധുഫാണിതക്ഷീരക്ഷാരലവണാനി ചേതി വമനോപയോഗീനി|" ഇതി|
Adhikarana വിരേചനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
നികുമ്ഭകുമ്ഭത്രിഫലാഗവാക്ഷീ- സ്രുക്ശങ്ഖിനീനീലിനിതില്വകാനി| ശമ്യാകകമ്പില്ലകഹേമദുഗ്ധാ ദുഗ്ധം ച മൂത്രം ച വിരേചനാനി||൨||
निकुम्भकुम्भत्रिफलागवाक्षी- स्रुक्शङ्खिनीनीलिनितिल्वकानि| शम्याककम्पिल्लकहेमदुग्धा दुग्धं च मूत्रं च विरेचनानि||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നികുമ്ഭോ-ദന്തീ| കുമ്ഭഃ-ത്രിവൃത്| ത്രിഫലാ-വരാ| ഗവാക്ഷീ-വിശാലാ, ദ്വിതീയേന്ദ്രവാരുണീ| സ്രുക്-ഗുഡാ| ശങ്ഖിനീ-യവതിക്താ| നീലിനീ-നീലപുഷ്പാ, ഭാരവാഹീസംജ്ഞാ| തില്വകോ-രോധ്രഃ| ശമ്യാകഃ-കര്ണികാരഃ| കമ്പില്ലകോ-രഞ്ജനകഃ| ഹേമദുഗ്ധാ-കനകക്ഷീരീ| ദുഗ്ധം-ക്ഷീരമ്| മൂത്രം-പ്രസിദ്ധമ്| നികുമ്ഭാദീന്യേതാനി വിരേചനാനി| ഉപജാതിര്വൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വിരേചനഗണമാഹ-നികുംഭകുമ്ഭേതി| നികുമ്ഭോദന്തീ| കുമ്ഭഃ-ത്രിവൃത്| ത്രിഫലാ-പ്രസിദ്ധാ| ഗവാക്ഷീ-ശ്വേതപുഷ്പേന്ദ്രവാരുണീ| സ്നുക്-സ്നുഹീ| ശങ്കിനീസദ്ദശാശ്വേതപുഷ്പാ| നീലിനീ-കാലാഞ്ജനികാ| നില്വകോ-രോധ്രഃ| ശമ്യാകഃ-ആരഗ്വധഃ| കമ്പില്ലോ-രക്താങ്ഗഃ| ഹേമദുഗ്ദാ-ഹേമാവതീ കങ്കുഷ്ഠപ്രകൃതിഃ| സങ്ഗ്രഹേ ത്വധികമുക്തമ് (സൂ. അ. ൧൪) - "ത്രിവൃച്ഛ്യാമാദന്തീദ്രവന്തീശങ്ഖിനീസത്പലാജഗന്ധാജശൃങ്ഗീവചാഗവാക്ഷീഛഗലാന്ത്രീസുവര്ണക്ഷീരീചിത്രകകിണിഹീഹ്വസ്വപഞ്ചമൂലവൃശ്ചീവപുനര്നവാപലങ്കഷാവാസ്തുകശാകസാലമൂലാനി| തില്വകരമ്യകകമ്പില്ലകപാടലീത്വചഃ| ത്രിഫലപീലുപ്രിയാലബകുലബദരകര്കന്ധുകാസ്മര്യപരൂഷകദ്രാക്ഷാനീലിനീക്ലീതനകക്ഷീരകോദകീര്യാവിടുങ്ഗപൂഗപഞ്ചഃങ്ഗുലഫലാനി, ചതുരങ്ഗുലഫലപത്രാണി| പൂതീകത്വക്ഫലപത്രാണി| പൂതികത്വക്ഫലപത്രാണി| മഹാവൃക്ഷസത്പപര്ണജ്യോതിഷ്മതീക്ഷീരാണി| ക്ഷീരമസ്തുമദ്യധാന്യാമ്ലൂത്രാണി ചേതി വിരേചനോപയോഗീനി| കോശാതകീദേവദാലീസപലാകാരപേല്ലികാസ്വരസാ അര്കക്ഷീരമുഷ്ണോദകം ചേത്യുഭയാത്മകാനി|" ഇതി|
Adhikarana നിരൂഹഗണഃ (൩) · Śloka ൩
മദനകുടജകുഷ്ഠദേവദാലീ- മധുകവചാദശമൂലദാരുരാസ്നാഃ| യവമിശികൃതവേധനം കുലത്ഥാ മധു ലവണം ത്രിവൃതാ നിരൂഹണാനി||൩||
मदनकुटजकुष्ठदेवदाली- मधुकवचादशमूलदारुरास्नाः| यवमिशिकृतवेधनं कुलत्था मधु लवणं त्रिवृता निरूहणानि||३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മദനം-മദനഫലമ്| കുടജം-വത്സകത്വക്| കുഷ്ഠം-ഗദനാമ| ദാരു-ദേവദാരുഃ| രാസ്നാ-യുക്തരസാ| മിശിഃ-ശതപുഷ്പാ| കൃതവേധനം-ധാമാര്ഗവഃ| കുലത്ഥാഃ-പ്രസിദ്ധാഃ| ഏതാനി നിരൂഹണാനി-നിരൂഹണസാധനാനി| "ഭവതി ജഗതി നൌ തതഃ പരൌ ര്യൌ നജസഹിതൈര്ജരഗൈശ്ച പുഷ്പിതാഗ്രാ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- നിരൂഹഗണമാഹ-മദനേത്യാദി| കുഷ്ഠം-പാകലമ്| ദശമൂലം-മഹദ്ര്ഹസ്വേ പഞ്ചമൂലേ| ദാരു-ദേവദാരു| രാസ്ത്രാ-പ്രസിദ്ധാ| യവഃ-തീക്ഷ്ണശൂകഃ| മിശിഃ-ശതപുഷ്പാ| കൃതവേധനം-കടുകോശാതകീ| കുലത്ഥഃ-ശിമ്ബീധാന്യവിശേഷഃ| മധു-മാക്ഷികമ്| സങ്ഗ്രഹേ ത്വധികമുക്തമ് (സൂ. അ. ൧൪) - "ബസ്തിഷു തു തേഷു തേഷ്വവസ്ഥാന്തരേഷു യാന്യുപയുജ്യന്തേ ദ്രവ്യാണി, താന്യസങ്ഖയേയത്വാന്നോപദിശ്യന്തേ| രസസ്കന്ധേഭ്യ ഏവ യഥാദോഷം യഥാവസ്ഥം ച വിഭജേത്| സര്വേഷു പ്രായോ മദനകുടജജീമൂതകേക്ഷ്വാകുകോത്രിവൃദ്വചായഷ്ട്യാദ്വകുഷ്ഠരാസ്നാപുനര്നവാകടതൃണമൂലാനി, സരലദേവദാരുഹപുഷഹിങ്ഗുരസാഞ്ജനദയോഷപത്രൈലാമൃതായവകോലകുലത്യാ ഗുഡലവണമസ്തുധാന്യാമ്ലമൂത്രസ്നഹക്ഷീരക്ഷൌദ്രാണി ചേതി||" ഇതി|
Adhikarana നാവനഗണഃ (൪) · Śloka ൪
വേല്ലാപാമാര്ഗവ്യോഷദാര്വീസുരാലാ ബീജം ശൈരീഷം ബാര്ഹതം ശൈഗ്രവം ച| സാരോ മാധൂകഃ സൈന്ധവം താര്ക്ഷ്യശൈലം ത്രുട്യൌ പൃഥ്വീകാ ശോധയന്ത്യുത്തമാങ്ഗമ്||൪||
वेल्लापामार्गव्योषदार्वीसुराला बीजं शैरीषं बार्हतं शैग्रवं च| सारो माधूकः सैन्धवं तार्क्ष्यशैलं त्रुट्यौ पृथ्वीका शोधयन्त्युत्तमाङ्गम्||४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വേല്ലം-വിഡങ്ഗമ്| അപാമാര്ഗഃ-പ്രത്യുക്പുഷ്പീ| വ്യോഷം-ത്രികടുകമ്| ദാര്വീ-പീതദ്രുഃ| സുരാലാ-ശ്രേഷ്ഠസര്ജരസഃ| ശൈരീശം-ശിരീഷബീജമ്| ബാര്ഹതം-ബൃഹതീബീജമ്| ശൈഗ്രവം-ശിഗ്രുബീജമ്| സാരോ മാധൂകോ-മധൂകപുഷ്പസാരഃ| സൈന്ധവം-സിന്ധൂത്ഥമ്| താര്ക്ഷ്യശൈലം-ശുഷ്കരസാഞ്ജനമ്| ത്രുട്യൌ-സൂക്ഷ്മൈലാ സ്ഥൂലൈലാ ച| പൃഥ്വീകാ-ഹിങ്ഗുപത്രീ| ഏതാന്യുത്തമാങ്ഗം ശോധയന്തി,- മൂര്ധവിരേചനാനീത്യര്ഥഃ| "മൌ യൌ പഞ്ചാശ്വൈര്വൈശ്വദേവീതി നാമ്നാ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- നാവനഗണമാഹ-വേല്ലാപാമാര്ഗേതി| സുരാലാശ്രേഷ്ഠഃ സര്ജരസഃ| ശിരിഷബൃഹതീശിഗ്രണാം ബീജമ്| മധുകസ്യസാരഃ| താര്ക്ഷ്യശൈലം-രസാഞ്ജനമ്| ത്രുട്യൌ-ഏലാദ്വയമ്| പൃഷ്വീകാ-ബാഷ്പികാ| സങ്ഗ്രഹേ ത്വധികമുക്തമ് (സൂ. അ. ൧൪) - "അപാമാര്ഗവിഡങ്ഗമരിചപിപ്പലീശിരീഷബില്വാജാജ്യജനോദാവാര്താകപൂഥ്വീകൈലാഹരേണുഫലാനി| താലീസതമതര്കാരീഹരീതകവര്ഗപത്രാണി| സര്ഷപഫലപത്രാണി| ശിഗ്രുഫലപത്രത്വജഃ| ഹരിദ്രാമൂലകലശുനനാഗരകന്ദപത്രാണി| അതിവിഷാകന്ദാ| കുഷ്ഠഥചാഭാര്ങീശ്വേതാകിണിഹീനാഗന്തീജ്യോതിഷ്മതീഗവാക്ഷീവയസ്യാവൃശ്ചികാലീബിമ്ബീകരഞ്ജമൂലാനി| അര്കാലര്കപുഷ്പമൂലാനി| രോധ്രമദനസത്പപര്ണനിമ്ബീകരഞ്ജമൂലാനി| മുരങ്ഗീമാതുലുങ്ഗീലവങ്ഗാപ്പുഷ്പണി| അഗുരുസുരദാരുസരലശലുകീജിങ്ഗിണ്യശനരസാഞ്ജനഹിങ്ഗുലാക്ഷാനിര്യാസാഃ| ശാലതാലമധൂകദാര്വീസാരാഃ| തേജസ്വിനീമേഷശൃങ്ഗീവരാങ്ഗേദീബൃഹതീദ്വയത്വചഃ| രാജാദതമജ്ജാ|ക്ഷൌദ്രലവണമദ്യാനി, ഗവാദിശകൃന്മൂത്രപിത്താനി, ഏവവുധാനി ചേന്ദ്രിയോപശമനീയാന്യന്യാന്യപി| തഥാ സ്നേഹാഃ ക്ഷീരം രക്തം മാംസരസോ ധാന്യരസസ്തോയമിതി ശിരോവിരേചനോപയോഗീനി| മധുകപദ്മകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാമുസ്താ പുന്നാഗനാഗകേശരൈലവാലുകസുവര്ണത്വക്ത്മാലപത്രപൃഥ്വീകാഹരേണുലാക്ഷാശതപുഷ്പാശലുകീശകരാദമനക്രമക്ബകന്പ്യഗ്രോധോദുമ്ബംരാശ്വത്ശ്ചപ്ലക്ഷരോധ്രത്വക്പദ്മോത്പലാനി സര്വഗന്ധദ്ഗമ്യാണി ച കുഷ്ഠതഗരവര്ജ്യാനിപ്രായോഗികധൂമോപയോഗീനി| അഗുരുഗുലിശല്ലകീശൈലേയകനലദഹ്രീവേരരേണൂശീരമുസ്തധ്യാമകവരാങ്ഗശ്രീവേഷ്ടകസ്യൌണേയകപരിപേലൈവൈലവാലുകകന്ദുരുകസര്ജരസയഷ്ഠ്യാങ്കഫലസാരസ്നൈഹിധൂമോപയോഗീനി| ശിരോവിരേലദ്രവ്യാണി ഗന്ധദ്രവ്യാണി ച കുഷ്ഠതഗരവര്ജ്യാനി പ്രായോഗികധൂമോപയോഗീനി| അഗുരുഗുഗ്ഗുലിശല്ലകീശൈലേയകനലദഹ്നീവേരേണൂശീരമുസ്തധ്യാമകാരാങ്ഗശ്ചീവേഷ്ടകസ്യൌണേയകപരിലൈവൈലവാലുകകന്ദുരുകസര്ജരസയഷ്ഠ്യാങ്കഫലസാരസ്നേഹമധൂച്ഛിഷ്ടബില്വഫലമജ്ജതിലയവമാഷകുങ്കുരാനി മേദോമജ്ജവസാസര്പീഷി ച സ്നൈഹികധൂമോപയോഗീനി| ശിരോവിരേകദ്രവ്യാണി ഗന്ധദ്രവ്യാണി ച തീക്ഷ്ണനി മനോഹ്വാ ഹരിതാലം ചേതി തീക്ഷ്ണധൂമോപയോഗീനി|" ഇതി|
Adhikarana വാതഘ്നഗണഃ (൫) · Śloka ൫
ഭദ്രദാരു നതം കുഷ്ഠം ദശമൂലം ബലാദ്വയമ്| വായും വീരതരാദിശ്ച വിദാര്യാദിശ്ച നാശയേത്||൫||
भद्रदारु नतं कुष्ठं दशमूलं बलाद्वयम्| वायुं वीरतरादिश्च विदार्यादिश्च नाशयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഭദ്രാദാരു-കിലിമമ്| നതം-തഗരമ്| കുഷ്ഠം-ഗദഃ| ദശമൂലം=ദ്വിപഞ്ചമൂലമ്| ബലാദ്വയം-ബലാऽതിബലാ ച| ഏതാനി ഭദ്രദാര്വാദീനി, ച-അപരം, വക്ഷ്യമാണോ വീരതരാദിര്വിദാര്യാദിശ്ച ഗണോ വായും നാശയതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വാതന്ധഗണമാഹ-ഭദ്രദാരു നതമിസ്യാദി| ഭദ്രദാരു-ദേവദാരു| നതം-തഗരമ്| വീരതരാദിവിദാര്യാദീ-വക്ഷ്യഗാണൌ ഗശ്രൌ| തയോര്യാനി പുനരുക്താനി താനി ദ്വിഗുണം യോജ്യാനി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ. അ. ൧൪) - "ഭദ്രദാരുകുഷ്ഠതഗരവരുണബലാതിഅലാര്തഗലകച്ഛുരാബാങ്കീകകുബേരാക്ഷിവത്സാദന്യര്കാലര്കകിംശുകകതകഭാര്ങ്ഗീകാര്പാസീവൃശ്ചികാത്സ്ത്രീപത്തൂരപ്രഭൃതീനി വിദാര്യാദിര്വര്വക്ഷ്യമാഷഗണോ വീരസരാദിസ്തൃണാല്യവര്ജ്യാനി ഷട് പഞ്ചമൂലാനി ചേതി വാഅശമനാനി||" ഇതി|
