௨௮. ஶல்யாஹரணவிதிரத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஶிராவ்யதவிதேரநந்தரஂ ஶல்யாஹரணவிதிராரப்யதே| யதஃ ஸிராவ்யதவித்யத்யாயே ஶல்யரூபஸ்ய ரக்தஸ்ய ஸகலகாயவ்யாபிநஃ ஸிராவ்யதோபாயேந நிர்ஹரணமுக்தம்| இதாநீஂ ப்ராதேஶிகஸ்ய லோஹாதேஃ ஶல்யஸ்ய ப்ரதிதேஶஸ்திதஸ்ய லக்ஷணஂ நிர்ஹரணோபாயாதிஶ்சாஸ்மிந்நத்யாயே ஶல்யாஹரணவிதௌ நிர்திஶ்யத இத்யாஹ-

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வக்ராதிபேதபிந்நா ஶல்யாநாஂ பஞ்சப்ரகாரா கதிஃ-கமநம்| கதாசிச்சல்யாநி வக்ரஂ கத்வா, திர்யக்வா ஊர்த்வஂ வா, அதோ வா, கச்சந்திஃ கதாசிதஜு கத்வா| ஏவமுபயதா திர்யகூர்த்வாதோபேதகமநாச்சல்யாநாஂ பஞ்சதா கதிஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸஶல்யஂ கதஂ வேத்யம் ? இத்யாஹ-ஶல்யாஹரணவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி| ஶல்யகதிபேதாநாஹ-வக்ரர்ஜ்விதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ.௩௭)-"த்ரிவிதஃ கதிஃ ஶல்யாநாமூர்த்வமதஸ்திர்யக் ச| ஸா புநஃ ப்ரத்யேகமஜுவக்ரபேதேந த்விவிதா|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஏவஂவிதஂ வ்ரணமந்தஃஶல்யஂ ஜாநீயாத்| ஸமாஸதஃஸங்க்ஷேபேண| த்யாமஂ-ஶ்யாமவர்ணம்| ததா, ஶோபருஜாவந்தம்| ததா, முஹுஃ ஶோணிதஂ ஸ்ரவந்தம்| ததா, அப்யுத்கதஂ-ஆபிமுக்யேநோச்ச்ரிதமுந்நதம்| ததா, புத்புதேந துல்யஂ வர்ததே புத்புதவத்| ததா, பிடகைருபசிதஂ-வ்யாப்தம்| ததா, மதுமாஂஸஂ-கோமலமாஂஸம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-இதி ஸாமாந்யேநாந்தஃஸ்திதஸ்ய ஶல்யஸ்ய லக்ஷணமபிதாய, த்வகாதிகதஸ்ய விஶேஷமாஹ-அந்தஃஶல்யஸ்ய லக்ஷணமாஹ-த்யாமமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விஶேஷேண புநஸ்த்வக்கதே ஶல்யே ஶோபோ விவர்ணஸ்ததா கடிநோ தீர்கஶ்ச ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்வக்கதஶல்யஸ்ய லக்ஷணமாஹ-விஶேஷாதிதி| விஶேஷாதிதி வசநாத் ஸாமாந்யலக்ஷணமப்யத்ர ஜ்ஞேயம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மாஂஸகதே ஶல்யே சோஷஃ ஸ்யாத்| 'ஸர்வாங்கீணஸ்தீவ்ரோऽரதிமாந் தாஹஶ்சோஷ உச்யதே' இத்யாஹுஃ| ததா ஶோபோ விவர்த்ததே| ததா, பீடநஸ்யாக்ஷமத்வஂ பாகஶ்ச, ஶல்யமார்கஶ்ச ரோஹஂ ந யாதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாஂஸகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-மாஂஸஸ்த இதி| சோஷஃ-ஆசூஷணேநேவ வ்யதா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பேஶீமத்யகதே மாஂஸகதேந துல்யஂ லக்ஷணம், ஶோதஂ வர்ஜயித்வா| மாஂஸாவயவவிஶேஷோ தீர்கதந்த்வாகதிஃ பேஶீத்யுச்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பேஶீகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-பேஶ்யந்தரகத இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நாயுகே ஶல்யே ஸ்த்ராயுஜாலஸ்யாக்ஷேபாத்யாஃ ஸ்யுஃ| ஆக்ஷேபஃ-ஆகர்ஷணம்| ஸஂரம்பஃ-க்ஷோபஃ| ஸ்தம்பஃ-ஸ்தப்ததா| வேதநாஶூலம்| ஏதச்ச-ஸ்த்ராயுகஂ ஶல்யஂ, துஃகேந ஹர்துஂ ஶக்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்நாயுகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஆக்ஷேப இதி| ஏதத்-ஸ்நாயுகதமந்யேப்யோ துர்ஹரஂ ச|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸிராஶ்ரிதே ஶல்யே ஸிராணாமாநாஹஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶிராகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஶிராத்மாநமிதி| ஶிராத்மாநஂ-ஶிராணாஂ வாயுர்பூர்ணத்வம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்ரோதோகதே ஶல்யே ஸ்ரோதஸாஂ ஸ்வகர்மகுணயோர்ஹாநிஃ ஸ்யாத்| யதா,-கண்டஸ்ரோதஃஸ்திதே ஶல்யே பாநாப்யவஹரணஸ்ய நிரோதோ ஜாயதே குணோऽபி யஸ்தஸ்யாப்ரதுஷ்டத்வாதிலக்ஷணஃ ஸோऽப்யஸ்ய ஹீயத இதி| ஏவமந்யேஷாஂ ஸ்வகர்மகுணஹாநிர்வ்யாக்யேயா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்ரோதோகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஸ்வகர்மகுணஹாநிரிதி| ஸ்வகர்ம-ப்ராணாதீநாஂ யதாவத்வஹநம்| ஸ்வகுணோ-மார்தவாதிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தமநீஸ்தே ஶல்யே வாயுர்லோஹிதஂ ஸபேநஂ ப்ரேரயேத்| ததா ஸஶப்தோ மருந்நிர்யாதி, ஹல்லாஸஶ்சாங்கபீடாயுக்தஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தமநீகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-தமநீஸ்த இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸ்திஸந்திப்ராப்தே ஶல்யே பலவாந் ஸங்கர்ஷஃ-க்ஷோபஃ, ஸ்யாத்| ததா, அஸ்திபூர்ணதா ச ஜாயதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஸ்திஸந்திகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஸங்கர்ஷ இதி| பலவாந் ஸங்கர்ஷஃ-துஃஸஹஸங்கட்டநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸ்திஸ்தே ஶல்யே, அநேகாகாராஃ (நைகரூபாஃ)-நாநாவிதாஃ, ருஜோ- பக்நரூக்ணமதிதபீடிதாவநுந்நப்ராயாஃ ஸ்யுஃ, ஶோபஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஸ்திகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-நைகரூபா இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸந்திகதே ஶல்யே தத்வதேவ-அஸ்திஸ்தஶல்யேந துல்யஂ லக்ஷணம்| ததா, ஸந்திஸ்தஶல்யாக்ராந்தாவயவஸ்ய சேஷ்டாநிவத்திஃ-வ்யாபாரோபரமஶ்ச பவதி| பூர்வமஸ்திஸந்திகதஸ்ய ஶல்யஸ்ய லக்ஷணமுக்தம்| அதுநா ஶரீரஸந்திகதஶல்யஸ்ய லக்ஷணம்| அந்யோ ஹி ஶரீரஸந்திஃ| ததா ச ராஜயக்ஷ்மநிதாநே வக்ஷ்யதி (ஹ. நி. அ. ௫|௫)-"ஶரீரஸந்தீநாவிஶ்ய" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸந்திகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-தத்வதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦--கோஷ்டஸஂஶ்ரிதே-உதராஶ்ரிதே ஶல்யே, ஆடோபஃ-க்ஷோபஃ ததாऽऽநாஹோ-ஜடராத்மாநம், ததா வ்ரணமுகேऽந்நஶகந்மூத்ரதர்ஶநஂ ச ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கோஷ்டகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ஆடோப இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மர்மஸ்தஂ ஶல்யஂ மர்மவித்தோபலக்ஷணைர்வித்யாத்-ஜாநீயாத்| மர்மவித்தஸ்ய ச லக்ஷணஂ ஸங்க்ரஹே கதிதம்| யதா (ஶா. அ. ௭) "தேஹப்ரஸுப்திர்குருதா ஸம்மோஹஃ ஶீதகாமிதா| ஸ்வேதோ மூர்ச்சா வமிஃ ஶ்வாஸோ மர்மவித்தஸ்ய லக்ஷணம்||" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மர்மகதஸ்ய லக்ஷணமாஹ-வித்யாதிதி| உபலக்ஷணஂ லக்ஷணம்| தச்ச "வித்தேऽஜஸ்ரமஸக்ஸ்ராவோ" இத்யாதிநா ஶாரீரகே (ஹ.ஶா. அ. ௪/௪௭) வக்ஷ்யதே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ந கேவலஂ ஸாமாந்யலக்ஷணேந-த்யாமாதிநா, ததா த்வகாதிஸ்தஶல்யவிஶேஷலக்ஷணேந, த்வகாதிஸ்தஂ ஶல்யஂ லக்ஷயேத்| யாவத் யதாஸ்வஂ பரிஸ்ராவைஸ்ததாऽநுரூபைர்விபாவயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்வக்கதாதீநாஂ ஸ்ராவதோ லக்ஷணமாஹ-யதாஸ்வமிதி| யதாஸ்வமிதி யத்ர யதாஶ்ரித்தஂ த்ரவஂ தத்ர தத்ஸ்ரவதி| யதா,- த்வக்கதே லஸீகா, ஶிராதிகதே ரக்தம், அஸ்திகதே மஜ்ஜா இத்யாதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்-ப்ராங்நிர்திஷ்டஂ ஶல்யஂ, ருஹ்யதே-ரோஹஂ யாதி| கிம்பூதாநாஂ புஂஸாம் ? வமநவிரேசநாதிபிஃ ஶுத்ததேஹாநாம்| ருஹ்யத இதி கர்மகர்தரீதி கேசித், தச்ச ந யுக்தம்| யதஃ கர்மஸ்தபாவகாநாஂ கர்மஸ்தக்ரியாணாஂ ச கர்தா கர்மவத்பவதி| ந கர்தஸ்தபாவகாநாஂ ந ச கர்தஸ்தக்ரியாணாமித்யுக்தம்| ருஹிஶ்ச கர்தஸ்தக்ரியஃ| தஸ்மாத் ரோஹதீதி ருட்| ருடிவாசரதீதி க்யஙந்தோऽயம்| ரூடாபாஸோ ஹ்யயம், ந து ஸம்யக்ரூடஃ| ததா ச வக்ஷ்யதி-"தோஷகோப" இத்யாதி| தஸ்மாதஸ்ய ரூடாபாஸத்வாதேஷைவ வ்யுத்பத்திர்யுக்தா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அந்தஃஶல்யோऽபி ஸ்வகுணேநைவ ரூடோ வ்ரணோ பவதீத்யாஹ-ருஹ்யத இதி| ருஹ்யதே ஸ்வயமேவ| கர்மகர்தர்யாத்மநேபதம்| தத்-ஶல்யம்| ஶல்யேந ஶல்யக்ஷதஂ லக்ஷ்யதே, தஸ்யைவரோபணார்ஹத்வாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-யதஸ்தச்சல்யமஸம்யக்ரூடத்வாத் பூயோऽபி பாததே| ப்ராக்கதபாதமபி புநரபி பீடாஂ ஜநயதி| குதோ ஹேதோஃ ? இத்யாஹ-தோஷகோபஶ்சாபிகாதஶ்ச, தாவாதீ யேஷாஂ தாவநலங்கநாதீநாஂ தே ஏவஂ, தைஃ க்ஷோபஃ-ஸஂரம்பஃ, தஸ்மாத்| தோஷகோபக்ஷோபாத் அபிகாதாதிக்ஷோபாத் பாததே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-த்வகாதிநஷ்டே ஶல்யே மித்யாரூடத்வாததஶ்யதாஂ ப்ராப்தே ஸதி ஶல்யபரிஜ்ஞாநார்தமிதமாஹ-அந்தஃஶல்யஂ ரூடமபி புநர்பாதத இத்யாஹ தோஷகோபேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தேஷு த்வங்நஷ்டாதிஷு ஶல்யேஷு மத்யே, த்வங்நஷ்டஂ யத்ர ப்ரதேஶே ஸ்யாத் தத்ர-தஸ்தாநே, அப்யங்காதிபிர்லௌஹித்யஶூலதாஹக்ஷோபாஃ ஸ்யுஃ| யத்ர வா ஸ்தாநே கதஂ ஸ்த்யாநஂ யோஜிதஂ விலீயதே தத்ஸ்தாநஂ ஶல்யவத்-ஸஶல்யஂ வதேத்| யத்வா லேபஃ-சந்தநாதிநா தத்தோ, யத்ராஶ்வேவ ஶுஷ்யதி, தத்ஸ்தாநஂ-த்வக்தேஶஂ, ஶல்யவஜ்ஜாநீயாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அத நஷ்டஶல்யஜ்ஞாநோபாயஃ| தத்ர த்வங்நஷ்டஸ்யோபாயமாஹ-த்வங்நஷ்ட இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மாஂஸப்ரணஷ்டஂ-மாஂஸேநாதஶ்யதாஂ ப்ராப்தஂ, ஸஂஶுத்த்யா-வமநவிரேசநாதிகயா, யத்கர்ஶநஂ-கஶத்வஂ கதஂ, தஸ்மாத் ஶ்லததாஂ ஶிதிலத்வஂ ப்ராப்தஂ, க்ஷோபாத்- அநேகப்ரகாராத்வேதநாரூபாத், ததா ராகாதிபிர்லக்ஷயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாஂஸநஷ்டஸ்யோபாயமாஹ ஶல்யஸ்ய க்ஷோபாத்யத்ர ராகாதயஸ்தத்ர ஶல்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்வதிதி தேந-மாஂஸப்ரணஷ்டேந, துல்யஂ வர்ததே| யதா,-ஶுத்த்யா கர்ஶநாத் ஶ்லததாஂ கதஂ க்ஷோபாத்ராகாதிபிர்லக்ஷயேதிதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பேஶ்யாதிஷு த்ரிஷு நஷ்டஸ்யோபாயமாஹ-தத்வதேவேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸ்திஷு நஷ்டஂ ஶல்யமஸ்த்நாமப்யஞ்ஜநாதிபிர்லக்ஷயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஸ்திநஷ்டஸ்யோபாயமாஹ-அஸ்திஷ்விதி| 'க்ஷோபாத்ராகாதிபிஃ' இத்யநுவர்ததே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸந்திநஷ்டஂ ஶல்யமஸ்திநஷ்டஶல்யவல்லக்ஷயேத் ஸஂ-ஸ்நாயுஶிராஸ்ரோதோதமநீஷு நஷ்டே ஶல்யே, அஸமே பதி-விஷமே மார்கே, ரதமாரோப்ய ரோகிணஂ-ஶல்யவந்தஂ, ஶீக்ரஂ நயேத்-ஆஶ்வேவ தேஶாந்தரஂ ப்ராபயேத்| கிம்பூதஂ ரதம் ? கண்டஂ சக்ரம் யஸ்ய ஸ கண்டசக்ரஃ, தம்| ததஸ்தஸ்ய-ரதஸ்ய, ஸஂரம்பாத்-க்ஷோபாத், ஶல்யமாதிஶேத்-லக்ஷயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸந்திநஷ்டஸ்யோபாயமாஹ-ப்ரஸாரணாகுஞ்சநத இதி| அஸ்திவத்-அப்யஞ்ஜநாதிபிஶ்ச| ஆ ர௦-ஸ்நாய்வாதிஷு சதுர்ஷுநஷ்டஸ்யோபாயமாஹ-நஷ்ட இதி| அஸமே பதி-உச்சநீசே மார்கே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மர்மநஷ்டஂ ஶல்யஂ பதக் நாபிஹிதம்| குதஃ ? தேஷாஂ-மர்மணாஂ, மாஂஸாதிரேவ ப்ராங்நிர்திஷ்டோ யதஃ ஸஂஶ்ரயோ, ந து பதங்மர்மாணி வித்யந்தே| { ததா ச ஸங்க்ரஹே(ஸூ. அ. ௩௭)-"மர்மப்ரணஷ்டேऽப்யநந்யபாவாந்மாஂஸாதிப்யோ மர்மணாமுக்தஂ பரீக்ஷணஂ பவதி|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஏவஂ விஶேஷேண நஷ்டஶல்யலக்ஷணமுக்த்வா ஸாமாந்யேந நஷ்டஶல்யதிஶஂ லக்ஷயிதுமாஹ-மர்மநஷ்டஸ்யோபாயாநுக்தௌ ஹேதுமாஹ-மர்மநஷ்டமிதி| தேஷாஂ-மர்மணாஂ, மாஂஸாதிகதத்வாத்-மாஂஸாதிநஷ்டகதநேநைவோக்தத்வாத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸாமாந்யேந-ஸாமாந்யலக்ஷ்ணேந, க்ஶேபிண்யா க்ரியயா-ஸஂரம்போத்பாதகேந கர்மணா ஶ்வஸநப்ராணாயாமாதிகேந, யத் ஸருக் ஸ்தாநஂ தத் ஸஶல்யஂ ஜாநீயாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நஷ்டஸ்ய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ-ஸாமந்யேநேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வத்தஂ-வர்துலம்| பது-பார்ஶ்வாபரபார்ஶ்வாப்யாஂ யத்பரிச்சித்யதே| சதுஷ்கோணஂ-சதுரஸ்ரம்| த்ரிபுடஂ-த்ர்யஸ்ரம்| ஸமாஸதஃ-ஸங்க்ஷேபேண|| அதஶ்யஸ்ய-அநுபலப்தஸ்ய, ஶல்யஸ்ய ஸஂஸ்தாநஂ-ஆகதிஂ, வ்ரணாகத்யா-வ்ரணஸஂஸ்தாநேந, விபாவயேத்-வித்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அதுநைஷாமாகர்ஷணோபாயஂ நிருபயந்நாஹ-அதஶ்யஸ்ய ஶல்யஸ்யாகதிர்வ்ரணாகத்யா ஜ்ஞேயாத்யாஹ-வத்திமிதி| வத்தஂ-கோணரஹிதம்| பது-த்விகோணம்| த்ரிபுடஂ-த்ரிகோணம்| ஸஂஸ்தாநஂ-ஆகதிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தேஷாஂ-அதஶ்யாநாஂ ஶல்யாநாம்| ஆகர்ஷணோபாயௌ தௌ ப்ரதிலோமாநுலோமகௌ| ப்ரதிலோமஃ-ஶரீராந்தஃப்ரவேஶவிபர்யயஃ| அநுலோமஃ-ஶரீராந்தஃப்ரவேஶாநுகதஃ| ப்ரதிலோமாநுலோமயோர்நிர்ஹரணவிஷயமாஹ-

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶல்யாஹரணோபாயபேதாநா(வா)ஹ-தேஷாமிதி| யத்ர ப்ரதிகூலமாஹரணஂ ஸ ப்ரதிலோமஃ, யத்ராநுகூலஂ ஸோऽநுலோமஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தயோஃ-ப்ரதிலோமாநுலோமயோர்விபர்யயஃ, தஸ்மாத்விபர்யயாத், அநுலோமஂ பராசீநமாநயேதித்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தயோர்விஷயமாஹ-அர்வாசீநபராசீந இதி| அர்வாசீநஂ-அதோகதம், தத்விபர்யயாதூர்த்வஂ நிர்ஹரேத்| பராசீநஂ-ஊர்த்வகதம், தத்விபர்யயாததோ நிர்ஹரேத்| ஊர்த்வஂ நிர்ஹரணஂ-ப்ரதிலோமம், அதஃ-அநுலோமம்| உக்தஂ ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௩௭)-"ப்ரதிலோமமர்வாசீநமாநயேத், அநுலோமஂ பராசீநம்|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-திர்யக்கதஂ ஶல்யஂ யதோ-யஸ்மாத்தேஹதேஶாத், சித்வா-விலுப்ய, ஸுகாஹார்யஂ ஸம்பத்யதே-ஸுகேநாஹர்துஂ ஶக்யதே, ததஃ-தஸ்மாத்தேஹதேஶாத், சித்த்வோத்தரேத்| சித்த்வேத்யத்ர யத்யபி கர்ம கிஞ்சிந்ந நிர்திஷ்டஂ, ததாऽபி த்வங்மாஂஸாதீநாஂ யோக்யத்வாத்தேஷாமேவ கர்மத்வஂ போத்யம்| மாஂஸாதீநி சித்த்வோத்தரேதித்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-திர்யக்கதஂ த்வவஸ்தாபேதேநோபயோர்விஷய இத்யாஹ-ஸுகாஹார்யமிதி| திர்யக்கதஂ யேநோபாயேந ஸுகாஹார்யஂ தேந ஹரேத்| ப்ரவேஶபார்ஶ்வாதந்யேந பார்ஶ்வேந யதா ஸுகாஹார்யஂ ததா சித்த்வா-ஶஸ்த்ரேண த்வாரஂ கத்த்வா, ஹரேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶல்யமுரோகதமுரஃஸ்தஂ கக்ஷாஸ்தஂ வங்க்ஷணஸ்தஂ பார்ஶ்வஸ்தஂ ச ந நிர்காத்யஂ-ந நிர்காதநீயம்| ததா ப்ரதிலோமஂ-நாநுலோமகதஂ, ததாऽநுத்துண்டஂ வாரிபுத்புதவந்நோந்நதஂ, ததா சேத்யஂ ஶல்யஂ, ததா பதுமுகஂ-விஸ்தீர்ணாநநஂ, ச ந நிர்காத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ந ச ஸர்வமேவ ஶல்யமாஹரணீயமித்யாஹ-உரோகதாதிஷு ஶல்யேஷு நிர்காதநஂ நிஷேததி-ஶல்யமிதி| ப்ரதிலோமஂ-ஊர்த்வகதம்| அநுத்துண்டஂ-அதஶ்யமுகம்| சேத்யஂ-சேதநார்ஹம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-விஶல்யஂ ஹந்தீதி விஶல்யக்நம்| தாவஜ்ஜீவதி யாவத்ஸஶல்யஃ| ஶல்யாபாயே து ம்ரியதே தந்நாஹரேதேவ| விஶல்யஸ்ய தஸ்ய ப்ராணஹரணத்வாத்| ஏதத்ஸ்வரூபஂ மர்மவிபாகே ஸ்பஷ்டஂ கத்வா வக்ஷ்யதே| நஷ்டஂ வேதி வாஶப்தஶ்சார்தே| நஷ்டஂ-அதஶ்யதாஂ ப்ராப்தஂ ச, யந்நிருபத்ரவஂ-தந்நிமித்தரோகரஹிதஂ, நாஹரேத், ப்ரத்யவாயபயாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநாஹரணீயஂ ஶல்யமாஹ-நைவாஹரேதிதி| விஶல்யக்நஂ-"உத்க்ஷேபௌ ஸ்தபநீ த்ரீணி விஶல்யக்நாநி தத்ர ஹி|" (ஹ.ஶா.அ. ௪/௫௫) இத்யுக்தேஷு மர்மஸு ஸ்திதம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கரப்ராப்யஂ-ஹஸ்தக்ராஹ்யஂ ஶல்யஂ, கரணைவாஹரேத்-நாபரேண கங்கமுகாதிநா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஹஸ்தாஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-அதேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இதரத்-அகரப்ராப்யஂ து ஶல்யஂ, தஶ்யஂ ஸிஂஹமுகாதிபிர்யந்த்ரைராஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸிஂஹமுகாதிஸ்வஸ்திகயந்த்ராஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-இதரதிதி| இதரத்-கரேணாப்ராப்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதஶ்யஂ புநஃ ஶல்யஂ வ்ரணஸஂஸ்தாநாதாகலய்ய கங்கமுகதிபிர்க்ரஹீதுஂ ஶக்யதே யதஸ்ததஸ்தைர்ஹரேத்| யத்ததோர்நித்யாபிஸம்பந்தாத்ததோபலம்பஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கங்கமுகாதிஸ்வஸ்திகயந்த்ராஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-அதஶ்யமிதி| 'இதரத்' இத்யநுவர்ததே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-த்வகாதிஸ்தஂ ஶல்யஂ ஸந்தஂஶாப்யாஂ நிர்ஹரேத்| ஆதிக்ரஹணாந்மாஂஸாதீநாஂ க்ரஹணம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸந்தஂஶாஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-ஸந்தஂஶாப்யாமிதி| த்வகாதீநி-த்வக்ஶிராஸ்நாயுபிஶிதாநி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸுஷிரஂ யச்சல்யஂ த்வகாதிஸ்தஂ தத்தாலயந்த்ராப்யாஂ ஹரேத்,-ந ஸஂதஶாப்யாம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தாலயந்த்ராஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-தாலாப்யாமிதி| ஸுஷிரஂ-ஸரந்த்ரம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸுஷிரஸ்தஂ புநஃ ஶல்யஂ நலகைஃ-நாடீயந்த்ரைஃ, ஆகர்ஷேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நாடீயந்த்ராஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-ஸுஷிரஸ்தஂ த்விதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶேஷஂ ஶல்யஂ ஶேஷைர்யந்த்ரைர்யதாயோகமாஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶேஷயந்த்ராஹார்யஂ ஶல்யமாஹ-ஶேஷஂ ஶேஷைரிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶஸ்த்ரேண வா பூர்வஂ விஶஸ்ய-மாஂஸாதீந் சித்த்வா, ததஃ- அநந்தரஂ, அபநீதரக்தஂ வ்ரணஂ விதாய, ஸர்பிஷா ஸ்வேதயித்வா, வஸ்த்ரபட்டாதிநா ஸர்பிமது பத்த்வா, ஆசாரிகஂ-ஸ்நேஹவித்யுக்தஂ "உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்" இத்யாதிகஂ, ஆதிஶேத்-கதயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-யந்த்ரேணாஹர்துமஶக்யஸ்ய ஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-ஶஸ்த்ரேண வேதி| விஶஸ்ய-விதார்ய| நிர்லோஹிதஂ-ஸ்ருதரக்தம்| ஆசாரிகஂ-ஆஹாராதிநியமம்| ["போஜநஂ து யதாஸாத்ம்யஂ" (ஹ.ஸூ.அ. ௨௯/௩௪) இத்யாதிவக்ஷ்யமாணோக்தம்|]

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸிராஸ்நாயுவிலக்நஂ புநஃ ஶல்யஂ ஶலாகயா சாலயித்வா ஶிதிலீகத்ய, ஆஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶிராஸ்நாயுவிலக்நஸ்யோபாயமாஹ-ஶிராஸ்நாயுவிலக்நமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஹதயே யதாஶ்ரிதஂ ஶல்யஂ தச்சீதஜலேந த்ராஸிதஸ்ய ஸ்தாநாந்தரகதஂ ஜ்ஞாத்வா, யதாயதஂ-யதாஸ்வஂ விஶிஷ்டயந்த்ரைஃ, ஶல்யஂ நிர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஹதயலக்நஸ்ய ஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-ஹதய இதி| யதாயதஂ-ஸ்தாநாநுரூபேண யந்த்ரேண| யதாமார்கஂ-மார்காநுரூபேண ஶோதநேந| துராகர்ஷஂ-ஹதயாதாக்ரஷ்டுமஶக்யம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அந்யதோऽபி-அந்யதேஶஸ்தமபி ஶல்யஂ, துராகர்ஷஂ-துஃகேநாக்ரஷ்டுஂ ஶக்யதே, தத் ஸ்வமார்கஂ நயேத் ததேவமேவாஹரேத், யதா ஹத்ஸ்தஂ ஶல்யம் ஸ்தாநாந்தரஂ ப்ராப்தஂ நிர்ஹார்யம்| ததா, யதாமார்கஂ-மார்காநதிக்ரமேண, அந்யதேஶஸ்தமபி ஶல்யமாகர்ஷணீயம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஹதயோபாயமந்யத்ராதிதிஶதி-அந்யதோऽபீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஸ்திதஷ்டே-அஸ்த்நி விதஷ்டே ஸ்பஷ்டே ஸதி ஶல்யே, நரஂ பலவந்தஂ பத்ப்யாஂ பீடயித்வா-ஆக்ரம்ய, தச்சல்யஂ விநிர்ஹரேத்| 'அஸ்திநஷ்டே' இதி வா பாடஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஸ்திலக்நஸ்யோபாயமாஹ-அஸ்திதஷ்ட இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-இத்யஶக்யே-அநேநாபி ப்ரகாரேணக்ரஷ்டுமஶக்யே ஶல்யே, கிங்கரைஃ-பத்யைஃ, மஹாபலைஃ ஸுகஹீதஸ்ய-ஸுஷ்ட்வவஷ்டப்தஸ்ய நரஸ்ய, ஶல்யஂ கங்கமுகாதிநா நிர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பூர்வோபாயாஶக்யஸ்யோபாயாந்தரமாஹ-இத்யஶக்ய இதி| ஸுகஹீதஸ்ய-ஸஶல்யேऽங்கே ஸம்யக்கதஸ்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததாப்யஶக்யே-ஏவமபி ஶல்ய ஆஹர்துமஶக்யே, வாரங்கஂ-ஶஸ்த்ராதிமயஸ்ய ஶல்யஸ்ய ஶிகாகாரஂ, வக்ரீகத்ய-குடிலதாஂ ப்ராபய்ய, ததோ தநுர்ஜ்யயா-ஸ்நாய்வாதிமய்யா, ஸுபத்தஂ கத்வா, அநந்தரஂ, வாஜிநஃ-அஶ்வஸ்ய, வக்த்ரகடகே பத்நீயாத்வைத்யஃ| கிம்பூதஃ ? ஸுஸமாஹிதஃ,-தத்கதமநாஃ| கிம்பூதஸ்ய வாஜிநஃ ? ஸுஸஂயதஸ்ய,-ஸுஷ்டு-ஶோபநஂ கத்வா, பத்தஸ்ய| கதஂ ஸுஸஂயதஸ்ய ? பஞ்சாங்க்யா, பஞ்சாநாமங்காநாஂ-சதுர்ணாஂ பாதாநாஂ முகஸஹிதாநாஂ, ஸமாஹாரஃ பஞ்சாங்கீ,-பந்தவிஶேஷஃ, தயா பஞ்சாங்க்யா, பத்தஸ்ய| அநந்தரஂ வாஜிநஂ கஶயா-சர்மயஷ்ட்யா, இதி-ஏவஂ, தாடயேத், யதா ஸ வாஜீ மூர்தாநமுந்நமயந்-உத்க்ஷிபந், வேகேந-பலேநாऽऽக்ராந்த்யா, ஶல்யமுத்தரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஏவமப்யஶக்யஸ்யோபாயமாஹ-ததாऽப்யஶக்ய இதி| வாரங்கஂ-ஶஸ்த்ர(ல்ய)மஸ்தகே ஶிகாகாரோऽவயவஃ| பஞ்சாங்கீ-சதுர்ஷு சரணேஷு முகே ச பந்தவிஶேஷஃ| தஂ-வாஜிநம்| இதி ஶப்தஸ்ததார்தே| ஶிர உத்க்ஷிப்ய வேகேந யதா ஶல்யமுத்தரேத் ததா தாடயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அதவா ஏவஂ-அநேந