Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അനന്തരാതീതേऽധ്യായേ ശൃങ്ഗാദീന് ലോഹിതാവസേചനോപായാനുക്ത്വാ 'പ്രച്ഛാനേനൈകദേശസ്ഥം' ഇത്യാദിവാക്യേന തേഷാം വിഷയോ ദര്ശിതഃ| സിരാവ്യധസ്യ തു ബഹുവക്തവ്യത്വാത് പൃഥഗധ്യായൌ യുക്ത ഇത്യാഹ-
Adhikarana സിരാവ്യധവിധിരധ്യായഃ (൨) · Śloka ൨
അഥാതഃ സിരാവ്യധവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
अथातः सिराव्यधविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സരത്യാഭീ രക്തമിതി സിരാഃ, താസാം വ്യധഃ, തസ്യ വിധിഃ, തമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ശേഷം പൂര്വവത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരാവ്യധവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാതും പ്രതിജാനീതേ-അഥേതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൬)-"ബഹവോ ഹി രക്താവസേചനോപായാഃ പ്രാഗഭിഹിതാഃ| തേഷാമന്യേഷാം ച വിരേകാദീനാമുപക്രമാണാം തത്സാധ്യേഷ്വാമയേഷു ശിരാവ്യധഃ പ്രധാനമ്| അമുനാ ഹി തേ സമൂലാഃ ശോഷമായാന്തി കേദാരസേതുഭേദേന ശാല്യാദയ ഇവ| തഥാ ച| ശിരാവ്യധശ്ഛികിത്സാര്ധം സമ്പൂര്ണം വാ ചികിത്സിതമ്| ശല്യതന്ത്രേ സ്മൃതോ യദ്വദ്ബസ്തിഃ കായചികിത്സിതേ|| യഥാ രക്തമധിഷ്ഠാനം വികാരാണാം വികാരിണാമ്| അന്യന്ന ഹി തഥാ ദൂഷ്യം കര്മേദം പ്രഥമം തതഃ|| തത്രാമ്ബു ശാരീരമാഹാരസാരഭൂതം രസാഖ്യമവികൃതമവികൃതേന തേജസാ രഞ്ജിതം രക്തമാഹുഃ|" ഇതി|
Adhikarana ശുദ്ധരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് ശുദ്ധരക്തസ്യാരോഗ്യഹേതുത്വമ് (൧-൨) · Śloka ൨
മധുരം ലവണം കിഞ്ചിദശീതോഷ്ണമസംഹതമ്| പദ്മേന്ദ്രഗോപഹേമാവിശശലോഹിതലോഹിതമ്||൧|| ലോഹിതം പ്രഭവഃ ശുദ്ധം, തനോസ്തേനൈവ ച സ്ഥിതിഃ| |൨|
मधुरं लवणं किञ्चिदशीतोष्णमसंहतम्| पद्मेन्द्रगोपहेमाविशशलोहितलोहितम्||१|| लोहितं प्रभवः शुद्धं, तनोस्तेनैव च स्थितिः| |२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ലോഹിതം മധുരഗുണം(രസം) , തഥാ, ഈഷല്ലവണം, കിഞ്ചിച്ഛബ്ദ ഈഷദര്ഥേ, തഥാऽശീതോഷ്ണം-നഞീഷദര്ഥേ, ഈഷച്ഛീതമീഷദുഷ്ണം, തഥാऽസംഹതം-ദ്രവം, ശുദ്ധം സ്യാത്| സമ്പ്രതി വര്ണതഃ ശുദ്ധലോഹിതലക്ഷണമാഹ-പദ്മേത്യാദി| ഇന്ദ്രഗോപഃ-മൃഗനക്ഷത്രോത്പന്നഃ കീടകവിശേഷഃ| ഹേമ-കനകമ്| അവിഃ-മേഷഃ| അവിശശയോര്ലോഹിതശബ്ദേന രക്തവാചിനാ സമ്ബന്ധഃ| പദ്മാദീനാം ദ്വന്ദ്വഃ| പദ്മേന്ദ്രഗോപഹേമാവിശശലോഹിതമിവ ലോഹിതം-രക്തവര്ണം, യദ്രക്തം തച്ഛുദ്ധം സ്യാത്| തച്ച തനോഃ-ശരീരസ്യ, പ്രഭവഃ-ഉത്പത്തിഹേതുഃ| തേനൈവരക്തേന, തനോഃ സ്ഥിതിഃ-പ്രബന്ധാവിച്ഛേദലക്ഷണാ| അനേകദൃഷ്ടാന്തോപാദാനം ച ശുദ്ധരക്തസ്യാനേകവര്ണദര്ശനാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശുദ്ധരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-മധുരമിതി| അസംഹതം-ദ്രവമ്| ഹേമാ-മഞ്ജിഷ്ഠാ| ശുദ്ധരക്തസ്യാരോഗ്യഹേതുത്വമാഹ-തനോരിതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൬) "തഥാ ദൂഷ്യമ്| ദോഷമിതി കേചിത്| ഉഭയാത്മകമന്യേ| തച്ചൈവംവിധമേവ വിധിവദാഹാരവിഹാരാഭ്യാസാദ്വിശുദ്ധം ബലവര്ണസുഖായുഷാം യോനിഃ|" ഇതി|
Adhikarana രക്തസ്യ ദുഷ്ടികാരണമ് (൨) · Śloka ൨
| തത്പിത്തശ്ലേഷ്മലൈഃ പ്രായോ ദൂഷ്യതേ|൨|
| तत्पित्तश्लेष्मलैः प्रायो दूष्यते|२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തച്ച-രക്തം, ബാഹുല്യേന പിത്തശ്ലേഷ്മലൈര്ദൂഷ്യതേ| പിത്തലൈഃ-ക്ഷാരോഷ്ണതീക്ഷ്ണാദിഭിഃ| ശ്ലേഷ്മലൈഃ-മാഷതിലാദിഭിഃ| തഥാ പുരാകൃതാദ്ദൈവാദപി, ശരത്കാലസ്വഭാവാത് കദാചിദ്വാതലൈരപി ദൂഷ്യത ഇതി പ്രായോഗ്രഹണമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-രക്തസ്യ ദുഷ്ടികാരണമാഹ-തത്പിത്തശ്ലേഷ്മലൈരിതി|
Adhikarana ദുഷ്ടരക്തസ്യ കാര്യമ് ദുഷ്ടരക്തകാര്യസ്യ സാമാന്യലക്ഷണമ് (൨-൫) · Śloka ൫
| കുരുതേ തതഃ||൨|| വിസര്പവിദ്രധിപ്ലീഹഗുല്മാഗ്നിസദനജ്വരാന്| മുഖനേത്രശിരോരോഗമദതൃഡ്ലവണാസ്യതാഃ||൩|| കുഷ്ഠവാതാസ്രപിത്താസ്രകട്വമ്ലോദ്ഗിരണഭ്രമാന്| ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യൈരൂപക്രാന്താശ്ച യേ ഗദാഃ||൪|| സമ്യക്സാധ്യാ ന സിധ്യന്തി തേ ച രക്തപ്രകോപജാഃ| |൫|
| कुरुते ततः||२|| विसर्पविद्रधिप्लीहगुल्माग्निसदनज्वरान्| मुखनेत्रशिरोरोगमदतृड्लवणास्यताः||३|| कुष्ठवातास्रपित्तास्रकट्वम्लोद्गिरणभ्रमान्| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैरूपक्रान्ताश्च ये गदाः||४|| सम्यक्साध्या न सिध्यन्ति ते च रक्तप्रकोपजाः| |५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തതോ-ദൂഷണാത്കാരണാത്, വിസര്പാദീന് ഭ്രമാന്താന് കുരുതേ| തഥാ, ശീതോഷ്ണാദിഭിഃ സമ്യക്ചികിത്സിതാഃ സാധ്യാ അപി രോഗാ യേ ന സിധ്യന്തി, തേ ച രക്തപ്രകോപജാഃ| ന കേവലം വിസര്പാദയഃ, ഇതി ചാര്ഥഃ| ആദിശബ്ദേന സ്തമ്ഭസ്വേദനാദിപരിഗ്രഹഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ദുഷ്ടരക്തസ്യ കാര്യമാഹ-കുരുത ഇതി| ദുഷ്ടരക്തകാര്യസ്യ സാമാന്യലക്ഷണമാഹ-ശീതോഷ്ണേതി| ചകാരദ്ബയകരണാദുക്തേഷ്വനുക്തേഷു ചേദം ലക്ഷണം ജ്ഞേയമ്|
Adhikarana ദുഷ്ടരക്തകാര്യസ്യ പ്രതീകാരഃ (൫) · Śloka ൫
| തേഷു സ്രാവയിതും രക്തമുദ്രിക്തം വ്യധയേത്സിരാമ്||൫||
| तेषु स्रावयितुं रक्तमुद्रिक्तं व्यधयेत्सिराम्||५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തഥാ, തേഷു-വിസര്പാദിഷു രോഗേഷു, ഉല്ബണം രക്തം സ്രാവയിതം സിരാം വ്യധയേത്| അദന്തത്വാദത്ര വൃദ്ധേരഭാവഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ദുഷ്ടരക്തകാര്യസ്യ പ്രതീകാരമാഹ-തേഷ്വിതി|
Adhikarana ഉനഷോഡശാബ്ദാദീനാം സിരാവ്യാധനിഷേധഃ (൬-൯) · Śloka ൯
ന തൂനഷോഡശാതീതസപ്തത്യബ്ദസ്രുതാസൃജാമ്| അസ്നിഗ്ധാസ്വേദിതാത്യര്ഥസ്വേദിതാനിലരോഗിണാമ്||൬|| ഗര്ഭിണീസൂതികാജീര്ണപിത്താസ്രശ്വാസകാസിനാമ്| അതീസാരോദരച്ഛര്ദിപാണ്ഡുസര്വാങ്ഗശോഫിനാമ്||൭|| സ്നേഹപീതേ പ്രയുക്തേഷു തഥാ പഞ്ചസു കര്മസു| നായന്ത്രിതാം സിരാം വിധ്യേന്ന തിര്യങ്ഗാപ്യനുത്ഥിതാമ്||൮|| നാതിശീതോഷ്ണവാതാഭ്രേഷ്വന്യത്രാത്യയികാദ്ഗദാത്| |൯|