Adhikarana പിത്തഘ്നഗണഃ (൬) · Śloka ൬
ദൂര്വാऽനന്താ നിമ്ബവാസാऽऽത്മഗുപ്താ ഗുന്ദ്രാऽഭീരുഃ ശീതപാകീ പ്രിയങ്ഗുഃ| ന്യഗ്രോധാദിഃ പദ്മകാദിഃ സ്ഥിരേ ദ്വേ പദ്മം വന്യം സാരിവാദിശ്ച പിത്തമ്||൬||
दूर्वाऽनन्ता निम्बवासाऽऽत्मगुप्ता गुन्द्राऽभीरुः शीतपाकी प्रियङ्गुः| न्यग्रोधादिः पद्मकादिः स्थिरे द्वे पद्मं वन्यं सारिवादिश्च पित्तम्||६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദൂര്വാ-ശാദ്വലമ്| അനന്താ-യവാസകഃ| നിമ്ബഃ-പ്രസിദ്ധഃ| വാസാ-ആടരൂഷകഃ| ആത്മഗുപ്താ-കപികച്ഛൂഃ| ഗുന്ദ്രാ-പദഏരകഃ| അഭീരുഃ-ശതാവരീ| ശീതപാകീ-ശിഖണ്ഡികാ കാകണന്തികാഭേദഃ| പ്രിയങ്ഗുഃ-ശ്യാമാ| ഏഷ ദൂര്വാദിര്ഗണഃ, തഥാ വക്ഷ്യമാണോ ന്യഗ്രോധാദിഃ പദ്മകാദിശ്ച ഗണഃ, തഥാ ശാലിപര്ണീപൃശ്നിപര്ണ്യൌ, തഥാ പദ്മം-ജലജമ്, വന്യം-കുടന്നടമ്, തഥാ സാവാദിശ്ച ഗണഃ, ഏതേ പിത്തം നാശയന്തി| "മ്തൌ തൌ ഗൌ ചേച്ഛാലിനീ വേദലോകേഃ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പിത്തന്ധഗണമാഹ-ദൂര്വേത്യാദി| അനന്താ-ദുരാലഭാ| ഗുന്ദ്രാ-ഏരകാ ശീതപാകീ-ഗുഞ്ജാ|സ്ഥിരേ ദ്വേ-ശാലിപര്ണീ ദയോ-വക്ഷ്യമാണാ ഗണാംഃ| അത്രാപി പുനരുക്താനി ദ്വിഗുണാനി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ. അ. ൧൪) - "ദൂര്വാനന്താമോചരസമഞ്ജിഷ്ഠാപരിപേലവകാലാകാലീയകകദലീകന്ദലീപയസ്യാത്മഗുത്പാനാരുകേലഖര്ജൂരദ്രാക്ഷാവിദാരീബദരീബലാനാഗബലാനാഗബലാനാഗപുഷ്പാശതാവരീശീയപാക്യോദനപാകീധവന്വനസ്യന്ദനഖദിരകദരപ്രിയാലതാലശാഅസര്ജതിനിശാശ്വകര്ണഗുന്ദ്രാവാനീരപദ്മാപദ്മകപദ്മബീജമൃണാലകുമുദനലി നസൌഗന്ധികപുണ്ഡരീകശതപത്രശേവാലക~ഹ്നാരോത്പലകാകോല്യുത്പലികാശാലൂകശൃങ്ഗാടകകസേരുകക്രൌഞ്ചാദനപ്രഭൃതീനി ശീതവീര്യാണി| സാരിവാദിഃ പദ്മകാദിഃ പടോആദിര്ന്യഗ്രോധാദിര്ദാഹഹരോമഹാകഷായരതൃണപഞ്ചമൂലം ചേതി പിത്തശമനാനി||" ഇതി|
Adhikarana ശ്ലേഷ്മഘ്നഗണഃ (൭) · Śloka ൭
ആരഗ്വധാദിരര്കാദിര്മുഷ്കകാദ്യോऽസനാദികഃ| സുരസാദിഃ സമുസ്താദിര്വത്സകാദിര്ബലാസജിത്||൭||
आरग्वधादिरर्कादिर्मुष्ककाद्योऽसनादिकः| सुरसादिः समुस्तादिर्वत्सकादिर्बलासजित्||७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആരഗ്വധാദ്യാദയോ ഗണാഃ സപ്തൈതേ ബലാസം-ശ്ലേഷ്മണം ജയന്തി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ശ്ലേഷ്മന്ധഗണമാഹ-ആരഗ്വധാദിരിതി| ഏതേ സത്പഗണാ വക്ഷ്യമാണാഃ| അതാപി പുനക്താനി ദ്വിഗുണാനി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ. അ. ൧൪) - "ശീതശിവശതപുഷ്പാസരലസുരദാരുരാസ്നേങ്ഗ്രുദീസാതലസുമനഃകാകാദനീലാങ്ഗലികാഹസ്തികര്ണമുഞ്ജാതലാമജ്ജകപ്രഭൃതീന്യാരഗ്വാധാദിരസനാദിരര്കാദിഃ സുരസാദിര്മുഷ്കകാദിര്വത്സകാദിര്മുസ്താദിഃ ശീതന്ധോ മഹാകഷായോ വല്ലീകണ്ടകപഞ്ചമൂലേ ചേതി ശ്ലേഷ്മപ്രശമനാനീതി||" ഇതി|
Adhikarana ജീവനീയാഖ്യോ ഗണഃ (൮) · Śloka ൮
ജീവന്തി കാകോല്യൌ മേദേ ദ്വേ മുദ്ഗമാഷപര്ണ്യൌ ച| ൠഷഭകജീവകമധുകം ചേതി ഗണോ ജീവനീയാഖ്യഃ||൮||
जीवन्ति काकोल्यौ मेदे द्वे मुद्गमाषपर्ण्यौ च| ॠषभकजीवकमधुकं चेति गणो जीवनीयाख्यः||८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ജീവന്ത്യാദിര്ഗണോ ജീവനീയസംജ്ഞഃ| ഉദാഹരണമാത്രം ചേദമ്| ധീമതാ സ്വാദുശീതസ്നിഗ്ധാദീന് ജീവന്ത്യാദിഷു സാധാരണഗുണാനാലോച്യ ക്ഷീരേക്ഷുദ്രാക്ഷാക്ഷോഡവിദാരികന്ദാദിഷു (ഷ്വപി) തദ്ഗുണേഷു ജീവനീയാദിത്വമവധാരയിതും യുക്തമിതി| ജീവന്തീ-ജീവവര്ദ്ധനീ| കാകോല്യൌ ദ്വേ-ഏകാ കാകോലീ കേവഡീസംജ്ഞാ, അന്യാ ക്ഷീരകാകോലീ പയസ്വിനീസംജ്ഞാ| ദ്വേ മേദേ-ഏകാ മേദാ മണിച്ഛിദ്രാസംജ്ഞാ, അന്യാ മഹാമേദാ വൃക്ഷരുഹാസംജ്ഞാ| മുദ്ഗപര്ണ്യാദീനാം നാമാനി പ്രാഗുക്താനീതി| "ഹ്യന്താന്തരാദിഗുരുഭിഃ സോദധിലൈഃ സപ്തഭിര്ഗണൈര്ഗുരുണാ| ആര്യാര്ധേ നാത്രായുജി ജഃ ഷഷ്ഠോऽയം നലഘുകൌ വാ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥ മഹാകശായാഃ| തത്ര ജീവനീയഗണമാഹജീവന്തീത്യാദി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ. അ. ൧൪) - "ആനമ്ത്യാദൌഷധാനാമാമയാനാം ചാനന്താ ഏവ കഷായാഃ| യേതു സുതരാഷധാനാമാമയാനാം ചാനന്താ ഏവ കശായാഃ| യേ തു സുതരാമുപയോഗവന്തഃ പ്രകര്ഷവര്തിനോ വാ തേ ജീവനീയാദിസംജ്ഞാഃ| പ്രത്യേകം ദശകഷായസംയോഗാത് പഞ്ചചത്വാരിംശന്മഹാകഷായാ വക്ഷ്യന്തേ| തത്പ്രതിപത്യര്ഥമ്| ശക്യം ഹി ബുദ്ധിമദ്ഭിഃ സ്വാദുസ്നിഗ്ധശീതാദീന് ജീവന്ത്യാദിഷു സാധാരണാന് ദുനാനാനാലോച്യ ക്ഷീരേക്ഷുക്ഷൌദ്രദ്രാക്ഷാക്ഷോഡവിദാരികന്ദാദിഷ്വപി തദ്ഗുണേഷു ജീവനീയാദിത്വമവധാരയിതുമ്| യഥോക്താനുസരണമേവ ശ്രേയോ മന്ദബുദ്ധേരിതി| വ്യാസ്താശ്ച തേ ചത്വാരി ശതാനി പഞ്ചാശദധികാനി തദഭിധാനാന്യേവ| യദ്യപി ച താനി താന്യേവ ദ്രവ്യാണീതി ദ്രവ്യസങ്കരഃ കാഷായേഷു, തഥാऽപി നസംജ്ഞാവിരോധഃ| ഏകസ്യാപി ബഹുകാര്യനിര്വനാത്| തത്രലവണവര്ജ്യാഃ പഞ്ച രസാഃ കല്പനായാം കഷായാ ഇത്യുച്യന്തേ, തദ്യോനിത്വാത്| ലവണേ തു നിര്യാസാദികല്പനാനാമസമ്ഭവഃ, പൃഥദുപയോഗോപകാരരഹിതത്വാച്ച നൈരര്ഥക്യമിതി| ഭവന്തി ചാത്ര| ജീവന്തീ കാകോല്യൌ ദ്വേ മേദേ മുദ്ഗമാഷപര്ണ്യൌ ച| ക്രഷഭകജീവകമധുകം ചേതി ഗണോ ജീവനീയാആഖ്യഃ|| ൧|| വാഠ്യാ ബലാ പയസ്യാ കാകോല്യാവൃഷഭവാജിഗന്ധേ ച| ക്ഷീരിണിരാജക്ഷവകേ ഭാരദ്വാജീ ച ബൃഹണീയോऽയമ്|| ൨|| വാഠ്യാ-അതിബലാ| പയസ്യാ-ക്രഷ്യഗന്ധാ, വിദാരീ ക്ഷീരവിദാരീ [ വാ ]| ക്ഷീരിണീ-ശ്രീപര്ണീ| രാജക്ഷവകം-ദിഗ്ധികാ| ഭാരദ്വാജീ-വനകാര്പാസീ| ഹൈമവതീ വിരിബില്വം മുസ്താ കുഷ്ഠം വചാ ഹരിദ്രേ ച| ചിത്രകകടുകാതിവിഷാ വര്ഗോऽയം ലേഖനീയാഖ്യഃ|| ൩|| ഹൈമവതീ-ശ്വേവതീ-ശ്വേതവചാ| അര്കൈരണ്ഡൌ ചിത്രാ ചിത്രകചിരിബില്വശങ്ഖിനീസരലാഃ| ഹേമക്ഷീരീ കടുകാ വഹ്നിമുഖീ ഭേദനീയാനി|| ൪|| ചിത്രാ-ദന്തീ| സരലാ-ത്രിവൃത്| വഹ്നിമുഖീ-ലാങ്ഗലീ| മധുമധുകപൃശ്ര്നിപര്ണീകട്ഫലരോധ്രപ്രിയങ്ഗുധാതക്യഃ| അമ്ബഷ്ഠകീ സമങ്ഗാ മോചരസശ്ചേതി സന്ധാനമ്|| ൫|| അമ്ബശ്ഠകീ-മാചികാ| ഹുങ്ഗുമരിചാമ്ലവേതസദീപ്യകഭല്ലാതകാസ്ഥിസംയോഗാത്| വര്ഗഃ സപഞ്ചകോലോ നിദ്രിഷ്ടോ ദിപനീയോऽയമ്|| ൬|| ഏന്ദ്ര്യതിരസാ പയസ്യാ ക്രഷ്യപ്രോക്താസ്ഥിരാ ബലാऽതിബലാ| ഇതി ബല്യോ ദശകോऽയം ഹയഗന്ധാ രോഹിണീ ക്രഷഭീ|| ൭|| ഐന്ദ്രീ-ഇന്ദ്രവാരുണീ| അതിരസാ-മൂര്വാ| ക്രഷ്യപ്രോക്ത-ശതാവരീ| രോഹിണീ-ശ്രീപര്ണീ| ക്രഷമീകപികച്ഛൂഃ| ചന്ദനതുങ്ഗപയസ്യാസിതാലതാമഛുകപദ്മോകോഷീരമ്| വര്ണ്യോ ഗണോऽയമിദിതോ മഞ്ചിഷ്ഠാസാരിവാസഹിതഃ|| ൮|| തുങ്ഗകിഞ്ജല്കമ്| സിതാ-ശ്വേരദൂര്വാ| ലതാ-പ്രിയങ്ഗുഃ| ഹംസപദീബൃഹതീദ്വയമൃദ്വീകാസാരിവേക്ഷുമൂലാനി| കൈഡര്യമധുകകൃഷ്ണാഃ സവിദാര്യഃ കണ്ഠജനനാനി|| ൯|| കൈഡര്യഃ-കട്ഫലഃ| വൃക്ഷാമ്ലബദരദാഡിസാമ്ലവേതസം വര്ഗമ്|| ൧൦|| കുവലം-കോലമ്| നാഗരചവികാചിത്രകചിഡങ്ഗമൂര്വാമൃതാവചാമിസ്താഃ| സഹപിപ്പലീപടോലാസ്തൃത്പിന്ധോऽയം ഗണഃ പ്രഥിതഃ|| ൧൧|| കുടജഫലബില്വചിത്രകമഹൌഷധപ്രതിവിഷാവചാചവികാഃ| അന്വയവാസം പഥ്യാ ദാരുഹരിദ്രാ ഗണോऽര്ശോന്ധഃ|| ൧൨|| സ്വദിരാമലകാരുഷ്കരനിശാഭയാസത്പപര്ണകരവീരാഃ| കുഷ്ഠന്ധാശ്ചതുരങ്ഗുലവിഡങ്ഗജാഈപ്രവാലാശ്ച|| ൧൩|| നലദകൃതമാലചന്ദനസര്ഷപധനനിമ്ബകുടജമധുകാനി| കണ്ഡൂം ദാരുഹരിദ്രാ സനക്തമാലാനി നിന്ധാന്തി|| ൧൪|| നലദംമാംസീ| കൃതമാലഃ-ആരഗ്വധഃ| അക്ഷീവമരിചകേമ്ബുകവിഡങ്ഗകാണ്ഡീരകിണിഹിനിര്ഗുണ്ഡ്യഃ| ന്ധന്തി കൃമീന് ശ്വദംഷ്ട്രാവൃഷാഖുപര്ണ്യസ്തഥാ ന ചിരാത്|| ൧൫|| അക്ഷീവഃ-ശിഗ്രുഃ| കാണ്ഡീരഃ-ഉഗ്ര്കാണ്ഡഃ| മഞ്ജിഷ്ഠാശ്ലേഷ്മാതകരജനീസുവഹാശിരീഷപാലിന്യഃ| സൈലാചന്ദനകതകാഃ സസിന്ദുവാരാ വിഷം ശ്രന്തി|| ൧൬|| സുവാഹാ-ഗന്ധനാകുലീ| പാലിന്ദീ-ത്രിവൃതാ| ശാലികൃജ്ഞകാശഷഷ്ടികവീരണദര്ഭേക്ഷുബാലികേക്ശൂണാമ്| തദ്വദ്ഗുന്ദ്രോരകടയോര്മൂലമലം സ്തന്യജമനായ|| ൧൭|| ഇക്ഷുബാലികാ-ഹ്വസ്വേക്ഷുഃ| പാഠാനാഗരസുരതരുഘനാമൃതാസാരിവേന്ദ്രയവമൂര്വാഃ| കടുകാകിരാതതിക്തം വര്ഗോऽയം സ്തന്യശുദ്ധികരഃ|| ൧൮|| മേദാകാകോലീദ്രയവൃക്ഷരുഹാജീവകര്ഹഭകുലിങ്ഗാഃ| ശുക്രജനനോ ഗണോऽയം സഹജനിലാശൂര്പപര്ണീഭിഃ|| ൧൯|| കുലിങ്ഗാ-കര്കടശൃങ്ഗീ| ജടിലാ-ഉത്രഠാ| കുഷ്ടൈലവാലുകക്ട്ഫലകാണ്ഡേക്ഷുസമുമ്രഫേനകോശീരൈഃ| വസുകേക്ഷിവക്ശുരകഈഃ ശുക്രം ശുധ്യേത്സകദമ്ബനിര്യാസൈഃ||൨൦|| കാണ്ഡേക്ഷുഃകാശഃ| വസുകഃ-ബുക്തഃ| ഇക്ഷുരകഃ-കോകിലാക്ഷഃ| ദ്രാക്ഷാകാകോലീദ്വയമധുപര്ണീമഹുകജീവകവിദാര്യഃ| സ്നേഹോപഗാഃ സമേദാജീവന്തീശാലിപര്ണീകാഃ|| ൨൧|| സൌഭാഞ്ജനകപുനര്നവവൃശ്ചീവകുലത്ഥമാഷബദരാണി| സ്വേദോപഗാനി വിദ്യാത്സയവതിലാര്കോരുബൂകാണി|| ൨൨|| ലാജാമ്ലബദരദാഡിമയവശഷ്ടികമാതുലുങ്ഗസ്വ്യാനി| ജമ്ബാമ്രപല്ലവാനി ച ദമിനിഗ്രഹണാനി മൃസ്ത്രാ ച|| ൨൩|| നാഗരധന്വയവാസകവാലകപര്പടകചന്ദനഗുഡൂച്യഃ| മീനിമ്ബധനപടോലീകുസ്തുമ്ബര്യസ്തൃഷം ന്ധന്തി|| ൨൪|| ബൃഹതീദ്വയവൃക്ഷരുടാപ്ലഷ്കരമൂലാമയാകണാശൃങ്ഗ്യഃ| ഹിധ്മാം നിന്ധന്തി ശഠീ ദുരാലമാ ബദരബീജം ച|| ൨൪|| ശ്യാമാऽവന്താ പദ്മാ കട്വങ്ഗഃ പദ്മോകേശരം രോധ്രമ്| ധാതകികുസുമസമങ്ഗാ മോചേരസാമ്രാസ്ഥിബിങ്ഗഹപാമ്|| ൨൬|| സ്യാമാ-പ്രിയങ്ഗു| അനന്താ-ധന്വയാസകഃ| പദ്മാ-പദ്മചാരിണീ| ജമ്ബൂശല്ലകിമധുകംനീലോത്പലകച്ഛുരാതിലത്ര്യാഹ്വമ്| ഭൃഷ്ടാ ച മൃത് പയസ്യാ സശാല്മലീ വുങ്ഗിരജനാനി|| ൨൭|| കച്ഛുരാ-ധന്വയാസകഃ| ശ്ര്യഹ്വഃ- ശ്രീവേഷ്ടകഃ| ജഗ്ബ്വമ്രോദുമ്വരവടകപീതനപ്ലക്ഷപിപ്പലാശ്മന്തമ്| മല്ലാതസോമവല്കം മൂത്രഗ്രഹണായ നിര്ദിഷ്ടമ്|| ൨൮|| ക,അലമലിമകുമുദമധുകസൌഗന്ധികധാതകീലതാകുസുമമ്| മൂത്രം നയതി വിരാഗം സോത്പലശതപത്രപിണ്ഡരീകം ച|| ൨൯|| മധുകധാതകീലതാകുസുമേമ്യോऽന്യാനി പദ്മാനി| ലതാ-പ്രിയങ്ഗു| കമലം-മ്രിവര്ണമ്, നലിനം-രക്തമ്, ശതപത്രം-നീലമ്, പുണ്ഡരീകം-ശ്വേതമ്, താനി ദിവാ വികസന്തി| കുമുദം-ശ്വേതമ്, സത്പലം-നീലമ്, തേ ച രാത്രൌ| സൌഗന്ധികം സന്ധ്യായാമ്| സൃക്ഷാതലീശ്വംദദ്രാദ്രഭൌത്കടചസുകവശിരകുശകാശാഃ| മൂത്രം വിരേചരേയേയുര്ഗുന്ദ്രാ പാശാണമേദശ്ച|| ൩൦|| വശിരഃ-കരിപിപ്പലീ| ന്ദ്രാഹ്യാന്മലകപുനര്നബവൃദുരാലഭാഭയാകൃഷ്ണാഃ| കാസം ന്ധനി സശങ്ഗീ താമലകീ കണ്ടകാരീ ച|| ൩൧|| ചണ്ഡാമ്ലവേതസശഠീതാമലീസുരസഹിങ്ഗുജീവന്ത്യഃ| പുഷ്കരമൂലൈലാഗുരു വര്ഗോऽയം ശ്വാസശമനായ|| ൩൨|| ദ്രാക്ഷാപീലുപരൂഷകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാസുതാപലാഃ|| ത്രിഫലാ വേതി ഗണോऽയം ജ്വരസംശമനായ നിര്ദിഷ്ടഃ|| ൩൩|| ദാഡിമഫല്ഗുപരൂഷകപ്രിയാലയവഷഷ്ടികേക്ഷുബദരാണി| അമകാശനനി വിദ്യാദ്ദാക്ഷാഖര്ജൂരസഹിതാനി|| ൩൪|| പദ്മകലാജോശീരം മധുത്പലസാരിവാസിതോദീച്യമ്| കാശ്മര്യഫലം സ്വന്ദ്രനമേഷ ഗണോ ദാഹഹാ പ്രോക്തഃ|| ൩൫|| നതനാഗരാഗുരുവനാധാന്യകസൂതീകപിമ്പലീവ്യാധ്യഃ| ശീതം ശമയന്ത്യചിരാച്ഛ്ഥോതാകഃ സാഗ്നിമന്ഥശ്ച|| ൩൬|| ഭൂതീകം-കട്തൃണമ്| തിന്ദുകപിയാലബീജകസപ്തച്ഛദഖദരബദരാണി| അഹിമാരവാആലികഗൌ കകുഭശ്ചോദര്ദശമനാനി|| ൩൭|| കാകോല്യേലാ സേവ്യം നിദ്രിഗ്ധികേ ശാളിപൃശ്ര്നിപര്ണ്യൌ ച| ന്ധന്ത്യങ്ഗമര്ദമചിരാസ്തന്ദനമധുകോരുബൂകം ച|| ൩൮|| ദീപ്യകാമരിചാജാജീഗണ്ഡീരം സാലഗന്ധമഥ ശൂലമ്| ശമയതി സപഞ്ജകോലം, ശോഫം ദശമ് സ്ലമാദ്യം ച|| ൩൯|| ൪൦|| മധുമധികലാജഗൈരികഫലിനീമോചരസമൃത്കാപാലാനി| സംസ്ഥാപയന്തി രിധിരം രുധിരം ച ശര്കരം രോധ്രമ്|| ൪൧|| മൃത്കപാലം-കര്പരമ്| രുധിരം-കുങ്കുമമ്| ശൈലൈലാവാലുകട്ഫലമോചരസാശോകപദ്മകശിരീഷമ്| സ്ഥാപയതി വേദനാമഥ സഹതുങ്ഗകദമ്ബവിദുലം ച|| ൪൨|| വിദുലോ-വേതസഃ| കൈഡര്യഹിങ്ഗുചോരകപങ്കഷാശോകരോഹിണിവയഃസ്ഥാഃ| പൂത്യരിമേദോ ജടിലാഗോലോമിവചാശ്ച സംജ്ഞാദാഃ|| ൪൩|| പലങ്കഷാ-ഗുഗ്ഗുലുഃ| അശോകരോഹിണീ-കടുകാ| വയഃസ്ഥാ-ഹരീതകീ| പൂയരിമേദോ-ദുര്ഗന്ധോऽഹിമാരകഃ| ജടിലാ-മാംസീ| ദൂര്വാ| ഐന്ദ്രീ ദൂര്വാऽമോധാ വിഷ്വക്സേനാऽവ്യാഥാ ശിവാऽരിഷ്ടാ| ബ്രാഹ്യീ സവാഠ്യപുഷ്പീ-അതിബലാ| ശതവീര്യാ-ശതവരീ| അമൃതാ പഥ്യാ ധാത്രീ ജീവന്തീ ശ്രേയസീ സ്ഥിരാ യുക്താ| മണ്ഡൂകപര്ണ്യതിരസാ സ്ഥാപയതി പുനര്നവാ ച വയഃ|| ൪൫|| ശ്രേയസീ-പാഠാ| യുക്താ-രാസ്നാ| ഇതി നാനാവിധവ്യാധിവിധാതാര്ഥമുദാഹൃതാഃ| യോഗാ രോഗാതുരവശാത് കല്പയേതാന് യഥായഥമ്||" ഇതി|
Adhikarana വിദാര്യാദിഗണഃ (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
വിദാരിപഞ്ചാങ്ഗുലവൃശ്ചികാലീ- വൃശ്ചീവദേവാഹ്വയശൂര്പപര്ണ്യഃ| കണ്ഡൂകരീ ജീവനഹ്രസ്വസംജ്ഞേ ദ്വേ പഞ്ചകേ ഗോപസുതാ ത്രിപാദീ||൯|| വിദാര്യാദിരയം ഹൃദ്യോ ബ്രൂംഹണോ വാതപിത്തഹാ| ശോഷഗുല്മാങ്ഗമര്ദോര്ധ്വശ്വാസകാസഹരോ ഗണഃ||൧൦||
विदारिपञ्चाङ्गुलवृश्चिकाली- वृश्चीवदेवाह्वयशूर्पपर्ण्यः| कण्डूकरी जीवनह्रस्वसंज्ञे द्वे पञ्चके गोपसुता त्रिपादी||९|| विदार्यादिरयं हृद्यो ब्रूंहणो वातपित्तहा| शोषगुल्माङ्गमर्दोर्ध्वश्वासकासहरो गणः||१०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വിദാരീ-വൃഷ്യകന്ദാ| പഞ്ചാങ്ഗുലഃ-ഏരണ്ഡഃ| വൃശ്ചികാലീ-ഉഷ്ട്രധൂമകാ മേഷശ്രൃങ്ഗീ വാ| വൃശ്ചീവഃ-ക്ഷുദ്രവര്ഷാഭൂഃ| ദേവാഹ്വയഃ-സുരദാരു| [ദേവാദ്വയേതി പാഠേ ഏകാ സഹദേവാ ദ്വിതീയാ വിശ്വദേവാ ചേതി ദേവാദ്വയമ്| ] ശൂര്പര്ണ്യൌ-മുദ്ഗപര്ണീ മാഷപര്ണീ ച| കണ്ഡൂകരീ-കപികച്ഛൂഃ| ജീവനേത്യാദി| "അഭീരുവീരാജീവന്തീജീവകര്ഷഭകൈഃ സ്മൃതമ്| ജീവനാഖ്യമ്" (ഹൃ. സൂ. അ. ൬|൧൭൦) ഇതി ജീവനസംജ്ഞം പഞ്ചമൂലമ്| ബൃഹതീ കണ്ടകാരികാ ശാലിപര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ ഗോക്ഷുരകമിതി ഹ്രസ്വസംജ്ഞം പഞ്ചമൂലമ്| ഗോപസുതാ-സാരിവാ| ത്രിപാദി-ഹംസപാദീ കീടമാരികാഖ്യാ| ഏഷ വിദാര്യാദിഗണോ ബൃംഹണോ വാതപിത്തഘ്നഃ ശോഷാദിഹരശ്ച| ഉപജാതിര്വൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥവിദാര്യാദിപ്രഭൃതയഃ| തത്ര വിദാര്യാദിഗണമാഹ-വിദാരീതി| വൃശ്ചികാലീ-വൃശ്ചികാലീ-വൃശ്ചികപത്രാ| വൃശ്ചിവഃ-പുനര്നവാ| ദേവാദ്വയം-സഹദേവാ വിശ്വദേവാ ച| ശൂര്പപര്ണ്യൌ-മുദ്രപര്ണീ മാഷപര്ണീ ച| കണ്ഡൂകരീ-കപികച്ഛൂഃ| ജീവനം ഹസ്വം ച പഞ്ചമൂലം-പ്രാഗുക്തമ്| ദോപസുതാ-സാരിവാ| ത്രോപാദീ-ഹംസപാദീ| അയം വിദാര്യാദിഗണോ ഹൃദ്യര്വാദിഗുണഃ| ശോഷോ-രാജയക്ഷ്മാ| ഊര്ധ്വഃ-ഉദവര്തഃ|
Adhikarana സാരിവാദിഗണഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
സാരിവോശീരകാശ്മര്യമധൂകശിശിരദ്വയമ്| യഷ്ടീ പരൂഷകം ഹന്തി ദാഹപിത്താസ്രതൃഡ്ജ്വരാന്||൧൧||
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम्| यष्टी परूषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാരിവാ-കൃഷ്ണവല്ലീ| ഉശീരം-വീരതരു (രമ്)| കാശ്മര്യഃ-സര്വതോഭദ്രാ| മധൂകോ-ഗുഡപുഷ്പകഃ| ശിശിരദ്വയം-ഏകം സിതചന്ദനം മലയജസംജ്ഞമന്യദ്രക്തചന്ദനസംജ്ഞമ്| യഷ്ടീ-ക്ലീതകസംജ്ഞമ്| പരൂഷകം-മൃദുഫലമ്| സാരിവാദിരയം ദാഹാദീന് ഹന്തി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- സാരിവാദിഗണമാഹ-സാരിവേതി| ശിശിരദ്വയം ശ്വേതപീതചന്ദനേ|
Adhikarana പദ്മകാദിഗണഃ (൧൨) · Śloka ൧൨
പദ്മകപുണ്ഡ്രൌ വൃദ്ധിതുഗര്ദ്യ്ധഃ ശൃങ്ഗ്യമൃതാ ദശ ജീവനസംജ്ഞാഃ| സ്തന്യകരാ ഘ്നന്തീരണപിത്തം പ്രീണനജീവനബൃംഹണവൃഷ്യാഃ||൧൨||
पद्मकपुण्ड्रौ वृद्धितुगर्द्य्धः शृङ्ग्यमृता दश जीवनसंज्ञाः| स्तन्यकरा घ्नन्तीरणपित्तं प्रीणनजीवनबृंहणवृष्याः||१२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പദ്മകം-ഹേമപദ്മമ്| പുണ്ഡ്രഃ-പ്രപൌണ്ഡരീകമ്| വൃദ്ധിഃ-മഹാശ്രാവണീ| തുഗാ-തുഗാക്ഷീരീ| ഋദ്ധിഃ-ശ്രാവണീ| ശ്രൃങ്ഗീ-കുലീരശ്രൃങ്ഗീ| അമൃതാ-ഛിന്നരുഹാ| ദശ ജീവനസംജ്ഞാഃ-ജീവന്ത്യാദിഗണോക്താഃ| ഏതേ പദ്മകാദയഃ സ്തന്യഹേതവഃ, തഥാ വാതപിത്തം ഘ്നന്തി, തഥാ പ്രീണനാദിഗുണയുക്താഃ| "അഷ്ടാഭ്യോ ഭദ്ഗൌ യോജ്യാവുപചിത്രാ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പദ്മകാദിഗണമാഹ-പദ്മകപുണ്ദ്രാവിതി| പുണ്ഡ്രഃ-പ്രപൌണ്ഡരീകമ്| തുഗാ-വംശരോചനാ| ശ്രൃങ്ഗീ-കര്കടശൃങ്ഗീ| അമൃതാ-ഗുഡൂചീ| ജീവനസംജ്ഞാ ദശ-ജീവനീയോ ഗണഃ| ഈരണോ-വായുഃ|