ப்ரகாரேண, வாரங்கஂ வக்ரதாஂ நீத்வா தநுர்ஜ்யயா ஸுபத்தஂ ஸம்பாத்ய ஸுஸமாஹிதோ பிஷக், வக்ஷஸ்ய ஶாகாமாநமய்ய தநுர்ஜ்யயைவ தஸ்யாஂ தத் பத்நீயாச்சல்யாகர்ஷணார்தம்| அத்ர ச யா ஶாகா கிங்கரஹஸ்தாதிவிமுக்தமாத்ரைவோர்த்வமுந்நம்யமாநா ஶல்யமுத்தரதி தாதஶீ கல்பநீயா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பூர்வோபாயாஸம்பவே உபாயாந்தரமாஹ-ஏவஂ வேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-துர்பலஂ-தநு, வாரங்கஂ யஸ்ய ஶல்யஸ்ய தச்சல்யஂ குஶாபிஃ-வஂஶாதிகம்பிகாபிஃ, பத்தா ஶல்யமாகர்ஷேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-துர்பலவாரங்கஸ்யோபாயமாஹ-பத்த்வேதி| குஶாபிஃ-கம்பிகாபிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶ்வயதுநா க்ரஸ்தஂ-ஆச்சாதிதஂ, வாரங்கஂ யஸ்ய ஶல்யஸ்ய தச்சல்யமாஹரேத்| கதம் ? யுக்திதஃ,-யதா யுஜ்யதே ததா, ஶோபமுத்பீட்ய-ஊர்த்வஂ பீடயித்வா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶோபக்ரஸ்தவாரங்கஸ்யோபாயமாஹ-ஶ்வயதுக்ரஸ்தவாரங்கமிதி| ஶோபோத்பீடநேந வாரங்கமுத்தாட்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-உத்துண்டிதஂ ஶல்யஂ-புத்புதவதபிமுகீபூதஂ, நாட்யா நிர்காத்ய-சாலயித்வா, ஹரேத்| கிம்பூதயா? முத்கரேணாஹதயா| முத்கரக்ரஹணமுபலக்ஷணார்தம், பாஷாணாதிபிரப்யாஹதயோத்துண்டிதஂ ஹரேதிதி வேத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-உத்துண்டிதஸ்யோபாயமாஹ-முத்கராஹதயேதி| தேநைந வா-நாடீஂ விநா முத்கரேணைவ, நிர்காத்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தைரேவ ச-முத்கராதிபிராஹதைஃ, அமார்கைருத்துண்டிதஂ-அமார்கோத்துண்டிதஂ, மார்கமாநயேத்-மார்கஂ ப்ராபயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அமார்கோத்துண்டிதஸ்யோபாயமாஹ-நயேதிதி| தத்து ஶல்யஂ மார்கஂ நயேத்-மார்கநயநபூர்வகமாஹரேத், நிர்காதநேநைவ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கர்ணஃ கர்ணௌ கர்ணா வா வித்யந்தே யேஷாஂ தே கர்ணிநஃ,-பல்லாதயஃ தேஷாஂ கர்ணஂ மதித்வா-பங்க்த்வா, ஶல்யஂ நிர்ஹரேத்| அதவா நாட்யாஸ்யேந-நாடீமுகேந, நிகஹ்ய நிர்ஹரேத்| "நாடீ பஞ்சமுகச்சித்ரா" (ஹ. ஸூ. அ. ௨௪|௧௩) இத்யேவமாதிக்ரந்தநிர்திஷ்டைர்நாடீயந்த்ரைர்நிர்ஹரேதித்யர்தஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கர்ணயுக்தஸ்யோபாயமாஹ-மதித்வேதி| நிர்கமப்ரதிபந்தகஃ ஶல்யாவயவஃ கர்ணாகாரத்வாத்-கர்ணஃ, தஂ மதித்வா ஸங்க்ஷோதநேந ஶிதிலீகத்ய, அதவா நாட்யாஸ்யேந-நாடீயந்த்ரமுகேந, நிகஹ்ய-நிஷ்பீடநேநைகீகத்ய|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அயஸ்காந்தேந-லோஹாகர்ஷகமணிவிஶேஷேண, நிஷ்கர்ணஂ ஶல்யஂ ததா விவதமுகஂ ஜு-ஸ்பஷ்டஂ கத்வாऽவஸ்திதம் நிர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நிஷ்கர்ணஸ்யோபாயமாஹ-அயஸ்காந்தேநேதி| அயஸ்காந்தோ-லோஹாகர்ஷகஃ பாஷாணஃ| விவதாஸ்யமஜுஸ்திதமிதி நிஷ்கர்ணஸ்ய விஶேஷணம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பக்வாஶயஸ்திதஂ ஶல்யஂ விரேசநேந விஶேஷேண நிர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பக்வாஶயகதஸ்யோபாயமாஹ-பக்வாஶயகதமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-துஷ்டவாதாதீநி சூஷணைர்நிர்ஹரேத்| சூஷணைரிதி பஹுவசநநிர்தேஶாச்சங்காதிபிரிதி போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-துஷ்டவாதாதீநாமுபாயமாஹ-துஷ்டவாதேதி| சூஷணைஃ-ஶங்காதிபிஃ||

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கண்டஸ்ரோதஃஸ்தே ஶல்யே ஸூத்ரஂ-கார்பாஸாதிஜஂ, பிஸேந கண்டே ப்ரவேஶயேத்- பிஸஸஂலக்நஂ ஸூத்ரஂ கத்வா ஶல்யநிர்ஹரணாய ப்ரவேஶயேதித்யர்தஃ| ஆத்தே-கஹீதே, ஶல்யே பிஸஸஂலக்நே, அநந்தரஂ ஶல்யஂ பிஸஸூத்ரஂ ஸமஂ-துல்யகாலஂ, ஆஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டகதஸ்யோபாயமாஹ-கண்டஸ்ரோதோகத இதி| பிஸேந-மணாலேந, ஆத்தே-கஹீதே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஜாதுஷே ஶல்யே கண்டஸ்ரோதஃப்ரவிஷ்டே தத் ஜாதுஷஂ ஶல்யஂ கண்டாதாநயேத்| கதம் ? இத்யாஹ-ஶலாகாஂ கண்டே க்ஷிப்த்வா| கதம் ? நாட்யா-நாடீயந்த்ரேண ப்ரக்ஷிப்ய கண்டதாஹபரிஹாரார்தம்| கீதஶீஂ ஶலாகாம் ? அத்பிஃ ஸ்திரீகதாஂ, நிர்வாபணத்வாரேண| தாஂ ததாவிதாம் ஶலாகாஂ கத்வா நாட்யைவ ஜாதுஷஂ ஶல்யஂ கண்டாதாநயேத்-ஆகர்ஷயேத்| ஜாதுஷமித்யத்ர"த்ரபுஜதுநோஃஷுக்" இத்யண் ஷுகாகமஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஜாதுஷஸ்யோபாயமாஹ-நாட்யாऽக்நிதாபிதாமிதி| அக்நிதாபிதாஂ ஶலாகாஂ நாட்யா கண்டே க்ஷிப்த்வா ததோऽப்ஸ்திரீகதாஂ-அபாஂ பாநேந ஸ்திரீகதாஂ, ஶல்யஸஂலக்நாஂ கத்வா ஜாதுஷஂலாக்ஷாமயஂ ஶல்யஂ, கண்டாதாநயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அஜாதுஷஂ-தாருவேண்வாதிமயஂ ஶல்யஂ, கண்டஸ்ரோதஃஸ்திதஂ ஜதுதிக்தாஂ-லாக்ஷாலிப்தாஂ, ஶலாகாமக்நிதாபிதாஂ நாட்யா க்ஷிப்த்வா பூர்வவச்சல்யமாஹரேத்| ஜதுதிக்தாமித்யுபலக்ஷணார்தம், ஸிக்தாதிதிக்தாமபி| யதா ஶலாகயா ஹர்துஂ யுஜ்யதே ததா கத்வேதி போத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அஜாதுஷஸ்யோபாயமாஹ-ஜதுதிக்தாமிதி| ஜதுதிக்தாஂ-லாக்ஷாலிப்தாஂ ஶலகாஂ, பூர்வவச்சல்யஸஂலக்நாஂ கத்வா ஜாதுஷாதந்யச்சல்யமாஹரேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கண்டகஂ-மத்ஸ்யாதிஜஂ, மாஂஸஸங்கேந புக்தஂ கண்டஸ்ரோதஸி ஸ்திதஂ, த்ரவைஃ-பாநீயாதிபிஃ ஸஹ, பீதேந கேஶோந்துகேநாக்ஷிபேத்| கேஶாநாஂ ஸமூஹஃ-கேஶோந்துகம், தேந| கிம்பூதேந கேஶோந்துகேந ? ஸூத்ரபத்தேந,-தீர்கஸூத்ரக்ரதிதேந| வமதஃ-வமநமாசரதஃ, கண்டகமேகதேஶஸக்தஸூத்ரஂ ஸஹஸைவாக்ஷிபேத்| ஏவஂ ச வமநத்ரவ்யஸஂஸ்கதைர்த்ரவைஃ கேஶோந்துகஂ பாதவ்யமித்யவதிஷ்டதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மத்ஸ்யாதிகண்டகஸ்யோபாயமாஹ-கேஶோந்துகேநேதி| ஸூத்ரபத்தேந கேஶோந்துகேந-கேஶபுஞ்ஜேந, த்ரவைஃ ஸஹ பீதேந வமதஃ ஸஹஸா கண்டகமாஹரேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தேந-கண்டகேந, இதரத்-கேஶோந்துகஂ, ப்ரமாதபீதமாஹரேத்| க்ஷதகண்டஶ்ச த்ரிபலாஂ மதுகதஸிதோபேதாமநுகண்டஂ லிஹ்யாத்| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௨௭|௧௯)-"அஸ்திஶல்யமந்யத்வாதிர்யக்கண்டாஸக்தமவேக்ஷ்ய கேஶோந்துகஂ தடைகஸூத்ரபத்தஂ த்ரவபக்தோபஹிதஂ பாயயேதாகண்டாத் பூர்ணகோஷ்டஂ ச வாமயேத்| வமதஶ்ச ஶல்யைகதேஶஸக்தஂ ஜ்ஞாத்வா ஸூத்ரஂ ஸஹஸா த்வாக்ஷிபேத்| மதுநா வா தந்ததாவநகூர்சகேநாபஹரேத் ப்ரணுதேத்வாऽந்தஃ|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கேஶோந்துகஸ்யோபாயமாஹ-தேநேதி| தேந-கண்டகேந த்ரவைஃ ஸஹ பீதேந, இதரத்-கேஶோந்துகம், ஆஹரேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முகநாஸாகதஂ ஶல்யஂ முகநாஸாப்யாமாஹர்துமஶக்யஂ-ஆக்ரஷ்டுஂ யந்ந ஶக்யதே, தத்பரதோ நுதேத்| ப்ரகதத்வாந்முகாத் பரதோ நாஸாயாஶ்ச பரதஃ| தஸ்மாத்யேந கேநசிதுபாயேந கோஷ்டஂ நயேதிதி கம்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஊர்த்வமாஹர்துமஶக்யஸ்யோபாயமாஹ-அஶக்யமிதி| பரதோ நுதேத்-கோஷ்டஂ நயேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ராஸஃ ஶல்யமிவ க்ராஸஶல்யஂ கண்டாஸக்தமந்தஃகோஷ்டாக்யஂ நயேத்| கதம் ? அபாஂ பாநஂ-அப்பாநஂ, தேந| ததா ஸ்கந்தகாதேந, ஸ்கந்தஸ்ய முஷ்ட்யாதிநா ஹநநஂ-ஸ்கந்தகாதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-க்ராஸஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-அப்பாநஸ்கந்தகாதாப்யாமிதி| அப்பாநஂ-உதகபாநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அக்ஷணீ ச வ்ரணஶ்ச, தத்ர ஶல்யாநி-அக்ஷிவ்ரணஶல்யாநி, ஸூக்ஷ்மாணி ச தாந்யக்ஷிவ்ரணஶல்யாநி ச-ஸூக்ஷ்மாக்ஷிவ்ரணஶல்யாநி, தாநி க்ஷௌ மாதிபிர்நிர்ஹரேத்| யோக்யதாவஶாத் கதாசித் க்ஷௌ மேந-கௌஶேயேந, கதாசித்வாலேந, கதாசிஜ்ஜலேந ச, நிர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-நதீதடாகாதிபதிதஸ்யாகஸ்மாத் யஸ்ய நரஸ்ய ஜலமந்தரே ப்ரவிஶேத்| தச்ச தோயஂ ஶல்யவதந்தஃஸ்திதஂ நிர்ஹார்யமிதி ததுபாயஂ தர்ஶயிதுமாஹ-ஸூக்ஷ்மாணாமக்ஷிகதாநாஂ வ்ரணகதாநாஂ சோபாயமாஹ-ஸூக்ஷ்மாக்ஷிவ்ரணஶல்யாநீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அபாஂ பூர்ணஂ நரஂ விதுநுயாத்| கிம்பூதம் ? அவக்ஶிரஸம், அவாக்-அதஃ, ஶிரோ-மூர்தா, யஸ்ய தம்| ததா ஆயதஂ-தீர்கஂ கத்வா, ததா தஂ நரஂ வாமயேத்வைத்யஃ| அதவா, ஆமுகஂ-முகஂ யாவத், பஸ்மராஶௌ நிகநேத்-ந்யஸேத்| ததோக்தம்-"உதகபூர்ணஸ்ய சக்ராத்யாரோபணேநோதகநிஃஸாரஃ கார்யஃ|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦- ஸர்வாங்ககதஸ்யோதகஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-அபாஂ பூர்ணமிதி| விதுநுயாத்-கம்பயேத், வாமயேச்ச வமநத்ரவ்யைஃ| அதவா முகபர்யந்தஂ பஸ்மராஶௌ நிகநேத்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கர்ணேऽம்புநா பூர்ணே ஸதி தைலவாரிணீ க்ஷிபேத்| கிஂ கத்வா ? ஹஸ்தேந மதித்வா-கரேண விலோட்ய| ததாऽதோமுகஂ கர்ணஂ ஹந்யாத்| வா-அதவா, சூஷயேத் நாட்யா வா ஶங்காதிபிஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கர்ணகதஸ்யோதகஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-கர்ணேऽம்புபூர்ண இதி| ஆசூஷயேத்-ஶங்காதிபிஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கீடே-பிபீலிகாஶதபத்யாதௌ, ஸ்ரோதஃஸ்திதே (ஸ்ரோதோகதே)-தோதகௌரவமேதாதிபிரநுமிதே, கர்ணஂ லவணாம்புநா பூரயேத்| அதவா ஸுக்தேந பூரயேத்| கிம்பூதேந? ஸுகோஷ்ணேந| மதே புநஸ்தஸ்மிந் கீடே க்லேதஹரோ விதிஃ கார்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கர்ணகதஸ்ய கீடஶல்யஸ்யோபாயமாஹ-கீடே ஸ்ரோதோகத இதி| லவணாம்புநா-லவணயுக்தேநாம்புநா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஜாதுஷாதிஶல்யஂ தேஹஜேநோஷ்மணா சிரஸ்திதஂ ப்ராயஶோ விலீயதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஜாதுஷாதிஶல்யஂ தேஹோஷ்மணைவ விலீயத இத்யாஹ-ஜாதுஷமிதி| விலீயதே-விநஶ்யதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மத்வேணுதார்வாதிஶல்யஂ தேஹோஷ்மணா ந விலீயதே| உபலஶப்ஸ்ய நபுஂஸகத்வஂ சிந்த்யம்| விஷாணாதிஶல்யஂ ப்ராயோ தேஹஜேநோஷ்மணா சிராதபி ந விலீயதே| அபி து நிர்புஜ்யதே-பதக்பவதி| சிராதபி ந பச்யதே குதஃ ? இத்யாஹ-தத்தீத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், தத்-விஷாணாதிஶல்யஂ, ஶீக்ரமேவ பலாஸஜீ பசதி| அதோ மாஂஸரக்தபாகாத்தேஹஜேந சோஷ்மணா ப்ராயோ நிர்புஜ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மதாதிஶல்யஂ தேஹோஷ்மணா ந விலீயத இத்யாஹ-மத்வேண்விதி| விஷாணாதிஶல்யஂ சிராதபி ந விலீயத இத்யாஹ-விஷாணேதி| ஏதேந மதாதிஶல்யஂ சிராத்விலீயத இத்யுக்தஂ பவதி| விஷாணவேண்வோருபயத்ரோபாதாநஂ விலயநாவிலயநதர்ஶநார்தம்| விலயநாபாவே ஹேதுமாஹ-ப்ராய இதி| நிர்புஜ்யதே-வக்ரீபவதி| தத்-அவிலயநஂ ஶல்யம், குடிலீபாவகதேந க்ஷோபேண யோ மாஂஸரக்தபாகஸ்தேந பஹிரேவ நிர்யாதி, ந து விலீயத இத்யர்தஃ| ப்ராயோக்ரஹணாத் ஸூசிதஂ ஹேதுஂ விநாऽப்யவிலயநஂ தர்ஶயதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மாஂஸாவகாடே-மாஂஸாந்தர்நிகூடே ஶல்யே ஸதி, யதி ஸ தேஶோ ந விதஹ்யதே-ந பச்யதே, யத்ர தத் திஷ்டதி ஶல்யம்| ததஸ்தஂ மர்தநேந ஸ்வேதநேந வா, கதாசித் ஶுத்த்யா-வமநாதிகயா, கதாசித்கர்ஷணேந, கதாசித்பஂஹணேந, கதாசித்தீக்ஷ்ணோபநாஹேந, கதாசித்தீக்ஷ்ணாந்நபாநேந, தீக்ஷ்ணஶப்தஸ்ய ஹி ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தஃ, கதாசித்தநஶஸ்த்ரபதாங்கநைஃ, ஶஸ்த்ரஸ்ய பதாநி-ஶஸ்த்ரபதாநி, கநாநி ஸஂஹிதநி, ச தாநி ஶஸ்த்ரபதாநி ச, தேஷாமங்கநஂ-லக்ஷணஂ, தைஃ| மர்தநாதிபிரேகேந த்வாப்யாஂ ஸர்வைர்வா யதாக்ரமஂ பூர்வஂ ஶல்யஂ பாசயித்வா ததஃ பாடநைஷணபேதநைர்ஹரேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-விதாஹோபாயமாஹ-ஶல்யே மாஂஸாவகாட இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶல்யாநி-தாதுவிஷாணவேண்வாதிஜாநி, ப்ரதேஶாஃ-த்வங்மாஂஸாதயஃ, யந்த்ராணி-ஸ்வஸ்திகாதீநி, தேஷாஂ பஹுரூபதாமவேக்ஷ்ய- நாநாகாரதாஂ ஜ்ஞாத்வா, தைஸ்தைருபாயைஃ-உக்தாநுக்தைர்விஜ்ஞாநஸாதநகாரணைஃ, மதிமாந்-பிஷக், ஶல்யஂ ஜாநீயாத் ததாऽऽகர்ஷேதிதி| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௩௭)-"வ்ரணே ப்ரஸந்நே ப்ராந்தேஷு நாதிஸ்பர்ஶாஸஹிஷ்ணுஷு| அல்பே ஶோபே ச தாபே ச நிஃஶல்யமிதி நிர்திஶேத்|" இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஶல்யாஹரண- விதிர்நாமாஷ்டாவிஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௮||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அநுக்தஶல்யஸங்க்ரஹார்தமுபாயமாஹ-ஶல்யப்ரதேஶயந்த்ராணாமிதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| ஶல்யாஹதிப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௨௮||