न तूनषोडशातीतसप्तत्यब्दस्रुतासृजाम्| अस्निग्धास्वेदितात्यर्थस्वेदितानिलरोगिणाम्||६|| गर्भिणीसूतिकाजीर्णपित्तास्रश्वासकासिनाम्| अतीसारोदरच्छर्दिपाण्डुसर्वाङ्गशोफिनाम्||७|| स्नेहपीते प्रयुक्तेषु तथा पञ्चसु कर्मसु| नायन्त्रितां सिरां विध्येन्न तिर्यङ्गाप्यनुत्थिताम्||८|| नातिशीतोष्णवाताभ्रेष्वन्यत्रात्ययिकाद्गदात्| |९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഊനഷോഡശവര്ഷാദീനാം തു സിരാം ന വ്യധയേത്| സ്നേഹപീതേ-പീതസ്നേഹ ഇത്യര്ഥഃ, ആഹിതാഗ്ന്യാദിത്വാത് പരനിപാതഃ| തഥാ, പഞ്ചസു-വമനാദിഷു, കര്മസു വിഹിതേഷു സത്സു, സിരാം ന വ്യധയേത്| തഥാ, അയന്ത്രിതാം-അബദ്ധാം, സിരാം ന വ്യധയേത്| തഥാ, ന തിര്യക്, ന ചാനുത്ഥിതാം, നാതിശീതേ, നാത്യുഷ്ണേ, നാതിവാതേ, ന ച മേഘോദയേ, സിരാം വ്യധയേത്| ആത്യയികാത്-രോഹിണീവിഷാദികാത്, അന്യത്ര ന വ്യധയേത്| ആത്യയികേ തു രോഗേ ശീതോഷ്ണവൃഷ്ടീനാം യഥായഥം പ്രതീകാരം വിധായ സിരാം മോക്ഷയേദേവ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഊനഷോഡശാബ്ദാദീനാം ശിരാവ്യധം നിഷേധതി-നതൂനേതി| പഞ്ചസു കര്മസു-വമനവിരേചനനിരൂഹാനുവാസനനസ്യേഷു| വമനാദൌ സ്നേഹപാനേ യാവത്തത്കൃതദോഷക്ഷോഭ(ഭാ)നിവൃത്തിസ്താവന്നിഷേധഃ| അയന്ത്രിതാം-അകൃതവക്ഷ്യമാണയന്ത്രണാമ്| തിര്യക്-തിര്യഗ്ഗതാമ്| അനുത്ഥിതാം-അപ്രകടാമ്| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.൩൬)-"തത്ര സ്നേഹപീതാദിഷു സമ്യഗ്വിദ്ധാ അപി ശിരാ ന സ്രവന്ത്യതിസ്രവന്തി വാ| സമ്യക്സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ പുനര്ദ്രവീഭൂതാ ദോഷാഃ ശോണിതമനുപ്രവിഷ്ടാഃ സമ്യക് പ്രച്യവന്തേ| ന ത്വേഷ നിഷേധോ വിഷസംസൃഷ്ടോപസര്ഗാത്യയികവ്യാധിഷു|" ഇതി|
Adhikarana ശിരോരോഗേ നേത്രരോഗേ ച വേധ്യാഃ സിരാഃ (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
| ശിരോനേത്രവികാരേഷു ലലാട്യാം മോക്ഷയേത്സിരാമ്||൯|| ആപാങ്ഗ്യാമുപനാസ്യാം വാ| |൧൦|
| शिरोनेत्रविकारेषु ललाट्यां मोक्षयेत्सिराम्||९|| आपाङ्ग्यामुपनास्यां वा| |१०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശിരോനയനവികാരേഷു ലലാട്യാം സിരാം മോക്ഷയേത്| ലലാടേ ഭവാ-ലലാട്യാ, ശരീരാവയവാദ്യത്, ഏവമഗ്രേऽപി| അപാങ്ഗേ ഭവാം അപാങ്ഗ്യാം, നാസികാസമീപേ ഭവാം-ഉപനാസ്യാം, വാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരോരോഗേ നേത്രരോഗേ ച വേധ്യാഃ ശിരാ ആഹ-ശിരോനേത്രവികാരേഷ്വിതി| ലലാടേ ഭവാ ലലാട്യാഃ| "ശരീരാവയവാദ്യത്" ഇതി യത്| ഏവമപാങ്ഗ്യാ ഉപനാസ്യാഃ [ച]| ഉപനാസ്യാഃ-കനീനികാഭവാഃ (?)|
Adhikarana കര്ണരോഗേഷു സിരാഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
കര്ണരോഗേഷു കര്ണജാമ്| |൧൦|
कर्णरोगेषु कर्णजाम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കര്ണാമയേഷു കര്ണജാം-കര്ണസമീപഭവാം, സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-കര്ണരോഗേഷു ശിരാ ആഹ-കര്ണരോഗേഷ്വിതി|
Adhikarana നാസാരോഗേ സിരാഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
| നാസാരോഗേഷു നാസാഗ്രേ സ്ഥിതാമ്|൧൦|
| नासारोगेषु नासाग्रे स्थिताम्|१०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നാസാമയേഷു നാസാഗ്രേ സ്ഥിതാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-നാസാരോഗേഷു ശിരാ ആഹ-നാസാരോഗേഷ്വിതി|
Adhikarana പീനസേ സിരാഃ (൧൦-൧൧) · Śloka ൧൧
| നാസാലലാടയോഃ||൧൦|| പീനസേ| |൧൧|
| नासाललाटयोः||१०|| पीनसे| |११|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പീനസേ-പ്രതിശ്യായേ, നാസാലലാടമധ്യസ്ഥാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പീനസേ ശിരാ ആഹ-നാസാലലാടയോരിതി|
Adhikarana മുഖരോഗേഷു സിരാഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
മുഖരോഗേഷു ജിഹ്വൌഷ്ഠഹനുതാലുഗാഃ| |൧൧|
मुखरोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| |११|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മുഖരോഗേഷു ജിഹ്വാദിഗാഃ സിരാ വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-മുഖരോഗേഷു ശിരാ ആഹ-മുഖരോഗേഷ്വിതി|
Adhikarana ജത്രൂര്ധ്വഗ്രന്ഥിഷു സിരാഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
| ജത്രൂര്ധ്വഗ്രന്ഥിഷു ഗ്രീവാകര്ണശങ്ഖശിരഃശ്രിതാഃ||൧൧||
| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्खशिरःश्रिताः||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ജത്രൂര്ധ്വം-വക്ഷോംസയോഃ സന്ധ്യൂര്ധ്വം, യേ ഗ്രന്ഥയസ്തേഷു ഗ്രീവാദ്യാശ്രിതാഃ സിരാ വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ജത്രൂര്ധ്വഗ്രന്ഥിഷു ശിരാ ആഹ-ജത്രൂര്ധ്വഗ്രന്ഥിഷ്വിതി|
Adhikarana ഉന്മാദേ സിരാഃ (൧൨) · Śloka ൧൨
ഉരോപാങ്ഗലലാടസ്ഥാ ഉന്മാദേ| |൧൨|
उरोपाङ्गललाटस्था उन्मादे| |१२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉന്മാദേ ഉരഃസ്ഥാ അപാങ്ഗസ്ഥാ ലലാടാശ്രിതാശ്ച വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഉന്മാദേ ശിരാ ആഹ-ഉരോപാങ്ഗലലാടസ്ഥാ ഇതി|
Adhikarana അപസ്മാരേ സിരാഃ ശിരോരോഗാദിഷു സാമാന്യതഃ സിരാഃ (൧൨) · Śloka ൧൨
ऽപസ്മൃതൌ പുനഃ| ഹനുസന്ധൌ സമസ്തേ വാ ശിരാം ഭ്രൂമധ്യഗാമിനീമ്||൧൨||
ऽपस्मृतौ पुनः| हनुसन्धौ समस्ते वा शिरां भ्रूमध्यगामिनीम्||१२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപസ്മാരേ തു ഹനുസന്ധൌ സ്ഥിതാം സിരാം വിധ്യേത്| സമസ്തേ-സര്വസ്മിന്, വാ ഹനൌ സിരാം വിധ്യേത്| ഭ്രൂമധ്യഗാമിനീം- ഭ്രൂമധ്യസ്ഥാം, സിരാം വാऽപരസ്മൃതൌ വിധ്യേദിതി വാശബ്ദോऽത്രാനുവര്ത്യ യോജ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അപസ്മാരേ ശിരാ ആഹ-അപസ്മൃതാവിതി| ഉക്തേഷു ശിരോരോഗാദിഷു സമാന്യതഃശിരാ ആഹ-സമസ്തേ വേതി|
Adhikarana വിദ്രധിപാര്ശ്ചശൂലയോഃ സിരാഃ (൧൩) · Śloka ൧൩
വിദ്രധൌ പാര്ശ്വശൂലേ ച പാര്ശ്വകക്ഷാസ്തനാന്തരേ| |൧൩|
विद्रधौ पार्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरे| |१३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വിദ്രധൌ പാര്ശ്വശൂലേ ച പാര്ശ്വസ്ഥാഃ കക്ഷാസ്ഥാഃ സ്തനാന്തരസ്ഥാശ്ച സിരാ വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വിദ്രധിപാര്ശ്വശൂലയോഃശിരാ ആഹ-വിദ്രധാവിതി|
Adhikarana തൃതീയകജ്വരേ സിരാഃ (൧൩) · Śloka ൧൩
| തൃതീയകേംऽസയോര്മധ്യേ|൧൩|
| तृतीयकेंऽसयोर्मध्ये|१३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തൃതീയകേ ജ്വരേംऽസയോര്മധ്യേ-സ്കന്ധസന്ധൌ സ്ഥിതാം സിരാം, വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-തൃതീയകജ്വരേ ശിരാ ആഹ-തൃതീയക ഇതി|
Adhikarana ചതുര്ഥകജ്വരേ സിരാഃ (൧൩) · Śloka ൧൩
| സ്കന്ധസ്യാധശ്ചതുര്ഥകേ||൧൩||
| स्कन्धस्याधश्चतुर्थके||१३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചതുര്ഥകേ ജ്വരേ സ്കന്ധസ്യാധോഗതാം-അന്യതരപാര്ശ്വാശ്രയാം, സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ചതുര്ഥകജ്വരേ ശിരാ ആഹ-സ്കന്ധസ്യാധ ഇതി|
Adhikarana സശൂലപ്രാവാഹികായാം സിരാഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
പ്രവാഹികായാം ശൂലിന്യാം ശ്രോണിതോ ദ്വ്യങ്ഗുലേ സ്ഥിതാം| |൧൪|
