೨೮. ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧೇರನನ್ತರಂ ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧಿರಾರಭ್ಯತೇ| ಯತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯೇ ಶಲ್ಯರೂಪಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಸಕಲಕಾಯವ್ಯಾಪಿನಃ ಸಿರಾವ್ಯಧೋಪಾಯೇನ ನಿರ್ಹರಣಮುಕ್ತಮ್| ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕಸ್ಯ ಲೋಹಾದೇಃ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿದೇಶಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ಹರಣೋಪಾಯಾದಿಶ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧೌ ನಿರ್ದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಕ್ರಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾ ಗತಿಃ-ಗಮನಮ್| ಕದಾಚಿಚ್ಛಲ್ಯಾನಿ ವಕ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ, ತಿರ್ಯಗ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾ, ಅಧೋ ವಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಿಃ ಕದಾಚಿದೃಜು ಕೃತ್ವಾ| ಏವಮುಭಯಥಾ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಾಧೋಭೇದಗಮನಾಚ್ಛಲ್ಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಗತಿಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಶಲ್ಯಂ ಕಥಂ ವೇದ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ| ಶಲ್ಯಗತಿಭೇದಾನಾಹ-ವಕ್ರರ್ಜ್ವಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೭)-"ತ್ರಿವಿಧಃ ಗತಿಃ ಶಲ್ಯಾನಾಮೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯಕ್ ಚ| ಸಾ ಪುನಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೃಜುವಕ್ರಭೇದೇನ ದ್ವಿವಿಧಾ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಏವಂವಿಧಂ ವ್ರಣಮನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ಸಮಾಸತಃಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ| ಧ್ಯಾಮಂ-ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಮ್| ತಥಾ, ಶೋಫರುಜಾವನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮುಹುಃ ಶೋಣಿತಂ ಸ್ರವನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಅಭ್ಯುದ್ಗತಂ-ಆಭಿಮುಖ್ಯೇನೋಚ್ಛ್ರಿತಮುನ್ನತಮ್| ತಥಾ, ಬುದ್ಬುದೇನ ತುಲ್ಯಂ ವರ್ತತೇ ಬುದ್ಬುದವತ್| ತಥಾ, ಪಿಟಕೈರುಪಚಿತಂ-ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮೃದುಮಾಂಸಂ-ಕೋಮಲಮಾಂಸಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾನ್ತಃಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಭಿಧಾಯ, ತ್ವಗಾದಿಗತಸ್ಯ ವಿಶೇಷಮಾಹ-ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಧ್ಯಾಮಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿಶೇಷೇಣ ಪುನಸ್ತ್ವಗ್ಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ಣಸ್ತಥಾ ಕಠಿನೋ ದೀರ್ಘಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತ್ವಗ್ಗತಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ವಿಶೇಷಾದಿತಿ| ವಿಶೇಷಾದಿತಿ ವಚನಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಪ್ಯತ್ರ ಜ್ಞೇಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾಂಸಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಚೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್| 'ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರೋಽರತಿಮಾನ್ ದಾಹಶ್ಚೋಷ ಉಚ್ಯತೇ' ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತಥಾ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ತಥಾ, ಪೀಡನಸ್ಯಾಕ್ಷಮತ್ವಂ ಪಾಕಶ್ಚ, ಶಲ್ಯಮಾರ್ಗಶ್ಚ ರೋಹಂ ನ ಯಾತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮಾಂಸಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಮಾಂಸಸ್ಥ ಇತಿ| ಚೋಷಃ-ಆಚೂಷಣೇನೇವ ವ್ಯಥಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪೇಶೀಮಧ್ಯಗತೇ ಮಾಂಸಗತೇನ ತುಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಶೋಥಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ಮಾಂಸಾವಯವವಿಶೇಷೋ ದೀರ್ಘತನ್ತ್ವಾಕೃತಿಃ ಪೇಶೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೇಶೀಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಪೇಶ್ಯನ್ತರಗತ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ನಾಯುಗೇ ಶಲ್ಯೇ ಸ್ತ್ರಾಯುಜಾಲಸ್ಯಾಕ್ಷೇಪಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಆಕ್ಷೇಪಃ-ಆಕರ್ಷಣಮ್| ಸಂರಮ್ಭಃ-ಕ್ಷೋಭಃ| ಸ್ತಮ್ಭಃ-ಸ್ತಬ್ಧತಾ| ವೇದನಾಶೂಲಮ್| ಏತಚ್ಚ-ಸ್ತ್ರಾಯುಗಂ ಶಲ್ಯಂ, ದುಃಖೇನ ಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ನಾಯುಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಆಕ್ಷೇಪ ಇತಿ| ಏತತ್-ಸ್ನಾಯುಗತಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ದುರ್ಹರಂ ಚ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಿರಾಶ್ರಿತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸಿರಾಣಾಮಾನಾಹಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಶಿರಾಧ್ಮಾನಮಿತಿ| ಶಿರಾಧ್ಮಾನಂ-ಶಿರಾಣಾಂ ವಾಯುರ್ಪೂರ್ಣತ್ವಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ರೋತೋಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಯೋರ್ಹಾನಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಯಥಾ,-ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತೇ ಶಲ್ಯೇ ಪಾನಾಭ್ಯವಹರಣಸ್ಯ ನಿರೋಧೋ ಜಾಯತೇ ಗುಣೋಽಪಿ ಯಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ರದುಷ್ಟತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಃ ಸೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಹೀಯತ ಇತಿ| ಏವಮನ್ಯೇಷಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ರೋತೋಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿರಿತಿ| ಸ್ವಕರ್ಮ-ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಂ ಯಥಾವದ್ವಹನಮ್| ಸ್ವಗುಣೋ-ಮಾರ್ದವಾದಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧಮನೀಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ ವಾಯುರ್ಲೋಹಿತಂ ಸಫೇನಂ ಪ್ರೇರಯೇತ್| ತಥಾ ಸಶಬ್ದೋ ಮರುನ್ನಿರ್ಯಾತಿ, ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಚಾಙ್ಗಪೀಡಾಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಧಮನೀಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಧಮನೀಸ್ಥ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಲ್ಯೇ ಬಲವಾನ್ ಸಙ್ಘರ್ಷಃ-ಕ್ಷೋಭಃ, ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಅಸ್ಥಿಪೂರ್ಣತಾ ಚ ಜಾಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸಙ್ಗರ್ಷ ಇತಿ| ಬಲವಾನ್ ಸಙ್ಘರ್ಷಃ-ದುಃಸಹಸಙ್ಘಟ್ಟನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ, ಅನೇಕಾಕಾರಾಃ (ನೈಕರೂಪಾಃ)-ನಾನಾವಿಧಾಃ, ರುಜೋ- ಭಗ್ನರೂಗ್ಣಮೃದಿತಪೀಡಿತಾವನುನ್ನಪ್ರಾಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಶೋಫಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥಿಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ನೈಕರೂಪಾ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸನ್ಧಿಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ತದ್ವದೇವ-ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಶಲ್ಯೇನ ತುಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ತಥಾ, ಸನ್ಧಿಸ್ಥಶಲ್ಯಾಕ್ರಾನ್ತಾವಯವಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಾನಿವೃತ್ತಿಃ-ವ್ಯಾಪಾರೋಪರಮಶ್ಚ ಭವತಿ| ಪೂರ್ವಮಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಗತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ಅಧುನಾ ಶರೀರಸನ್ಧಿಗತಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಅನ್ಯೋ ಹಿ ಶರೀರಸನ್ಧಿಃ| ತಥಾ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮನಿದಾನೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೫|೫)-"ಶರೀರಸನ್ಧೀನಾವಿಶ್ಯ" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸನ್ಧಿಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ತದ್ವದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦--ಕೋಷ್ಠಸಂಶ್ರಿತೇ-ಉದರಾಶ್ರಿತೇ ಶಲ್ಯೇ, ಆಟೋಪಃ-ಕ್ಷೋಭಃ ತಥಾಽಽನಾಹೋ-ಜಠರಾಧ್ಮಾನಮ್, ತಥಾ ವ್ರಣಮುಖೇಽನ್ನಶಕೃನ್ಮೂತ್ರದರ್ಶನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕೋಷ್ಠಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಆಟೋಪ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮರ್ಮಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಮರ್ಮವಿದ್ಧೋಪಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್-ಜಾನೀಯಾತ್| ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಕಥಿತಮ್| ಯಥಾ (ಶಾ. ಅ. ೭) "ದೇಹಪ್ರಸುಪ್ತಿರ್ಗುರುತಾ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಶೀತಕಾಮಿತಾ| ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ವಮಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮರ್ಮಗತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ವಿದ್ಯಾದಿತಿ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ತಚ್ಚ "ವಿದ್ಧೇಽಜಸ್ರಮಸೃಕ್ಸ್ರಾವೋ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶಾರೀರಕೇ (ಹೃ.ಶಾ. ಅ. ೪/೪೭) ವಕ್ಷ್ಯತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ನ ಕೇವಲಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣೇನ-ಧ್ಯಾಮಾದಿನಾ, ತಥಾ ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಶಲ್ಯವಿಶೇಷಲಕ್ಷಣೇನ, ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ಯಾವತ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಸ್ರಾವೈಸ್ತಥಾಽನುರೂಪೈರ್ವಿಭಾವಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತ್ವಗ್ಗತಾದೀನಾಂ ಸ್ರಾವತೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ| ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಯತ್ರ ಯದಾಶ್ರಿತ್ತಂ ದ್ರವಂ ತತ್ರ ತತ್ಸ್ರವತಿ| ಯಥಾ,- ತ್ವಗ್ಗತೇ ಲಸೀಕಾ, ಶಿರಾದಿಗತೇ ರಕ್ತಮ್, ಅಸ್ಥಿಗತೇ ಮಜ್ಜಾ ಇತ್ಯಾದಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್-ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಂ, ರುಹ್ಯತೇ-ರೋಹಂ ಯಾತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಪುಂಸಾಮ್ ? ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಭಿಃ ಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮ್| ರುಹ್ಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರೀತಿ ಕೇಚಿತ್, ತಚ್ಚ ನ ಯುಕ್ತಮ್| ಯತಃ ಕರ್ಮಸ್ಥಭಾವಕಾನಾಂ ಕರ್ಮಸ್ಥಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಕರ್ತಾ ಕರ್ಮವದ್ಭವತಿ| ನ ಕರ್ತೃಸ್ಥಭಾವಕಾನಾಂ ನ ಚ ಕರ್ತೃಸ್ಥಕ್ರಿಯಾಣಾಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ರುಹಿಶ್ಚ ಕರ್ತೃಸ್ಥಕ್ರಿಯಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ರೋಹತೀತಿ ರುಟ್| ರುಡಿವಾಚರತೀತಿ ಕ್ಯಙನ್ತೋಽಯಮ್| ರೂಢಾಭಾಸೋ ಹ್ಯಯಮ್, ನ ತು ಸಮ್ಯಗ್ರೂಢಃ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ-"ದೋಷಕೋಪ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ರೂಢಾಭಾಸತ್ವಾದೇಷೈವ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿರ್ಯುಕ್ತಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನ್ತಃಶಲ್ಯೋಽಪಿ ಸ್ವಗುಣೇನೈವ ರೂಢೋ ವ್ರಣೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹ-ರುಹ್ಯತ ಇತಿ| ರುಹ್ಯತೇ ಸ್ವಯಮೇವ| ಕರ್ಮಕರ್ತರ್ಯಾತ್ಮನೇಪದಮ್| ತತ್-ಶಲ್ಯಮ್| ಶಲ್ಯೇನ ಶಲ್ಯಕ್ಷತಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ, ತಸ್ಯೈವರೋಪಣಾರ್ಹತ್ವಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಯತಸ್ತಚ್ಛಲ್ಯಮಸಮ್ಯಗ್ರೂಢತ್ವಾತ್ ಭೂಯೋಽಪಿ ಬಾಧತೇ| ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಬಾಧಮಪಿ ಪುನರಪಿ ಪೀಡಾಂ ಜನಯತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಕೋಪಶ್ಚಾಭಿಘಾತಶ್ಚ, ತಾವಾದೀ ಯೇಷಾಂ ಧಾವನಲಙ್ಘನಾದೀನಾಂ ತೇ ಏವಂ, ತೈಃ ಕ್ಷೋಭಃ-ಸಂರಮ್ಭಃ, ತಸ್ಮಾತ್| ದೋಷಕೋಪಕ್ಷೋಭಾತ್ ಅಭಿಘಾತಾದಿಕ್ಷೋಭಾತ್ ಬಾಧತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತ್ವಗಾದಿನಷ್ಟೇ ಶಲ್ಯೇ ಮಿಥ್ಯಾರೂಢತ್ವಾದದೃಶ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ ಶಲ್ಯಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಿದಮಾಹ-ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ರೂಢಮಪಿ ಪುನರ್ಬಾಧತ ಇತ್ಯಾಹ ದೋಷಕೋಪೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ತ್ವಙ್ನಷ್ಟಾದಿಷು ಶಲ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ತ್ವಙ್ನಷ್ಟಂ ಯತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ಯಾತ್ ತತ್ರ-ತಸ್ಥಾನೇ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಲೌಹಿತ್ಯಶೂಲದಾಹಕ್ಷೋಭಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಯತ್ರ ವಾ ಸ್ಥಾನೇ ಘೃತಂ ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಯೋಜಿತಂ ವಿಲೀಯತೇ ತತ್ಸ್ಥಾನಂ ಶಲ್ಯವತ್-ಸಶಲ್ಯಂ ವದೇತ್| ಯದ್ವಾ ಲೇಪಃ-ಚನ್ದನಾದಿನಾ ದತ್ತೋ, ಯತ್ರಾಶ್ವೇವ ಶುಷ್ಯತಿ, ತತ್ಸ್ಥಾನಂ-ತ್ವಗ್ದೇಶಂ, ಶಲ್ಯವಜ್ಜಾನೀಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಥ ನಷ್ಟಶಲ್ಯಜ್ಞಾನೋಪಾಯಃ| ತತ್ರ ತ್ವಙ್ನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ತ್ವಙ್ನಷ್ಟ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾಂಸಪ್ರಣಷ್ಟಂ-ಮಾಂಸೇನಾದೃಶ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ಸಂಶುದ್ಧ್ಯಾ-ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಕಯಾ, ಯತ್ಕರ್ಶನಂ-ಕೃಶತ್ವಂ ಕೃತಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ಲಥತಾಂ ಶಿಥಿಲತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ಕ್ಷೋಭಾತ್- ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾದ್ವೇದನಾರೂಪಾತ್, ತಥಾ ರಾಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮಾಂಸನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಕ್ಷೋಭಾದ್ಯತ್ರ ರಾಗಾದಯಸ್ತತ್ರ ಶಲ್ಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತದ್ವದಿತಿ ತೇನ-ಮಾಂಸಪ್ರಣಷ್ಟೇನ, ತುಲ್ಯಂ ವರ್ತತೇ| ಯಥಾ,-ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಕರ್ಶನಾತ್ ಶ್ಲಥತಾಂ ಗತಂ ಕ್ಷೋಭಾದ್ರಾಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇದಿತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೇಶ್ಯಾದಿಷು ತ್ರಿಷು ನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ತದ್ವದೇವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಷು ನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಮಸ್ಥ್ನಾಮಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥಿನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಸ್ಥಿಷ್ವಿತಿ| 'ಕ್ಷೋಭಾದ್ರಾಗಾದಿಭಿಃ' ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸನ್ಧಿನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಮಸ್ಥಿನಷ್ಟಶಲ್ಯವಲ್ಲಕ್ಷಯೇತ್ ಸಂ-ಸ್ನಾಯುಶಿರಾಸ್ರೋತೋಧಮನೀಷು ನಷ್ಟೇ ಶಲ್ಯೇ, ಅಸಮೇ ಪಥಿ-ವಿಷಮೇ ಮಾರ್ಗೇ, ರಥಮಾರೋಪ್ಯ ರೋಗಿಣಂ-ಶಲ್ಯವನ್ತಂ, ಶೀಘ್ರಂ ನಯೇತ್-ಆಶ್ವೇವ ದೇಶಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಥಮ್ ? ಖಣ್ಡಂ ಚಕ್ರಮ್ ಯಸ್ಯ ಸ ಖಣ್ಡಚಕ್ರಃ, ತಮ್| ತತಸ್ತಸ್ಯ-ರಥಸ್ಯ, ಸಂರಮ್ಭಾತ್-ಕ್ಷೋಭಾತ್, ಶಲ್ಯಮಾದಿಶೇತ್-ಲಕ್ಷಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸನ್ಧಿನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನತ ಇತಿ| ಅಸ್ಥಿವತ್-ಅಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಆ ರ೦-ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಷು ಚತುರ್ಷುನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ನಷ್ಟ ಇತಿ| ಅಸಮೇ ಪಥಿ-ಉಚ್ಚನೀಚೇ ಮಾರ್ಗೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮರ್ಮನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಂ ಪೃಥಕ್ ನಾಭಿಹಿತಮ್| ಕುತಃ ? ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ, ಮಾಂಸಾದಿರೇವ ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಯತಃ ಸಂಶ್ರಯೋ, ನ ತು ಪೃಥಙ್ಮರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ಯನ್ತೇ| { ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ(ಸೂ. ಅ. ೩೭)-"ಮರ್ಮಪ್ರಣಷ್ಟೇಽಪ್ಯನನ್ಯಭಾವಾನ್ಮಾಂಸಾದಿಭ್ಯೋ ಮರ್ಮಣಾಮುಕ್ತಂ ಪರೀಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಏವಂ ವಿಶೇಷೇಣ ನಷ್ಟಶಲ್ಯಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನಷ್ಟಶಲ್ಯದಿಶಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ-ಮರ್ಮನಷ್ಟಸ್ಯೋಪಾಯಾನುಕ್ತೌ ಹೇತುಮಾಹ-ಮರ್ಮನಷ್ಟಮಿತಿ| ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ, ಮಾಂಸಾದಿಗತತ್ವಾತ್-ಮಾಂಸಾದಿನಷ್ಟಕಥನೇನೈವೋಕ್ತತ್ವಾತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಾಮಾನ್ಯೇನ-ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಣೇನ, ಕ್ಶೇಭಿಣ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಯಾ-ಸಂರಮ್ಭೋತ್ಪಾದಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಶ್ವಸನಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿಕೇನ, ಯತ್ ಸರುಕ್ ಸ್ಥಾನಂ ತತ್ ಸಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಷ್ಟಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಸಾಮನ್ಯೇನೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವೃತ್ತಂ-ವರ್ತುಲಮ್| ಪೃಥು-ಪಾರ್ಶ್ವಾಪರಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಯತ್ಪರಿಚ್ಛಿದ್ಯತೇ| ಚತುಷ್ಕೋಣಂ-ಚತುರಸ್ರಮ್| ತ್ರಿಪುಟಂ-ತ್ರ್ಯಸ್ರಮ್| ಸಮಾಸತಃ-ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ|| ಅದೃಶ್ಯಸ್ಯ-ಅನುಪಲಬ್ಧಸ್ಯ, ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಂ-ಆಕೃತಿಂ, ವ್ರಣಾಕೃತ್ಯಾ-ವ್ರಣಸಂಸ್ಥಾನೇನ, ವಿಭಾವಯೇತ್-ವಿದ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಧುನೈಷಾಮಾಕರ್ಷಣೋಪಾಯಂ ನಿರುಪಯನ್ನಾಹ-ಅದೃಶ್ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯಾಕೃತಿರ್ವ್ರಣಾಕೃತ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾತ್ಯಾಹ-ವೃತ್ತಿಮಿತಿ| ವೃತ್ತಂ-ಕೋಣರಹಿತಮ್| ಪೃಥು-ದ್ವಿಕೋಣಮ್| ತ್ರಿಪುಟಂ-ತ್ರಿಕೋಣಮ್| ಸಂಸ್ಥಾನಂ-ಆಕೃತಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇಷಾಂ-ಅದೃಶ್ಯಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮ್| ಆಕರ್ಷಣೋಪಾಯೌ ದೌ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಕೌ| ಪ್ರತಿಲೋಮಃ-ಶರೀರಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶವಿಪರ್ಯಯಃ| ಅನುಲೋಮಃ-ಶರೀರಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶಾನುಗತಃ| ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಯೋರ್ನಿರ್ಹರಣವಿಷಯಮಾಹ-