Adhikarana പരൂഷകാദിഗണഃ (൧൩) · Śloka ൧൩
പരൂഷകം വരാ ദ്രാക്ഷാ കട്ഫലം കതകാത് ഫലമ്| രാജാഹ്വം ദാഡിമം ശാകം തൃണ്മൂത്രാമയവാതജിത്||൧൩||
परूषकं वरा द्राक्षा कट्फलं कतकात् फलम्| राजाह्वं दाडिमं शाकं तृण्मूत्रामयवातजित्||१३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പുരൂഷകോ-മൃദുഫലോ ധന്വനച്ഛദഃ| വരാ-ശ്രേഷ്ഠാ| ദ്രാക്ഷാ-മധുഫലാ| കട്ഫലം-രോഹിണീ സോമവല്കഃ| കതകഫലം-വാരിപ്രസാദനമ്| രാജാഹ്വം-കറ്ണികാരമ്| ദാഡിമം-ശുകേഷ്ടമ്| ശാകം-ഖരച്ഛദവൃക്ഷവിശേഷഃ| പരൂഷകാദിരേഷ തൃഡാമയാദിജിത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പരൂഷാദിഗണമാഹ-പരൂഷകമിത്യാദി| വസത്രിഫലാ| രാജാഹ്വം-രാജാദനമ്| ശാകം-ശാകവൃക്ഷഫലമ്|
Adhikarana അഞ്ജനാദിഗണഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
അഞ്ജനം ഫലിനീ മാംസീ പദ്മോത്പലരസാഞ്ജനമ്| സൈലാമധുകനാഗാഹ്വം വിഷാന്തര്ദാഹപിത്തനുത്||൧൪||
अञ्जनं फलिनी मांसी पद्मोत्पलरसाञ्जनम्| सैलामधुकनागाह्वं विषान्तर्दाहपित्तनुत्||१४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഞ്ജനം ദ്വിധാ,-ഏകം സ്രോതോഞ്ജനം യാമുനസംജ്ഞമപരം സൌവീരം നേത്രഭൂഷണാഖ്യമ്| ഫലിനീ-പ്രിയങ്ഗുഃ| മാംസീ-കൃഷ്ണജടാ| പദ്മം-പുഷ്കരമ്| ഉത്പലം-ശശിപ്രിയമ്| രസാഞ്ജനം-താര്ക്ഷ്യശൈലമ്| ഏലാ-ബഹുലാ| മധുകം-മധുയഷ്ടീ| നാഗാഹ്വം-നാഗകേസരമ്| ഏഷോऽഞ്ജനാദിര്വിഷാദിജിത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഞ്ജനാദിഗണമാഹ-അഞ്ജനമിത്യാദി| അഞ്ജനംസ്ത്രോതോഞ്ജനമ്| സഓലാ-സൂക്ഷ്മൈലാ,സശബ്ദ ഈഷദ്വാചീ| നാമാഹ്വംനാഗകേസരമ്|
Adhikarana പടോലാദിഗണഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
പടോലകടുരോഹിണീചന്ദനം മധുസ്രവഗുഡൂചിപാഠാന്വിതമ്| നിഹന്തി കഫപിത്തകുഷ്ഠജ്വരാന് വിഷം വമിമരോചകം കാമലാമ്||൧൫||
पटोलकटुरोहिणीचन्दनं मधुस्रवगुडूचिपाठान्वितम्| निहन्ति कफपित्तकुष्ठज्वरान् विषं वमिमरोचकं कामलाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പടോലം-പാണ്ഡുഫലമ്| കടുരോഹിണീ-കടുകാ| ചന്ദനം-ഗന്ധസാരമ്| മധുസ്രവോ-മുരങ്ഗീ| ഗുഡൂചീ-ഛിന്നരുഹാ| പാഠാ-അമ്ബഷ്ഠാ| ഏതൈര്ദ്രവ്യൈര്യുക്തമേതത് പടോലാദികം കഫാദീന് നിഹന്തി| "മാത്രാസമകം നവമോ ല്ഗാന്തമ് (മോ ലഗോന്ത്യഃ) " (വൃത്തരത്നാകരേ അ. ൨|൩൨)
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പടോലാദിഗണമാഹ-പടോലേത്യാദി| മധുസ്ത്രവാമൂര്വാ|
Adhikarana ഗുഡൂച്യാദിഗണഃ (൧൬) · Śloka ൧൬
ഗുഡൂചീപദ്മകാരിഷ്ടധാനകാരക്തചന്ദനമ്| പിത്തശ്ലേഷ്മജ്വരച്ഛര്ദിദാഹതൃഷ്ണാഘ്നമഗ്നികൃത്||൧൬||
गुडूचीपद्मकारिष्टधानकारक्तचन्दनम्| पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहतृष्णाघ्नमग्निकृत्||१६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗുഡൂചീ-ഛിന്നോദ്ഭവാ| പദ്മകോ-മരുദ്ഭവഃ| അരിഷ്ടോ-നിമ്ബഃ| ധാനകാ-ധാന്യകമ്| രക്തചന്ദനം-രക്തകാഷ്ഠമ്| ഏഷ ഗുഡൂച്യാദിഃ പിത്താദീന് ഹന്തി, [അഗ്നികരശ്ച ]|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഗുഡൂച്യാദിഗണമാഹ-ഗുഡൂചീത്യാദി| അരിഷ്ടോനിമ്ബഃ|
Adhikarana ആരഗ്വധാദിഗണഃ (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮
ആരഗ്വധേന്ദ്രയവപാടലികാകതിക്താ- നിമ്ബാമൃതാമധുരസാസ്രുവവൃക്ഷപാഠാഃ| ഭൂനിമ്ബസൈര്യക്രപതോലകരഞ്ജയുഗ്മ- സപ്തച്ഛദാഗ്നിസുഷവീഫലബാണഘോണ്ടാഃ||൧൭|| ആരഗ്വധാദിര്ജയതി ഛര്ദികുഷ്ഠവിഷജ്വരാന്| കഫം കണ്ഡൂം പ്രമേഹം ച ദുഷ്ടവ്രണവിശോധനഃ||൧൮||
आरग्वधेन्द्रयवपाटलिकाकतिक्ता- निम्बामृतामधुरसास्रुववृक्षपाठाः| भूनिम्बसैर्यक्रपतोलकरञ्जयुग्म- सप्तच्छदाग्निसुषवीफलबाणघोण्टाः||१७|| आरग्वधादिर्जयति छर्दिकुष्ठविषज्वरान्| कफं कण्डूं प्रमेहं च दुष्टव्रणविशोधनः||१८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആരഗ്വധഃ-ശമ്യാകഃ| ഇന്ദ്രയവാഃ-കലിങ്ഗകാഃ| പാടലിഃ-വസന്തദൂതീ| കാകപിക്താ-ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ| നിമ്ബഃ-പാരിഭദ്രകഃ| അമൃതാ-ഗുഡൂചീ| മധുരസാ-മൂര്വാ| സ്രുവവൃക്ഷോ-വികങ്കതഃ, [കണ്ടകീവൃക്ഷഃ കണ്ടകാരികേതി പ്രസിദ്ധഃ ]| പാഠാ-അമ്ബഷ്ഠാ| ഭൂനിമ്ബഃ-കൈരാതഃ| സൈര്യകഃ-സഹചരഃ| പടോലം-കര്കശച്ഛദമ്| കരഞ്ജയുഗ്മം-ഏകഃ പൂതികകരഞ്ജശ്ചിരിബില്വാഖ്യോऽപരോ നക്തമാലാഖ്യഃ| സപ്തച്ഛദഃ-അയുഗ്മച്ഛദഃ| അഗ്നിഃ-ചിത്രകഃ| സുഷവീ-കാരവീ, പാനീയവല്ലീസംജ്ഞാ| ഫലം-മദനഫലമ്| ബാണഃ-സഹചരഃ| ഘോണ്ടാ-പൂഗവിശേഷഃ| അയമാരഗ്വധാദിശ്ച്ഛര്ദ്യാദീന്നിഹന്തി| [മേദോദരാന് വിശോധയതി-പരാകരോതി| ] വസന്തതിലകാവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ആരബധാദിഗണമാഹ-ആരമ്ബധേത്യാദി| കാകതിക്താ-കരഞ്ജികാ- സ്ത്രുവവൃക്ഷോ-വികങ്കതഃ| സൈര്യകഃ-സഹചരഃ| [ സുഷവീ-കാരവേല്ലുകമ്| ഫലം-മദനഫലമ്| വാണോ-വീലസഹചരഃ| ] ഘോണ്ടാ-ബദരീ|
Adhikarana അസനാദിഗണഃ (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൦
അസനതിനിശഭൂര്ജശ്വേതവാഹപ്രകീര്യാഃ ഖദിരകദരഭണ്ഡീശിംശിപാമേഷശൃങ്ഗ്യഃ| ത്രിഹിമതലപലാശാ ജോങ്ഗകഃ ശാകശാലൌ ക്രമുകധവകലിങ്ഗച്ഛാപകര്ണാശ്വകര്ണാഃ||൧൯|| അസനാദിര്വിജയതേ ശ്വിത്രകുഷ്ഠകഫക്രിമീന്| പാണ്ഡുരോഗം പ്രമേഹം ച മേദോദോഷനിബര്ഹണഃ||൨൦||
असनतिनिशभूर्जश्वेतवाहप्रकीर्याः खदिरकदरभण्डीशिंशिपामेषशृङ्ग्यः| त्रिहिमतलपलाशा जोङ्गकः शाकशालौ क्रमुकधवकलिङ्गच्छापकर्णाश्वकर्णाः||१९|| असनादिर्विजयते श्वित्रकुष्ठकफक्रिमीन्| पाण्डुरोगं प्रमेहं च मेदोदोषनिबर्हणः||२०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അസനഃ-പീതശാലാഖ്യഃ| തിനിശഃ-സ്യന്ദനസംജ്ഞഃ| ഭൂര്ജോ-ബഹുപുടാഖ്യഃ| ശ്വേതവാഹഃ-അര്ജുനഃ| പ്രകീര്യഃ-പൂതികരഞ്ജഃ| ഖദിരോ-ഗായത്രീ| കദരഃ-ഖദിരാകൃതിഃ ശ്വേതസാരഃ| ഭണ്ഡീ-ശിരീഷഃ| ശിംശിപാ-മണ്ഡലപത്രികാ| മേഷശൃങ്ഗീ-അജശൃങ്ഗീ| ത്രിഹിമം-ചന്ദനത്രയമ്, മലയജരക്തചന്ദനദാരുഹരിദ്രാഭേദേന| തലഃ-താലഃ| പലാശഃ-കിംശുകഃ| ജോങ്ഗകഃ-അഗുരുസംജ്ഞഃ| ശാകം-വരദാരു| ശാലോ-രസനിര്യാസാഖ്യഃ| ക്രമുകഃ-പൂഗമ്| ധവഃ-ശകടാഖ്യഃ| കലിങ്ഗാഃ-ശക്രയവാഃ| ഛാഗകര്ണോ-ബസ്തകര്ണഃ| അശ്വകര്ണഃ-കുശികഃ| അയമസനാദിഃ ശ്വിത്രാദീന് വിജയതേ-ശമയതി| വിജയത ഇതി "വിപരാഭ്യാം ജേഃ" ഇത്യാത്മനേപദമ്| തഥാ, മേദോദോഷം നിബര്ഹതി-പരാകരോതി| മാലിനീവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അസനാദിഗണമാഹ-അസനേത്യാദി| ശ്വേതവാഹഃ-അര്ജുനഃ| പ്രകീര്യഃ-പൂതികരഞ്ജഃ| കദരഃ-ശ്വേതഖദിരഃ| ഭണ്ഡീ-ശിരീഷഃ| ത്രിഹിമം-ചന്ദനത്രയമ്| തലഃ-താലവൃക്ഷഃ| ജോങ്ഗകഃ-അഗുരു| ക്രമുകഃ-ഇന്ദ്രയവഃ|
Adhikarana വരൂണാദിഗണഃ (൪൯)) · Śloka ൨൨
വരുണസൈര്യകയുഗ്മശതാവരീ- ദഹനമോരടബില്വവിഷാണികാഃ| ദ്വിബൃഹതീദ്വികരഞ്ജജയാദ്വയം ബഹലപല്ലവദര്ഭരുജാകരാഃ||൨൧|| വരുണാദിഃ കഫം മേദോ മന്ദാഗ്നിത്വം നിയച്ഛതി| ആഢ്യവാതം ശിരഃശൂലം ഗുല്മം ചാന്തഃ സവിദ്രധിമ്||൨൨||
वरुणसैर्यकयुग्मशतावरी- दहनमोरटबिल्वविषाणिकाः| द्विबृहतीद्विकरञ्जजयाद्वयं बहलपल्लवदर्भरुजाकराः||२१|| वरुणादिः कफं मेदो मन्दाग्नित्वं नियच्छति| आढ्यवातं शिरःशूलं गुल्मं चान्तः सविद्रधिम्||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വരുണഃ-തമാലഃ| സൈര്യകയുഗ്മം-സഹചരദ്വയമ്, ഏകോ രക്തപുഷ്പഃ കുരവകാഖ്യോऽന്യഃ പീതപുഷ്പഃ കുരണ്ടകാഖ്യഃ| ശതാവരീ-വരീ| ദഹനോ-വഹ്നിഃ| മോരടോ-മൂര്വാ| ബില്വഃ-പൂതിവാതഃ| വിഷാണികാ-അജശൃങ്ഗീ| ദ്വിബൃഹത്യൌ-കണ്ടകാരികാമഹോടികാഖ്യേ| ദ്വികരഞ്ജഃ-കരഞ്ജദ്വയം പ്രാഗുക്തമ്| തര്കാരീ ഹരീതകീ ചേതി-ജയാദ്വയമ്| ബഹലപല്ലവഃ-ശോഭാഞ്ജനഃ| ദര്ഭഃ-കുശഃ| രുജാകരോ-ഹിന്താലഃ| വരുണാദിരയം കഫാദീന് ഹന്തി| "ദ്രുതവിലമ്ബിതമാഹനഭൌ ഭരൌ" (വൃത്തരത്നാകരേ അ. ൩|൪൯)|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വരുണാദിഗണമാഹ-വരുണേത്യാദി|മോരടഃ-ക്ഷീരമൂര്വാ| വിഷാണികാ-മേഷശൂങ്ഗീ| ജയദ്വയം-തര്കാരീദ്വയമ്| ബഹലപല്ലവഃ-ശിഗ്രുഃ| ആഢ്യവാതം-ഊരുസ്തമ്ഭമ്| ആന്തരം ഗുല്മം വിദ്ഗധിം ച|
Adhikarana ഊഷകാദിഗണഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
ഊഷകസ്തുത്ഥകം ഹിങ്ഗു കാസീസദ്വയസൈന്ധവമ്| സശിലാജതു കൃച്ഛ്രാശ്മഗുല്മമേദഃകഫാപഹമ്||൨൩||
ऊषकस्तुत्थकं हिङ्गु कासीसद्वयसैन्धवम्| सशिलाजतु कृच्छ्राश्मगुल्ममेदःकफापहम्||२३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഊഷകോ-വൃഷകഃ, കല്ലര ഇതി പ്രസിദ്ധഃ| തുത്ഥകം-ഖര്പരം കിടിഹാപരസംജ്ഞമ്| ഹിങ്ഗു-രാമഠമ്| കാസീസദ്വയം-ഏകം പാംശുധാതുസംജ്ഞമപരം പുഷ്പകാസീസാഖ്യമ്| സൈന്ധവം-മാണിമന്ഥമ്| ശിലാജതു-ശിലാജമ്| ഊഷകാദിരയം മൂത്രകൃച്ഛ്രാദീന് ഹന്തി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഊഷകാദിഗണമാഹ-ഊഷക ഇത്യാദി| ഊഷകഃ-ക്ഷാരമൃത്തികാ| കൃച്ഛ്രം-മൂത്രകൃച്ഛ്രമ്|
Adhikarana വീരതരാദിഗണഃ (൨൪-൨൫) · Śloka ൨൫
വേല്ലന്തരാരണികബൂകവൃഷാശ്മഭേദ- ഗോകണ്ടകേത്കടസഹാചരബാണകാശാഃ| വൃക്ഷാദനീനലകുശദ്വയഗുണ്ഠഗുന്ദ്രാ- ഭല്ലൂകമോരടകുരണ്ടകരമ്ഭപാര്ഥാഃ||൨൪|| വര്ഗോ വീരതരാദ്യോऽയം ഹന്തി വാതകൃതാന് ഗദാന്| അശ്മരീശര്കരാമൂത്രകൃച്ഛ്രാഘാതരുജാഹരഃ||൨൫||
वेल्लन्तरारणिकबूकवृषाश्मभेद- गोकण्टकेत्कटसहाचरबाणकाशाः| वृक्षादनीनलकुशद्वयगुण्ठगुन्द्रा- भल्लूकमोरटकुरण्टकरम्भपार्थाः||२४|| वर्गो वीरतराद्योऽयं हन्ति वातकृतान् गदान्| अश्मरीशर्करामूत्रकृच्छ्राघातरुजाहरः||२५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വേല്ലന്തരോ-വീരതര ഉശീരാഖ്യഃ| അരണികഃ-അഗ്നിമന്ഥഃ| ബൂകഃ-ഈശ്വരമല്ലികാ| വൃഷഃ-ആടരൂഷകഃ| അശ്മഭേദഃ-പാഷാണഭേദഃ| ഗോകണ്ടകോ-ഗോക്ഷുരകഃ| ഇത്കടാ-സൂക്ഷ്മപത്രികാ ദീര്ഘലോഹിതയഷ്ടികാ കാണ്ഡവിശേഷഃ, 'ഇകഡി' ഇതി ലോകേ| സഹാചരഃ-സഹചരഃ| ബാണോ-നീലപുഷ്പഃ സൈര്യകഃ| കാശഃ-ശ്വേതചാമരകഃ| വൃക്ഷാദനീ-കാമവൃക്ഷകഃ| നലോ-മൃത്യുപുഷ്പാഖ്യഃ| കുശദ്വയം-സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മഭേദേന ദര്ഭദ്വയമ്| ഗുണ്ഠോ-വൃത്തതൃണഃ, കുദഗുണ്ഠികാപരസംജ്ഞഃ| ഗുന്ദ്രാ-പദഏരകഃ| ഭല്ലൂകഃ-ശ്യോനാകഃ| മോരടഃ-ക്ഷീരമോരടഃ| കുരണ്ടഃ-സിതിവാരകഃ| കരമ്ഭഃ-ഉത്തമാരണിഃ| പാര്ഥാ-സുവര്ചലാ| ഏഷ വീരതരാദിര്വര്ഗോ-ഗണോ, വാതജാന് രോഗാന് ഹന്തി| തഥാ, അശ്മര്യാദിഹരഃ| വസന്തതിലകാവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വീരതരാദിഗണമാഹ-വേല്ലന്തരേത്യാദി| അരണികഃ-തര്കാരീ| ബൂകോ-ബകപുഷ്പഃ| ഉത്കടഃ-ഇക്ഷുഃ| ഋക്ഷാദനീ-വന്ദാകഃ| ഭല്ലൂകഃ-ടിണ്ടുകഃ| കരമ്ഭാ-ഉത്തമാരണീ| പാര്ഥാ-ആദിത്യഭക്താ|
Adhikarana രോധ്രാദിഗണഃ (൨൬-൨൭) · Śloka ൨൭
രോധ്രശാബരകരോധ്രപലാശാ ജിങ്ഗിണീസരലകട്ഫലയുക്താഃ| കുത്സിതാമ്ബകദലീഗതശോകാഃ സൈലവാലുപരിപേലവമോചാഃ||൨൬|| ഏഷ രോധ്രാദികോ നാമ മേദഃ കഫഹരോ ഗണഃ| യോനിദോഷഹരഃ സ്തമ്ഭീ വര്ണ്യോ വിഷവിനാശനഃ||൨൭||
रोध्रशाबरकरोध्रपलाशा जिङ्गिणीसरलकट्फलयुक्ताः| कुत्सिताम्बकदलीगतशोकाः सैलवालुपरिपेलवमोचाः||२६|| एष रोध्रादिको नाम मेदः कफहरो गणः| योनिदोषहरः स्तम्भी वर्ण्यो विषविनाशनः||२७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രോധ്രഃ-തില്വകഃ| ശാബരകോ-ദ്വിതീയരോധ്രഃ, അക്ഷിഭേഷജാപരസംജ്ഞഃ| കദമ്ബപലാശൌ-പ്രസിദ്ധൌ| ജിങ്ഗിണീ-കൃഷ്ണശാല്മലീ| സരലം-ദേവദാരു| കട്ഫലം-കുമുദാ, രോഹിണീഭേദഃ| യുക്താ-രാസ്നാ, ഗിരികര്ണികേത്യന്യേ| കുത്സിതാമ്ബഃ-കദമ്ബഃ| കദലീ-രമ്ഭാ| ഗതശോകഃ-അശോകഃ| ഏലവാലു-ഐലേയമ്| പരിപേലവം-കുടന്നടം ഗോപാലദമനകാഖ്യമ്| മോചാ-ശല്ലകീ| അയം രോധ്രാദികോ ഗണോ മേദഃകഫാപഹോ യോനിദോഷഘ്നശ്ച| തഥാ, സ്തമ്ഭീ ദോഷാണാം ശകൃദാദേശ്ച| തഥാ, വര്ണായ ഹിതോ വിഷഘ്നശ്ച| സ്വാഗതവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- രോധ്രാദിഗണമാഹ-രോധ്രേത്യാദി| ശാബരരോധ്രഃ-ശ്വേതരോധ്രഃ| ജിങ്ഗിണീ-മോദകീ| യുക്താ-രാസ്നാ| കുത്സിതീമ്ബഃ-കദമ്ബഃ| ഗതശോകഃ-അശോകഃ| പരിപലവം-ക്ഷുദ്ഗമുസ്താ| മോചാ-സല്ലകി|
Adhikarana അര്കാദിഗണഃ (൨൮-൨൯) · Śloka ൨൯
അര്കാലര്കൌ നാഗദന്തീ വിശല്യാ ഭാര്ങ്ഗീ രാസ്നാ വൃശ്ചികാലീ പ്രകീര്യാ| പ്രത്യക്പുഷ്പീ പീതതൈലോദകീര്യാ ശ്വേതായുഗ്മം താപസാനാം ച വൃക്ഷഃ||൨൮|| അയമര്കാദികോ വര്ഗഃ കഫമേദോവിഷാപഹഃ| കൃമികുഷ്ഠപ്രശമനോ വിശേഷാദ്വ്രണശോധനഃ||൨൯||
अर्कालर्कौ नागदन्ती विशल्या भार्ङ्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या| प्रत्यक्पुष्पी पीततैलोदकीर्या श्वेतायुग्मं तापसानां च वृक्षः||२८|| अयमर्कादिको वर्गः कफमेदोविषापहः| कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषाद्व्रणशोधनः||२९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അര്കഃ-സദാപുഷ്പീ| അലര്കോ-മന്ദാരകാഖ്യഃ ശ്വേതകുസുമഃ| നാഗദന്തീ-പര്വപുഷ്പികാ| വിശല്യാ-ലാങ്ഗലീ| ഭാര്ങ്ഗീ-ഫഞ്ജീ| രസ്നാ-രസ്യാ| വൃശ്ചികാലീ-ഉഷ്ട്രധൂമകഃ| പ്രകീര്യാ-കരഞ്ജഃ| പ്രത്യക്പുഷ്പീ-അപാമാര്ഗഃ| പീതതേലാ-കാകാദനീ| ഉദകീര്യാ-കരഞ്ജഃ| ശ്വേതായുഗ്മം-ഏകാ കിണിഹീസംജ്ഞാऽന്യാ മഹാശ്വേതാ പാലിന്ദീസംജ്ഞാ| താപസാനാം വൃക്ഷഃ-ഇങ്ഗുദീ| ഏഷോऽര്കാദിര്വര്ഗഃ കഫാദിഘ്നോऽതിശയേന വ്രണശോധനഃ| ശാലിനീവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അര്കാദിഗണമാഹ-അര്കേത്യാദി| അലര്കോ-മന്ദാരഃ| നാഗദന്തീ-പര്വപുഷ്പീ| വിശല്യാ-ലാങ്ഗലീം| പ്രത്യവപുഷ്പീ-അപാമാര്ഗഃ| പിതതൈലാ-ജ്യോതിഷ്മതീ| ഉദകീര്യാം-പൂതികരഞ്ജഃ| ശ്വേതായുഗ്മം-കിണിഹീ കടമീ ച| താപസാനാം വൃക്ഷഃ- ഇഞ്ജുദീ|
Adhikarana സുരസാദിഗണഃ (൩൦-൩൧) · Śloka ൩൧
സുരസയുഗഫണിജ്ജം കാലമാലാ വിഡങ്ഗം ഖരബുസവൃഷകര്ണീകട്ഫലം കാസമര്ദഃ| ക്ഷവകസരസിഭാങ്ഗീകാര്മുകാഃ കാകമാചീ കുലഹലവിഷമുഷ്ടീഭൂസ്തൃണോ ഭൂതകേശീ||൩൦|| സുരസാദിര്ഗണഃ ശ്ലേഷ്മമേദഃകൃമിനിഷൂദനഃ| പ്രതിശ്യായാരുചിശ്വാസകാസഘ്നോ വ്രണശോധനഃ||൩൧||
सुरसयुगफणिज्जं कालमाला विडङ्गं खरबुसवृषकर्णीकट्फलं कासमर्दः| क्षवकसरसिभाङ्गीकार्मुकाः काकमाची कुलहलविषमुष्टीभूस्तृणो भूतकेशी||३०|| सुरसादिर्गणः श्लेष्ममेदःकृमिनिषूदनः| प्रतिश्यायारुचिश्वासकासघ्नो व्रणशोधनः||३१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സുരസയുഗം-തുലസീദ്വയം ഗൌരകൃഷ്ണഭേദേന| ഫണിജ്ജോ-മരീചകഃ| കാലമാലാ-കൃഷ്ണാര്ജകഃ, കുഠേരകഭേദഃ| വിഡങ്ഗം-വേല്ലമ്| ഖരബുസോ-മരുബകഃ| വൃഷകര്ണീ-മൂഷികകര്ണീ| കട്ഫലം-സോമവല്കമ്| കാസമര്ദഃ-കാസഘ്നഃ| ക്ഷവകഃ-ക്ഷുദ്വിബോധനഃ| സരസീ-തുമ്ബരപത്രികാ| ഭാര്ങ്ഗീ-അങ്ഗാരവല്ലീ| കാര്മുകാ-രക്തമഞ്ജരീ, അതിമുക്തക ഇത്യന്യേ| കാകമാചീ-ഗുഡഫലാ| കുലഹലോ-ഭൂകദമ്ബകോऽലമ്ബുസാഖ്യഃ| വിഷമുഷ്ടിഃ-കര്കോടീ, മഹാനിമ്ബ ഇത്യന്യേ| ഭൂസ്തൃണം-ഗുഹ്യബീജമതിച്ഛത്രാഖ്യമ്| ഭൂതകേശീ-മാംസീ പുത്രജാരീ| സുരസാദിരേഷ ഗണഃ ശ്ലേഷ്മാദിഘ്നഃ പ്രതിശ്യായാദിഹരോ വ്രണശുദ്ധികൃത് [ച]| മാലിനീവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- സുരസാദിഗണമാഹ-സുരസേത്യാദി| സുരസയുഗം-ശ്വേതകൃഷ്ണേ തുളസ്യൌ| ഫണിജ്ജോ-മരിചകഃ| കാലമാലാ-അര്ജകഃ| ഖരബുസോ-മരുചകഃ| വൃഷകര്ണീ-ആഖുകര്ണീ| ക്ഷവകഃ-ക്ഷുരകാരീ| സരാസീ-കപിത്ഥപര്ണീ| കാര്മുകഃ-പ്രാചീബലഃ| കുലഹലോ-മുണ്ഡീ,| ഭൂസ്തൃണോ-ഭൂതികതൃണമ്| ഭൂതകേശീ-നിര്ഗുണ്ഡീ|
Adhikarana മുഷ്കകാദിഗണഃ (൩൨) · Śloka ൩൨
മുഷ്കകസ്നുഗ്വരാദ്വീപിപലാശധവശിംശിപാഃ| ഗുല്മമേഹാശ്മരീപാണ്ഡുമേദോര്ശഃകഫശുക്രജിത്||൩൨||
मुष्ककस्नुग्वराद्वीपिपलाशधवशिंशिपाः| गुल्ममेहाश्मरीपाण्डुमेदोर्शःकफशुक्रजित्||३२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മുഷ്കകോ-മോക്ഷകഃ| സ്നുക്-ഗുഡാ ഉഗ്രകാണ്ഡഃ| വരാദീനാം പ്രോക്താനി നാമാനി| മുഷ്കകാദിരേഷ ഗുല്മാദിജിത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- മുഷ്കകാദിഗണമാഹ-മുഷ്കകേത്യാദി| മുഷ്കകോമോക്ഷകഃ| ദ്വീപീ-ചിത്രികഃ|
Adhikarana വത്സാകാദിഗണഃ (൩൩-൩൪) · Śloka ൩൪
വത്സകമൂര്വാഭാര്ങ്ഗീ- കടുകാ മരീചം ഘുണപ്രിയാ ച ഗണ്ഡീരമ്| ഏലാ പാഠാऽജാജീ കട്വങ്ഗഫലാജമോദസിദ്ധാര്ഥവചാഃ||൩൩|| ജീരകഹിങ്ഗുവിഡങ്ഗം പശുഗന്ധാ പഞ്ചകോലകം ഹന്തി| ചലകഫമേദഃപീനസഗുല്മജ്വരശൂലദുര്നാമ്നഃ||൩൪||
वत्सकमूर्वाभार्ङ्गी- कटुका मरीचं घुणप्रिया च गण्डीरम्| एला पाठाऽजाजी कट्वङ्गफलाजमोदसिद्धार्थवचाः||३३|| जीरकहिङ्गुविडङ्गं पशुगन्धा पञ्चकोलकं हन्ति| चलकफमेदःपीनसगुल्मज्वरशूलदुर्नाम्नः||३४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വത്സകോ-വനതിക്തകഃ| മൂര്വാ-മധുരസാ| മരിചം-ഊഷണമ്| ഘുണപ്രിയാ-അതിവിഷാ| ഗണ്ഡീരം-സ്നുഹീ| ഏലാ-ബാലൈലാ| പാഠാ-പ്രാചീനാ| അജാജീ-ജീരകഃ| കട്വങ്ഗഫലം-അരലുകഫലമ്| കേചിതു കട്വങ്ഗഫലം-തിന്ദുകീഫലമിത്യാഹുഃ| അജമോദോ-ദീപ്യകഃ| സിദ്ധാര്ഥോ-ഗൌരസര്ഷപഃ| അന്യേഷാം നാമാന്യുക്താനി| "ഗുര്വന്താഷ്ടഗണാഭാഗാऽऽര്യാ പൂര്വാര്ദ്ധസദൃശശകലദ്വിതയാ| ആര്യൈരാര്യാഗീതിഃ സങ്ഗീതാ സങ്ഗീതഗീതസംവിധ്യൈഃ||" പശുഗന്ധാ-അജഗന്ധാ മകരന്തരാഖ്യാ| പഞ്ചകോലകം-പ്രാഗുക്തമ്| വത്സകാദിരസൌ വാതാദീന്നിഹന്തി| ആര്യാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വത്സകാദിഗണമാഹ-വത്സകേത്യാദി| ഘുപ്രിയാ-അതിവിഷാ| ഗണ്ഡീരം-സ്നിഹീ| കട്വങ്ഗഃ-ടുന്ടുകഃ| ഫലം-മദനഫലമ്| പശുഗന്ധാ| ചലോ-വായുഃ|
Adhikarana വചാഹരിദ്രാദിഗണൌ (൩൫-൩൬) · Śloka ൩൬
വചാജലദദേവാഹ്വനാഗരാതിവിഷാഭയാഃ| ഹരിദ്രാദ്വയയഷ്ട്യാഹ്വകലശീകുടജോദ്ഭവാഃ||൩൫|| വചാഹരിദ്രാദിഗണാവാമാതീസാരനാശനൌ| മേദഃകഫാഢ്യപവനസ്തന്യദോഷനിബര്ഹണൌ||൩൬||
वचाजलददेवाह्वनागरातिविषाभयाः| हरिद्राद्वययष्ट्याह्वकलशीकुटजोद्भवाः||३५|| वचाहरिद्रादिगणावामातीसारनाशनौ| मेदःकफाढ्यपवनस्तन्यदोषनिबर्हणौ||३६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വചാ-ഗോലോമീ| ജലദഃ-അമ്ബുധരഃ| ദേവാഹ്വം-കിലിമമ്| നാഗരം-വിശ്വമ്| അതിവിഷാ-ഭങ്ഗുരാ| അഭയാ-അമൃതാ| ഹരിദ്രാദ്വയം-ഏകാ പിണ്ഡാ, അപരാ പചമ്പചാ ദാരുഹരിദ്രാ| യഷ്ട്യാഹ്വം-ക്ലീതികാ| കലശീ-പൃശ്നിപര്ണീ| കുടജോദ്ഭവാഃ-ഇന്ദ്രയവാഃ| ഏതൌ വചാദിഹരിദ്രാദിഗണാവാമാതീസാരഘ്നൌ മേദഃകഫാദിഹരൌ ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- വചാഹരിദ്രാദിഗണാവാഹ-വചേത്യാദി, ഹരിദ്രാദ്വയേത്യാദി| കലശീ-പൃശ്ര്നിപര്ണീ| കടജോദ്ഭവഃ-ഇന്ദ്രയവഃ| ആഢ്യപവനഃ-ഊരുസ്തമ്ഭഃ|
Adhikarana പ്രിയങ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദിഗണൌ (൨൧)) · Śloka ൩൯
പ്രിയങ്ഗുപുഷ്പാഞ്ജനയുഗ്മപദ്മാഃ പദ്മാദ്രജോ യോജനവല്ല്യനന്താ| മാനദ്രുമോ മോചരസഃ സമങ്ഗാ പുന്നാഗശീതം മദനീയഹേതുഃ||൩൭|| അമ്ബഷ്ഠാ മധുകം നമസ്കരീ നന്ദീവൃക്ഷപലാശകച്ഛുരാഃ| രോധ്രം ധാതകിബില്വപേശികേ കട്വങ്ഗഃ കമലോദ്ഭവം രജഃ||൩൮|| ഗണൌ പ്രിയഡ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദീ പക്വാതീസാരനാശനൌ| സന്ധാനീയൌ ഹിതൌ പിത്തേ വ്രണാനാമപി രോപണൌ||൩൯||
प्रियङ्गुपुष्पाञ्जनयुग्मपद्माः पद्माद्रजो योजनवल्ल्यनन्ता| मानद्रुमो मोचरसः समङ्गा पुन्नागशीतं मदनीयहेतुः||३७|| अम्बष्ठा मधुकं नमस्करी नन्दीवृक्षपलाशकच्छुराः| रोध्रं धातकिबिल्वपेशिके कट्वङ्गः कमलोद्भवं रजः||३८|| गणौ प्रियड्ग्वम्बष्ठादी पक्वातीसारनाशनौ| सन्धानीयौ हितौ पित्ते व्रणानामपि रोपणौ||३९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രിയങ്ഗുഃ-ശ്യാമാ| പുഷ്പാഞ്ജനം-രീതിപുഷ്പമ്| യുഗ്മേത്യത്രാനുവൃത്തികൃതേന സമ്ബന്ധേനാഞ്ജനമിതി സമ്ബധ്യതേ| തേനാഞ്ജനയുഗ്മം-ഏകം സ്രോതോഞ്ജനമന്യത്സൌവീരമിത്യര്ഥോऽവതിഷ്ഠതേ| പദ്മാ-പദ്മചാരിണീ| പദ്മാത്-കമലാത്, രജഃ-കേസരമ്| യോജനവല്ലീ-മഞ്ജിഷ്ഠാ| അനന്താ-യവാസകഃ| മാനദ്രുമഃ-ശാല്മലീ| മോചരസഃ-ശാല്മലീനിര്യാസഃ| സമങ്ഗാ-നമസ്കാരീ രക്തമൂലാഖ്യാ| പുന്നാഗഃ-തുങ്ഗോ രക്തകേസരാഖ്യഃ| ശീതം-ചന്ദനമ്| മദനീയഹേതുഃ-ധാതുകീ| ഉപജാതിവൃത്തമ്| അമ്ബഷ്ഠാ-പാഠാ മയൂരശിഖാഖ്യാ| മധുകം-മധുയഷ്ടികാ| നമസ്കരീ-സമങ്ഗാ| നന്ദീവൃക്ഷഃ-പ്രരോഹീ| പലാശഃ-പ്രസിദ്ധഃ| കച്ഛുരാ-ഫണിഹാരീ ധന്വയവാസകാഖ്യഃ| ബില്വപേശികാ-ബില്വമജ്ജാ| കട്വങ്ഗഃ-സ്യോനാകഃ| കമലോദ്ഭവം രജഃ-പദ്മരേണുഃ| ഏതൌ പ്രിയഡ്ഗ്വംബഷ്ഠാദീ ഗണോ പക്വാതീസാരനാശനൌ സന്ധാനീയൌ പിത്തേ ഹിതൌ വ്രണരോപണൌ ച| "മ്സോ ജ്ഗൌ ശുദ്ധവിരാഡിതം മതമ്" (വൃത്തരത്നാകരേ അ. ൩|൨൧)|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- പ്രിയഡൂഗ്വമ്ബഷ്ഠാഗണാവാഹ-പ്രിയങിഗ്വത്യാദി, അമ്ബഷ്ഠേത്യാദി| പുഷ്പം-[ഉഷ്പാഞ്ജനമ്| അഞ്ജനയുഗ്മം-സ്ത്രോതോഞ്ജനം രസാഞ്ജനം ച| പദ്മാ_ഭാര്ങീ| പദ്മാദ്രജഃ-പദ്മകേശരമ്| യോജനവല്ലീ-മഞ്ജിഷ്ഠാ| അനന്താ-ദുരാലഭാ| മാനദ്രുമഃ-ശാല്മലീവൃക്ഷഃ, മോചരസഃ-തന്നിര്യാസഃ| സമങ്ഗാ-ലജ്ജികാ| പുന്നാമ-പുന്നാഗമ്| ശീതം-ചന്ദനമ്| മദനീയഹേതുഃ-ധാതകീ| അമ്ബഷ്ഠാ-മയൂരശിഖാ| നമസ്കരീ-ലജ്ജികാ| ബില്വപേശികാ-ശുഷ്കബില്വപേശികാ| സന്ധാനീയൌ-ഭന്ഗസന്ധാനജനനൌ|
Adhikarana മുസ്താദിഗണഃ (൪൦) · Śloka ൪൦
മുസ്താവചാഗ്നിദ്വിനിശാദ്വിതിക്താ- ഭല്ലാതപാഠാത്രിഫലാവിഷാഖ്യാഃ| കുഷ്ഠം ത്രുടീ ഹൈമവതീ ച യോനി- സ്തന്യാമയഘ്നാ മലപാചനാശ്ച||൪൦||
मुस्तावचाग्निद्विनिशाद्वितिक्ता- भल्लातपाठात्रिफलाविषाख्याः| कुष्ठं त्रुटी हैमवती च योनि- स्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च||४०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മുസ്താ-ഗാങ്ഗേയീ| തിക്താദ്വയം-ഏകാ കടുകാऽന്യാ കാകതിക്താ| വിഷാഖ്യാ-ശുക്ലകന്ദാ| ഹൈമവതീ-ശ്വേതവചാ| ഏതേ യോന്യാമയഘ്നാഃ സ്തന്യാമയഘ്നാ മലപാചനാശ്ച| "തൌ ജോ ഗുരു ചേദ്ഭവതീന്ദ്രവജ്രാ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- മുസ്താദിഗണമാഹ-മുസ്തേത്യാദി| ദ്വിതിക്താ-കടുകാ കരഞ്ജികാ ച| ഹൈമവതീ-ശ്വേതവചാ|
Adhikarana ന്യഗ്രോധാദിഗണഃ (൪൧-൪൨) · Śloka ൪൨
ന്യഗ്രോധപിപ്പലസദാഫലരോധ്രയുഗ്മം ജമ്ബൂദ്വയാര്ജുനകപീതനസോമവല്കാഃ| പ്ലക്ഷാമ്രവഞ്ജുലപിയാലപലാശനന്ദീ- കോലീകദമ്ബവിരലാമധുകം മധൂകമ്||൪൧|| ന്യഗ്രോധാദിര്ഗണോ വ്രണ്യഃ സങ്ഗ്രാഹീ ഭഗ്നസാധനഃ| മേദഃപിത്താസ്രതൃഡ്ദാഹയോനിരോഗനിബര്ഹണഃ||൪൨||
न्यग्रोधपिप्पलसदाफलरोध्रयुग्मं जम्बूद्वयार्जुनकपीतनसोमवल्काः| प्लक्षाम्रवञ्जुलपियालपलाशनन्दी- कोलीकदम्बविरलामधुकं मधूकम्||४१|| न्यग्रोधादिर्गणो व्रण्यः सङ्ग्राही भग्नसाधनः| मेदःपित्तास्रतृड्दाहयोनिरोगनिबर्हणः||४२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ന്യഗ്രോധോ-വടഃ| പിപ്പലഃ-ആശ്വത്ഥഃ| സദാഫലഃ-ഉദുമ്ബരഃ| ജമ്ബൂദ്വയം-ഏകാ രാജജമ്ബൂര്ബൃഹത്ഫലാऽന്യാ ഹ്രസ്വഫലാ കാകജമ്ബൂഃ| അര്ജുനഃ-പാര്ഥഃ| കപീതനഃ-കപിചൂഡോ വാനീരാഖ്യഃ| സോമവല്കഃ-ശ്വേതസാരഃ ഖദിരഃ| പ്ലക്ഷഃ-ശൃങ്ഗീ പ്ലവാഖ്യഃ| ആമ്രഃ-ചൂതഃ| വഞ്ജുലോ-വേതസഃ| പിയാലോ-ദ്രാക്ഷാരസപ്രിയഃ ഖരസ്കന്ധാഖ്യഃ| നന്ദീ-ജയവൃക്ഷഃ| കോലീ-ബദരീ| വിരലാ-തിന്ദുകീ| മധുകം-യഷ്ടീ| മധൂകം-മധൂകപുഷ്പമ്| ന്യഗ്രോധാദിരയം സങ്ഗ്രഹണാദിഗുണയുക്തഃ| വസന്തതിലകാവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ന്യഗ്രോധാദിഗണമാഹ-ന്യഗ്രോധേത്യാദി| സദാഫലഃ-ഉദ്രുമ്ബരഃ| ജമ്ബൂദ്വയം-ജമ്ബൂ രാജജമ്ബൂശ്ച| കപീതനഃ-ആമ്രാതകഃ| സോമവല്കഃ-കട്ഫലഃ| പിയാലഃ-ചാരഃ| നന്ദീ-നന്ദീവൃക്ഷഃ| കോലീ-ബദരീ| വിരലാ-തിന്ദുകീ| ഭഗ്രസാധനോ-ഭന്ഗസധാനകൃത്|
Adhikarana ഏലാദിഗണഃ (൪൩-൪൪) · Śloka ൪൪
ഏലായുഗ്മതുരുഷ്കകുഷ്ഠഫലിനീമാംസീജലധ്യാമകം സ്പൃക്കാചോരകചോചപത്രതഗരസ്ഥൌണേയജാതീരസാഃ| ശുക്തിര്വ്യാഘ്രനഖോऽമരാഹ്വമഗുരുഃ ശ്രീവാസകഃ കുങ്കുമം ചണ്ഡാഗുഗ്ഗുലുദേവധൂപഖപുരാഃ പുന്നാഗനാഗാഹ്വയമ്||൪൩|| ഏലാദികോ വാതകഫൌ വിഷം ച വിനിയച്ഛതി| വര്ണപ്രസാദനഃ കണ്ഡൂപിടികാകോഠനാശനഃ||൪൪||
एलायुग्मतुरुष्ककुष्ठफलिनीमांसीजलध्यामकं स्पृक्काचोरकचोचपत्रतगरस्थौणेयजातीरसाः| शुक्तिर्व्याघ्रनखोऽमराह्वमगुरुः श्रीवासकः कुङ्कुमं चण्डागुग्गुलुदेवधूपखपुराः पुन्नागनागाह्वयम्||४३|| एलादिको वातकफौ विषं च विनियच्छति| वर्णप्रसादनः कण्डूपिटिकाकोठनाशनः||४४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏലായുഗ്മം-സൂക്ഷ്മൈലാ സ്ഥൂലൈലാ ച| തുരുഷ്കഃ-കൃത്രിമോ നിര്യാസവിശേഷഃ| കുഷ്ഠം-ഗദഃ| ഫലിനീ-ഗന്ധപ്രിയങ്ഗുഃ| മാംസീ-നലദമ്| ജലം-ഹ്രീബേരമ്| ധ്യാമകം-ദേവദഗ്ധകമ്| സ്പൃക്കാ-ദേവീ| ചോരകോ-ഗ്രന്ഥിപര്ണഃ| ചോചം-ത്വക്| പത്രം-തമാലപത്രമ്| തഗരം-വക്രമ്| സ്ഥൌണേയം-തൈലപീതകമ്| ജാതിരസോ-ബോലഃ| ശുക്തിഃ-നഖഃ| വ്യാഘ്രനഖഃ-സമുദ്രജഃ| അമരാഹ്വം-ദേവദാരു| അഗുരുഃ-പ്രസിദ്ധഃ| ശ്രീവാസകഃ-ചീഡാ ശ്രീവേഷ്ടകാഖ്യഃ| കുങ്കുമം-ബാഹ്ലീകമ്| ചണ്ഡാ-കോപനാ| ഗുഗ്ഗുലുഃ-പുരഃ| ദേവധൂപഃ-സര്ജരസഃ| ഖപുരഃ-കുന്ദുരുകഃ| പുന്നാഗോ-രക്തകേസരഃ| നാഗാഹ്വയം-നാഗകേസരമ്| ഏലാദിരയം വാതാദീന് ഹന്തി| തഥാ, വര്ണപ്രസന്നത്വകൃത് കണ്ഡ്വാദിഹൃച്ച| "മ്സൌ ജ്സൌ തൌ ഗുരുകം ച സൂര്യതുരഗൈഃ ശാര്ദൂലവിക്രീഡിതമ്|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഏലാദിഗണമാഹ-ഏലായുഗ്മേത്യാദി| തുരുഷ്കഃ-സിഹ്ലകഃ| ധ്യാമകം-രോഹിഷമ്| ചോരകോ-ഗ്രന്ഥിപര്ണഃ| ചോചം-ത്വചമ്| പത്രം-പത്രകമ്| ജാതീരസോ-ബോലഃ| ശുക്തിഃ-നഖമ്| വ്യാധ്രനഖഃ-തദ്ഭേദഃ| ശ്രീവാസകഃ-സരലനിര്യാസഃ| ദേവധൂപോ-രാലഃ| ഖപുരഃ-സല്ലകീനിര്യാസഃ| നാഗാഹ്വയം-നാഗകേശമ്|
Adhikarana ശ്യാമാദിഗണഃ (൪൫) · Śloka ൪൫
ശ്യാമാദന്തീദ്രവന്തീക്രമുകകുടരണാ- ശങ്ഖിനീചര്മസാഹ്വാ- സ്വര്ണക്ഷീരീഗവാക്ഷീശിഖരിരജനക- ച്ഛിന്നരോഹാകരഞ്ജാഃ| ബസ്താന്ത്രീ വ്യാധിഘാതോ ബഹലബഹുരസ- സ്തീക്ഷ്ണവൃക്ഷാത് ഫലാനി ശ്യാമാദ്യോ ഹന്തി ഗുല്മം വിഷമരുചികഫൌ ഹൃദ്രുജം മൂത്രകൃച്ഛ്രമ്||൪൫||
श्यामादन्तीद्रवन्तीक्रमुककुटरणा- शङ्खिनीचर्मसाह्वा- स्वर्णक्षीरीगवाक्षीशिखरिरजनक- च्छिन्नरोहाकरञ्जाः| बस्तान्त्री व्याधिघातो बहलबहुरस- स्तीक्ष्णवृक्षात् फलानि श्यामाद्यो हन्ति गुल्मं विषमरुचिकफौ हृद्रुजं मूत्रकृच्छ्रम्||४५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്യാമാ-മാലവികാ ത്രിവൃത് മസൂരവിദലാഖ്യാ| ദന്തീ-മുകൂലകശ്ചിത്രാഖ്യഃ| ദ്രവന്തീ-ഉന്ദുരകര്ണികാ| ക്രമുകഃ-പട്ടികാരോധ്രഃ| കുടരണാ-ശുക്ലാ ത്രിവൃത്| ശങ്ഖിനീ-യവതിക്താ| ചര്മസാഹ്വാ-സാതലാ, ബ്രാഹ്മീത്യന്യേ| സ്വര്ണക്ഷീരീ-കങ്കുഷ്ഠമ്| ഗവാക്ഷീ-ഗവാദനീ സ്ഥാണുകര്ണീസംജ്ഞാ, ഇന്ദ്രവാരുണീത്യന്യേ| ശിഖരീ-അപാമാര്ഗഃ| രജനകഃ-കമ്പില്ലകഃ| ഛിന്നരോഹാ-അമൃതവല്ലീ| കരഞ്ജഃ-കൈഡര്യഃ| ബസ്താന്ത്രീ-വൃഷഗന്ധാ| വ്യാധിഘാതഃ- കൃതമാലഃ| ബഹുലോ-ബഹുഫലഃ| ബഹുരസഃ-ഇക്ഷുഃ| തീക്ഷ്ണവൃക്ഷാത്-പീലോഃ ഫലാനി| ശ്യാമാദിരേഷ ഗുല്മാദീന് ഹന്തി| [അത്ര പിപ്പല്യാദിഃ പ്രസിദ്ധത്വാന്നോക്തഃ| ] "മ്രൌ ഭ്രൌ യാശ്ച ത്രയഃ സ്യുഃ സ്വരമുനിതുരഗൈഃ സ്രഗ്ധരാസ്യാദ്വിരാമൈഃ|"
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ശ്യാമാദിഗണമാഹ-ശ്യാമേത്യാദി| ശ്യാമാ-കൃഷ്ണമൂലാ ന്നിവൃത്| ദ്രവന്തീ-ചീരിതപത്രാ ദന്തീഭേദഃ| ക്രസുകഃ-പൂരാഃ| കുഠരണാ-അരുണമൂലാ ത്രിവ്റ്ത്| ചര്മസാഹ്വാ-സത്പലാ| ശിഖരീ-അപാമാര്ഗഃ| രജനകഃ-കമ്പില്ലഃ| ഛിന്നരോഹാ-ഗുഡൂചീ| യസ്താന്ത്രീ-വൃദ്ധദാരുകഃ| വ്യാധിധാതഃ-ആരഗ്വദഃ| ബഹലഃ-ശിഗ്രുഃ| ബഹുരസഃ-ഇക്ഷുഃ| തീക്ഷ്ണവൃക്ഷഃ-പീലുഃ, സസ്യ ഫലാനി|
Adhikarana ഇതി ത്രയസ്ത്രിംശദ്ഗണാഃ (൪൬) · Śloka ൪൬
ത്രയസ്ത്രിംശദിതി പ്രോക്താ വര്ഗാസ്തേഷു ത്വലാഭതഃ| യുഞ്ജ്യാത്തദ്വിധമന്യച്ച ദ്രവ്യം ജഹ്യാദയൌഗികമ്||൪൬||
त्रयस्त्रिंशदिति प्रोक्ता वर्गास्तेषु त्वलाभतः| युञ्ज्यात्तद्विधमन्यच्च द्रव्यं जह्यादयौगिकम्||४६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇതി-ഏവം പ്രകാരേണ, ത്രയസ്ത്രിംശത്സങ്ഖ്യാ വര്ഗാഃ കഥിതാഃ| അത്ര സങ്ഖ്യോപാദാനമേഷാം പ്രാധാന്യഖ്യാപനാര്ഥമ്| അന്യേऽപ്യേവംപ്രകാരാഃ സന്തി, ഏതേ തു പ്രധാനാ ഇത്യര്ഥഃ| സുഖസ്മരണാര്ഥം ച സങ്ഖ്യാവചനമ്| ഏഷു ച ത്രയസ്ത്രിംശത്സു വര്ഗേഷ്വലാഭതഃ-അലാഭേ സതി, തദ്വിധം-രസവീര്യപാകൈസ്തുല്യം, ദ്രവ്യമന്യത്-അനുക്തമപി യുഞ്ജ്യാത്| ന കേവലമേതാവദേവ വിധേയമിത്യാഹ-ജഹ്യാദയൌഗികമ്,-ന കേവലമേഷു വര്ഗേഷു തദ്ദ്രവ്യലാഭേ യഥാലാഭമന്യത്തദ്വിധം ദ്രവ്യം യുഞ്ജ്യാത്, യാവദയൌഗികം യത് ദ്രവ്യം തച്ച ത്യജേത്| ദോഷരോഗാദ്യപേക്ഷയാ പുരുഷസ്യാസ്മിന് കാലേ വയസി വാ അയമേവ ഗണഃ പ്രശസ്തഃ, തദാ തത്സമസ്തഗണദ്രവ്യലാഭേ തദ്വിധമേകം ദ്രവ്യം ദ്വേ വാ ബഹൂനി വാ ദ്രവ്യാണി സംയോജ്യ പ്രയോജ്യ ഏവ, ന സമസ്തദ്രവ്യാപേക്ഷാ കാര്യേതി| തഥാ ച സുശ്രുതഃ (സു. അ. ൩൮|൮൨) - "സമീക്ഷ്യ ദോഷഭേദാംശ്ച ഗണാന് ഭിന്നാന് പ്രയോജയേത്| പൃഥങ്മിശ്രാന് സമസ്താംശ്ച ഗണാന് വാ വ്യസ്തസംഹതാന്||" ഇതി| ത്രയസ്ത്രിംശദിതി "ത്രേസ്ത്രയശ്ച" ഇതി ത്രയസാദേശഃ| അയൌഗികമിതി അയോഗായ പ്രഭവതീത്യര്ഥഃ| യോഗാദ്യച്ചേതി ഠഞ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഉപസംഹരതി-ത്രയസ്ത്രിംശദിതി| ഏതേ ഗണാ ന യാവദുക്താ ഗ്രാഹ്യാഃ| കിം തര്ഹി ? ഊഹാപോഹയോഗ്യാഃ, ഇത്യാഹ-തേഷു ത്വലാഭത ഇതി| ദേശതഃ കാലതോ വാ കസ്യചിദ്ദ്രവ്യസ്യാലാഭേ തത്സദ്ദശഗുണമന്യത്-അനുക്തമപി യൌഗികം യുഞ്ജ്യാത്| ഉക്തമപ്യൌഷധമയൌഗികം ജഹ്യാത്| ദേശകാലാവസ്ഥാദ്യപേക്ഷയാ ഉചിതം-യൌഗികമ്, അനുചിതം-അയൌഗികമ്| യഥാലാഭപ്രയോഗോऽപി സുശ്രുതേനോക്തഃ (സൂ. അ. ൬൭|൬൪) - "സമസ്തം വര്ഗമര്ദ്ധ വാ യഥാലാഭമഥാപി വാ| പ്രയുഞ്ജീത ഭിഷക് പ്രാജ്ഞോ യഥോദ്വിഷ്ടേഷു കര്മസു||' ഇതി|
Adhikarana തേഷു കസ്യചിദ്രവ്യസ്യാലാഭേ തദ്വിധമന്യദ്യോജ്യമ്, ഏതേ വര്ഗാഃ സര്വകല്പയോഗ്യാശ്ച (൧൫) · Śloka ൧൫
ഏതേ വര്ഗാ ദോഷദൂഷ്യാദ്യപേക്ഷ്യ കല്കക്കാഥസ്നേഹലേഹാദിയുക്താഃ| പാനേ നസ്യേऽന്വാസനേऽന്തര്ബഹിര്വാ ലേപാഭ്യങ്ഗൈര്ഘ്നന്തി രോഗാന് സുകൃച്ഛ്രാന്||൪൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
एते वर्गा दोषदूष्याद्यपेक्ष्य कल्कक्काथस्नेहलेहादियुक्ताः| पाने नस्येऽन्वासनेऽन्तर्बहिर्वा लेपाभ्यङ्गैर्घ्नन्ति रोगान् सुकृच्छ्रान्||४७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शोधनादिगणसङ्ग्रहो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഏതേ-പൂര്വോക്താഃ, വര്ഗാ ദോഷദൂഷ്യവയോബലാദീന്യപേക്ഷ്യവികല്പ്യ, കല്കാദിയുക്താഃ സുകൃച്ഛ്രാന് രോഗാന്-ആമയാന് ഘ്നന്തി| യുക്താ ഇത്യത്രാന്തര്ഭാവിതണ്യര്ഥോ യുജിഃ| തതഃ കല്കാദിഷു വൈദ്യേന യോജിതാ ഇത്യര്ഥോऽവതിഷ്ഠതേ| ആദിശബ്ദേന ഫാണ്ടശീതകഷായാദിപരിഗ്രഹഃ| കഥമേതേ ഘ്നന്തി ? ഇതി പ്രകാരം യുക്ത്യാऽऽഹ-പാന ഇത്യാദി| പാനേ-പാനാദ്യുപയോഗേ സതി| ലേപാഭ്യങ്ഗൈരിതി ബഹുവചനേന ലേപാഭ്യങ്ഗസ്രാനാദിഭിശ്ചേതി യോജ്യമ്| ശാലിനീവൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹാധ്യായഃ പഞ്ചദശഃ സമാപ്തഃ|| ൧൫||
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- ഏതേ വര്ഗാഃ സര്വകല്പയോഗ്യാശ്ചേത്യാഹ-ഏതേ വര്ഗാ ഇതി| ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ കല്കാദീനാമന്യതമേന കല്പേന, പാനാദീനാമന്യതമേനാന്തഃപ്രയോഗേണ, ലേപാദീനാമന്യതമേന ബഹിഃപ്രയോഗേണ വാ, ദുഃസാധ്യാനപി രോഗാന് ന്ധന്തി| അഥാഗ്ര്യസങ്ഗ്രഹഃസങ്ഗ്രഹേ (സൂ. അ. ൧൩) - " ശ്രേഷ്ഠമുദകമാശ്വാസനസ്തമ്ഭനക്ലേദനാനാമ്| ൧| വായുഃ പ്രാണസംജ്ഞാപ്രദാനഹേതൂനാമ്| ൨| അഗ്നിരാമസ്തമ്ഭശീരശൂലോദ്വേഷ്ടകമ്പപ്രശമനാനാമ്| ൩| സ്നാനം സുരാ ച ശ്രമഹരാണാമ്| ൪| ക്ഷീരം ജീവനീയാനാമ്| ൫| മാംസം ബൃംഹണീയാനാമ്| ൬| [ഇര്ഷശ്ച ] പ്രീണനാനാമ്| ൭| ലവണമന്നദ്രവ്യരുചികരാണാമ്| ൮| തിന്ദുകമനന്നദ്രവ്യരുചികരാണാമ്| ൯| അമ്ലം ഹൃദ്യാനാമ്| ൧൦| കുക്കുടോ ബല്യാനാമ്| ൧൧| തൈലം വാതശ്ലേഷ്മപ്രശമനാനാമ്| ൧൨| സര്പിര്വാതപിര്രപ്രശമനാനാമ്| ൧൩| മധു ശ്ലേഷ്മപിത്തപ്രശമനാനാമ്| ൧൪| സ്വേദോ മാര്ദവകരാണാമ്| ൧൫| വ്യായാമഃ സ്തൈര്യകരാണാമ്| ൧൬| ക്ഷാരഃ പുംസ്ത്വോപധാതിനാമ്| ൧൭| ആമം കപിത്ഥമകണ്ഠ്യാനാമ്| ൧൮| ആവികം സര്പിരഹൃദ്യാനാമ്| ൧൯| മാഹിഷം ക്ഷീരം സ്വന്പജനനാനാമ്| ൨൦| മന്ദകം ദധി അഭിഷ്യന്ദകരാണാമ്| ൨൧| ഇക്ഷുര്നൂത്രജനനാനാമ്| ൨൨| യവാഃ പുരീഷജനനാനാമ്| ൨൩| ജാമ്ബവം വാതജനനാനാമ്| ൨൪| കുലത്ഥാ അമ്ലപിത്തജനനാനാമ്| ൨൫| മാഷാഃ ശഷ്കുല്യോऽവിക്ഷീരം ച ശ്ലേഷ്മപിത്തജനനാനാമ്| ൨൬| ദുരാലഭാ പിത്തശ്ലേഷ്മോപസമനാനാമ്| ൨൭| ഉപവാസോ ജ്വരഹരാണാമ്| ൨൮| വൃഷോ രക്തപിത്തപ്രശമനാനാമ്| ൨൯| കണ്ടകാരികാ കാസന്ധാനാമ്| ൩൦ ലാക്ഷാ സദ്യഃക്ഷതന്ധാനാമ്| ൩൧ നാഗബലാഭ്യാസഃ ക്ഷയക്ഷതന്ധാനാമ്| ൩൨ പുഷ്കരമൂലം ഹിക്കാശ്വാസകാസപാര്ശ്വശൂലാരുചിഹാരാണാമ്|| ൩൩| അജാപയഃ ശോഷന്ധസ്തന്യകരരക്തസങ്ഗ്രഹണപ്രശമനാനാമ്|| ൩൪| മൃദ്ഭൃഷ്ടലോഷ്ടപ്രസാദശ്ചഛര്ദിതൃഷ്ണാതിയോഗപ്രശമനാനാമ്| ൩൫| അരുഷ്കരശ്ചിത്രകമൂലം ച ശുഷ്കാര്ശഃ പ്രശമനാനാമ്| ൩൬| കുടജോ രക്താര്ശഃപ്രശമനാനാമ്| ൩൭| ലാജാശ്ച്ഛര്ദിന്ധാനാമ്| ൩൭| യാവശൂകഃ സ്ത്രംസനീയപാചനീയാര്ശോന്ധാനാമ്| ൩൯| തക്രാഭ്യാസോऽര്ശഃശ്വയഥുഗ്രഹണീദോശധൃതവ്യാപത്പ്രശമനാനാമ്| ൪൦| ക്രവ്യാന്മാംസാഭ്യാസോऽര്ശഃ ശോഷഗ്രഹനീദോഷന്ധാനാമ്| ൪൧| മുസ്തം സങ്ഗ്രഹണീയദീപനീയപാചനീയാനാമ്| ൪൨| അതിവിഷാ പാചനീയസങ്ഗ്രഹണീയസര്വദോഷഹരാണാമ്| ൪൩ ബില്വം ശോണിതപിത്താതിവേഗപ്രശമനീയാനാമ്| ൪൫| ഉദീച്യം നിര്വാപണദീപനീയച്ഛര്ദ്യതീസാരഹരാണാമ്| ൪൬| കട്വങ്ഗം സങ്ഗ്രഹണീയദീപനീയാനാമ്| ൪൭| കുടജത്വക് ശ്ലേഷ്മപിത്ത്രക്തസങ്ഗ്രഹണീയോപശോഷണീയാനാമ്| ൪൮| ഉത്പലകുമുദകിഞ്ജല്കോऽനന്താ ച സങ്ഗ്രഹണിയരക്തപിത്തപ്രശമനാനാമ്| ൪൯| കാശ്മര്യഫലം രക്തസങ്ഗ്രഹണീയരക്തപിത്തപ്രശമനാനാമ്| ൫൦| പൃസ്നിപര്ണീ രക്തസങ്ഗ്രഹണീയദീപനീയപാചനീയവാതഹരവൃഷ്യാണാമ്| ൫൧| ശാലിപര്ണീ വൃഷ്യസര്വദോഷഹരാണാമ്| ൫൨| ബലാ സങ്ഗ്രഹണീയബല്യവാതഹരാണാമ്| ൫൩| പിപ്പലീമൂലം ദീപനീയാനാഹഹരാണാമ്| ൫൪| വിത്രകമൂലം ദീപനീയഗുദശോഫശൂലഹരാണാമ്|| ൫൫|| യോക്ഷുരകോ മൂത്രകൃച്ഛ്രാനിലഹരാണാമ്|൫൬| ഹരിദ്രാ പ്രമേഹഹരാണാമ്| ൫൭| രക്താവസേകോ വിദ്രധിവീസര്പപിടികാഗണ്ഡമാലാമയഹരാണാമ്| ൫൮| ഏരണ്ഡതൈലാമ്യാസോ വര്ധ്മഗുല്മശൂലഹരാണാമ്| ൫൯| ലശുനോ ഗുല്മാനിലഹരാണാമ്| ൬൦| ഹിങ്ഗുനിര്യാസശ്ചഛേദനീയദീപനീയാനുലോമികവരകഫപ്രശമനീയാനാമ്| ൬൧| അമ്ലവേതസോ ഭേദനീയദീപനീയാനുലോമികവാതശ്ലേഷ്മഹണാമ്| ൬൨| ഉദ്രീക്ഷീരമുദരശ്വയഥുന്ധാനാമ്| ൬൩| അയോരജഃ പാണ്ഡുരോഗന്ധാനാമ്| ൬൪| ഖദിരഃ കുഷ്ഠന്ധാനാമ്| ൬൫| വിഡങ്ഗ കൃമിന്വാനാമ്| ൬൬| രസ്നാ വാതഹരാണാമ്| ൬൭| ഏരണ്ഡമൂലം വൃഷ്യവാതഹരാണാമ്| ൬൮| ഗുഗ്ഗുലിര്മേദോനിലഹരാണാമ്| ൬൯| അമൃതാ സങ്ഗ്രഹണീയദീപനീയവാതശ്ലേഷ്മശോണിതവിബന്ധപ്രശമനാനാമ്| ൭൦| മദനഫലം വമനാസ്ഥാപനാനുവാസനിപയോഗിനാമ്| ൭൧| ത്രിവൃത്സുഖവിരേചനാനാമ്| ൭൨ ചതുരങ്ഗുലോ മൃദുവിരേചനാനാമ്| ൭൩| സ്നുക്പയസ്തീക്ഷ്ണവിരേചനാനാമ്| ൭൪| പ്രത്യക്പുഷ്പീ ശിരോവിരേചനാനാമ്| ൭൫| ത്രിഫലാ തിമിരന്ധാനാമ്| ൭൬| ത്രിഫലാമിഗ്ഗുലുര്വ്രണ്യാനാമ്| ൭൭| ശിരീഷോ വിഷന്ധാനാമ്| ൭൮| ആമലകം വയഃ സ്ഥാപനാനാമ്| ൭൯| ഹരീതകീ പഥ്ഥാനാമ്| ൮൦| ഞീരവൂതാമ്യാസോ രസായനാനാമ്| ൮൧| സമധൃതസക്തുപ്രാശാമ്യാസോ വൃഷ്യോദാവര്തഹരാണാമ്| ൮൨| സങ്കല്പോ നക്രരേതശ്ച വൃഷ്യാണാമ്| ൮൩| ദൌര്മനസ്യമവൃഷ്യാണാമ്| ൮൪ തൈലഗണ്ഡൂഷാമ്യാസോ ദന്തബലരുചികരാണാമ്| ൮൫| ചന്ദനോദുമ്ബരം ദാഹനിര്വാപണാലേപനാനാമ്| ൮൬| രാസ്നാദുരുണീ ശീതാപനയനപ്രലേപനാനാമ്| ൮൭| ലാമജ്ജകോശീരേ ദാഹത്വഗ്ദോഷസ്വംദാപനയനപ്രലേപനാനാമ്| ൮൮| കുഷ്ഠം വാരഹരാമ്യങ്ഗോപനാഹോപയോഗിനാമ്| ൮൯| മധുകം ചക്ഷുഷ്യവൃഷ്യകേശ്ഗകണ്ഠ്യവര്ണ്യദ്യന്യവിരഞ്ജനീയരോപണീയാനാമ്| ൯൦| അജീര്ണാശനം ഗ്രഹണീദൂഷണാനാമ്| ൯൧| വിരുദ്ധവീര്യാശനം നിന്ദിതവ്യാധികരാണാമ്| ൯൨| ഗുരുഭോജനം ദുര്വിപാകാനാമ്| ൯൩| അതിമാത്രാശനമാഭദോഷഹേരൂനാമ്| ൯൪| യഥാഗ്ന്യഭ്യവഹാരോऽഗ്നിസന്ധുക്ഷണാനാമ്| ൯൫| യഥാസാത്മ്യമാഹാരവിഹാരൌ സേവ്യാനാമ്| ൯൬| ഏകാസനശയനമോജനം സുഖപരിണാമകരാണാമ്| ൯൭| വിഷമാശനമഗ്നിചൈഷമ്യകരാണാമ്| ൯൮| കാലേ ഭോജനമാരോഗ്യകരാര്മ്| ൯൯| വഗോദീരണധാരണമനാരോഗ്യകരാണാമ്| ൧൦൦| തൃത്പിരഹാരഗുണാനാമ്| ൧൦൧| അനശനമായുഷോ ഹ്വാസകരാണാമ്| ൧൦൨| പ്രമിതാശനം ഗവേധുകാന്നം ച കര്ഷണിയാനാമ്| ൧൦൩| ഉദ്ദാലകാന്നം രൂക്ഷണീയാനാമ്| ൧൦൪| മദ്യം സൌമനസ്യജനനാനാമ്| ൧൦൫| മദ്യാക്ഷേപോ ധീധൃതിസ്മൃതിഹരാണാമ്| ൧൦൬ സ്നീഷ്വതിപ്രസങ്ഗഃ ശോഷകരാണാമ്| ൧൦൭ ശുക്രവേഗനിഗ്രഗഘ് ഷാണ്ഢ്യകരാണാമ്| ൧൦൮| പാദാമ്യാമുദ്വര്തനമന്നശ്രദ്ധാജനാനാമ്| ൧൦൯| സൂനാദര്ശനമന്നാഅദ്ധാജനനാനാമ്| ൧൧൦| മിധ്യായ്ഗോ വ്യാധിമുഖാനാമ്| ൧൧൧| രജസ്വലാരാഗനമലശ്മീസുഖാനാമ്| ൧൧൨| ബ്രഹ്യചര്യമായുഷ്യാണാമ്| ൧൧൩ പരദാരഗമനമനായുഷ്യാണാമ്| ൧൧൪| അയഥാപ്രാകമാരമ്ഭഃ പ്രാണോപരോധിനാമ്| ൧൧൪| വിഷാദോ രോഗാവര്ദ്ധനാനാമ്| ൧൧൬| ശികഃ ശോഷണാനാമ്| ൧൧൭| നിര്വൃതിഃ പിഷ്ടികരാണാമ്| ൧൧൮| സ്വപ്നസ്തന്ദ്രാകരാണമ്| ൧൧൯| സര്വരസാഭ്യാസോ ബലകരാണാമ്| ൧൨൦| ഏകരസാഭ്യാസോ ദൌര്ബല്യാരോചകന്യതമദ്ഷപ്രകോപകരാണാമ്| ൧൨൧| ഗര്ഭശല്യമഹാര്യാണാമ്| ൧൨൨| അജീര്ണമുദ്ധാര്യാണാമ്| ൧൨൩| ബാലോ മൃദുഭേഷജാഹാര്യാണാമ്| ൧൨൪| വൃദ്ധോ യാപ്യാനാമ്| ൧൨൫| ഗര്ഭിണീ രീക്ഷ്ണൌഷധവ്യായാമവര്ജനീയാനാമ്| ൧൨൬| സൌമനസ്യം ഗര്ഭധാരണാനാമ്| ൧൨൭| സന്നിപാതോ ദുശ്ചികിത്സ്യാനാമ്| ൧൨൮| ആമവിഷമചികിത്സ്യാനാമ്| ൧൨൯| ജ്വരോ രോഗാണാമ്| ൧൩൦| കുഷ്ഠം ദീര്ഘരോഗാണാമ്| ൧൩൧| രാജയക്ഷ്മാ രോഗസമൂഹാനാമ്| ൧൩൨| പ്രമേഹോऽനുഷങ്ഗിണാമ്| ൧൩൩| ജലൌകസോऽനുശസ്ത്രാണാമ്| ൧൩൪| ബസ്തിര്യന്ത്രണാമ്| ഹിമവാനൌഷധഭൂമീനാമ്| ൧൩൬| സോമ ഓഷധീനാമ്| ൧൩൭| മരുഭൂമിരാരിഗ്യദേശാനാമ്| ൧൩൮| ആനൂപഭൂമിരഹിതദേശാനാമ്| ൧൩൯| നിദേശകാരിത്വമാതുരഗുണനാമ്| ൧൪൦| അനിര്ദേശകാരിത്വം രിഷ്ടാനാമ്| ൧൪൧| ഭിഷക് ചികിത്സാങ്ഗാനാമ്| ൧൪൨| സിദ്ധിര്വൈദ്യഗുണാനാമ്| ൧൪൩| നാസ്തികോ വര്ജ്യാനാമ്| ൧൪൪ ലൌല്യം ക്ലേശകരാണാമ്| ൧൪൫| ആത്മവത്തോപകാരിണാമ്| ൧൪൬| ശാസ്ത്രസഹിതസ്തര്കഃ സാധകാനാമ്| ൧൪൭| ദ്ദഷ്ടകര്മതാ നിഃസംശയകരാണാമ്| ൧൪൮| അസമര്ഥതാ ഭയകരാണാമ്| ൧൪൯| തവിദ്യസമ്ഭാഷാ ബുദ്ധിബര്ദ്ധനാനാമ്| ൧൫൦| ആചാര്യഃ ശാസ്ത്രാധിഗമഹേതൂനാമ്| ൧൫൧| ആയുര്വേദോऽമൃതാനാമ്| ൧൫൨| സദ്വൈദ്യദ്വേഷഃ പ്രാണത്യാഗഹേതൂനാമ്| ൧൫൩| സദ്വചനമനുഷ്ഠേയാനാമ്| ൧൫൪| സര്വസന്ന്യാസഃ സുഖാനാമിതി| ൧൫൫| തത്രോദകഗ്നിമൃദ്ഭൃഷ്ടലോഷ്ഠപ്രസാദതക്രാഭ്യാസരക്താവസേകൈരണ്ഡതൈലാഭ്യാസോഷ്ട്രീക്ഷീരമദനഫലമദ്യാക്ഷേപൈകരസാഭ്യാസഗര്ഭിണീനാമേകൈകസ്മാത് സമുദായച്ച നിര്ധാരണമ്| പുഷ്കരമൂലാദീനാം തു സമുദായാദേവേതി| ഭവതി ചാത്ര| അഗ്ര്യാണാം ശതമുദ്ദിഷ്ടം പഞ്ചപഞ്ചാശദുത്തരമ്| അലമേതദ്വിജാനീയാദ്ധിതാഹിതവിനിശ്ചയേ||" ഇതി| ഇതി ഹേമാദ്രിടീകായമായുര്വേദരസായനേ| ശുധ്യാദിഗണസങ്ഗ്രഹഃ സാമസ്ത്യേന നിരൂപിതഃ|| ൧൫||