प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोणितो द्व्यङ्गुले स्थितां| |१४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രവാഹികായാം ശൂലയുക്തായാം ശ്രോണിതഃ-കഠ്യാഃ, ദ്വ്യങ്ഗുലേ സ്ഥിതാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സശൂലപ്രവാഹികായാം ശിരാ ആഹ-പ്രവാഹികായാമിതി|
Adhikarana ശുക്രരോഗേമേഢ്രരോഗേ ച സിരാഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
| ശുക്രമേഢ്രാമയേ മേഢ്രേ|൧൪|
| शुक्रमेढ्रामये मेढ्रे|१४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശുക്രരോഗേ മേഢ്രരോഗേ ച മേഡ്രസ്ഥിതാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശുക്രരോഗേ മേഢ്രരോഗേ ച ശിരാ ആഹ-ശുക്രമേഢ്രാമയ ഇതി|
Adhikarana ഗലഗണ്ഡയോഃ സിരാഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
| ഊരുഗാം ഗലഗണ്ഡയോഃ||൧൪||
| ऊरुगां गलगण्डयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗലഗണ്ഡയോശ്ചോഭയോരൂരുസ്ഥാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഗലഗണ്ഡമാലയോഃ ശിരാ ആഹ-ഊരുഗാമിതി| ദ്വിവചനസാമര്ഥ്യാത് ഗണ്ഡമാലാഗ്രഹണമ്|
Adhikarana ഗൃധ്രസ്യാം സിരാഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
ഗൃധ്രസ്യാം ജാനുനോऽധസ്താദൂര്ധ്വം വാ ചതുരങ്ഗുലേ| |൧൫|
गृध्रस्यां जानुनोऽधस्तादूर्ध्वं वा चतुरङ्गुले| |१५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗൃധ്രസ്യാം ജാനുനോऽധസ്താച്ചതുരങ്ഗുല ഊര്ധ്വം വാ ജാനുനശ്ചതുരങ്ഗുലേ സ്ഥിതാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഗൃധ്രസ്യാം ശിരാ ആഹ-ഗൃധ്രസ്യാമിതി|
Adhikarana അപച്യാം സിരാഃ (൧൫) · Śloka ൧൫
| ഇന്ദ്രബസ്തേരധോऽപച്യാം ദ്വ്യങ്ഗുലേ|൧൫|
| इन्द्रबस्तेरधोऽपच्यां द्व्यङ्गुले|१५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപചീസംജ്ഞേ രോഗേ ഇന്ദ്രബസ്തേരധോ ദ്വ്യങ്ഗുലേ സിരാം വിധ്യേത്| ഇന്ദ്രബസ്തിഃ-ജങ്ഘാന്തരേ വക്ഷ്യമാണഃ (ഹൃ. ശാ. അ. ൪|൫)
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അപച്യാം ശിരാ ആഹ-ഇന്ദ്രബസ്തേരിതി| ഇന്ദ്രബസ്തിഃ-ജങ്ഘാമധ്യേ മര്മ|
Adhikarana സക്ഥിശൂലേ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷകേ ച സിരാഃ (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬
| ചതുരങ്ഗുലേ||൧൫|| ഊര്ധ്വം ഗുല്ഫസ്യ സക്ഥ്യര്തൌ, തഥാ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷകേ| |൧൬|
| चतुरङ्गुले||१५|| ऊर्ध्वं गुल्फस्य सक्थ्यर्तौ, तथा क्रोष्टुकशीर्षके| |१६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സക്ഥിപീഡായാം ഗുല്ഫസ്യോര്ധ്വം ചതുരങ്ഗുലേ സിരാം വിധ്യേത്| ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷാഖ്യേ വാതരോഗവിശേഷേ ഗുല്ഫസ്യോര്ധ്വം ചതുരങ്ഗുലേ വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സക്ഥിശൂലേ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷകേ ച ശിരാ ആഹ-ചതുരങ്ഗുല ഇതി|
Adhikarana പാദദാഹാദിഷു ഷട്സു സിരാഃ (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭
| പാദദാഹേ ഖുഡേ ഹര്ഷേ വിപാദ്യാം വാതകണ്ടകേ||൧൬|| ചിപ്പേ ച ദ്വ്യങ്ഗുലേ വിധ്യേദുപരി ക്ഷിപ്രമര്മണഃ| |൧൭|
| पाददाहे खुडे हर्षे विपाद्यां वातकण्टके||१६|| चिप्पे च द्व्यङ्गुले विध्येदुपरि क्षिप्रमर्मणः| |१७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പാദദാഹാദിഷു ക്ഷിപ്രമമര്ണ ഉപരി ദ്വ്യങ്ഗുലേ വിധ്യേത്| ഖുഡം-വാതരക്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പാദദാഹാദിഷു ഷട്സു ശിരാ ആഹ-പാദദാഹ ഇതി| ഹര്ഷേ-പാദഹര്ഷേ| ചിപ്പേ-നഖരോഗേ| ക്ഷിപ്രം-അങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലിമധ്യേ മര്മ| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.൩൬)-"ഏതേനേതരസക്ഥിബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ| വിശേഷതസ്തു വാമബാഹാവഭ്യന്തരതോ ബാഹുമധ്യേ പ്ലീഹോദരേ| ഏവമേവ ച ദക്ഷിണബാഹൌ യകൃദാഖ്യേ| തഥാ കാസശ്വാസയോരപ്യാദിശന്തി|" ഇതി|
Adhikarana വിശ്വാച്യാം സിരാഃ (൧൭) · Śloka ൧൭
| ഗൃധ്രസ്യാമിവ വിശ്വാച്യാമ്|൧൭|
| गृध्रस्यामिव विश्वाच्याम्|१७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വിശ്വാച്യാം ഗൃധ്രസീപ്രോക്താം സിരാം വിധ്യേത്| "ഗൃധ്രസ്യാം ജാനുനോऽധസ്താത് " ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വിശ്വാച്യാം ശിരാ ആഹ-ഗൃധ്രസ്യാമിവേതി| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ.൩൬)-"ബാഹുശോഷാവബാഹുകയോരപ്യേകേ|" ഇതി|
Adhikarana യഥോക്തസിരാണാമദര്ശനേ തദാസന്നാഃ സിരാഃ (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮
| യഥോക്താനാമദര്ശനേ||൧൭|| മര്മഹീനേ യഥാസന്നേ ദേശേऽന്യാം വ്യധയേത് സിരാമ്| |൧൮|
| यथोक्तानामदर्शने||१७|| मर्महीने यथासन्ने देशेऽन्यां व्यधयेत् सिराम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യഥോക്താനാം സിരാണാമദര്ശനേ സതി മര്മവര്ജിതേ യഥാസന്നേ സ്ഥാനേ വ്യാധിവശാദപരാം വ്യധയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-യഥോക്തശിരാണാമദര്ശനേ തദാസന്നാ ശിരാ വേധ്യാ ഇത്യാഹ-യഥോക്താനാമിതി|
Adhikarana സിരാവ്യധവിധിഃ കണ്ഠോര്ധസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൧൮-൨൨) · Śloka ൨൨
| അഥ സ്നിഗ്ധതനുഃ സജ്ജസര്വോപകരണോ ബലീ||൧൮|| കൃതസ്വസ്ത്യയനഃ സ്നിഗ്ധരസാന്നപ്രതിഭോജിതഃ| അഗ്നിതാപാതപസ്വിന്നോ ജാനൂച്ചാസനസംസ്ഥിതഃ||൧൯|| മൃദുപട്ടാത്തകേശാന്തോ ജാനുസ്ഥാപിതകൂര്പരഃ| മുഷ്ടിഭ്യാം വസ്ത്രഗര്ഭാഭ്യാം മന്യേ ഗാഢം നിപീഡയേത്||൨൦|| ദന്തപ്രപീഡനോത്കാസഗണ്ഡാധ്മാനാനി ചാചരേത്| പൃഷ്ഠതോ യന്ത്രയേച്ചൈനം വസ്ത്രമാവേഷ്ടയന്നരഃ||൨൧|| കന്ധരായാം പരിക്ഷിപ്യ ന്യസ്യാന്തര്വാമതര്ജനീമ്| ഏഷോऽന്തര്മുഖവര്ജ്യാനാം സിരാണാം യന്ത്രണേ വിധിഃ||൨൨||