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಲ್ಯಾಹರಣೋಪಾಯಭೇದಾನಾ(ವಾ)ಹ-ತೇಷಾಮಿತಿ| ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲಮಾಹರಣಂ ಸ ಪ್ರತಿಲೋಮಃ, ಯತ್ರಾನುಕೂಲಂ ಸೋಽನುಲೋಮಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಯೋಃ-ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಯೋರ್ವಿಪರ್ಯಯಃ, ತಸ್ಮಾದ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್, ಅನುಲೋಮಂ ಪರಾಚೀನಮಾನಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತಯೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ-ಅರ್ವಾಚೀನಪರಾಚೀನ ಇತಿ| ಅರ್ವಾಚೀನಂ-ಅಧೋಗತಮ್, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಪರಾಚೀನಂ-ಊರ್ಧ್ವಗತಮ್, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾದಧೋ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿರ್ಹರಣಂ-ಪ್ರತಿಲೋಮಮ್, ಅಧಃ-ಅನುಲೋಮಮ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ.ಅ.೩೭)-"ಪ್ರತಿಲೋಮಮರ್ವಾಚೀನಮಾನಯೇತ್, ಅನುಲೋಮಂ ಪರಾಚೀನಮ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಿರ್ಯಗ್ಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾದ್ದೇಹದೇಶಾತ್, ಛಿತ್ವಾ-ವಿಲುಪ್ಯ, ಸುಖಾಹಾರ್ಯಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ-ಸುಖೇನಾಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ತತಃ-ತಸ್ಮಾದ್ದೇಹದೇಶಾತ್, ಛಿತ್ತ್ವೋದ್ಧರೇತ್| ಛಿತ್ತ್ವೇತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ತಥಾಽಪಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಯೋಗ್ಯತ್ವಾತ್ತೇಷಾಮೇವ ಕರ್ಮತ್ವಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಮಾಂಸಾದೀನಿ ಛಿತ್ತ್ವೋದ್ಧರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತಿರ್ಯಗ್ಗತಂ ತ್ವವಸ್ಥಾಭೇದೇನೋಭಯೋರ್ವಿಷಯ ಇತ್ಯಾಹ-ಸುಖಾಹಾರ್ಯಮಿತಿ| ತಿರ್ಯಗ್ಗತಂ ಯೇನೋಪಾಯೇನ ಸುಖಾಹಾರ್ಯಂ ತೇನ ಹರೇತ್| ಪ್ರವೇಶಪಾರ್ಶ್ವಾದನ್ಯೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಯದಾ ಸುಖಾಹಾರ್ಯಂ ತದಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ-ಶಸ್ತ್ರೇಣ ದ್ವಾರಂ ಕೃತ್ತ್ವಾ, ಹರೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಲ್ಯಮುರೋಗತಮುರಃಸ್ಥಂ ಕಕ್ಷಾಸ್ಥಂ ವಙ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಂ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಚ ನ ನಿರ್ಘಾತ್ಯಂ-ನ ನಿರ್ಘಾತನೀಯಮ್| ತಥಾ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ-ನಾನುಲೋಮಗತಂ, ತಥಾಽನುತ್ತುಣ್ಡಂ ವಾರಿಬುದ್ಬುದವನ್ನೋನ್ನತಂ, ತಥಾ ಛೇದ್ಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ತಥಾ ಪೃಥುಮುಖಂ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾನನಂ, ಚ ನ ನಿರ್ಘಾತ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನ ಚ ಸರ್ವಮೇವ ಶಲ್ಯಮಾಹರಣೀಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಉರೋಗತಾದಿಷು ಶಲ್ಯೇಷು ನಿರ್ಘಾತನಂ ನಿಷೇಧತಿ-ಶಲ್ಯಮಿತಿ| ಪ್ರತಿಲೋಮಂ-ಊರ್ಧ್ವಗತಮ್| ಅನುತ್ತುಣ್ಡಂ-ಅದೃಶ್ಯಮುಖಮ್| ಛೇದ್ಯಂ-ಛೇದನಾರ್ಹಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಿಶಲ್ಯಂ ಹನ್ತೀತಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಮ್| ತಾವಜ್ಜೀವತಿ ಯಾವತ್ಸಶಲ್ಯಃ| ಶಲ್ಯಾಪಾಯೇ ತು ಮ್ರಿಯತೇ ತನ್ನಾಹರೇದೇವ| ವಿಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಹರಣತ್ವಾತ್| ಏತತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಮರ್ಮವಿಭಾಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ನಷ್ಟಂ ವೇತಿ ವಾಶಬ್ದಶ್ಚಾರ್ಥೇ| ನಷ್ಟಂ-ಅದೃಶ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ, ಯನ್ನಿರುಪದ್ರವಂ-ತನ್ನಿಮಿತ್ತರೋಗರಹಿತಂ, ನಾಹರೇತ್, ಪ್ರತ್ಯವಾಯಭಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನಾಹರಣೀಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ನೈವಾಹರೇದಿತಿ| ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಂ-"ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಸ್ಥಪನೀ ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ ತತ್ರ ಹಿ|" (ಹೃ.ಶಾ.ಅ. ೪/೫೫) ಇತ್ಯುಕ್ತೇಷು ಮರ್ಮಸು ಸ್ಥಿತಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರಪ್ರಾಪ್ಯಂ-ಹಸ್ತಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ಕರಣೈವಾಹರೇತ್-ನಾಪರೇಣ ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿನಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಹಸ್ತಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಅಥೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಇತರತ್-ಅಕರಪ್ರಾಪ್ಯಂ ತು ಶಲ್ಯಂ, ದೃಶ್ಯಂ ಸಿಂಹಮುಖಾದಿಭಿರ್ಯನ್ತ್ರೈರಾಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸಿಂಹಮುಖಾದಿಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಇತರದಿತಿ| ಇತರತ್-ಕರೇಣಾಪ್ರಾಪ್ಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅದೃಶ್ಯಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ವ್ರಣಸಂಸ್ಥಾನಾದಾಕಲಯ್ಯ ಕಙ್ಕಮುಖದಿಭಿರ್ಗ್ರಹೀತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ಯತಸ್ತತಸ್ತೈರ್ಹರೇತ್| ಯತ್ತದೋರ್ನಿತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ತದೋಪಲಮ್ಭಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಅದೃಶ್ಯಮಿತಿ| 'ಇತರತ್' ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಸನ್ದಂಶಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಆದಿಗ್ರಹಣಾನ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸನ್ದಂಶಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಸನ್ದಂಶಾಭ್ಯಾಮಿತಿ| ತ್ವಗಾದೀನಿ-ತ್ವಕ್ಶಿರಾಸ್ನಾಯುಪಿಶಿತಾನಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸುಷಿರಂ ಯಚ್ಛಲ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ತತ್ತಾಲಯನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಹರೇತ್,-ನ ಸಂದಶಾಭ್ಯಾಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ತಾಲಯನ್ತ್ರಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ತಾಲಾಭ್ಯಾಮಿತಿ| ಸುಷಿರಂ-ಸರನ್ಧ್ರಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸುಷಿರಸ್ಥಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ನಲಕೈಃ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೈಃ, ಆಕರ್ಷೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಸುಷಿರಸ್ಥಂ ತ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶೇಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಶೇಷೈರ್ಯನ್ತ್ರೈರ್ಯಥಾಯೋಗಮಾಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೇಷಯನ್ತ್ರಾಹಾರ್ಯಂ ಶಲ್ಯಮಾಹ-ಶೇಷಂ ಶೇಷೈರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ಪೂರ್ವಂ ವಿಶಸ್ಯ-ಮಾಂಸಾದೀನ್ ಛಿತ್ತ್ವಾ, ತತಃ- ಅನನ್ತರಂ, ಅಪನೀತರಕ್ತಂ ವ್ರಣಂ ವಿಧಾಯ, ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ, ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಾದಿನಾ ಸರ್ಪಿಮಧು ಬದ್ಧ್ವಾ, ಆಚಾರಿಕಂ-ಸ್ನೇಹವಿಧ್ಯುಕ್ತಂ "ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್" ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಆದಿಶೇತ್-ಕಥಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಯನ್ತ್ರೇಣಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವೇತಿ| ವಿಶಸ್ಯ-ವಿದಾರ್ಯ| ನಿರ್ಲೋಹಿತಂ-ಸ್ರುತರಕ್ತಮ್| ಆಚಾರಿಕಂ-ಆಹಾರಾದಿನಿಯಮಮ್| ["ಭೋಜನಂ ತು ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೨೯/೩೪) ಇತ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋಕ್ತಮ್|]

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ಶಲಾಕಯಾ ಚಾಲಯಿತ್ವಾ ಶಿಥಿಲೀಕೃತ್ಯ, ಆಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಶಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಹೃದಯೇ ಯದಾಶ್ರಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ತಚ್ಛೀತಜಲೇನ ತ್ರಾಸಿತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಯಥಾಯಥಂ-ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಶಿಷ್ಟಯನ್ತ್ರೈಃ, ಶಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಹೃದಯಲಗ್ನಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಹೃದಯ ಇತಿ| ಯಥಾಯಥಂ-ಸ್ಥಾನಾನುರೂಪೇಣ ಯನ್ತ್ರೇಣ| ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ-ಮಾರ್ಗಾನುರೂಪೇಣ ಶೋಧನೇನ| ದುರಾಕರ್ಷಂ-ಹೃದಯಾದಾಕ್ರಷ್ಟುಮಶಕ್ಯಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅನ್ಯತೋಽಪಿ-ಅನ್ಯದೇಶಸ್ಥಮಪಿ ಶಲ್ಯಂ, ದುರಾಕರ್ಷಂ-ದುಃಖೇನಾಕ್ರಷ್ಟುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ತತ್ ಸ್ವಮಾರ್ಗಂ ನಯೇತ್ ತದೇವಮೇವಾಹರೇತ್, ಯಥಾ ಹೃತ್ಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಮ್ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನಿರ್ಹಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ-ಮಾರ್ಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಅನ್ಯದೇಶಸ್ಥಮಪಿ ಶಲ್ಯಮಾಕರ್ಷಣೀಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಹೃದಯೋಪಾಯಮನ್ಯತ್ರಾತಿದಿಶತಿ-ಅನ್ಯತೋಽಪೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿದಷ್ಟೇ-ಅಸ್ಥ್ನಿ ವಿದಷ್ಟೇ ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಸತಿ ಶಲ್ಯೇ, ನರಂ ಬಲವನ್ತಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ-ಆಕ್ರಮ್ಯ, ತಚ್ಛಲ್ಯಂ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| 'ಅಸ್ಥಿನಷ್ಟೇ' ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಸ್ಥಿಲಗ್ನಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಸ್ಥಿದಷ್ಟ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಇತ್ಯಶಕ್ಯೇ-ಅನೇನಾಪಿ ಪ್ರಕಾರೇಣಕ್ರಷ್ಟುಮಶಕ್ಯೇ ಶಲ್ಯೇ, ಕಿಙ್ಕರೈಃ-ಭೃತ್ಯೈಃ, ಮಹಾಬಲೈಃ ಸುಗೃಹೀತಸ್ಯ-ಸುಷ್ಠ್ವವಷ್ಟಬ್ಧಸ್ಯ ನರಸ್ಯ, ಶಲ್ಯಂ ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿನಾ ನಿರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೂರ್ವೋಪಾಯಾಶಕ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಾನ್ತರಮಾಹ-ಇತ್ಯಶಕ್ಯ ಇತಿ| ಸುಗೃಹೀತಸ್ಯ-ಸಶಲ್ಯೇಽಙ್ಗೇ ಸಮ್ಯಗ್ಘೃತಸ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಥಾಪ್ಯಶಕ್ಯೇ-ಏವಮಪಿ ಶಲ್ಯ ಆಹರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ, ವಾರಙ್ಗಂ-ಶಸ್ತ್ರಾದಿಮಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಶಿಖಾಕಾರಂ, ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ-ಕುಟಿಲತಾಂ ಪ್ರಾಪಯ್ಯ, ತತೋ ಧನುರ್ಜ್ಯಯಾ-ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಮಯ್ಯಾ, ಸುಬದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ, ಅನನ್ತರಂ, ವಾಜಿನಃ-ಅಶ್ವಸ್ಯ, ವಕ್ತ್ರಕಟಕೇ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ವೈದ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಸುಸಮಾಹಿತಃ,-ತದ್ಗತಮನಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ ? ಸುಸಂಯತಸ್ಯ,-ಸುಷ್ಠು-ಶೋಭನಂ ಕೃತ್ವಾ, ಬದ್ಧಸ್ಯ| ಕಥಂ ಸುಸಂಯತಸ್ಯ ? ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾ, ಪಞ್ಚಾನಾಮಙ್ಗಾನಾಂ-ಚತುರ್ಣಾಂ ಪಾದಾನಾಂ ಮುಖಸಹಿತಾನಾಂ, ಸಮಾಹಾರಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ,-ಬನ್ಧವಿಶೇಷಃ, ತಯಾ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾ, ಬದ್ಧಸ್ಯ| ಅನನ್ತರಂ ವಾಜಿನಂ ಕಶಯಾ-ಚರ್ಮಯಷ್ಟ್ಯಾ, ಇತಿ-ಏವಂ, ತಾಡಯೇತ್, ಯಥಾ ಸ ವಾಜೀ ಮೂರ್ಧಾನಮುನ್ನಮಯನ್-ಉತ್ಕ್ಷಿಪನ್, ವೇಗೇನ-ಬಲೇನಾಽಽಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾ, ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಏವಮಪ್ಯಶಕ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ತಥಾಽಪ್ಯಶಕ್ಯ ಇತಿ| ವಾರಙ್ಗಂ-ಶಸ್ತ್ರ(ಲ್ಯ)ಮಸ್ತಕೇ ಶಿಖಾಕಾರೋಽವಯವಃ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ-ಚತುರ್ಷು ಚರಣೇಷು ಮುಖೇ ಚ ಬನ್ಧವಿಶೇಷಃ| ತಂ-ವಾಜಿನಮ್| ಇತಿ ಶಬ್ದಸ್ತಥಾರ್ಥೇ| ಶಿರ ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ವೇಗೇನ ಯಥಾ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರೇತ್ ತಥಾ ತಾಡಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಥವಾ ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ವಾರಙ್ಗಂ ವಕ್ರತಾಂ ನೀತ್ವಾ ಧನುರ್ಜ್ಯಯಾ ಸುಬದ್ಧಂ ಸಮ್ಪಾದ್ಯ ಸುಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಷಕ್, ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಶಾಖಾಮಾನಮಯ್ಯ ಧನುರ್ಜ್ಯಯೈವ ತಸ್ಯಾಂ ತತ್ ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛಲ್ಯಾಕರ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಯಾ ಶಾಖಾ ಕಿಙ್ಕರಹಸ್ತಾದಿವಿಮುಕ್ತಮಾತ್ರೈವೋರ್ಧ್ವಮುನ್ನಮ್ಯಮಾನಾ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರತಿ ತಾದೃಶೀ ಕಲ್ಪನೀಯಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೂರ್ವೋಪಾಯಾಸಮ್ಭವೇ ಉಪಾಯಾನ್ತರಮಾಹ-ಏವಂ ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದುರ್ಬಲಂ-ತನು, ವಾರಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛಲ್ಯಂ ಕುಶಾಭಿಃ-ವಂಶಾದಿಕಮ್ಬಿಕಾಭಿಃ, ಬದ್ಧಾ ಶಲ್ಯಮಾಕರ್ಷೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದುರ್ಬಲವಾರಙ್ಗಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಬದ್ಧ್ವೇತಿ| ಕುಶಾಭಿಃ-ಕಮ್ಬಿಕಾಭಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶ್ವಯಥುನಾ ಗ್ರಸ್ತಂ-ಆಚ್ಛಾದಿತಂ, ವಾರಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಯುಕ್ತಿತಃ,-ಯಥಾ ಯುಜ್ಯತೇ ತಥಾ, ಶೋಫಮುತ್ಪೀಡ್ಯ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೋಫಗ್ರಸ್ತವಾರಙ್ಗಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಶ್ವಯಥುಗ್ರಸ್ತವಾರಙ್ಗಮಿತಿ| ಶೋಫೋತ್ಪೀಡನೇನ ವಾರಙ್ಗಮುದ್ಧಾಠ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಶಲ್ಯಂ-ಬುದ್ಬುದವದಭಿಮುಖೀಭೂತಂ, ನಾಡ್ಯಾ ನಿರ್ಘಾತ್ಯ-ಚಾಲಯಿತ್ವಾ, ಹರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಯಾ? ಮುದ್ಗರೇಣಾಹತಯಾ| ಮುದ್ಗರಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್, ಪಾಷಾಣಾದಿಭಿರಪ್ಯಾಹತಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಹರೇದಿತಿ ವೇದ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಮುದ್ಗರಾಹತಯೇತಿ| ತೇನೈನ ವಾ-ನಾಡೀಂ ವಿನಾ ಮುದ್ಗರೇಣೈವ, ನಿರ್ಘಾತ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೈರೇವ ಚ-ಮುದ್ಗರಾದಿಭಿರಾಹತೈಃ, ಅಮಾರ್ಗೈರುತ್ತುಣ್ಡಿತಂ-ಅಮಾರ್ಗೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ, ಮಾರ್ಗಮಾನಯೇತ್-ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಮಾರ್ಗೋತ್ತುಣ್ಡಿತಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ನಯೇದಿತಿ| ತತ್ತು ಶಲ್ಯಂ ಮಾರ್ಗಂ ನಯೇತ್-ಮಾರ್ಗನಯನಪೂರ್ವಕಮಾಹರೇತ್, ನಿರ್ಘಾತನೇನೈವ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರ್ಣಃ ಕರ್ಣೌ ಕರ್ಣಾ ವಾ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಕರ್ಣಿನಃ,-ಭಲ್ಲಾದಯಃ ತೇಷಾಂ ಕರ್ಣಂ ಮೃದಿತ್ವಾ-ಭಙ್ಕ್ತ್ವಾ, ಶಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಅಥವಾ ನಾಡ್ಯಾಸ್ಯೇನ-ನಾಡೀಮುಖೇನ, ನಿಗೃಹ್ಯ ನಿರ್ಹರೇತ್| "ನಾಡೀ ಪಞ್ಚಮುಖಚ್ಛಿದ್ರಾ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೪|೧೩) ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಗ್ರನ್ಥನಿರ್ದಿಷ್ಟೈರ್ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೈರ್ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣಯುಕ್ತಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಮೃದಿತ್ವೇತಿ| ನಿರ್ಗಮಪ್ರತಿಬನ್ಧಕಃ ಶಲ್ಯಾವಯವಃ ಕರ್ಣಾಕಾರತ್ವಾತ್-ಕರ್ಣಃ, ತಂ ಮೃದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕ್ಷೋದನೇನ ಶಿಥಿಲೀಕೃತ್ಯ, ಅಥವಾ ನಾಡ್ಯಾಸ್ಯೇನ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಮುಖೇನ, ನಿಗೃಹ್ಯ-ನಿಷ್ಪೀಡನೇನೈಕೀಕೃತ್ಯ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೇನ-ಲೋಹಾಕರ್ಷಕಮಣಿವಿಶೇಷೇಣ, ನಿಷ್ಕರ್ಣಂ ಶಲ್ಯಂ ತಥಾ ವಿವೃತಮುಖಂ ಋಜು-ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾಽವಸ್ಥಿತಮ್ ನಿರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನಿಷ್ಕರ್ಣಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೇನೇತಿ| ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೋ-ಲೋಹಾಕರ್ಷಕಃ ಪಾಷಾಣಃ| ವಿವೃತಾಸ್ಯಮೃಜುಸ್ಥಿತಮಿತಿ ನಿಷ್ಕರ್ಣಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ವಿರೇಚನೇನ ವಿಶೇಷೇಣ ನಿರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಕ್ವಾಶಯಗತಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಪಕ್ವಾಶಯಗತಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದುಷ್ಟವಾತಾದೀನಿ ಚೂಷಣೈರ್ನಿರ್ಹರೇತ್| ಚೂಷಣೈರಿತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶಾಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿರಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದುಷ್ಟವಾತಾದೀನಾಮುಪಾಯಮಾಹ-ದುಷ್ಟವಾತೇತಿ| ಚೂಷಣೈಃ-ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿಃ||

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ ಸೂತ್ರಂ-ಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಜಂ, ಬಿಸೇನ ಕಣ್ಠೇ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್- ಬಿಸಸಂಲಗ್ನಂ ಸೂತ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಲ್ಯನಿರ್ಹರಣಾಯ ಪ್ರವೇಶಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆತ್ತೇ-ಗೃಹೀತೇ, ಶಲ್ಯೇ ಬಿಸಸಂಲಗ್ನೇ, ಅನನ್ತರಂ ಶಲ್ಯಂ ಬಿಸಸೂತ್ರಂ ಸಮಂ-ತುಲ್ಯಕಾಲಂ, ಆಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕಣ್ಠಗತಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಕಣ್ಠಸ್ರೋತೋಗತ ಇತಿ| ಬಿಸೇನ-ಮೃಣಾಲೇನ, ಆತ್ತೇ-ಗೃಹೀತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜಾತುಷೇ ಶಲ್ಯೇ ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ತತ್ ಜಾತುಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾದಾನಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶಲಾಕಾಂ ಕಣ್ಠೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ| ಕಥಮ್ ? ನಾಡ್ಯಾ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕಣ್ಠದಾಹಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಕೀದೃಶೀಂ ಶಲಾಕಾಮ್ ? ಅದ್ಭಿಃ ಸ್ಥಿರೀಕೃತಾಂ, ನಿರ್ವಾಪಣದ್ವಾರೇಣ| ತಾಂ ತಥಾವಿಧಾಮ್ ಶಲಾಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ನಾಡ್ಯೈವ ಜಾತುಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾದಾನಯೇತ್-ಆಕರ್ಷಯೇತ್| ಜಾತುಷಮಿತ್ಯತ್ರ"ತ್ರಪುಜತುನೋಃಷುಕ್" ಇತ್ಯಣ್ ಷುಗಾಗಮಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜಾತುಷಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ನಾಡ್ಯಾಽಗ್ನಿತಾಪಿತಾಮಿತಿ| ಅಗ್ನಿತಾಪಿತಾಂ ಶಲಾಕಾಂ ನಾಡ್ಯಾ ಕಣ್ಠೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ತತೋಽಪ್ಸ್ಥಿರೀಕೃತಾಂ-ಅಪಾಂ ಪಾನೇನ ಸ್ಥಿರೀಕೃತಾಂ, ಶಲ್ಯಸಂಲಗ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಜಾತುಷಂಲಾಕ್ಷಾಮಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ಕಣ್ಠಾದಾನಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಜಾತುಷಂ-ದಾರುವೇಣ್ವಾದಿಮಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತಂ ಜತುದಿಗ್ಧಾಂ-ಲಾಕ್ಷಾಲಿಪ್ತಾಂ, ಶಲಾಕಾಮಗ್ನಿತಾಪಿತಾಂ ನಾಡ್ಯಾ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಪೂರ್ವವಚ್ಛಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ಜತುದಿಗ್ಧಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್, ಸಿಕ್ಥಾದಿದಿಗ್ಧಾಮಪಿ| ಯಥಾ ಶಲಾಕಯಾ ಹರ್ತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ ತಥಾ ಕೃತ್ವೇತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಜಾತುಷಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಜತುದಿಗ್ಧಾಮಿತಿ| ಜತುದಿಗ್ಧಾಂ-ಲಾಕ್ಷಾಲಿಪ್ತಾಂ ಶಲಕಾಂ, ಪೂರ್ವವಚ್ಛಲ್ಯಸಂಲಗ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಜಾತುಷಾದನ್ಯಚ್ಛಲ್ಯಮಾಹರೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಣ್ಟಕಂ-ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಜಂ, ಮಾಂಸಸಙ್ಗೇನ ಭುಕ್ತಂ ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಸಿ ಸ್ಥಿತಂ, ದ್ರವೈಃ-ಪಾನೀಯಾದಿಭಿಃ ಸಹ, ಪೀತೇನ ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕೇಶಾನಾಂ ಸಮೂಹಃ-ಕೇಶೋನ್ದುಕಮ್, ತೇನ| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನ ? ಸೂತ್ರಬದ್ಧೇನ,-ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಗ್ರಥಿತೇನ| ವಮತಃ-ವಮನಮಾಚರತಃ, ಕಣ್ಟಕಮೇಕದೇಶಸಕ್ತಸೂತ್ರಂ ಸಹಸೈವಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಏವಂ ಚ ವಮನದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೈರ್ದ್ರವೈಃ ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ ಪಾತವ್ಯಮಿತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಕಣ್ಟಕಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನೇತಿ| ಸೂತ್ರಬದ್ಧೇನ ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನ-ಕೇಶಪುಞ್ಜೇನ, ದ್ರವೈಃ ಸಹ ಪೀತೇನ ವಮತಃ ಸಹಸಾ ಕಣ್ಟಕಮಾಹರೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತೇನ-ಕಣ್ಠಕೇನ, ಇತರತ್-ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ, ಪ್ರಮಾದಪೀತಮಾಹರೇತ್| ಕ್ಷತಕಣ್ಠಶ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಮಧುಘೃತಸಿತೋಪೇತಾಮನುಕಣ್ಠಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೭|೧೯)-"ಅಸ್ಥಿಶಲ್ಯಮನ್ಯದ್ವಾತಿರ್ಯಕ್ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ ದೃಢೈಕಸೂತ್ರಬದ್ಧಂ ದ್ರವಭಕ್ತೋಪಹಿತಂ ಪಾಯಯೇದಾಕಣ್ಠಾತ್ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಂ ಚ ವಾಮಯೇತ್| ವಮತಶ್ಚ ಶಲ್ಯೈಕದೇಶಸಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸೂತ್ರಂ ಸಹಸಾ ತ್ವಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಮೃದುನಾ ವಾ ದನ್ತಧಾವನಕೂರ್ಚಕೇನಾಪಹರೇತ್ ಪ್ರಣುದೇದ್ವಾಽನ್ತಃ|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕೇಶೋನ್ದುಕಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ತೇನೇತಿ| ತೇನ-ಕಣ್ಟಕೇನ ದ್ರವೈಃ ಸಹ ಪೀತೇನ, ಇತರತ್-ಕೇಶೋನ್ದುಕಮ್, ಆಹರೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖನಾಸಾಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ಮುಖನಾಸಾಭ್ಯಾಮಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಂ-ಆಕ್ರಷ್ಟುಂ ಯನ್ನ ಶಕ್ಯತೇ, ತತ್ಪರತೋ ನುದೇತ್| ಪ್ರಕೃತತ್ವಾನ್ಮುಖಾತ್ ಪರತೋ ನಾಸಾಯಾಶ್ಚ ಪರತಃ| ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನ ಕೇನಚಿದುಪಾಯೇನ ಕೋಷ್ಠಂ ನಯೇದಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಊರ್ಧ್ವಮಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಶಕ್ಯಮಿತಿ| ಪರತೋ ನುದೇತ್-ಕೋಷ್ಠಂ ನಯೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗ್ರಾಸಃ ಶಲ್ಯಮಿವ ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಮನ್ತಃಕೋಷ್ಠಾಖ್ಯಂ ನಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಅಪಾಂ ಪಾನಂ-ಅಪ್ಪಾನಂ, ತೇನ| ತಥಾ ಸ್ಕನ್ಧಘಾತೇನ, ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಯ ಮುಷ್ಟ್ಯಾದಿನಾ ಹನನಂ-ಸ್ಕನ್ಧಘಾತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಪ್ಪಾನಸ್ಕನ್ಧಘಾತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ| ಅಪ್ಪಾನಂ-ಉದಕಪಾನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಕ್ಷಣೀ ಚ ವ್ರಣಶ್ಚ, ತತ್ರ ಶಲ್ಯಾನಿ-ಅಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚ ತಾನ್ಯಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ ಚ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ, ತಾನಿ ಕ್ಷೌ ಮಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ಹರೇತ್| ಯೋಗ್ಯತಾವಶಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಕ್ಷೌ ಮೇನ-ಕೌಶೇಯೇನ, ಕದಾಚಿದ್ವಾಲೇನ, ಕದಾಚಿಜ್ಜಲೇನ ಚ, ನಿರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ನದೀತಡಾಗಾದಿಪತಿತಸ್ಯಾಕಸ್ಮಾತ್ ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಜಲಮನ್ತರೇ ಪ್ರವಿಶೇತ್| ತಚ್ಚ ತೋಯಂ ಶಲ್ಯವದನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ನಿರ್ಹಾರ್ಯಮಿತಿ ತದುಪಾಯಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಮಕ್ಷಿಗತಾನಾಂ ವ್ರಣಗತಾನಾಂ ಚೋಪಾಯಮಾಹ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಪಾಂ ಪೂರ್ಣಂ ನರಂ ವಿಧುನುಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅವಕ್ಶಿರಸಮ್, ಅವಾಕ್-ಅಧಃ, ಶಿರೋ-ಮೂರ್ಧಾ, ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತಥಾ ಆಯತಂ-ದೀರ್ಘಂ ಕೃತ್ವಾ, ತಥಾ ತಂ ನರಂ ವಾಮಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಅಥವಾ, ಆಮುಖಂ-ಮುಖಂ ಯಾವತ್, ಭಸ್ಮರಾಶೌ ನಿಖನೇತ್-ನ್ಯಸೇತ್| ತಥೋಕ್ತಮ್-"ಉದಕಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಚಕ್ರಾದ್ಯಾರೋಪಣೇನೋದಕನಿಃಸಾರಃ ಕಾರ್ಯಃ|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦- ಸರ್ವಾಙ್ಗಗತಸ್ಯೋದಕಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಅಪಾಂ ಪೂರ್ಣಮಿತಿ| ವಿಧುನುಯಾತ್-ಕಮ್ಪಯೇತ್, ವಾಮಯೇಚ್ಚ ವಮನದ್ರವ್ಯೈಃ| ಅಥವಾ ಮುಖಪರ್ಯನ್ತಂ ಭಸ್ಮರಾಶೌ ನಿಖನೇತ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರ್ಣೇಽಮ್ಬುನಾ ಪೂರ್ಣೇ ಸತಿ ತೈಲವಾರಿಣೀ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಹಸ್ತೇನ ಮಥಿತ್ವಾ-ಕರೇಣ ವಿಲೋಡ್ಯ| ತಥಾಽಧೋಮುಖಂ ಕರ್ಣಂ ಹನ್ಯಾತ್| ವಾ-ಅಥವಾ, ಚೂಷಯೇತ್ ನಾಡ್ಯಾ ವಾ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣಗತಸ್ಯೋದಕಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಕರ್ಣೇಽಮ್ಬುಪೂರ್ಣ ಇತಿ| ಆಚೂಷಯೇತ್-ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೀಟೇ-ಪಿಪೀಲಿಕಾಶತಪದ್ಯಾದೌ, ಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತೇ (ಸ್ರೋತೋಗತೇ)-ತೋದಗೌರವಮೇದಾದಿಭಿರನುಮಿತೇ, ಕರ್ಣಂ ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ ಪೂರಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸುಕ್ತೇನ ಪೂರಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ? ಸುಖೋಷ್ಣೇನ| ಮೃತೇ ಪುನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕೀಟೇ ಕ್ಲೇದಹರೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣಗತಸ್ಯ ಕೀಟಶಲ್ಯಸ್ಯೋಪಾಯಮಾಹ-ಕೀಟೇ ಸ್ರೋತೋಗತ ಇತಿ| ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ-ಲವಣಯುಕ್ತೇನಾಮ್ಬುನಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಜಾತುಷಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹಜೇನೋಷ್ಮಣಾ ಚಿರಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಾಯಶೋ ವಿಲೀಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಜಾತುಷಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹೋಷ್ಮಣೈವ ವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ಜಾತುಷಮಿತಿ| ವಿಲೀಯತೇ-ವಿನಶ್ಯತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮೃದ್ವೇಣುದಾರ್ವಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹೋಷ್ಮಣಾ ನ ವಿಲೀಯತೇ| ಉಪಲಶಬ್ಸ್ಯ ನಪುಂಸಕತ್ವಂ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ವಿಷಾಣಾದಿಶಲ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ದೇಹಜೇನೋಷ್ಮಣಾ ಚಿರಾದಪಿ ನ ವಿಲೀಯತೇ| ಅಪಿ ತು ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ-ಪೃಥಗ್ಭವತಿ| ಚಿರಾದಪಿ ನ ಪಚ್ಯತೇ ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತದ್ಧೀತ್ಯಾದಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತತ್-ವಿಷಾಣಾದಿಶಲ್ಯಂ, ಶೀಘ್ರಮೇವ ಪಲಾಸೃಜೀ ಪಚತಿ| ಅತೋ ಮಾಂಸರಕ್ತಪಾಕಾದ್ದೇಹಜೇನ ಚೋಷ್ಮಣಾ ಪ್ರಾಯೋ ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೃದಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹೋಷ್ಮಣಾ ನ ವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ಮೃದ್ವೇಣ್ವಿತಿ| ವಿಷಾಣಾದಿಶಲ್ಯಂ ಚಿರಾದಪಿ ನ ವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ವಿಷಾಣೇತಿ| ಏತೇನ ಮೃದಾದಿಶಲ್ಯಂ ಚಿರಾದ್ವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ವಿಷಾಣವೇಣ್ವೋರುಭಯತ್ರೋಪಾದಾನಂ ವಿಲಯನಾವಿಲಯನದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ವಿಲಯನಾಭಾವೇ ಹೇತುಮಾಹ-ಪ್ರಾಯ ಇತಿ| ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ-ವಕ್ರೀಭವತಿ| ತತ್-ಅವಿಲಯನಂ ಶಲ್ಯಮ್, ಕುಟಿಲೀಭಾವಕೃತೇನ ಕ್ಷೋಭೇಣ ಯೋ ಮಾಂಸರಕ್ತಪಾಕಸ್ತೇನ ಬಹಿರೇವ ನಿರ್ಯಾತಿ, ನ ತು ವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾತ್ ಸೂಚಿತಂ ಹೇತುಂ ವಿನಾಽಪ್ಯವಿಲಯನಂ ದರ್ಶಯತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾಂಸಾವಗಾಢೇ-ಮಾಂಸಾನ್ತರ್ನಿಗೂಢೇ ಶಲ್ಯೇ ಸತಿ, ಯದಿ ಸ ದೇಶೋ ನ ವಿದಹ್ಯತೇ-ನ ಪಚ್ಯತೇ, ಯತ್ರ ತತ್ ತಿಷ್ಠತಿ ಶಲ್ಯಮ್| ತತಸ್ತಂ ಮರ್ದನೇನ ಸ್ವೇದನೇನ ವಾ, ಕದಾಚಿತ್ ಶುದ್ಧ್ಯಾ-ವಮನಾದಿಕಯಾ, ಕದಾಚಿತ್ಕರ್ಷಣೇನ, ಕದಾಚಿದ್ಬೃಂಹಣೇನ, ಕದಾಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಪನಾಹೇನ, ಕದಾಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ನಪಾನೇನ, ತೀಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದಸ್ಯ ಹಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ಕದಾಚಿದ್ಧನಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕನೈಃ, ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಪದಾನಿ-ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ, ಘನಾನಿ ಸಂಹಿತನಿ, ಚ ತಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ ಚ, ತೇಷಾಮಙ್ಕನಂ-ಲಕ್ಷಣಂ, ತೈಃ| ಮರ್ದನಾದಿಭಿರೇಕೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವೈರ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಪೂರ್ವಂ ಶಲ್ಯಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಪಾಟನೈಷಣಭೇದನೈರ್ಹರೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಿದಾಹೋಪಾಯಮಾಹ-ಶಲ್ಯೇ ಮಾಂಸಾವಗಾಢ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಲ್ಯಾನಿ-ಧಾತುವಿಷಾಣವೇಣ್ವಾದಿಜಾನಿ, ಪ್ರದೇಶಾಃ-ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾದಯಃ, ಯನ್ತ್ರಾಣಿ-ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದೀನಿ, ತೇಷಾಂ ಬಹುರೂಪತಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ- ನಾನಾಕಾರತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ತೈಸ್ತೈರುಪಾಯೈಃ-ಉಕ್ತಾನುಕ್ತೈರ್ವಿಜ್ಞಾನಸಾಧನಕಾರಣೈಃ, ಮತಿಮಾನ್-ಭಿಷಕ್, ಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ತಥಾಽಽಕರ್ಷೇದಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೩೭)-"ವ್ರಣೇ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಪ್ರಾನ್ತೇಷು ನಾತಿಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುಷು| ಅಲ್ಪೇ ಶೋಫೇ ಚ ತಾಪೇ ಚ ನಿಃಶಲ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್|" ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಲ್ಯಾಹರಣ- ವಿಧಿರ್ನಾಮಾಷ್ಟಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೮||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅನುಕ್ತಶಲ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಮುಪಾಯಮಾಹ-ಶಲ್ಯಪ್ರದೇಶಯನ್ತ್ರಾಣಾಮಿತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಶಲ್ಯಾಹೃತಿಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೨೮||