೨೭. ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಅನನ್ತರಾತೀತೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಶೃಙ್ಗಾದೀನ್ ಲೋಹಿತಾವಸೇಚನೋಪಾಯಾನುಕ್ತ್ವಾ 'ಪ್ರಚ್ಛಾನೇನೈಕದೇಶಸ್ಥಂ' ಇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೇನ ತೇಷಾಂ ವಿಷಯೋ ದರ್ಶಿತಃ| ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ತು ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ ಪೃಥಗಧ್ಯಾಯೌ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸರತ್ಯಾಭೀ ರಕ್ತಮಿತಿ ಸಿರಾಃ, ತಾಸಾಂ ವ್ಯಧಃ, ತಸ್ಯ ವಿಧಿಃ, ತಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೬)-"ಬಹವೋ ಹಿ ರಕ್ತಾವಸೇಚನೋಪಾಯಾಃ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಾಃ| ತೇಷಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ವಿರೇಕಾದೀನಾಮುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ತತ್ಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಾಮಯೇಷು ಶಿರಾವ್ಯಧಃ ಪ್ರಧಾನಮ್| ಅಮುನಾ ಹಿ ತೇ ಸಮೂಲಾಃ ಶೋಷಮಾಯಾನ್ತಿ ಕೇದಾರಸೇತುಭೇದೇನ ಶಾಲ್ಯಾದಯ ಇವ| ತಥಾ ಚ| ಶಿರಾವ್ಯಧಶ್ಛಿಕಿತ್ಸಾರ್ಧಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಸ್ಮೃತೋ ಯದ್ವದ್ಬಸ್ತಿಃ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ|| ಯಥಾ ರಕ್ತಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ವಿಕಾರಿಣಾಮ್| ಅನ್ಯನ್ನ ಹಿ ತಥಾ ದೂಷ್ಯಂ ಕರ್ಮೇದಂ ಪ್ರಥಮಂ ತತಃ|| ತತ್ರಾಮ್ಬು ಶಾರೀರಮಾಹಾರಸಾರಭೂತಂ ರಸಾಖ್ಯಮವಿಕೃತಮವಿಕೃತೇನ ತೇಜಸಾ ರಞ್ಜಿತಂ ರಕ್ತಮಾಹುಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಲೋಹಿತಂ ಮಧುರಗುಣಂ(ರಸಂ) , ತಥಾ, ಈಷಲ್ಲವಣಂ, ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಬ್ದ ಈಷದರ್ಥೇ, ತಥಾಽಶೀತೋಷ್ಣಂ-ನಞೀಷದರ್ಥೇ, ಈಷಚ್ಛೀತಮೀಷದುಷ್ಣಂ, ತಥಾಽಸಂಹತಂ-ದ್ರವಂ, ಶುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವರ್ಣತಃ ಶುದ್ಧಲೋಹಿತಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪದ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಇನ್ದ್ರಗೋಪಃ-ಮೃಗನಕ್ಷತ್ರೋತ್ಪನ್ನಃ ಕೀಟಕವಿಶೇಷಃ| ಹೇಮ-ಕನಕಮ್| ಅವಿಃ-ಮೇಷಃ| ಅವಿಶಶಯೋರ್ಲೋಹಿತಶಬ್ದೇನ ರಕ್ತವಾಚಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪದ್ಮಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಪದ್ಮೇನ್ದ್ರಗೋಪಹೇಮಾವಿಶಶಲೋಹಿತಮಿವ ಲೋಹಿತಂ-ರಕ್ತವರ್ಣಂ, ಯದ್ರಕ್ತಂ ತಚ್ಛುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ತನೋಃ-ಶರೀರಸ್ಯ, ಪ್ರಭವಃ-ಉತ್ಪತ್ತಿಹೇತುಃ| ತೇನೈವರಕ್ತೇನ, ತನೋಃ ಸ್ಥಿತಿಃ-ಪ್ರಬನ್ಧಾವಿಚ್ಛೇದಲಕ್ಷಣಾ| ಅನೇಕದೃಷ್ಟಾನ್ತೋಪಾದಾನಂ ಚ ಶುದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯಾನೇಕವರ್ಣದರ್ಶನಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶುದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಮಧುರಮಿತಿ| ಅಸಂಹತಂ-ದ್ರವಮ್| ಹೇಮಾ-ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಶುದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯಾರೋಗ್ಯಹೇತುತ್ವಮಾಹ-ತನೋರಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೬) "ತಥಾ ದೂಷ್ಯಮ್| ದೋಷಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಉಭಯಾತ್ಮಕಮನ್ಯೇ| ತಚ್ಚೈವಂವಿಧಮೇವ ವಿಧಿವದಾಹಾರವಿಹಾರಾಭ್ಯಾಸಾದ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾಂ ಯೋನಿಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಚ್ಚ-ರಕ್ತಂ, ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈರ್ದೂಷ್ಯತೇ| ಪಿತ್ತಲೈಃ-ಕ್ಷಾರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಃ-ಮಾಷತಿಲಾದಿಭಿಃ| ತಥಾ ಪುರಾಕೃತಾದ್ದೈವಾದಪಿ, ಶರತ್ಕಾಲಸ್ವಭಾವಾತ್ ಕದಾಚಿದ್ವಾತಲೈರಪಿ ದೂಷ್ಯತ ಇತಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ರಕ್ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಿಕಾರಣಮಾಹ-ತತ್ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತೋ-ದೂಷಣಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ವಿಸರ್ಪಾದೀನ್ ಭ್ರಮಾನ್ತಾನ್ ಕುರುತೇ| ತಥಾ, ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಯಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಅಪಿ ರೋಗಾ ಯೇ ನ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ, ತೇ ಚ ರಕ್ತಪ್ರಕೋಪಜಾಃ| ನ ಕೇವಲಂ ವಿಸರ್ಪಾದಯಃ, ಇತಿ ಚಾರ್ಥಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದನಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾಹ-ಕುರುತ ಇತಿ| ದುಷ್ಟರಕ್ತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಶೀತೋಷ್ಣೇತಿ| ಚಕಾರದ್ಬಯಕರಣಾದುಕ್ತೇಷ್ವನುಕ್ತೇಷು ಚೇದಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾ, ತೇಷು-ವಿಸರ್ಪಾದಿಷು ರೋಗೇಷು, ಉಲ್ಬಣಂ ರಕ್ತಂ ಸ್ರಾವಯಿತಂ ಸಿರಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಅದನ್ತತ್ವಾದತ್ರ ವೃದ್ಧೇರಭಾವಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದುಷ್ಟರಕ್ತಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ-ತೇಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಊನಷೋಡಶವರ್ಷಾದೀನಾಂ ತು ಸಿರಾಂ ನ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಪೀತೇ-ಪೀತಸ್ನೇಹ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಆಹಿತಾಗ್ನ್ಯಾದಿತ್ವಾತ್ ಪರನಿಪಾತಃ| ತಥಾ, ಪಞ್ಚಸು-ವಮನಾದಿಷು, ಕರ್ಮಸು ವಿಹಿತೇಷು ಸತ್ಸು, ಸಿರಾಂ ನ ವ್ಯಧಯೇತ್| ತಥಾ, ಅಯನ್ತ್ರಿತಾಂ-ಅಬದ್ಧಾಂ, ಸಿರಾಂ ನ ವ್ಯಧಯೇತ್| ತಥಾ, ನ ತಿರ್ಯಕ್, ನ ಚಾನುತ್ಥಿತಾಂ, ನಾತಿಶೀತೇ, ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ, ನಾತಿವಾತೇ, ನ ಚ ಮೇಘೋದಯೇ, ಸಿರಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಆತ್ಯಯಿಕಾತ್-ರೋಹಿಣೀವಿಷಾದಿಕಾತ್, ಅನ್ಯತ್ರ ನ ವ್ಯಧಯೇತ್| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ತು ರೋಗೇ ಶೀತೋಷ್ಣವೃಷ್ಟೀನಾಂ ಯಥಾಯಥಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ವಿಧಾಯ ಸಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇದೇವ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಊನಷೋಡಶಾಬ್ದಾದೀನಾಂ ಶಿರಾವ್ಯಧಂ ನಿಷೇಧತಿ-ನತೂನೇತಿ| ಪಞ್ಚಸು ಕರ್ಮಸು-ವಮನವಿರೇಚನನಿರೂಹಾನುವಾಸನನಸ್ಯೇಷು| ವಮನಾದೌ ಸ್ನೇಹಪಾನೇ ಯಾವತ್ತತ್ಕೃತದೋಷಕ್ಷೋಭ(ಭಾ)ನಿವೃತ್ತಿಸ್ತಾವನ್ನಿಷೇಧಃ| ಅಯನ್ತ್ರಿತಾಂ-ಅಕೃತವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಯನ್ತ್ರಣಾಮ್| ತಿರ್ಯಕ್-ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾಮ್| ಅನುತ್ಥಿತಾಂ-ಅಪ್ರಕಟಾಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೬)-"ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಪೀತಾದಿಷು ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾ ಅಪಿ ಶಿರಾ ನ ಸ್ರವನ್ತ್ಯತಿಸ್ರವನ್ತಿ ವಾ| ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪುನರ್ದ್ರವೀಭೂತಾ ದೋಷಾಃ ಶೋಣಿತಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಚ್ಯವನ್ತೇ| ನ ತ್ವೇಷ ನಿಷೇಧೋ ವಿಷಸಂಸೃಷ್ಟೋಪಸರ್ಗಾತ್ಯಯಿಕವ್ಯಾಧಿಷು|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಿರೋನಯನವಿಕಾರೇಷು ಲಲಾಟ್ಯಾಂ ಸಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಲಲಾಟೇ ಭವಾ-ಲಲಾಟ್ಯಾ, ಶರೀರಾವಯವಾದ್ಯತ್, ಏವಮಗ್ರೇಽಪಿ| ಅಪಾಙ್ಗೇ ಭವಾಂ ಅಪಾಙ್ಗ್ಯಾಂ, ನಾಸಿಕಾಸಮೀಪೇ ಭವಾಂ-ಉಪನಾಸ್ಯಾಂ, ವಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರೋರೋಗೇ ನೇತ್ರರೋಗೇ ಚ ವೇಧ್ಯಾಃ ಶಿರಾ ಆಹ-ಶಿರೋನೇತ್ರವಿಕಾರೇಷ್ವಿತಿ| ಲಲಾಟೇ ಭವಾ ಲಲಾಟ್ಯಾಃ| "ಶರೀರಾವಯವಾದ್ಯತ್" ಇತಿ ಯತ್| ಏವಮಪಾಙ್ಗ್ಯಾ ಉಪನಾಸ್ಯಾಃ [ಚ]| ಉಪನಾಸ್ಯಾಃ-ಕನೀನಿಕಾಭವಾಃ (?)|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರ್ಣಾಮಯೇಷು ಕರ್ಣಜಾಂ-ಕರ್ಣಸಮೀಪಭವಾಂ, ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣರೋಗೇಷು ಶಿರಾ ಆಹ-ಕರ್ಣರೋಗೇಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನಾಸಾಮಯೇಷು ನಾಸಾಗ್ರೇ ಸ್ಥಿತಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಸಾರೋಗೇಷು ಶಿರಾ ಆಹ-ನಾಸಾರೋಗೇಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪೀನಸೇ-ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ, ನಾಸಾಲಲಾಟಮಧ್ಯಸ್ಥಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೀನಸೇ ಶಿರಾ ಆಹ-ನಾಸಾಲಲಾಟಯೋರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖರೋಗೇಷು ಜಿಹ್ವಾದಿಗಾಃ ಸಿರಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖರೋಗೇಷು ಶಿರಾ ಆಹ-ಮುಖರೋಗೇಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ-ವಕ್ಷೋಂಸಯೋಃ ಸನ್ಧ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ, ಯೇ ಗ್ರನ್ಥಯಸ್ತೇಷು ಗ್ರೀವಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಾಃ ಸಿರಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಗ್ರನ್ಥಿಷು ಶಿರಾ ಆಹ-ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಗ್ರನ್ಥಿಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಉನ್ಮಾದೇ ಉರಃಸ್ಥಾ ಅಪಾಙ್ಗಸ್ಥಾ ಲಲಾಟಾಶ್ರಿತಾಶ್ಚ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಉನ್ಮಾದೇ ಶಿರಾ ಆಹ-ಉರೋಪಾಙ್ಗಲಲಾಟಸ್ಥಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಪಸ್ಮಾರೇ ತು ಹನುಸನ್ಧೌ ಸ್ಥಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಸಮಸ್ತೇ-ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್, ವಾ ಹನೌ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಭ್ರೂಮಧ್ಯಗಾಮಿನೀಂ- ಭ್ರೂಮಧ್ಯಸ್ಥಾಂ, ಸಿರಾಂ ವಾಽಪರಸ್ಮೃತೌ ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ ವಾಶಬ್ದೋಽತ್ರಾನುವರ್ತ್ಯ ಯೋಜ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಪಸ್ಮಾರೇ ಶಿರಾ ಆಹ-ಅಪಸ್ಮೃತಾವಿತಿ| ಉಕ್ತೇಷು ಶಿರೋರೋಗಾದಿಷು ಸಮಾನ್ಯತಃಶಿರಾ ಆಹ-ಸಮಸ್ತೇ ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿದ್ರಧೌ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೇ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಾಃ ಕಕ್ಷಾಸ್ಥಾಃ ಸ್ತನಾನ್ತರಸ್ಥಾಶ್ಚ ಸಿರಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಿದ್ರಧಿಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಯೋಃಶಿರಾ ಆಹ-ವಿದ್ರಧಾವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೃತೀಯಕೇ ಜ್ವರೇಂಽಸಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ-ಸ್ಕನ್ಧಸನ್ಧೌ ಸ್ಥಿತಾಂ ಸಿರಾಂ, ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತೃತೀಯಕಜ್ವರೇ ಶಿರಾ ಆಹ-ತೃತೀಯಕ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಚತುರ್ಥಕೇ ಜ್ವರೇ ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಯಾಧೋಗತಾಂ-ಅನ್ಯತರಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಯಾಂ, ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಚತುರ್ಥಕಜ್ವರೇ ಶಿರಾ ಆಹ-ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಯಾಧ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಶೂಲಯುಕ್ತಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣಿತಃ-ಕಠ್ಯಾಃ, ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸ್ಥಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ಶಿರಾ ಆಹ-ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶುಕ್ರರೋಗೇ ಮೇಢ್ರರೋಗೇ ಚ ಮೇಡ್ರಸ್ಥಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶುಕ್ರರೋಗೇ ಮೇಢ್ರರೋಗೇ ಚ ಶಿರಾ ಆಹ-ಶುಕ್ರಮೇಢ್ರಾಮಯ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗಲಗಣ್ಡಯೋಶ್ಚೋಭಯೋರೂರುಸ್ಥಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಲಗಣ್ಡಮಾಲಯೋಃ ಶಿರಾ ಆಹ-ಊರುಗಾಮಿತಿ| ದ್ವಿವಚನಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಗ್ರಹಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಜಾನುನೋಽಧಸ್ತಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾ ಜಾನುನಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಸ್ಥಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಶಿರಾ ಆಹ-ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಪಚೀಸಂಜ್ಞೇ ರೋಗೇ ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧೋ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಃ-ಜಙ್ಘಾನ್ತರೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೪|೫)

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಪಚ್ಯಾಂ ಶಿರಾ ಆಹ-ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಿತಿ| ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಃ-ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ಮರ್ಮ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಕ್ಥಿಪೀಡಾಯಾಂ ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಾಖ್ಯೇ ವಾತರೋಗವಿಶೇಷೇ ಗುಲ್ಫಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಕ್ಥಿಶೂಲೇ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಕೇ ಚ ಶಿರಾ ಆಹ-ಚತುರಙ್ಗುಲ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಾದದಾಹಾದಿಷು ಕ್ಷಿಪ್ರಮಮರ್ಣ ಉಪರಿ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಖುಡಂ-ವಾತರಕ್ತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಾದದಾಹಾದಿಷು ಷಟ್ಸು ಶಿರಾ ಆಹ-ಪಾದದಾಹ ಇತಿ| ಹರ್ಷೇ-ಪಾದಹರ್ಷೇ| ಚಿಪ್ಪೇ-ನಖರೋಗೇ| ಕ್ಷಿಪ್ರಂ-ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮಧ್ಯೇ ಮರ್ಮ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೬)-"ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾಮಬಾಹಾವಭ್ಯನ್ತರತೋ ಬಾಹುಮಧ್ಯೇ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ| ಏವಮೇವ ಚ ದಕ್ಷಿಣಬಾಹೌ ಯಕೃದಾಖ್ಯೇ| ತಥಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಯೋರಪ್ಯಾದಿಶನ್ತಿ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಗೃಧ್ರಸೀಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| "ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಂ ಜಾನುನೋಽಧಸ್ತಾತ್ " ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಿಶ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಶಿರಾ ಆಹ-ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಮಿವೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೬)-"ಬಾಹುಶೋಷಾವಬಾಹುಕಯೋರಪ್ಯೇಕೇ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಮದರ್ಶನೇ ಸತಿ ಮರ್ಮವರ್ಜಿತೇ ಯಥಾಸನ್ನೇ ಸ್ಥಾನೇ ವ್ಯಾಧಿವಶಾದಪರಾಂ ವ್ಯಧಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯಥೋಕ್ತಶಿರಾಣಾಮದರ್ಶನೇ ತದಾಸನ್ನಾ ಶಿರಾ ವೇಧ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಯಥೋಕ್ತಾನಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥೇತ್ಯಾನನ್ತರ್ಯೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ತನುರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಸ್ನಿಗ್ಧತನುಃ| ತಥಾ, ಸಜ್ಜಾನಿ-ಪ್ರಗುಣಾನಿ, { ಸರ್ವಾಣಿ } ಉಪಕರಣಾನಿ-ವಸ್ತ್ರಷಣ್ಡಪಟೋದಕಸ್ನೇಹಗೈರಿಕಾದೀನಿ, ಯಸ್ಯ ಸ ಸಜ್ಜಸರ್ವೋಪಕರಣಃ| ತಥಾ, ಬಲೀಪುಷ್ಟಃ| ತಥಾ, ಕೃತಂ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ-ಬಲಿಮಙ್ಗಲಹೋಮಾದಿಕಂ, ಯಸ್ಯ ಸ ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಃ| ತಥಾ, ಸ್ನಿಗ್ಧರಸಯುಕ್ತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರತಿಭೋಜಿತಃ| ತಥಾ, ಅಗ್ನಿತಾಪಶ್ಚಾತಪಶ್ಚ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ವಿನ್ನಃ| ತಥಾ, ಜಾನುತುಲ್ಯೇ ಉಚ್ಚಾಸನೇ, ಸಂಸ್ಥಿತಃ-ಸಮುಪವಿಷ್ಟಃ| ತಥಾ, ಮೃದುನಾ-ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ, ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನಾತ್ತೋ-ಗೃಹೀತೋ ಬದ್ಧಃ ಕೇಶಾನ್ತೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಜಾನುನೋಃ ಸ್ಥಾಪಿತೌ ಕೂರ್ಪರೌ ಯೇನ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಮುಷ್ಟಿಭ್ಯಾಂ ವಸ್ತ್ರಗರ್ಭಾಭ್ಯಾಂ ಮನ್ಯೇಽತಿಶಯೇನ ಪೀಡಯೇತ್| ತಥಾ, ದನ್ತಪ್ರಪೀಡನಾದೀನ್ಯಾಚರೇತ್| ಏನಂ ಚಾತುರಂ ಪೃಷ್ಠದೇಶೇ ವಸನಮಾವೇಷ್ಟಯನ್ನರೋ ಯನ್ತ್ರಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ವಸ್ತ್ರಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ, ತಥಾಽನ್ತಃ-ಮಧ್ಯೇ, ವಾಮತರ್ಜನೀಂ ನ್ಯಸ್ಯ| ಸಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣ ಏಷ ವಿಧಿಃ-ಏತದ್ವಿಧಾನಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಮ್ ? ಅನ್ತರ್ಮುಖವರ್ಜ್ಯಾನಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿಮಾಹ-ಅಥೇತಿ| ಅಲ್ಪಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರಸಾನ್ನಂ-ಸ್ನಿಗ್ಧರಸಾನ್ನಪ್ರತಿ| "ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೇ" ಇತ್ಯ್ವ್ಯಯೀಭಾವಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೬)-"ವ್ಯಾಧಿಬಲಸಾತ್ಮ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಜಾಙ್ಗಲರಸಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಮಾಶ್ವಾಸಿತಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇಽಪರಾಹ್ಣೇ ವಾ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತೋ-ಯನ್ತ್ರಣಾದನನ್ತರಂ, ವೈದ್ಯೋಽಙ್ಗುಷ್ಠವಿಮುಕ್ತಯಾ ವಾಮಪಾಣಿಜಯಾ ಮಧ್ಯಮಯಾಽಙ್ಗುಲ್ಯಾ ತಾಡಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರೋತ್ಥಾಪನವಿಧಿಮಾಹ-ತತ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ಪರ್ಶೇನ ತಥಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಪೀಡನೈರ್ವೋತ್ಥಿತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಊರ್ಧ್ವದಣ್ಡಸಿರಾಯಾ ಮಧ್ಯೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಫಲೋದ್ದೇಶೇ ಸುನಿಷ್ಕಮ್ಪಂ ವಾಮಹಸ್ತಗೃಹೀತಯಾ ಕುಠಾರ್ಯಾ ಸಿರಾಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ತದ್ವಚ್ಚ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಯಥೈವ ಲಕ್ಷಯೇತ್ತಥೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ ಪುನಸ್ತಾಡಯನ್-ವ್ಯಥಯನ್, ತಥಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಾದಿನಾ ಪೀಡಯನ್, ಏನಾಂ-ಕುಠಾರಿಕಾವಿಷಯಜಾಂ ಸಿರಾಂ, ವಿಧ್ಯೇತ್| ನನು, ಕುಠಾರಿಕಾವಿಷಯೇ ಕಥಂ ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಃ ? ಯತಃ 'ಅಪವಾದವಿಷಯಂ ಪರಿಹೃತ್ಯೋತ್ಸರ್ಗಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ' ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾತ್ ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಸ್ಯೈವ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪ್ರಯೋಗೋಽನುಜ್ಞಾತಃ| ತಥಾ ಚಾಹ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೬|೧೧)- "ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಚ ತತ್ಸಿರೋದರಯೋರ್ವ್ಯಧೇ|" ಇತಿ| ಕುಠಾರ್ಯಾಃ ಪುನರ್ವಿಶೇಷೋಽಭಿಹಿತಃ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೬|೧೨)-"ತಯೋರ್ಧ್ವದಣ್ಡಯಾವಿಧ್ಯೇದುಪರ್ಯಸ್ಥ್ನಾಂ ಸ್ಥಿತಾಂ ಶಿರಾಮ್|" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದಯುಕ್ತಮೇತತ್| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ ಜ್ಞಾಪಕಮ್| ಕುಠಾರಿಕಾವಿಷಯೇ ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೋ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಏವ| ಯದಯಮಾಚಾರ್ಯೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೩೩)-"ಮಾಂಸಲೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇದ್ದೇಶೇ ವ್ರೀಹಾಸ್ಯಂ ವ್ರೀಹಿಮಾತ್ರಕಮ್|" ಇತಿ| ಅನೇನ ಹಿ ವಚನೇನ ಗ್ರನ್ಥಕಾರ ಇದಂ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್,- ಬಹುಮಾಂಸೇ ಶರೀರಾವಯವೇ ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ವ್ರೀಹಿಮಾತ್ರಂ ನಿಕ್ಷೇಪ್ಯಮ್, ಅನ್ಯತ್ರ ತ್ವಾಶಯಾನುರೋಧೇನ ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ| ಅನೇನೈವಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಾ "ಪ್ರಮಾಣಪರಿಮಾಣಾಭ್ಯಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಸಂಶಯೇ ಮಾತ್ರಚ್ ವಕ್ತವ್ಯಃ ಇತ್ಯನೇನ ಮಾತ್ರಚ್ ಕೃತಃ| ಅನ್ಯಥಾ ತು ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ "ವ್ರೀಹಿಪ್ರಮಾಣಂ ವ್ರೀಹ್ಯಾಸ್ಯಂ ಮಾಂಸಲೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇದ್ವ್ಯಧೇ|" ಇತಿ ಪಾಠಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತೋ ವ್ರೀಹಿಮುಖಸ್ಯ ಕುಠಾರಿಕಾವಿಷಯೇ ಪ್ರಯೋಗ ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾಲಕ್ಷೀಕರಣವಿಧಿಮಾಹ-ಉತ್ಥಿತಾಮಿತಿ| ಉತ್ಥಿತಾಂ-ಸ್ಪನ್ದಮಾನಾಂ, ಸ್ಪರ್ಶೇನ ಜ್ಞಾತ್ವಾ| ಗಮ್ಭೀರಾಂ ತ್ವಙ್ಗುಷ್ಠಪೀಡನೇನ ಜ್ಞಾತ್ವಾ| ಫಲೋದ್ದೇಶೇ ವಾಮೇನ ಹಸ್ತೇನ ಸುನಿಷ್ಕಮ್ಪಂ ಗೃಹೀತಯಾ ಕುಠಾರ್ಯಾ ಮಧ್ಯೇ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ಶಿರಾಮೋಕ್ಷಣವಿಧಿಮಾಹ-ತದ್ವದಿತಿ| ಏನಾಂ-ಕುಠಾರಿಕಾಂ, ಅಙ್ಗುಷ್ಟಗೃಹೀತಯಾ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ ತಾಡಯನ್, ಅಙ್ಗುಷ್ಠೋದರೇಣ ವಾ ಪೀಡಯನ್, ಶಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಗ್ರೇ-ಅಗ್ರದೇಶೇ, ನಾಸಿಕಾಮಙ್ಗುಷ್ಠೇನೋನ್ನಮಯ್ಯ, ಉಪನಾಸಿಕಾಂ- ನಾಸಿಕಾಸನ್ನದೇಶಸ್ಥಾಂ ಸಿರಾಂ, ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಉಪನಾಸಿಕಾಯಾ ವ್ಯಧನಮಾಹ-ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಆಭಿಮುಖ್ಯೇನೋನ್ನತಾ-ಉಪರಿ ತಾಲುದೇಶೇ ನೀತಾ, ತಥಾ ವಿಶೇಷೇಣ ದನ್ತೈರ್ದಷ್ಟಾ-ವಿದಷ್ಟಾ, ಅಗ್ರೇ ಜಿಹ್ವಾ-ಅಗ್ರಜಿಹ್ವಾ, ಯೇನಾಸಾವಭ್ಯುನ್ನತವಿದಷ್ಟಾಗ್ರಜಿಹ್ವಃ, ತಸ್ಯಾಧಃ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾಜ್ಜಿಹ್ವಾಯಾ ಏವಾಧಸ್ತಾತ್, ತದಾಶ್ರಯಾಂ-ಜಿಹ್ವಾಧಃಸ್ಥಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ತದಿತ್ಯನೇನ ಜಿಹ್ವಾಧಃ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ಜಿಹ್ವಾಧ ಆಶ್ರಯೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಿಱ್ರಾಯಾಃ, ತಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜಿಹ್ವಾಧಃ ಶಿರಾವ್ಯಧನಮಾಹ-ಅಭ್ಯುನ್ನತೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗ್ರೀವಾಶ್ರಿತಾನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ವ್ಯಧೋ-ಗ್ರೀವಾಶ್ರಿತಸಿರಾವ್ಯಧಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ತನಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ಯನ್ತ್ರಯೇತ್-ವಾಸಸಾ ವೇಷ್ಟಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗ್ರೀವಾಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಯನ್ತ್ರಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಾಷಾಣಗರ್ಭೌ ಹಸ್ತೌ ಯಸ್ಯ, ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಭುಜೇ ಜಾನುಸ್ಥೇ-ಜಾನುಪೃಷ್ಠಸ್ಥಿತೇ, ಪ್ರಸೃತೇ-ಪ್ರಸಾರಿತೇ| 'ಭುಜೇ' ಇತ್ಯೇಕವಚನಮತನ್ತ್ರಮ್, ದ್ವಾವಪಿ ಹಿ ಭುಜೌ ಗೃಹ್ಯೇತೇ| ಕುಕ್ಷೇರಾರಭ್ಯ ಯಾವದ್ಗ್ರೀವಂ ತಾವನ್ಮೃದಿತೇ- ಮಲಿತೇ| ಕಸ್ಮಿನ್ ? ಗ್ರೀವಾಶ್ರಿತಸಿರಾವ್ಯರ್ಧಾರ್ಹೇಽಙ್ಗೇ| ತಥಾ ಬದ್ಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪಟ್ಟಕೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಸಿರಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಭುಜಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಪಾಷಾಣಗರ್ಭಹಸ್ತಸ್ಯೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹಸ್ತಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಬಾಹಾವನಾಕುಞ್ಚಿತಕೂರ್ಪರೇ,-ಅನಾಕುಞ್ಚಿತಃ-ಪ್ರಸಾರಿತಃ, ಕೂರ್ಪರೋ ಯಸ್ಯ ಬಾಹೋಸ್ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ-ಸುಖಾಸೀನಸ್ಯ| ತಥಾ, ಮುಷ್ಟಿಂ ಬದ್ಧ್ವಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಗರ್ಭಿಣಂ-ಅಙ್ಗುಷ್ಠಗರ್ಭಿಣಮ್| ಗೂಢಾಙ್ಗುಷ್ಠಂ ಮುಷ್ಟಿಂ ಬದ್ಧ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ವೇಧ್ಯಸ್ಥಾನಾದುಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪರಿಮಾಣೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪಟ್ಟಿಕಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಹಸ್ತಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣವಿಧಿಮಾಹ-ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಾಲಮ್ಬಮಾನಸ್ಯ-ಅವಲಮ್ಬ್ಯಂ ವಸ್ತು ಭುಜಾಭ್ಯಾಮಾಸಜತಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ವಿಧ್ಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇ-ಸ್ತಬ್ಧೇ, ಮೇಢ್ರೇ ತದಾಶ್ರಿತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೇಢ್ರಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಪ್ರಹೃಷ್ಟ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜಾನುನ್ಯಕುಞ್ಚಿತೇ ಸ್ಪಷ್ಟೇ ಸ್ಥಿತೇ ಸತಿ, ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜಙ್ಘಾಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಜಙ್ಘಾಶಿರಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸುಖಂ ಕೃತ್ವಾ ಭೂಮ್ಯಾದಿದೇಶೇ ಸ್ಥಿತೇ ಪಾದೇ ಸತಿ ಪಾದಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ತಥಾ ಜಾನುಸನ್ಧೇರಧಸ್ತಾದಾಗುಲ್ಫಂ-ಗುಲ್ಫಂ ಯಾವತ್, ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಗಾಢಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೀಡಿತೇ ಸತಿ, ತಸ್ಯ ಚರಣಸ್ಯೋಪರಿ-ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ ದ್ವಿತೀಯೇ ಚರಣ ಈಷತ್ಸಙ್ಕುಚಿತೇ, ತಥಾ ಆರೂಢೇ-ತತ್ಕಲಿತೇ ಸತಿ, ತತೋ ಹಸ್ತವತ್-ವೇಧ್ಯಸ್ಥಾನಾದುಪರಿ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಪಟ್ಟಿಕಾಂ, ಬದ್ಧ್ವಾ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಾದಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಪಾದೇ ತ್ವಿತಿ| ಹಸ್ತವದ್ವೇಧ್ಯಪ್ರದೇಶಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಪಟ್ಟಿಕಾಂ ಬದ್ಧ್ವಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಇತ್ಥಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಯನ್ತ್ರಲಕ್ಷಣೋದ್ದೇಶೇನ, ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಯನ್ತ್ರಂ ತತ್ತದ್ದೇಶಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಂ ತೇಷು ತೇಷು ಶರೀರಾವಯವೇಷು ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ತತ್ತದ್ಯನ್ತ್ರಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್, ಉಪಾಯಜ್ಞೋ ವೈದ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನುಕ್ತಶಿರಾಣಾಂ ಯನ್ತ್ರಣಮಾಹ-ಇತ್ಥಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾಂಸಲೇ ಶರೀರಾವಯವೇ ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಪ್ರಮಾಣಂ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅಸ್ಥ್ನಾಮುಪರಿ ಕುಠಾರಿಕಾಂ ಯವಾರ್ಧಮಾತ್ರಾಂ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯನ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವ್ರೀಹಿಮುಖಸ್ಯ ನಿಖನನಮಾಹ-ಮಾಂಸಲ ಇತಿ| ಕುಠಾರಿಕಾಯಾ ನಿಖನನಮಾಹ-ಯವಾರ್ಧಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ(ದ್ವಾ ಸತೀ) ಧಾರಾಂ ಸ್ರವೇತ್| ಯನ್ತ್ರೇ ಚ ಮುಕ್ತೇ ಸತಿ ನ ಸ್ರವೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಲ್ಪಂ ವಿದ್ಧಾ ಸತೀ ಸಿರಾ ಸ್ತೋಕಂ ಕಾಲಂ ವಹತಿ| ದುರ್ವಿದ್ಧಾ-ಅಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಧಾ ಸತೀ, ಸಿರಾ ತೈಲಯುಕ್ತೈಶ್ಚೂರ್ಣನೈಃ ಸ್ರವೇತ್| ಅತಿವಿದ್ಧಾ ತು ಸಿರಾ ಸಶಬ್ದಂ ಸ್ರವೇತ್| ದುಃಖೇನ-ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಧಾರ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದುರ್ವಿದ್ಧಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಅಲ್ಪಕಾಲಮಿತಿ| ತೈಲಚೂರ್ಣೇನೈಃ-ತೈಲಕ್ಷಾರಸೇಚನೈಃ| ಅತಿವಿದ್ಧಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸಶಬ್ದಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಭೀಮೂರ್ಛಾದಯೋ ರಕ್ತಸ್ಯಾಸ್ರವಣಹೇತವಃ| ಭೀಃ-ಭಯಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ-ಮೋಹಸ್ತಮಸೀವ ಪ್ರವೇಶಃ| ಯನ್ತ್ರಶೈಥಿಲ್ಯಮ್-ಅಗಾಢಂ ಕೃತ್ವಾ ಯನ್ತ್ರಪೀಡನಮ್| ತಥಾ, ಕುಣ್ಠಂ-ಭಗ್ನಂ ಶಸ್ತ್ರಮ್| ತಥಾ, ಅತಿತೃಪ್ತಿಃ-ಅತಿಸೌಹಿತ್ಯಮ್| ಕ್ಷಾಮತ್ವಂ-ನಿರ್ಬಲತಾ| ವೇಗಿತಾ-ಸಞ್ಜಾತವೇಗತ್ವಮ್| ಅಸ್ವೇದಃ-ಸ್ವೇದಾಯೋಗಃ| ಯತಶ್ಚೈತೇ ರುಧಿರಸ್ಯಾಸ್ರುತಿಹೇತವಸ್ತತೋ ರಕ್ತಸ್ರುತಾವೇತೇ ಪರಿಹಾರ್ಯಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ರಕ್ತಾವರೋಧಕಾರಣಾನ್ಯಾಹ-ಭೀಮೂರ್ಚ್ಛೇತಿ| ವೇಗಿತಾ-ಮೂತ್ರಿತತ್ವಾದಿಃ| ಅಸ್ವೇದೋ-ಅಸಮ್ಯಕ್ಸ್ವೇದಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಸಮ್ಯಗಸ್ತ್ರೇ ಸ್ರವತಿ ವೇಲ್ಲಾದಿಭಿಃ ಸಿರಾವದನಂ ದಿಹ್ಯಾತ್ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರಾವಾರ್ಥಮೌಷಧಮಾಹ-ಅಸಮ್ಯಗಸ್ರ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಸಿರಾಮುಖಂ ಕೋಷ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ತೈಲಲವಣಾಭ್ಯಾಂ ದಿಹ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರಾವನಿರ್ವಾಹಾರ್ಥಮೌಷಧಮಾಹ-ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತ ಇತಿ| ದಿಹ್ಯಾದಿತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಥಾ ರಾಗಪೀತಿಕಾಮಿಶ್ರೀಭೂತಾತ್ ಕುಸುಮ್ಭಾದಗ್ರೇ-ಪೂರ್ವಂ, ಪೀತಿಕಾ ಸ್ರವತಿ, ಏವಂ ದುಷ್ಟಾದುಷ್ಟರಕ್ತಾದೇಕಲೋಲೀಭೂತಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ದುಷ್ಟಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಗ್ರಗ್ರಹಣಾತ್ ಪಶ್ಚಾದದುಷ್ಟಮಪಿ ರಕ್ತಮವಶ್ಯಂ ಸ್ರವತೀತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯೇದಮಾಹ-ಸ್ವಭಾವಾದ್ದುಷ್ಟಾಸ್ರಮೇವಾಗ್ರೇ ಶಿರಾಃ ಸ್ರವನ್ತೀತ್ಯಾಹ ಅಗ್ರ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಥಾವತ್ಪ್ರಸ್ರುತ್ಯ ಸ್ವಯಂ-ಯತ್ನೇನ ವಿನಾ, ಯತ್ ತಿಷ್ಠೇತ್-ನ ಸ್ರವೇತ್, ಶುದ್ಧಂ ತದಿತಿ ನಾಹರೇತ್-ನ ಸ್ರಾವಯೇತ್, ಜೀವಿತಹೇತುತ್ವಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರುತ್ವಾ ಯತ್ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಿತಂ ರಕ್ತಂ ತಚ್ಛುದ್ಧತ್ವಾನ್ನಾಹರೇದಿತ್ಯಾಹ-ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರುತ್ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಯನ್ತ್ರಂ ವಿಮುಚ್ಯ ವ್ಯಜನೈರ್ವೀಜಿತೇ-ಸಮಾಶ್ವಸ್ತೇನರೇ ಸತಿ, ಪುನರಸ್ರಂ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಪುನರ್ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ ತ್ವಾತುರೇಽಶುದ್ಧಮಪಿ ರಕ್ತಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಹನಿ ನ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಕದಾ ತರ್ಹಿ ಸ್ರಾವಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅಪರೇದ್ಯುಃ,-ಅನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ, ತ್ರ್ಯಹೇಽಪಿ ವಾ-ತೃತೀಯೇ ವಾಽಹ್ನಿ, ಸ್ರಾವಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಮಾಹ-ಯನ್ತ್ರಮಿತಿ| ಪುನರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಮಪರದಿನಾದೌ ಸ್ರಾವಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ಸ್ರಾವಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಾತಾತ್ ಶ್ಯಾವಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ರಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಾತದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ವಾತಾದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಿತ್ತಾತ್ ಪೀತಾದಿಲಕ್ಷಣಮಸ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅಸ್ಕನ್ದಿ-ಅಸ್ತ್ಯಾನಮ್, ಉಷ್ಣತ್ವಾತ್| ಸಚನ್ದ್ರಿಕಂ ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಿತ್ತದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪಿತ್ತಾದಿತಿ| ಔಷ್ಣ್ಯಾದಸ್ಕನ್ದಿ-ಘನೀಭಾವರಹಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಫಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಲಕ್ಷಣಮಸೃಕ್ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಫದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಕಫಾದಿತಿ| ಘನಂಸ್ರಾವರಹಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಂಸರ್ಗಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಲಿಙ್ಗಂ ರಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದ್ವನ್ದ್ವದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸಂಸೃಷ್ಟಲಿಙ್ಗಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತ್ರಿದೋಷರಕ್ತಂ ಮಲಿನಂ-ಕಲುಷಂ, ಆವಿಲಂ-ಘನಂ ಚ| ಏತಚ್ಚ ದೋಷತ್ರಯಸಂಸರ್ಗಲಕ್ಷಣಾದಧಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ತವ್ಯಮ್| ನ ಚೈತಾವದೇವ ತ್ರಿದೋಷಲಕ್ಷಣಂ ಮನ್ತವ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತ್ರಿದೋಷದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ತ್ರಿದೋಷಮಿತಿ| ಮಲಿನಂ-ನೀಲಮ್| ಆವಿಲಂ-ಕಲುಷಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೬)-"ಕಷಾಯರಸಂ ಲೋಹಗನ್ಧಿ ಶೀತಂ ಚ ರಕ್ತಂ ವಾತಾತ್| ಗೃಹಧೂಮಾಞ್ಜನೋದಕಕೃಷ್ಣಂ ಹರಿತಂ ಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿ ಕಟುತ್ವಾನ್ಮಕ್ಷಿಕಾನಿಷ್ಠಂ ಗೋಮೂತ್ರಾಭಂ ಚ ಪಿತ್ತಾತ್| ಕೋವಿದಾರಪುಷ್ಪಗೈರಿಕೋದಕಪಾಣ್ಡು ಶೀತಂ ಸ್ಕನ್ದಿ ವ್ರಣದ್ವಾರಾ ವಸಾದಿಲವಣರಸಂ ವಸಾಗನ್ಧಿ ಚ ಕಫಾತ್| ಕಾಂಸ್ಯನೀಲಂ ದುರ್ಗನ್ಧಿ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಶುದ್ಧಮಸ್ರಂ ಬಲಿನೋಽಪಿ-ಕಿಂ ಪುನರಬಲಿನಃ, ಪ್ರಸ್ಥಾತ್ ಪರಂ-ಅಧಿಕಂ, ನ ಸ್ರಾವಯೇತ್| { ಕಸ್ಮಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ- } ಅತಿಸ್ರಾವೇ ಹಿ ರಕ್ತಸ್ಯ, ಮೃತ್ಯುರ್ಭವೇತ್| ಅಥವಾ ವಾತರೋಗಾಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಃ ಸ್ಯುಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ರಾವಪ್ರಮಾಣಮಾಹ-ಅಶುದ್ಧಾವಿತಿ| ಅಶುದ್ಧೌ-ಕಿಂ ಪುನಃ ಶುದ್ಧೌ| ಬಲಿನೋಽಪಿ-ಕಿಂ ಪುನರಬಲಸ್ಯ| ಪ್ರಸ್ಥೋಽತ್ರ ಸಾರ್ದ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ರಕ್ತಾತಿಸ್ರುತೌ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನಿ ಭೇಷಜಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅತಿಸ್ರಾವೇ ಭೇಷಜಮಾಹ-ತತ್ರೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಸತಿ ಯನ್ತ್ರಂ ಶನೈರ್ವಿಮುರ್ಚ್ಯ-ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಮಪನೀಯ, ಸಿರಾಮುಖಂ ಶೀತೋದಕೇನ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ, ತೈಲಪ್ಲೋತೇನಾಕ್ತಂ ಸದ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಥಾನನ್ತರಂ ಕೃತ್ಯಮಾಹ-ಸ್ರುತ ಇತಿ| ಪ್ಲೋತಂ-ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಶುದ್ಧಂ-ವಾತಾದಿದುಷ್ಟರುಧಿರಲಕ್ಷಣೇನ ದುಷ್ಟಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಭೂಯಃ-ಪುನಃ, ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಕದಾ ? ಸಾಯಂ-ಅಪರಾಹ್ನೇ, ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿನೇ| ಅಥವಾ, ಅಪರೇಽಹ್ನಿ-ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿನೇ| ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹೇನೋಪಸ್ಕೃತೋಭಾವಿತೋ, ದೇಹೋ ಯಸ್ಯ ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಭೃಶದೂಷಿತಂ-ಅತಿಶಯೇನ ದುಷ್ಟಂ ರಕ್ತಂ, ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪುನಃ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಏವಮಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸಾಯಮಹ್ನ್ಯಪರೇ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವಾ ಪ್ರಸ್ಥಪರಿಮಾಣಮೇವ ಸ್ರಾವಯೇನ್ನ ತತೋಽಧಿಕಮಿತಿ ರಕ್ತಸ್ರುತೌ ಕ್ರಮಃ| ಪ್ರಸ್ಥಪರಿಮಾಣಂ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಗದಿತಮ್ "ವಮನೇ ಚ ವಿರೇಕೇ ಚ ರಕ್ತಾತೀಸಾರಯೋರಪಿ| ಸಾರ್ದ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ||" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷಂ ದುಷ್ಟರಕ್ತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇದುತ ಸರ್ವಂ ಸ್ರಾವಯೇತ್ ? ಇತಿ ಸಂಶಯಾಪನೋದಾರ್ಥಮಿದಮಾಹ-[ಪ್ರಥಮಸ್ರಾವೇಣಾಸಮ್ಯಕ್ ಶುದ್ಧೌ] ಪುನಃ ಸ್ರಾವಕಾಲಮಾಹ-ಅಶುದ್ಧಮಿತಿ| ಭೃಶದೂಷಿತಂ ತು ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವಾ ಪಕ್ಷಾತ್ ಸ್ರಾವಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷೇ ದುಷ್ಟರಕ್ತೇ ನೈವ ರೋಗೋ-ದುಷ್ಟರಕ್ತೋದ್ಭವೋ ವ್ಯಾಧಿಃ, ಅತಿವರ್ತತೇ-ಕ್ರಿಯಾಪಥಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಮಸೌ ನಾಸಾದಯತಿ| ಅತೋ ದುಷ್ಟಮಪಿ ರಕ್ತಂ ಸಶೇಷಂ ಧಾರ್ಯಮ್| ನಾಸ್ಯ ದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯಾತಿಸ್ರುತಿಮಾಚರೇತ್, ಪ್ರಾಣಾಯತನತ್ವಾತ್| ಸುಶ್ರುತೋಽಪ್ಯಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (?) "ಸಶೇಷಂ ದುಷ್ಟರುಧಿರಮಪಿ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ| ನ ಚಾತಿಪ್ರಸ್ರುತಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೇಷಂ ಸಂಶಮನೈರ್ಜಯೇತ್||" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಅಥ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛೇಷಂ ರಕ್ತಮುಪೇಕ್ಷಣೀಯಮುತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಕಾಚಿತ್ತತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದುಷ್ಟೇಽಪ್ಯನೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ರುತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ| ನ ತ್ವತಿಸ್ರುತಿರಿತ್ಯಾಹ-ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧೀತಿ| ಅತಿವರ್ತತೇ-ಬಾಧತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ರುತಶೇಷಂ ದುಷ್ಟರಕ್ತಂ ಶೃಙ್ಗತುಮ್ಬಘಟಿಕಾದಿಭಿರ್ಹರೇತ್, ನ ತು ಸಿರಯಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾವ್ಯಧೇಽತಿಸ್ರುತಿಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯಾಹ-ಹರೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ಶೀತೋಪಚಾರೇಣ, ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕ್ರಿಯಯಾ, ಶುದ್ಧ್ಯಾ-ವಮನವಿರೇಚನಾದಿರೂಪಯಾ, ವಿಶೋಷಣೇನ-ಲಙ್ಘನರೂಪೇಣ, ತದ್ದುಷ್ಟಂ ರಕ್ತಂ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್-ಕಲುಷತಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನತ್ವಮುಪಪಾದಯೇತ್| ನ ತು ಕೇವಲಂ ಸ್ರುತಶೇಷಂ ರುಧಿರಂ ಶೀತೋಪಚಾರೇಣ (ಚಾರಾದಿನಾ) ಪ್ರಸಾದಯೇತ್| ಯಾವದನುದ್ರಿಕ್ತ-ಅಪ್ರವೃದ್ಧಂ ದುಷ್ಟಂ ರುಧಿರಂ, ಏವಮೇವ-ಅನೇನೈವ ಶೀತೋಪಚಾರಾದಿನಾ, ಪ್ರಸಾದಂ ನಯೇತ್| ನ ತು ತನ್ನಿರ್ಹರಣೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಾದಿನಾ ಯತನೀಯಮ್, ಅನುದ್ರಿಕ್ತರಕ್ತನಿರ್ಹರಣಸ್ಯ ಸಾಪಾಯತ್ವಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರಪ್ಯತಿಸ್ರುತಿಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಶಮಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ಪ್ರಸಾದಮಿತಿ| ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕ್ರಿಯಾ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಅಕೃತಶಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯಾಪ್ಯೇತದೇವ ರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಮಿತ್ಯಾಹ-ದುಷ್ಟಂ ರಕ್ತಮಿತಿ| ಅನುದ್ರಿಕ್ತಂ-ಉದ್ರೇಕಾಭಾವಾತ್ ಸ್ರಾವಾಯೋಗ್ಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಕ್ತೇ ತ್ವತಿಷ್ಠತಿ-ಸ್ಥಿತಿಮಲಭಮಾನೇ, ತ್ವರಿತಮೇವ ಸ್ತಮ್ಭನೀಂ ಕ್ರಿಯಾಂ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಂ, ಕುರ್ಯಾತ್, ರಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಯತನತ್ವಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ತದೇವ ಸ್ತಮ್ಭನಮಾಹ-ಅತಿಸ್ರಾವೇ ಸ್ತಮ್ಭನಮಾಹ-ರಕ್ತೇ ತ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರೋಧ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಿರಾವ್ರಣಮುಖಂ ವಿಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಪದ್ಮಕಾದಿಹಿಮಂ-ಶೀತಕಷಾಯಂ, ಪಿಬೇತ್| ತಾಮೇವ-ಪ್ರಾಗ್ವಿದ್ಧಾಂ, ಸಿರಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಗ್ವ್ಯಧಾದನನ್ತರಂ, ಅವ್ಯವಹಿತಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸಿರಾದ್ವಾರಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕೃತ್ವಾಽಗ್ನಿನೋಪತಪ್ತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ ದಹೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ರಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ರಾವಣಾದನನ್ತರಂ ಯದ್ವಿಧೇಯಂ ತದಾಹ-ಸ್ತಮ್ಭನವಿಶೇಷಮಾಹ-ರೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಿತಿ| ಮೃತ್ಕಪಾಲಂ-ಖರ್ಪರಮ್| ಕ್ಷೌಮಮಷೀ-ವಸ್ತ್ರಭಸ್ಮ| ವಿಚೂರ್ಣಯೇತ್-ಚೂರ್ಣಂ ವಿಕಿರೇತ್| ಪದ್ಮಕಾದಿಹಿಮಂ-ಪದ್ಮಕಾದಿಗಣಸ್ಯ ಶೀತಕಷಾಯಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೬)-"ಅತಿಷ್ಠತಿ ತು ರಕ್ತೇ ಶಿರಾಮುಖಂ ಸಂಧಾತುಂ ಚೂರ್ಣೈರವಚುರ್ಣ್ಯಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಣ ಪೀಡಯೇತ್| ಶಾಲ್ಮಲ್ಯುಪೋದಕಾಪಿಚ್ಛಾಂ ವಾ ವ್ರಣಮುಖೇ ದತ್ತ್ವಾ ಗಾಢಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಪ್ರಲಿಪ್ತಂ ವಾ ಪಟ್ಟಕಮ್| ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಶೀತಮಧುರಕಷಾಯಾನ್ನಪಾನಸೇಕಪ್ರದೇಹಪ್ರವಾತವೇಶ್ಮಭಿರ್ವಾ ಸ್ಕನ್ದನಾಯೋಪಚರೇತ್| ಪದ್ಮಕಾದಿಕ್ವಾಥಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಮೇಣಹರಿಣಾಜೋರಭ್ರಮಹಿಷವರಾಹಾಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ವಾ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ರುಧಿರಮಾಮಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ವಾ ಪಾನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತೇನೈವ ವಾ ದರ್ಭಪಾದಮೃದಿತೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚ ಯೂಷರಸೈರ್ಭೋಜಯೇತ್| ಸರ್ವಥಾ ಚಾನವತಿಷ್ಠಮಾನೇ ಪಾಚನಾಯ ಕ್ಷಾರಂ ದದ್ಯಾತ್| ನ ಚ ಕ್ಷಣಮಪ್ಯುಪೇಕ್ಷೇತ| ಕ್ಷೀಣರಕ್ತಸ್ಯ ಹಿ ವಾಯುರ್ಮರ್ಮಾಣ್ಯುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಂಜ್ಞಾನಾಶಶಿರಃಕಮ್ಪಭ್ರಮಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾಪತಾನಕಹನುಭ್ರಂಶಹಿಧ್ಮಾಪಾಣ್ಡುತ್ವಬಾಧಿರ್ಯಧಾತುಕ್ಷಯಾಕ್ಷೇಪಕಾದೀನ್ ಕರೋತಿ, ಮರಣಂ ವಾ| ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ರಕ್ತಂ ತತ್ಕ್ಷಯಾತ್ಕ್ಷೀಯತೇಽನಲಃ| ವರ್ದ್ಧತೇ ಚಾನಿಲಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಬೃಂಹಣಮಾಚರೇತ್|| ದುರ್ವ್ಯಧಾತಿವ್ಯಧಕುಟ್ಟಿತತಿರ್ಯಗ್ವ್ಯಧಾದೇರ್ವ್ಯಧದೋಷಾವ್ದ್ಯಾಪದೋ ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಾಧಯೇದಿತಿ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯನ್ತ್ರನಿಪೀಡನೇನೋನ್ಮಾರ್ಗಗಾಃ-ಸ್ವಮಾರ್ಗಮುಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಸಮಾಶ್ರಯಣೇನೋತ್ಪಥಂ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾಃ| ಕಿಂಭೂತಾ ದೋಷಾಃ? ಪ್ರದೃಷ್ಟಾಃ, ತಥಾವಿಧಂ ರಕ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ |ತೇ ಪುನರ್ಯಾವತ್ಸ್ವಾಶ್ರಯಂ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ತಾವದ್ಧಿತಾಹಾರವಿಹಾರಭಾಕ್ ಸ್ಯಾತ್-ಹಿತಾವಾಹಾರವಿಹಾರೌ ಭಜೇತ್| "ಭಜೋ ಣ್ವಿಃ ಇತಿ ಣ್ವಿಃ| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ಪಥ್ಯನಿಯಮಕಾಲಾವಧಿಮಾಹ-ಉನ್ಮಾರ್ಗಗಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರಕ್ತೇ ಸ್ರಾವಿತೇಽನ್ನಪಾನಂ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಂ ಹಿತಮ್| ಅತ್ಯುಷ್ಣಂ ಹ್ಯನ್ನಪಾನಂ ರಕ್ತಂ ಪ್ರದೂಷಯೇತ್| ಅತಿಶೀತಂ ತ್ವಗ್ನಿಂ ಸಾದಯೇತ್| ತಥಾ, ಲಘು-ಸ್ವಭಾವತೋ ಮಾತ್ರಾಸಂಸ್ಕಾರಾದಿನಾ ವಾ, ತಥಾ ದೀಪನೀಯಮ್| ಕುತ ಏವಮನ್ನಪಾನಂ ಹಿತಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಶರೀರಮನವಸ್ಥಿತಂ-ಚಲಿತವೃತ್ತಿ, ರಕ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯ ತದೇವಂಭೂತಂ ಭವತಿ| ತಚ್ಚಾಸೃಕ್ ಶರೀರಸ್ಯಾಧಾರೋ, ರಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಪಿತ್ತಂ, ಪಿತ್ತಂ ಚ ವಹ್ನಿಃ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩|೯೦)- "ಪಿತ್ತಂ ವಹ್ನಿಃ" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಾತ್-ಮಹತಾ ಯತ್ನೇನ, ವಹ್ನಿರ್ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಾದಿನಾಽಽಹಾರವಿಹಾರೇಣ ರಕ್ಷಿತವ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕೃತಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮನ್ತರೇಣೋನ್ಮಾರ್ಗಗಾಮಿನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಕಾಲೋ ನಾವಗಮ್ಯತೇ, ನ ಚ ನಿರ್ಹೃತದುಷ್ಟರಕ್ತಃ ಪುರುಷೋ ಲಕ್ಷಣಂ ವಿನಾ ಜ್ಞಾಯತೇ, ಇತಿ ದ್ವಯಸ್ಯಾಪಿ ಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಾಹ-ಪಥ್ಯಮಾಹ-ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಮಿತಿ| ಉಕ್ತೇ ಪಥ್ಯೇ ಯುಕ್ತಿಮಾಹ-ತದಾ ಶರೀರಮಿತಿ| ಇತಿ-ಅತೋ ಹೇತೋಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವರ್ಣಶ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಪ್ರಸನ್ನಾನಿ ವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಯಸ್ಯ ತಂ ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಮ್| ತಥಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನ್ ಶಬ್ದಾದೀನ್ ಸ್ವಭಾವಾಭಿಪ್ರೇತಾನ್, ಇಚ್ಛನ್ತಂ-ಅಭಿಲಷನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಪಕ್ತುರ್ವೇಗಃ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್, ಅವ್ಯಾಹತಃ-ಅನಭಿಭೂತಃ, ಪಕ್ತೃವೇಗೋ ಯಸ್ಯ ತಮವ್ಯಾಹತಪಕ್ತೃವೇಗಮ್| ತಥಾ, ಸುಖಾನ್ವಿತಂ-ಆರೋಗ್ಯಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಮಾಪನ್ನಮ್| ತಥಾ ಪುಷ್ಟಿಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಮ್| ಏವಂವಿಧಂ ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಂ ಪುರುಷಂ ವದನ್ತಿ, ಇತಿ ಶರೀರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| "ಮಧುರಂ ಲವಣಂ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತು ರಕ್ತಸ್ಯೈವ ವಿಶುದ್ಧಲಕ್ಷಣಮಭಿಹಿತಮಿತಿ| ಉಪಜಾತಿರ್ವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೭||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಿಶುದ್ಧರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇತಿ| ಪಕ್ತಾಅಗ್ನಿಃ| ವೇಗೋ-ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಶಿರಾವ್ಯಧಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೨೭||