| अथ स्निग्धतनुः सज्जसर्वोपकरणो बली||१८|| कृतस्वस्त्ययनः स्निग्धरसान्नप्रतिभोजितः| अग्नितापातपस्विन्नो जानूच्चासनसंस्थितः||१९|| मृदुपट्टात्तकेशान्तो जानुस्थापितकूर्परः| मुष्टिभ्यां वस्त्रगर्भाभ्यां मन्ये गाढं निपीडयेत्||२०|| दन्तप्रपीडनोत्कासगण्डाध्मानानि चाचरेत्| पृष्ठतो यन्त्रयेच्चैनं वस्त्रमावेष्टयन्नरः||२१|| कन्धरायां परिक्षिप्य न्यस्यान्तर्वामतर्जनीम्| एषोऽन्तर्मुखवर्ज्यानां सिराणां यन्त्रणे विधिः||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥേത്യാനന്തര്യേ| സ്നിഗ്ധാ തനുര്യസ്യ സ സ്നിഗ്ധതനുഃ| തഥാ, സജ്ജാനി-പ്രഗുണാനി, { സര്വാണി } ഉപകരണാനി-വസ്ത്രഷണ്ഡപടോദകസ്നേഹഗൈരികാദീനി, യസ്യ സ സജ്ജസര്വോപകരണഃ| തഥാ, ബലീപുഷ്ടഃ| തഥാ, കൃതം സ്വസ്ത്യയനം-ബലിമങ്ഗലഹോമാദികം, യസ്യ സ കൃതസ്വസ്ത്യയനഃ| തഥാ, സ്നിഗ്ധരസയുക്തേനാന്നേന പ്രതിഭോജിതഃ| തഥാ, അഗ്നിതാപശ്ചാതപശ്ച, താഭ്യാം സ്വിന്നഃ| തഥാ, ജാനുതുല്യേ ഉച്ചാസനേ, സംസ്ഥിതഃ-സമുപവിഷ്ടഃ| തഥാ, മൃദുനാ-സൂക്ഷ്മേണ, വസ്ത്രപട്ടേനാത്തോ-ഗൃഹീതോ ബദ്ധഃ കേശാന്തോ യസ്യ സ ഏവമ്| തഥാ, ജാനുനോഃ സ്ഥാപിതൌ കൂര്പരൌ യേന സ ഏവമ്| തഥാ, മുഷ്ടിഭ്യാം വസ്ത്രഗര്ഭാഭ്യാം മന്യേऽതിശയേന പീഡയേത്| തഥാ, ദന്തപ്രപീഡനാദീന്യാചരേത്| ഏനം ചാതുരം പൃഷ്ഠദേശേ വസനമാവേഷ്ടയന്നരോ യന്ത്രയേത്| കഥമ് ? ഗ്രീവായാം വസ്ത്രം പരിക്ഷിപ്യ, തഥാऽന്തഃ-മധ്യേ, വാമതര്ജനീം ന്യസ്യ| സിരാണാം യന്ത്രണ ഏഷ വിധിഃ-ഏതദ്വിധാനമ്| കിമ്ഭൂതാനാമ് ? അന്തര്മുഖവര്ജ്യാനാമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരാവ്യധവിധിമാഹ-അഥേതി| അല്പം സ്നിഗ്ധം രസാന്നം-സ്നിഗ്ധരസാന്നപ്രതി| "സുപ്പ്രതിനാ മാത്രാര്ഥേ" ഇത്യ്വ്യയീഭാവഃ| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൬)-"വ്യാധിബലസാത്മ്യാദ്യപേക്ഷ്യ സ്നിഗ്ധം ജാങ്ഗലരസം യവാഗൂം വാ പായയിത്വാ മുഹൂര്തമാത്രമാശ്വാസിതം പൂര്വാഹ്ണേऽപരാഹ്ണേ വാ|" ഇതി|
Adhikarana സിരോത്ഥാപനവിധിഃ (൨൩) · Śloka ൨൩
തതോ മധ്യമയാऽങ്ഗുല്യാ വൈദ്യോऽങ്ഗുഷ്ഠവിമുക്തയാ| താഡയേത്|൨൩|
ततो मध्यमयाऽङ्गुल्या वैद्योऽङ्गुष्ठविमुक्तया| ताडयेत्|२३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തതോ-യന്ത്രണാദനന്തരം, വൈദ്യോऽങ്ഗുഷ്ഠവിമുക്തയാ വാമപാണിജയാ മധ്യമയാऽങ്ഗുല്യാ താഡയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരോത്ഥാപനവിധിമാഹ-തത ഇതി|
Adhikarana സിരാലക്ഷീകരണവിധിഃ സിരാമോക്ഷണവിധിഃ (൨൩-൨൫) · Śloka ൨൫
| ഉത്ഥിതാം ജ്ഞാത്വാ സ്പര്ശാദ്വാऽങ്ഗുഷ്ഠപീഡനൈഃ||൨൩|| കുഠാര്യാ ലക്ഷയേന്മധ്യേ വാമഹസ്തഗൃഹീതയാ| ഫലോദ്ദേശേ സുനിഷ്കമ്പം സിരാം, തദ്വച്ച മോക്ഷയേത്||൨൪|| താഡയന് പീഡയംശ്ചൈനാം| |൨൫|
| उत्थितां ज्ञात्वा स्पर्शाद्वाऽङ्गुष्ठपीडनैः||२३|| कुठार्या लक्षयेन्मध्ये वामहस्तगृहीतया| फलोद्देशे सुनिष्कम्पं सिरां, तद्वच्च मोक्षयेत्||२४|| ताडयन् पीडयंश्चैनां| |२५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്പര്ശേന തഥാऽങ്ഗുഷ്ഠപീഡനൈര്വോത്ഥിതാം ജ്ഞാത്വാ, ഊര്ധ്വദണ്ഡസിരായാ മധ്യേ ന്യസ്യ ഫലോദ്ദേശേ സുനിഷ്കമ്പം വാമഹസ്തഗൃഹീതയാ കുഠാര്യാ സിരാം ലക്ഷയേത്| തദ്വച്ച മോക്ഷയേത്| യഥൈവ ലക്ഷയേത്തഥൈവേത്യര്ഥഃ| വ്രീഹിമുഖേന പുനസ്താഡയന്-വ്യഥയന്, തഥാऽങ്ഗുഷ്ഠാദിനാ പീഡയന്, ഏനാം-കുഠാരികാവിഷയജാം സിരാം, വിധ്യേത്| നനു, കുഠാരികാവിഷയേ കഥം വ്രീഹിവക്ത്രസ്യ പ്രയോഗഃ ? യതഃ 'അപവാദവിഷയം പരിഹൃത്യോത്സര്ഗഃ പ്രവര്തതേ' ഇതി ന്യായാത് വ്രീഹിവക്ത്രസ്യൈവ സാമാന്യേന പ്രയോഗോऽനുജ്ഞാതഃ| തഥാ ചാഹ (ഹൃ. സൂ. അ. ൨൬|൧൧)- "വ്രീഹിവക്ത്രം പ്രയോജ്യം ച തത്സിരോദരയോര്വ്യധേ|" ഇതി| കുഠാര്യാഃ പുനര്വിശേഷോऽഭിഹിതഃ (ഹൃ. സൂ. അ. ൨൬|൧൨)-"തയോര്ധ്വദണ്ഡയാവിധ്യേദുപര്യസ്ഥ്നാം സ്ഥിതാം ശിരാമ്|" ഇതി| തസ്മാദയുക്തമേതത്| അത്രോച്യതേ ജ്ഞാപകമ്| കുഠാരികാവിഷയേ വ്രീഹിവക്ത്രസ്യ പ്രയോഗോ ന്യായ്യ ഏവ| യദയമാചാര്യോ വക്ഷ്യതി (ശ്ലോ.൩൩)-"മാംസലേ നിക്ഷിപേദ്ദേശേ വ്രീഹാസ്യം വ്രീഹിമാത്രകമ്|" ഇതി| അനേന ഹി വചനേന ഗ്രന്ഥകാര ഇദം പ്രത്യപാദയത്,- ബഹുമാംസേ ശരീരാവയവേ വ്രീഹിമുഖം വ്രീഹിമാത്രം നിക്ഷേപ്യമ്, അന്യത്ര ത്വാശയാനുരോധേന വ്രീഹിവക്ത്രസ്യ പ്രയോഗഃ കാര്യ ഇതി| അനേനൈവാഭിപ്രായേണ ശാസ്ത്രകൃതാ "പ്രമാണപരിമാണാഭ്യാം സങ്ഖ്യായാശ്ചാപി സംശയേ മാത്രച് വക്തവ്യഃ ഇത്യനേന മാത്രച് കൃതഃ| അന്യഥാ തു സ്പഷ്ടം കൃത്വാ "വ്രീഹിപ്രമാണം വ്രീഹ്യാസ്യം മാംസലേ നിക്ഷിപേദ്വ്യധേ|" ഇതി പാഠം കുര്യാത്| തസ്മാദ്യുക്തോ വ്രീഹിമുഖസ്യ കുഠാരികാവിഷയേ പ്രയോഗ ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരാലക്ഷീകരണവിധിമാഹ-ഉത്ഥിതാമിതി| ഉത്ഥിതാം-സ്പന്ദമാനാം, സ്പര്ശേന ജ്ഞാത്വാ| ഗമ്ഭീരാം ത്വങ്ഗുഷ്ഠപീഡനേന ജ്ഞാത്വാ| ഫലോദ്ദേശേ വാമേന ഹസ്തേന സുനിഷ്കമ്പം ഗൃഹീതയാ കുഠാര്യാ മധ്യേ ലക്ഷയേത്| ശിരാമോക്ഷണവിധിമാഹ-തദ്വദിതി| ഏനാം-കുഠാരികാം, അങ്ഗുഷ്ടഗൃഹീതയാ മധ്യമാങ്ഗുല്യാ താഡയന്, അങ്ഗുഷ്ഠോദരേണ വാ പീഡയന്, ശിരാം മോക്ഷയേത്|
Adhikarana ഉപനാസികായാ വ്യധനമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
വിധ്യേദ്വ്രീഹിമുഖേന തു| അങ്ഗുഷ്ഠേനോന്നമയ്യാഗ്രേ നാസികാമുപനാസികാമ്||൨൫||
विध्येद्व्रीहिमुखेन तु| अङ्गुष्ठेनोन्नमय्याग्रे नासिकामुपनासिकाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഗ്രേ-അഗ്രദേശേ, നാസികാമങ്ഗുഷ്ഠേനോന്നമയ്യ, ഉപനാസികാം- നാസികാസന്നദേശസ്ഥാം സിരാം, വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഉപനാസികായാ വ്യധനമാഹ-വിധ്യേദിതി|
Adhikarana ജിഹ്വാധഃ സിരാവ്യധമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
അഭ്യുന്നതവിദഷ്ടാഗ്രജിഹ്വസ്യാധസ്തദാശ്രയാമ്| |൨൬|
अभ्युन्नतविदष्टाग्रजिह्वस्याधस्तदाश्रयाम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആഭിമുഖ്യേനോന്നതാ-ഉപരി താലുദേശേ നീതാ, തഥാ വിശേഷേണ ദന്തൈര്ദഷ്ടാ-വിദഷ്ടാ, അഗ്രേ ജിഹ്വാ-അഗ്രജിഹ്വാ, യേനാസാവഭ്യുന്നതവിദഷ്ടാഗ്രജിഹ്വഃ, തസ്യാധഃ-പ്രകൃതത്വാജ്ജിഹ്വായാ ഏവാധസ്താത്, തദാശ്രയാം-ജിഹ്വാധഃസ്ഥാം സിരാം വിധ്യേത്| തദിത്യനേന ജിഹ്വാധഃ പരാമൃശ്യതേ| ജിഹ്വാധ ആശ്രയോ യസ്യാഃ സിറ്രായാഃ, താമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ജിഹ്വാധഃ ശിരാവ്യധനമാഹ-അഭ്യുന്നതേതി|
Adhikarana ഗ്രീവാസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
| യന്ത്രയേത്സ്തനയോരൂര്ധ്വം ഗ്രീവാശ്രിതസിരാവ്യധേ||൨൬||
| यन्त्रयेत्स्तनयोरूर्ध्वं ग्रीवाश्रितसिराव्यधे||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗ്രീവാശ്രിതാനാം സിരാണാം വ്യധോ-ഗ്രീവാശ്രിതസിരാവ്യധഃ, തസ്മിന് സ്തനയോരൂര്ധ്വം യന്ത്രയേത്-വാസസാ വേഷ്ടയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഗ്രീവാശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-യന്ത്രയേദിതി|
Adhikarana ഭുജസിരാണം യന്ത്രണമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
പഷാണഗര്ഭഹസ്തസ്യ ജാനുസ്ഥേ പ്രസൃതേ ഭുജേ| കുക്ഷേരാരഭ്യ മൃദിതേ വിധ്യേദ്ബദ്ധോര്ധ്വപട്ടകേ||൨൭||
पषाणगर्भहस्तस्य जानुस्थे प्रसृते भुजे| कुक्षेरारभ्य मृदिते विध्येद्बद्धोर्ध्वपट्टके||२७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പാഷാണഗര്ഭൌ ഹസ്തൌ യസ്യ, തസ്യ നരസ്യ ഭുജേ ജാനുസ്ഥേ-ജാനുപൃഷ്ഠസ്ഥിതേ, പ്രസൃതേ-പ്രസാരിതേ| 'ഭുജേ' ഇത്യേകവചനമതന്ത്രമ്, ദ്വാവപി ഹി ഭുജൌ ഗൃഹ്യേതേ| കുക്ഷേരാരഭ്യ യാവദ്ഗ്രീവം താവന്മൃദിതേ- മലിതേ| കസ്മിന് ? ഗ്രീവാശ്രിതസിരാവ്യര്ധാര്ഹേऽങ്ഗേ| തഥാ ബദ്ധ ഊര്ധ്വം പട്ടകോ യസ്മിംസ്തസ്മിന് വിധ്യേത്| പ്രകൃതത്വാത് സിരാമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഭുജശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-പാഷാണഗര്ഭഹസ്തസ്യേതി|
Adhikarana ഹസ്തസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൨൮-൨൯) · Śloka ൨൯
വിധ്യേദ്ധസ്തശിരാം ബാഹാവനാകുഞ്ചിതകൂര്പരേ| ബദ്ധ്വാ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ മുഷ്ടിമങ്ഗുഷ്ഠഗാര്ഭിണമ്||൨൮|| ഊര്ധ്വം വേധ്യപ്രദേശാച്ച പട്ടികാം ചതുരങ്ഗുലേ| |൨൯|
विध्येद्धस्तशिरां बाहावनाकुञ्चितकूर्परे| बद्ध्वा सुखोपविष्टस्य मुष्टिमङ्गुष्ठगार्भिणम्||२८|| ऊर्ध्वं वेध्यप्रदेशाच्च पट्टिकां चतुरङ्गुले| |२९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഹസ്തസിരാം വിധ്യേത്| കഥമ് ? ബാഹാവനാകുഞ്ചിതകൂര്പരേ,-അനാകുഞ്ചിതഃ-പ്രസാരിതഃ, കൂര്പരോ യസ്യ ബാഹോസ്തസ്മിന്| തഥാ, സുഖോപവിഷ്ടസ്യ-സുഖാസീനസ്യ| തഥാ, മുഷ്ടിം ബദ്ധ്വാ| കിമ്ഭൂതമ് ? അങ്ഗുഷ്ഠേന ഗര്ഭിണം-അങ്ഗുഷ്ഠഗര്ഭിണമ്| ഗൂഢാങ്ഗുഷ്ഠം മുഷ്ടിം ബദ്ധ്വേത്യര്ഥഃ| തഥാ, വേധ്യസ്ഥാനാദുപരി ചതുരങ്ഗുലപരിമാണേ സ്ഥാനേ പട്ടികാം ബദ്ധ്വാ വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ഹസ്തശിരാണാം യന്ത്രണവിധിമാഹ-വിധ്യേദിതി|
Adhikarana പാര്ശ്വസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൨൯) · Śloka ൨൯
| വിധ്യേദാലമ്ബമാനസ്യ ബാഹുഭ്യാം പാര്ശ്വയോഃ സിരാമ്||൨൯||
| विध्येदालम्बमानस्य बाहुभ्यां पार्श्वयोः सिराम्||२९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബാഹുഭ്യാമാലമ്ബമാനസ്യ-അവലമ്ബ്യം വസ്തു ഭുജാഭ്യാമാസജതഃ പാര്ശ്വയോഃ സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പാര്ശ്വശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-വിധ്യേദിതി|
Adhikarana മേഢ്രസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൩൦) · Śloka ൩൦
പ്രഹൃഷ്ടേ മേഹനേ| |൩൦|
प्रहृष्टे मेहने| |३०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രഹൃഷ്ടേ-സ്തബ്ധേ, മേഢ്രേ തദാശ്രിതാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-മേഢ്രശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-പ്രഹൃഷ്ട ഇതി|
Adhikarana ജങ്ഘാസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൩൦) · Śloka ൩൦
ജങ്ഘാസിരാം ജാനുന്യകുഞ്ചിതേ| |൩൦|
जङ्घासिरां जानुन्यकुञ्चिते| |३०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ജാനുന്യകുഞ്ചിതേ സ്പഷ്ടേ സ്ഥിതേ സതി, ജങ്ഘായാം സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ജങ്ഘാശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-ജങ്ഘാശിരാമിതി|
Adhikarana പാദസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൩൦-൩൨) · Śloka ൩൨
| പാദേ തു സുസ്ഥിതേऽധസ്താജ്ജാനുസന്ധേര്നിപീഡിതേ||൩൦|| ഗാഢം കരാഭ്യാമാഗുല്ഫം ചരണേ തസ്യ ചോപരി| ദ്വിതീയേ കുഞ്ചിതേ കിഞ്ചിദാരൂഢേ ഹസ്തവത്തതഃ||൩൧|| ബദ്ധ്വാ വിധ്യേത്സിരാമ്| |൩൨|
| पादे तु सुस्थितेऽधस्ताज्जानुसन्धेर्निपीडिते||३०|| गाढं कराभ्यामागुल्फं चरणे तस्य चोपरि| द्वितीये कुञ्चिते किञ्चिदारूढे हस्तवत्ततः||३१|| बद्ध्वा विध्येत्सिराम्| |३२|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സുഖം കൃത്വാ ഭൂമ്യാദിദേശേ സ്ഥിതേ പാദേ സതി പാദസിരാം വിധ്യേത്| തഥാ ജാനുസന്ധേരധസ്താദാഗുല്ഫം-ഗുല്ഫം യാവത്, കരാഭ്യാം ഗാഢം കൃത്വാ പീഡിതേ സതി, തസ്യ ചരണസ്യോപരി-ഉപരിഷ്ടാത് ദ്വിതീയേ ചരണ ഈഷത്സങ്കുചിതേ, തഥാ ആരൂഢേ-തത്കലിതേ സതി, തതോ ഹസ്തവത്-വേധ്യസ്ഥാനാദുപരി ചതുരങ്ഗുലേ പട്ടികാം, ബദ്ധ്വാ സിരാം വിധ്യേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പാദശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-പാദേ ത്വിതി| ഹസ്തവദ്വേധ്യപ്രദേശാദൂര്ധ്വം ചതുരങ്ഗുലേ പട്ടികാം ബദ്ധ്വാ|
Adhikarana അനുക്തസിരാണാം യന്ത്രണമ് (൩൨) · Śloka ൩൨
ഇത്ഥമനുക്തേഷ്വപി കല്പയേത്| തേഷു തേഷു പ്രദേശേഷു തത്തദ്യന്ത്രമുപായവിത്||൩൨||
इत्थमनुक्तेष्वपि कल्पयेत्| तेषु तेषु प्रदेशेषु तत्तद्यन्त्रमुपायवित्||३२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇത്ഥം-അനേന പ്രകാരേണ യന്ത്രലക്ഷണോദ്ദേശേന, അനുക്തമപി യന്ത്രം തത്തദ്ദേശമാഹാത്മ്യാത് ക്രിയാസൌകര്യാര്ഥം തേഷു തേഷു ശരീരാവയവേഷു സ്വബുദ്ധ്യാ തത്തദ്യന്ത്രം യഥായോഗം കല്പയേത്, ഉപായജ്ഞോ വൈദ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അനുക്തശിരാണാം യന്ത്രണമാഹ-ഇത്ഥമിതി|
Adhikarana വ്രീഹിമുഖസ്യ നിഖനനമ് കുഠാരികായാ നിഖനനമ് (൩൩) · Śloka ൩൩
മാംസലേ നിക്ഷിപേദ്ദേശേ വ്രീഹ്യാസ്യം വ്രീഹിമാത്രകമ്| യവാര്ധമസ്ഥ്നാമുപരി സിരാം വിധ്യന് കുഠാരികാമ്||൩൩||
मांसले निक्षिपेद्देशे व्रीह्यास्यं व्रीहिमात्रकम्| यवार्धमस्थ्नामुपरि सिरां विध्यन् कुठारिकाम्||३३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മാംസലേ ശരീരാവയവേ വ്രീഹിമുഖം ശസ്ത്രം വ്രീഹിപ്രമാണം നിക്ഷിപേത്| അസ്ഥ്നാമുപരി കുഠാരികാം യവാര്ധമാത്രാം നിക്ഷിപേത്| കിം കുര്വന് ? സിരാം വിധ്യന്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വ്രീഹിമുഖസ്യ നിഖനനമാഹ-മാംസല ഇതി| കുഠാരികായാ നിഖനനമാഹ-യവാര്ധമിതി|
Adhikarana സമ്യഗ്വിദ്ധാലക്ഷണമ് (൩൪) · Śloka ൩൪
സമ്യഗ്വിദ്ധാ സ്രവേദ്ധാരാം യന്ത്രേ മുക്തേ തു ന സ്രവേത്| |൩൪|
सम्यग्विद्धा स्रवेद्धारां यन्त्रे मुक्ते तु न स्रवेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമ്യഗ്വിദ്ധേ സതി(ദ്വാ സതീ) ധാരാം സ്രവേത്| യന്ത്രേ ച മുക്തേ സതി ന സ്രവേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സമ്യഗ്വിദ്ധാലക്ഷണമാഹ-സമ്യഗ്വിദ്ധ ഇതി|
Adhikarana ദുര്വിദ്ധാലക്ഷണമ് അതിവിദ്ധാലക്ഷണമ് (൩൪-൩൫) · Śloka ൩൫
| അല്പകാലം വഹത്യല്പം, ദുര്വിദ്ധാ തൈലചൂര്ണനൈഃ||൩൪|| സശബ്ദമതിവിദ്ധാ തു സ്രവേദ്ദുഃഖേന ധാര്യതേ| |൩൫|
| अल्पकालं वहत्यल्पं, दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः||३४|| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद्दुःखेन धार्यते| |३५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അല്പം വിദ്ധാ സതീ സിരാ സ്തോകം കാലം വഹതി| ദുര്വിദ്ധാ-അസമ്യഗ്വിദ്ധാ സതീ, സിരാ തൈലയുക്തൈശ്ചൂര്ണനൈഃ സ്രവേത്| അതിവിദ്ധാ തു സിരാ സശബ്ദം സ്രവേത്| ദുഃഖേന-കൃച്ഛ്രേണ ധാര്യതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ദുര്വിദ്ധാലക്ഷണമാഹ-അല്പകാലമിതി| തൈലചൂര്ണേനൈഃ-തൈലക്ഷാരസേചനൈഃ| അതിവിദ്ധാലക്ഷണമാഹ-സശബ്ദമിതി|
Adhikarana രക്താവരോധകാരണാനി (൩൫-൩൬) · Śloka ൩൬
| ഭീമൂര്ച്ഛായന്ത്രശൈഥില്യകുണ്ഠശസ്ത്രാതിതൃപ്തയഃ||൩൫|| ക്ഷാമത്വവേഗിതാസ്വേദാ രക്തസ്യാസ്രുതിഹേതവഃ| |൩൬|
| भीमूर्च्छायन्त्रशैथिल्यकुण्ठशस्त्रातितृप्तयः||३५|| क्षामत्ववेगितास्वेदा रक्तस्यास्रुतिहेतवः| |३६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഭീമൂര്ഛാദയോ രക്തസ്യാസ്രവണഹേതവഃ| ഭീഃ-ഭയമ്| മൂര്ച്ഛാ-മോഹസ്തമസീവ പ്രവേശഃ| യന്ത്രശൈഥില്യമ്-അഗാഢം കൃത്വാ യന്ത്രപീഡനമ്| തഥാ, കുണ്ഠം-ഭഗ്നം ശസ്ത്രമ്| തഥാ, അതിതൃപ്തിഃ-അതിസൌഹിത്യമ്| ക്ഷാമത്വം-നിര്ബലതാ| വേഗിതാ-സഞ്ജാതവേഗത്വമ്| അസ്വേദഃ-സ്വേദായോഗഃ| യതശ്ചൈതേ രുധിരസ്യാസ്രുതിഹേതവസ്തതോ രക്തസ്രുതാവേതേ പരിഹാര്യാഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-രക്താവരോധകാരണാന്യാഹ-ഭീമൂര്ച്ഛേതി| വേഗിതാ-മൂത്രിതത്വാദിഃ| അസ്വേദോ-അസമ്യക്സ്വേദഃ|
Adhikarana സമ്യക്സ്രാവാര്ഥമൌഷധമ് (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
| അസമ്യഗസ്ത്രേ സ്രവതി വേല്ലവ്യോഷനിഷാനതൈഃ||൩൬|| സാഗാരധൂമലവണതൈലൈര്ദിഹ്യാച്ഛിരാമുഖമ്| |൩൭|
| असम्यगस्त्रे स्रवति वेल्लव्योषनिषानतैः||३६|| सागारधूमलवणतैलैर्दिह्याच्छिरामुखम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അസമ്യഗസ്ത്രേ സ്രവതി വേല്ലാദിഭിഃ സിരാവദനം ദിഹ്യാത് പ്രലേപയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സമ്യക്സ്രാവാര്ഥമൌഷധമാഹ-അസമ്യഗസ്ര ഇതി|
Adhikarana സമ്യക്സ്രാവനിര്വാഹാര്ഥമൌഷധമ് (൩൭) · Śloka ൩൭
| സമ്യക്പ്രവൃത്തേ കോഷ്ണേന തൈലേന ലവണേന ച||൩൭||
| सम्यक्प्रवृत्ते कोष्णेन तैलेन लवणेन च||३७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമ്യക്പ്രവൃത്തേ രക്തേ സിരാമുഖം കോഷ്ണാഭ്യാം തൈലലവണാഭ്യാം ദിഹ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സമ്യക്സ്രാവനിര്വാഹാര്ഥമൌഷധമാഹ-സമ്യക്പ്രവൃത്ത ഇതി| ദിഹ്യാദിത്യനുഷജ്യതേ|
Adhikarana ദുഷ്ഠാസ്രമേവാഗ്രേ സിരാഃ സ്രവന്തി (൩൮) · Śloka ൩൮
അഗ്രേ സ്രവതി ദുഷ്ടാസ്രം കുസുമ്ഭാദിവ പീതികാ| |൩൮|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| |३८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യഥാ രാഗപീതികാമിശ്രീഭൂതാത് കുസുമ്ഭാദഗ്രേ-പൂര്വം, പീതികാ സ്രവതി, ഏവം ദുഷ്ടാദുഷ്ടരക്താദേകലോലീഭൂതാത് പൂര്വം ദുഷ്ടമസ്രം സ്രവതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അഗ്രഗ്രഹണാത് പശ്ചാദദുഷ്ടമപി രക്തമവശ്യം സ്രവതീത്യാശങ്ക്യേദമാഹ-സ്വഭാവാദ്ദുഷ്ടാസ്രമേവാഗ്രേ ശിരാഃ സ്രവന്തീത്യാഹ അഗ്ര ഇതി|
Adhikarana സ്വയം സ്ഥിതം രക്തം നാഹരേത് (൩൮) · Śloka ൩൮
| സമ്യക്സ്രുത്വാ സ്വയം തിഷ്ഠേച്ഛുദ്ധം തദിതി നാഹരേത്||൩൮||
| सम्यक्स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धं तदिति नाहरेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യഥാവത്പ്രസ്രുത്യ സ്വയം-യത്നേന വിനാ, യത് തിഷ്ഠേത്-ന സ്രവേത്, ശുദ്ധം തദിതി നാഹരേത്-ന സ്രാവയേത്, ജീവിതഹേതുത്വാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സമ്യക്സ്രുത്വാ യത്സ്വയം സ്ഥിതം രക്തം തച്ഛുദ്ധത്വാന്നാഹരേദിത്യാഹ-സമ്യക്സ്രുത്വേതി|
Adhikarana മൂര്ച്ഛായാം പ്രതീകാരഃ (൩൯) · Śloka ൩൯
യന്ത്രം വിമുച്യ മൂര്ച്ഛായാം വീജിതേ വ്യജനൈഃ പുനഃ| സ്രാവയേന്മൂര്ച്ഛതി പുനസ്ത്വപരേദ്യുസ്ത്ര്യഹേऽപി വാ||൩൯||
यन्त्रं विमुच्य मूर्च्छायां वीजिते व्यजनैः पुनः| स्रावयेन्मूर्च्छति पुनस्त्वपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൂര്ച്ഛായാം സത്യാം യന്ത്രം വിമുച്യ വ്യജനൈര്വീജിതേ-സമാശ്വസ്തേനരേ സതി, പുനരസ്രം സ്രാവയേത്| പുനര്മൂര്ച്ഛതി ത്വാതുരേऽശുദ്ധമപി രക്തം തസ്മിന്നഹനി ന സ്രാവയേത്| കദാ തര്ഹി സ്രാവയേത് ? ഇത്യാഹ-അപരേദ്യുഃ,-അന്യസ്മിന് ദിനേ, ത്ര്യഹേऽപി വാ-തൃതീയേ വാऽഹ്നി, സ്രാവയേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-മൂര്ച്ഛായാം പ്രതീകാരമാഹ-യന്ത്രമിതി| പുനര്മൂര്ച്ഛായാമപരദിനാദൌ സ്രാവയേദിത്യാഹ-സ്രാവയേദിതി|
Adhikarana വാതദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൦) · Śloka ൪൦
വാതാച്ഛ്യാവാരുണം രൂക്ഷം വേഗസ്രാവ്യച്ഛഫേനിലമ്| |൪൦|
वाताच्छ्यावारुणं रूक्षं वेगस्राव्यच्छफेनिलम्| |४०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതാത് ശ്യാവാദിലക്ഷണം രക്തം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വാതദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-വാതാദിതി|
Adhikarana പിത്തദുഷ്ടരകസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൦) · Śloka ൪൦
| പിത്താത് പീതാസിതം വിസ്രമസ്കന്ദ്യൌഷ്ണ്യാത്സചന്ദ്രികമ്||൪൦||
| पित्तात् पीतासितं विस्रमस्कन्द्यौष्ण्यात्सचन्द्रिकम्||४०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്താത് പീതാദിലക്ഷണമസ്രം സ്യാത്| അസ്കന്ദി-അസ്ത്യാനമ്, ഉഷ്ണത്വാത്| സചന്ദ്രികം ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-പിത്തദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-പിത്താദിതി| ഔഷ്ണ്യാദസ്കന്ദി-ഘനീഭാവരഹിതമ്|
Adhikarana കഫദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൧) · Śloka ൪൧
കഫാത് സ്നിഗ്ധമസൃക്പാണ്ഡു തന്തുമത്പിച്ഛിലം ഘനമ്| |൪൧|
कफात् स्निग्धमसृक्पाण्डु तन्तुमत्पिच्छिलं घनम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാത് സ്നിഗ്ധാദിലക്ഷണമസൃക് സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-കഫദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-കഫാദിതി| ഘനംസ്രാവരഹിതമ്|
Adhikarana ദ്വന്ദ്വദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൧) · Śloka ൪൧
| സംസൃഷ്ടലിങ്ഗം സംസര്ഗാത്|൪൧|
| संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्|४१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സംസര്ഗാദ്ദോഷാണാം സംസൃഷ്ടലിങ്ഗം രക്തം സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ദ്വന്ദ്വദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-സംസൃഷ്ടലിങ്ഗമിതി|
Adhikarana ത്രിദോഷദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൪൧) · Śloka ൪൧
| ത്രിദോഷം മലിനാവിലമ്||൪൧||
| त्रिदोषं मलिनाविलम्||४१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ത്രിദോഷരക്തം മലിനം-കലുഷം, ആവിലം-ഘനം ച| ഏതച്ച ദോഷത്രയസംസര്ഗലക്ഷണാദധികം ലക്ഷണം മന്തവ്യമ്| ന ചൈതാവദേവ ത്രിദോഷലക്ഷണം മന്തവ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ത്രിദോഷദുഷ്ടരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-ത്രിദോഷമിതി| മലിനം-നീലമ്| ആവിലം-കലുഷമ്| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൬)-"കഷായരസം ലോഹഗന്ധി ശീതം ച രക്തം വാതാത്| ഗൃഹധൂമാഞ്ജനോദകകൃഷ്ണം ഹരിതം മത്സ്യഗന്ധി കടുത്വാന്മക്ഷികാനിഷ്ഠം ഗോമൂത്രാഭം ച പിത്താത്| കോവിദാരപുഷ്പഗൈരികോദകപാണ്ഡു ശീതം സ്കന്ദി വ്രണദ്വാരാ വസാദിലവണരസം വസാഗന്ധി ച കഫാത്| കാംസ്യനീലം ദുര്ഗന്ധി ച സന്നിപാതാത്|" ഇതി|
Adhikarana സ്രാവപ്രമാണമ് (൪൨) · Śloka ൪൨
അശുദ്ധൌ ബലിനോऽപ്യസ്രം ന പ്രസ്ഥാത്സ്രാവയേത്പരമ്| അതിസ്രുതൌ ഹി മൃത്യുഃ സ്യാദ്ദാരുണാ വാ ചലാമയാഃ||൪൨||
अशुद्धौ बलिनोऽप्यस्रं न प्रस्थात्स्रावयेत्परम्| अतिस्रुतौ हि मृत्युः स्याद्दारुणा वा चलामयाः||४२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അശുദ്ധമസ്രം ബലിനോऽപി-കിം പുനരബലിനഃ, പ്രസ്ഥാത് പരം-അധികം, ന സ്രാവയേത്| { കസ്മാത് ? ഇത്യാഹ- } അതിസ്രാവേ ഹി രക്തസ്യ, മൃത്യുര്ഭവേത്| അഥവാ വാതരോഗാശ്ച കൃച്ഛ്രാഃ സ്യുഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സ്രാവപ്രമാണമാഹ-അശുദ്ധാവിതി| അശുദ്ധൌ-കിം പുനഃ ശുദ്ധൌ| ബലിനോऽപി-കിം പുനരബലസ്യ| പ്രസ്ഥോऽത്ര സാര്ദ്ധത്രയോദശപലഃ|
Adhikarana അതിസ്രാവേ ഭേഷജമ് (൪൩) · Śloka ൪൩
തത്രാഭ്യങ്ഗരസക്ഷീരരക്തപാനാനി ഭേഷജമ്| |൪൩|
तत्राभ्यङ्गरसक्षीररक्तपानानि भेषजम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര-രക്താതിസ്രുതൌ, അഭ്യങ്ഗാദീനി ഭേഷജമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-അതിസ്രാവേ ഭേഷജമാഹ-തത്രേതി|
Adhikarana സ്രുതരക്തസ്യാനന്തരം കൃത്യമ് (൪൩-൪൪) · Śloka ൪൪
| സ്രുതേ രക്തേ ശനൈര്യന്ത്രമപനീയ ഹിമാമ്ബുനാ||൪൩|| പ്രക്ഷാല്യ തൈലപ്ലോതാക്തം ബന്ധനീയം സിരാമുഖമ്| |൪൪|
| स्रुते रक्ते शनैर्यन्त्रमपनीय हिमाम्बुना||४३|| प्रक्षाल्य तैलप्लोताक्तं बन्धनीयं सिरामुखम्| |४४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്രുതേ രക്തേ സതി യന്ത്രം ശനൈര്വിമുര്ച്യ-മന്ദം മന്ദമപനീയ, സിരാമുഖം ശീതോദകേന പ്രക്ഷാല്യ, തൈലപ്ലോതേനാക്തം സദ്ബന്ധനീയമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സ്രുതരക്തസ്ഥാനന്തരം കൃത്യമാഹ-സ്രുത ഇതി| പ്ലോതം-വസ്ത്രഖണ്ഡമ്|
Adhikarana അസമ്യക്ശുദ്ധൌപുനഃ സ്രാവകാലഃ (൪൪-൪൫) · Śloka ൪൫
| അശുദ്ധം സ്രാവയേദ്ഭൂയഃ സായമഹ്ന്യപരേऽപി വാ||൪൪|| സ്നേഹോപസ്കൃതദേഹസ്യ പക്ഷാദ്വാ ഭൃശദൂഷിതമ്| |൪൫|
| अशुद्धं स्रावयेद्भूयः सायमह्न्यपरेऽपि वा||४४|| स्नेहोपस्कृतदेहस्य पक्षाद्वा भृशदूषितम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അശുദ്ധം-വാതാദിദുഷ്ടരുധിരലക്ഷണേന ദുഷ്ടം ജ്ഞാത്വാ, ഭൂയഃ-പുനഃ, സ്രാവയേത്| കദാ ? സായം-അപരാഹ്നേ, തസ്മിന്നേവ ദിനേ| അഥവാ, അപരേऽഹ്നി-ദ്വിതീയേ ദിനേ| അഥവാ സ്നേഹേനോപസ്കൃതോഭാവിതോ, ദേഹോ യസ്യ തഥാവിധസ്യ ഭൃശദൂഷിതം-അതിശയേന ദുഷ്ടം രക്തം, പക്ഷാദൂര്ധ്വം പുനഃ സ്രാവയേത്| ഏവമശുദ്ധം രക്തം യഥായോഗം സായമഹ്ന്യപരേ പക്ഷാദൂര്ധ്വം വാ പ്രസ്ഥപരിമാണമേവ സ്രാവയേന്ന തതോऽധികമിതി രക്തസ്രുതൌ ക്രമഃ| പ്രസ്ഥപരിമാണം ച തന്ത്രാന്തരേ ഗദിതമ് "വമനേ ച വിരേകേ ച രക്താതീസാരയോരപി| സാര്ദ്ധത്രയോദശപലം പ്രസ്ഥമാഹുര്മനീഷിണഃ||" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-കിഞ്ചിച്ഛേഷം ദുഷ്ടരക്തം സ്ഥാപയേദുത സര്വം സ്രാവയേത് ? ഇതി സംശയാപനോദാര്ഥമിദമാഹ-[പ്രഥമസ്രാവേണാസമ്യക് ശുദ്ധൌ] പുനഃ സ്രാവകാലമാഹ-അശുദ്ധമിതി| ഭൃശദൂഷിതം തു പുനഃ സ്നേഹയിത്വാ പക്ഷാത് സ്രാവയേത്|
Adhikarana കിഞ്ചിദ്ദുഷ്ടരക്തശേഷേऽപി ന സ്രുതിഃ (൪൫-൪൬) · Śloka ൪൬
| കിഞ്ചിദ്ധി ശേഷേ ദുഷ്ടാസ്രേ നൈവ രോഗോऽതിവര്തതേ||൪൫|| സശേഷമപ്യതോ ധാര്യം ന ചാതിസ്രുതിമാചരേത്| |൪൬|
| किञ्चिद्धि शेषे दुष्टास्रे नैव रोगोऽतिवर्तते||४५|| सशेषमप्यतो धार्यं न चातिस्रुतिमाचरेत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യസ്മാത് കിഞ്ചിച്ഛേഷേ ദുഷ്ടരക്തേ നൈവ രോഗോ-ദുഷ്ടരക്തോദ്ഭവോ വ്യാധിഃ, അതിവര്തതേ-ക്രിയാപഥമതിക്രമ്യ മാര്ഗാന്തരമസൌ നാസാദയതി| അതോ ദുഷ്ടമപി രക്തം സശേഷം ധാര്യമ്| നാസ്യ ദുഷ്ടരക്തസ്യാതിസ്രുതിമാചരേത്, പ്രാണായതനത്വാത്| സുശ്രുതോऽപ്യധ്യഗീഷ്ട (?) "സശേഷം ദുഷ്ടരുധിരമപി കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ| ന ചാതിപ്രസ്രുതം കുര്യാച്ഛേഷം സംശമനൈര്ജയേത്||" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- അഥ കിഞ്ചിച്ഛേഷം രക്തമുപേക്ഷണീയമുത പ്രതിക്രിയാ കാചിത്തത്ര കാര്യാഃ ? ഇത്യാഹ-ദുഷ്ടേऽപ്യനേനൈവ ക്രമേണ സ്രുതിഃ കാര്യാ| ന ത്വതിസ്രുതിരിത്യാഹ-കിഞ്ചിദ്ധീതി| അതിവര്തതേ-ബാധതേ|
Adhikarana ദുഷ്ടരക്തശേഷസ്യ ശൃങ്ഗാദിഭിര്ഹരണമ് (൪൬) · Śloka ൪൬
| ഹരേച്ഛൃങ്ഗാദിഭിഃ ശേഷമ്|൪൬|
| हरेच्छृङ्गादिभिः शेषम्|४६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ്രുതശേഷം ദുഷ്ടരക്തം ശൃങ്ഗതുമ്ബഘടികാദിഭിര്ഹരേത്, ന തു സിരയാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശിരാവ്യധേऽതിസ്രുതിശങ്കായാം ശൃങ്ഗാദിഭിര്ഹരേദിത്യാഹ-ഹരേദിതി|
Adhikarana അഥവാ തസ്യ ശീതോപചാരാദിഭിഃ പ്രസാദനമ് (൪൬-൪൭) · Śloka ൪൭
| പ്രസാദമഥവാ നയേത്||൪൬|| ശീതോപചാരപിത്താസ്രക്രിയാശുദ്ധിവിശോഷണൈഃ| ദുഷ്ടം രക്തമനുദ്രിക്തമേവമേവ പ്രസാദയേത്||൪൭||
| प्रसादमथवा नयेत्||४६|| शीतोपचारपित्तास्रक्रियाशुद्धिविशोषणैः| दुष्टं रक्तमनुद्रिक्तमेवमेव प्रसादयेत्||४७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥവാ ശീതോപചാരേണ, പിത്താസ്രക്രിയയാ, ശുദ്ധ്യാ-വമനവിരേചനാദിരൂപയാ, വിശോഷണേന-ലങ്ഘനരൂപേണ, തദ്ദുഷ്ടം രക്തം പ്രസാദയേത്-കലുഷതാം പരിത്യജ്യ തസ്യ പ്രസന്നത്വമുപപാദയേത്| ന തു കേവലം സ്രുതശേഷം രുധിരം ശീതോപചാരേണ (ചാരാദിനാ) പ്രസാദയേത്| യാവദനുദ്രിക്ത-അപ്രവൃദ്ധം ദുഷ്ടം രുധിരം, ഏവമേവ-അനേനൈവ ശീതോപചാരാദിനാ, പ്രസാദം നയേത്| ന തു തന്നിര്ഹരണേ സിരാവ്യധാദിനാ യതനീയമ്, അനുദ്രിക്തരക്തനിര്ഹരണസ്യ സാപായത്വാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-ശൃങ്ഗാദിഭിരപ്യതിസ്രുതിശങ്കായാം ശമയേദിത്യാഹ-പ്രസാദമിതി| പിത്താസ്രക്രിയാ-രക്തപിത്തചികിത്സാ| അകൃതശിരാവ്യധസ്യാപ്യേതദേവ രക്തപ്രസാദനമിത്യാഹ-ദുഷ്ടം രക്തമിതി| അനുദ്രിക്തം-ഉദ്രേകാഭാവാത് സ്രാവായോഗ്യമ്|
Adhikarana അതിസ്രാവേ സ്തമ്ഭനമ് (൪൮) · Śloka ൪൮
രക്തേ ത്വതിഷ്ഠതി ക്ഷിപ്രം സ്തമ്ഭനീമാചരേത്ക്രിയാമ്| |൪൮|
रक्ते त्वतिष्ठति क्षिप्रं स्तम्भनीमाचरेत्क्रियाम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്തേ ത്വതിഷ്ഠതി-സ്ഥിതിമലഭമാനേ, ത്വരിതമേവ സ്തമ്ഭനീം ക്രിയാം-വക്ഷ്യമാണാം, കുര്യാത്, രക്തസ്യ പ്രാണായതനത്വാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦- തദേവ സ്തമ്ഭനമാഹ-അതിസ്രാവേ സ്തമ്ഭനമാഹ-രക്തേ ത്വിതി|
Adhikarana സ്തമ്ഭന വിശേഷഃ (൪൮-൫൦) · Śloka ൫൦
| രോധ്രപ്രിയങ്ഗുപത്തങ്ഗമാഷയഷ്ട്യാഹ്വഗൈരികൈഃ||൪൮|| മൃത്കപാലാഞ്ജനക്ഷൌ മമഷീക്ഷീരിത്വഗങ്കുരൈഃ| വിചൂര്ണയേദ്വ്രണമുഖം പദ്മകാദിഹിമം പിബേത്||൪൯|| താമേവ വാ സിരാം വിധ്യേദ്വ്യധാത്തസ്മാദനന്തരമ്| സിരാമുഖം വാ ത്വരിതം ദഹേത്തപ്തശലാകയാ||൫൦||
| रोध्रप्रियङ्गुपत्तङ्गमाषयष्ट्याह्वगैरिकैः||४८|| मृत्कपालाञ्जनक्षौ ममषीक्षीरित्वगङ्कुरैः| विचूर्णयेद्व्रणमुखं पद्मकादिहिमं पिबेत्||४९|| तामेव वा सिरां विध्येद्व्यधात्तस्मादनन्तरम्| सिरामुखं वा त्वरितं दहेत्तप्तशलाकया||५०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രോധ്രാദിഭിഃ സിരാവ്രണമുഖം വിചൂര്ണയേത്| പദ്മകാദിഹിമം-ശീതകഷായം, പിബേത്| താമേവ-പ്രാഗ്വിദ്ധാം, സിരാം തസ്മാത്പ്രാഗ്വ്യധാദനന്തരം, അവ്യവഹിതം വിധ്യേത്| അഥവാ സിരാദ്വാരം ക്ഷിപ്രം കൃത്വാऽഗ്നിനോപതപ്തയാ ശലാകയാ ദഹേത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-രക്തസ്യ സ്രാവണാദനന്തരം യദ്വിധേയം തദാഹ-സ്തമ്ഭനവിശേഷമാഹ-രോധ്രപ്രിയങ്ഗ്വിതി| മൃത്കപാലം-ഖര്പരമ്| ക്ഷൌമമഷീ-വസ്ത്രഭസ്മ| വിചൂര്ണയേത്-ചൂര്ണം വികിരേത്| പദ്മകാദിഹിമം-പദ്മകാദിഗണസ്യ ശീതകഷായമ്| സങ്ഗ്രഹേ തു (സൂ.അ. ൩൬)-"അതിഷ്ഠതി തു രക്തേ ശിരാമുഖം സംധാതും ചൂര്ണൈരവചുര്ണ്യാങ്ഗുല്യഗ്രേണ പീഡയേത്| ശാല്മല്യുപോദകാപിച്ഛാം വാ വ്രണമുഖേ ദത്ത്വാ ഗാഢം ബധ്നീയാത്| മധൂച്ഛിഷ്ടപ്രലിപ്തം വാ പട്ടകമ്| ശീതാമ്ബുനാ വാ സിഞ്ചേത്| ശീതമധുരകഷായാന്നപാനസേകപ്രദേഹപ്രവാതവേശ്മഭിര്വാ സ്കന്ദനായോപചരേത്| പദ്മകാദിക്വാഥം ശര്കരാമധുമധുരം ക്ഷീരമിക്ഷുരസമേണഹരിണാജോരഭ്രമഹിഷവരാഹാണാമന്യതമസ്യ വാ സിരാം വിദ്ധ്വാ രുധിരമാമം ഘൃതഭൃഷ്ടം വാ പാനം ദദ്യാത്| തേനൈവ വാ ദര്ഭപാദമൃദിതേനാനുവാസയേത്| സ്നിഗ്ധൈശ്ച യൂഷരസൈര്ഭോജയേത്| സര്വഥാ ചാനവതിഷ്ഠമാനേ പാചനായ ക്ഷാരം ദദ്യാത്| ന ച ക്ഷണമപ്യുപേക്ഷേത| ക്ഷീണരക്തസ്യ ഹി വായുര്മര്മാണ്യുപസങ്ഗൃഹ്യ മൂര്ച്ഛാസംജ്ഞാനാശശിരഃകമ്പഭ്രമമന്യാസ്തമ്ഭാപതാനകഹനുഭ്രംശഹിധ്മാപാണ്ഡുത്വബാധിര്യധാതുക്ഷയാക്ഷേപകാദീന് കരോതി, മരണം വാ| പ്രാണാഃ പ്രാണഭൃതാം രക്തം തത്ക്ഷയാത്ക്ഷീയതേऽനലഃ| വര്ദ്ധതേ ചാനിലസ്തസ്മാദ്യുക്ത്യാ ബൃംഹണമാചരേത്|| ദുര്വ്യധാതിവ്യധകുട്ടിതതിര്യഗ്വ്യധാദേര്വ്യധദോഷാവ്ദ്യാപദോ യാഃ സ്യുസ്താ യഥാസ്വം സാധയേദിതി|" ഇതി|
Adhikarana സ്രുതരക്തസ്യ പഥ്യനിയമകാലാവധിഃ (൫൧) · Śloka ൫൧
ഉന്മാര്ഗഗാ യന്ത്രനിപീഡനേന സ്വസ്ഥാനമായാന്തി പുനര്ന യാവത്| ദോഷാഃ പ്രദുഷ്ടാ രുധിരം പ്രപന്നാ സ്താവദ്ധിതാഹാരവിഹാരഭാക് സ്യാത്||൫൧||
उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्ना स्तावद्धिताहारविहारभाक् स्यात्||५१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യന്ത്രനിപീഡനേനോന്മാര്ഗഗാഃ-സ്വമാര്ഗമുല്ലങ്ഘ്യ മാര്ഗാന്തരസമാശ്രയണേനോത്പഥം പ്രതിപന്നാഃ| കിംഭൂതാ ദോഷാഃ? പ്രദൃഷ്ടാഃ, തഥാവിധം രക്തം പ്രാപ്താ |തേ പുനര്യാവത്സ്വാശ്രയം ന പ്രതിപദ്യന്തേ താവദ്ധിതാഹാരവിഹാരഭാക് സ്യാത്-ഹിതാവാഹാരവിഹാരൌ ഭജേത്| "ഭജോ ണ്വിഃ ഇതി ണ്വിഃ| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-സ്രുതരക്തസ്യ പഥ്യനിയമകാലാവധിമാഹ-ഉന്മാര്ഗഗാ ഇതി|
Adhikarana പഥ്യമ് ഉക്തേ പഥ്യേ യുക്തിഃ (൫൨) · Śloka ൫൨
നാത്യുഷ്ണശീതം ലഘു ദീപനീയം രക്തേऽപനീതേ ഹിതമന്നപാനമ്| തദാ ശരീരം ഹ്യനവസ്ഥിതാസൃ ഗഗ്നിര്വിശേഷാദിതി രക്ഷിതവ്യഃ||൫൨||
नात्युष्णशीतं लघु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थितासृ गग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||५२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്തേ സ്രാവിതേऽന്നപാനം നാത്യുഷ്ണശീതം ഹിതമ്| അത്യുഷ്ണം ഹ്യന്നപാനം രക്തം പ്രദൂഷയേത്| അതിശീതം ത്വഗ്നിം സാദയേത്| തഥാ, ലഘു-സ്വഭാവതോ മാത്രാസംസ്കാരാദിനാ വാ, തഥാ ദീപനീയമ്| കുത ഏവമന്നപാനം ഹിതമ് ? ഇത്യാഹ-യസ്മാത്തസ്മിന് കാലേ ശരീരമനവസ്ഥിതം-ചലിതവൃത്തി, രക്തം യസ്യ ശരീരസ്യ തദേവംഭൂതം ഭവതി| തച്ചാസൃക് ശരീരസ്യാധാരോ, രക്തസ്യ ച പിത്തം, പിത്തം ച വഹ്നിഃ| തഥാ ച വക്ഷ്യതി (ഹൃ. ശാ. അ. ൩|൯൦)- "പിത്തം വഹ്നിഃ" ഇതി| തസ്മാദ്വിശേഷാത്-മഹതാ യത്നേന, വഹ്നിര്നാത്യുഷ്ണശീതാദിനാऽऽഹാരവിഹാരേണ രക്ഷിതവ്യഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-കൃതസിരാവ്യധസ്യ പുരുഷസ്യ ലക്ഷണമന്തരേണോന്മാര്ഗഗാമിനാം ദോഷാണാം സ്വസ്ഥാനപ്രതിപത്തൌ കാലോ നാവഗമ്യതേ, ന ച നിര്ഹൃതദുഷ്ടരക്തഃ പുരുഷോ ലക്ഷണം വിനാ ജ്ഞായതേ, ഇതി ദ്വയസ്യാപി പരിജ്ഞാനാര്ഥമാഹ-പഥ്യമാഹ-നാത്യുഷ്ണശീതമിതി| ഉക്തേ പഥ്യേ യുക്തിമാഹ-തദാ ശരീരമിതി| ഇതി-അതോ ഹേതോഃ|
Adhikarana വിശുദ്ധരക്തസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയമിന്ദ്രിയാര്ഥാ- നിച്ഛന്തമവ്യാഹതപക്തൃവേഗമ്| സുഖാന്വിതം പുഷ്ടിബലോപപന്നം വിശുദ്ധരക്തം പുരുഷം വദന്തി||൫൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശിരാവ്യധവിധിര്നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ||൨൭||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्था- निच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुखान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति||५३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शिराव्यधविधिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വര്ണശ്ചേന്ദ്രിയാണി ച വര്ണേന്ദ്രിയാണി, പ്രസന്നാനി വര്ണേന്ദ്രിയാണി യസ്യ തം പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയമ്| തഥാ, ഇന്ദ്രിയാര്ഥാന് ശബ്ദാദീന് സ്വഭാവാഭിപ്രേതാന്, ഇച്ഛന്തം-അഭിലഷന്തമ്| തഥാ, പക്തുര്വേഗഃ-സാമര്ഥ്യമ്, അവ്യാഹതഃ-അനഭിഭൂതഃ, പക്തൃവേഗോ യസ്യ തമവ്യാഹതപക്തൃവേഗമ്| തഥാ, സുഖാന്വിതം-ആരോഗ്യയുക്തം പ്രകൃതിമാപന്നമ്| തഥാ പുഷ്ടിബലാഭ്യാം യുക്തമ്| ഏവംവിധം വിശുദ്ധരക്തം പുരുഷം വദന്തി, ഇതി ശരീരസ്യ ലക്ഷണമുക്തമ്| "മധുരം ലവണം" ഇത്യാദിനാ തു രക്തസ്യൈവ വിശുദ്ധലക്ഷണമഭിഹിതമിതി| ഉപജാതിര്വൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശിരാവ്യധവിധിര്നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൨൭||
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
ആ൦ ര൦-വിശുദ്ധരക്തസ്യ ലക്ഷണമാഹ-പ്രസന്നവര്ണേതി| പക്താഅഗ്നിഃ| വേഗോ-വിണ്മൂത്രാദിപ്രവൃത്തിഃ| ഇതി ഹേമാദ്രിടീകായാമായുര്വേദരസായനേ| ശിരാവ്യധപ്രകരണം സാമസ്ത്യേന നിരൂപിതമ്|| ൨൭||