Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨
അഥാതോ രക്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो रक्ताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
വാതപിത്തകഫകൃതാനഭിഷ്യന്ദാന് പ്രതിപാദ്യ പരിശിഷ്ടം രക്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധമാഹ- അഥാത ഇത്യാദി||൧-൨||
Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩
മന്ഥം സ്യന്ദം സിരോത്പാതം സിരാഹര്ഷം ച രക്തജമ് | ഏകേനൈവ വിധാനേന ചികിത്സേച്ചതുരോ ഗദാന് ||൩||
मन्थं स्यन्दं सिरोत्पातं सिराहर्षं च रक्तजम् | एकेनैव विधानेन चिकित्सेच्चतुरो गदान् ||३||
🔊 Audio coming soon
മന്ഥമിത്യാദി| അത്ര മന്ഥസ്യ പ്രാഗുപാദാനം സ്യന്ദാദ്ഗരീയസ്ത്വഖ്യാപനാര്ഥമ്||൩||
Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪
വ്യാധ്യാര്താംശ്ചതുരോऽപ്യേതാന് സ്നിഗ്ധാന്കൌമ്ഭേന സര്പിഷാ | രസൈരുദാരൈരഥവാ സിരാമോക്ഷേണ യോജയേത് ||൪||
व्याध्यार्तांश्चतुरोऽप्येतान् स्निग्धान्कौम्भेन सर्पिषा | रसैरुदारैरथवा सिरामोक्षेण योजयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
തദേവ വിധാനമാഹ- വ്യാധ്യാര്താനിത്യാദി| വ്യാധിഭിരാര്താഃ പീഡിതാ വ്യാധ്യാര്താഃ| കൌമ്ഭേന ശതവര്ഷസ്ഥിതേനേത്യര്ഥഃ| രസൈരുദാരൈരഥവേതി മാംസരസൈരധികസ്നേഹൈര്വാ സ്നിഗ്ധാനിത്യര്ഥഃ| ദൂഷ്യഹരണം പ്രതിപാദയന്നാഹ- സിരേത്യാദി||൪||
Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൬
വിരിക്താനാം പ്രകാമം ച ശിരാംസ്യേഷാം വിശോധയേത് | വൈരേചനികസിദ്ധേന സിതായുക്തേന സര്പിഷാ ||൫|| (മജ്ജ്ഞാ വാ തദ്വിമിശ്രേണ മേദസാ തച്ഛൃതേന വാ) |൬|
विरिक्तानां प्रकामं च शिरांस्येषां विशोधयेत् | वैरेचनिकसिद्धेन सितायुक्तेन सर्पिषा ||५|| (मज्ज्ञा वा तद्विमिश्रेण मेदसा तच्छृतेन वा) |६|
🔊 Audio coming soon
ദൂഷ്യഹരണം പ്രതിപാദ്യ ദോഷഹരണം പ്രതിപാദയന്നാഹ- വിരിക്താനാമിത്യാദി| ശിരാംസീതി ബഹുവചനം പ്രതിരോഗാപേക്ഷയാ ദൂഷ്യേऽപഹൃതേ വിരേചനേന ദോഷഹരണം, തതഃ ശിരോവിരേചനം; തദപി സര്പിഷാ നതു തൈലേന, ഘൃതസ്യ ചക്ഷുഷ്യത്വാത്, രക്താവിരുദ്ധത്വാച്ച| തസ്യ സംസ്കാരമാഹ- വൈരേചനികസിദ്ധേനേതി; ശിരോവിരേചനദ്രവ്യസിദ്ധേന, കേചിത് ത്രിവൃതാദിദ്രവ്യസിദ്ധേനേത്യാഹുഃ| കേചിദത്ര ‘മജ്ജ്ഞാ വാ തദ്വിപക്വേന’ ഇത്യാദിപാഠം പഠന്തി, സ ചാനാര്ഷഃ||൫||
Adhikarana ൫ (൬) · Śloka ൬
തതഃ പ്രദേഹാഃ പരിഷേചനാനി നസ്യാനി ധൂമാശ്ച യഥാസ്വമേവ | ആശ്ച്യോതനാഭ്യഞ്ജനതര്പണാനി സ്നിഗ്ധാശ്ച കാര്യാഃ പുടപാകയോഗാഃ ||൬||
ततः प्रदेहाः परिषेचनानि नस्यानि धूमाश्च यथास्वमेव | आश्च्योतनाभ्यञ्जनतर्पणानि स्निग्धाश्च कार्याः पुटपाकयोगाः ||६||
🔊 Audio coming soon
അന്തഃശുദ്ധികരം ക്രിയാക്രമമുക്ത്വാ ബഹിഃശുദ്ധികരം ക്രിയാക്രമസങ്ഗ്രഹമുദ്ദിശന്നാഹ- തത ഇത്യാദി| ധൂമാശ്ച യഥാസ്വമാത്മീയാനതിക്രമേണ, രക്തസ്യ ദൂഷ്യസ്യ കഫാനുബന്ധേ കഫഹരദ്രവ്യവര്തികൃതാഃ, വാതാനുബന്ധേ തു സ്നൈഹികാഃ; ഏവമന്യത്രാപി യഥാസ്വമിതി സമ്ബന്ധനീയമ്| അഭ്യഞ്ജനമ് അഞ്ജനം; തച്ച പ്രസാദനം രക്തപിത്തേ, സവ്രണശുക്രാദൌ തു രോപണം; അന്യേ പുനരഭ്യഞ്ജനമേവ ശതധൌതഘൃതാദിനേച്ഛന്തി||൬||
Adhikarana ൬ (൭) · Śloka ൭
നീലോത്പലോശീരകടങ്കടേരീകാലീയയഷ്ടീമധുമുസ്തരോധ്രൈഃ | സപദ്മകൈര്ധൌതഘൃതപ്രദിഗ്ധൈരക്ഷ്ണോഃ പ്രലേപം പരിതഃ പ്രകുര്യാത് ||൭||
नीलोत्पलोशीरकटङ्कटेरीकालीययष्टीमधुमुस्तरोध्रैः | सपद्मकैर्धौतघृतप्रदिग्धैरक्ष्णोः प्रलेपं परितः प्रकुर्यात् ||७||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രലേപദ്രവ്യാണ്യാഹ- നീലോത്പലേത്യാദി| കടങ്കടേരീ ദാരുഹരിദ്രാ| കാലീയകം ദാരുഹരിദ്രാനുകാരി പ്രസിദ്ധമ്| ധൌതഘൃതപ്രദിഗ്ധൈഃ മിശ്രൈരിത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana ൭ (൮-൯) · Śloka ൯
രുജായാം ചാപ്യതിഭൃശം സ്വേദാശ്ച മൃദവോ ഹിതാഃ | അക്ഷ്ണോഃ സമന്തതഃ കാര്യം പാതനം ച ജലൌകസാമ് ||൮|| ഘൃതസ്യ മഹതീ മാത്രാ പീതാ ചാര്തിം നിയച്ഛതി | പിത്താഭിഷ്യന്ദശമനോ വിധിശ്ചാപ്യുപപാദിതഃ ||൯||
रुजायां चाप्यतिभृशं स्वेदाश्च मृदवो हिताः | अक्ष्णोः समन्ततः कार्यं पातनं च जलौकसाम् ||८|| घृतस्य महती मात्रा पीता चार्तिं नियच्छति | पित्ताभिष्यन्दशमनो विधिश्चाप्युपपादितः ||९||
🔊 Audio coming soon
പരിഷേചനാദ്യുദ്ദിഷ്ടം യദനിര്ദിഷ്ടം തത്പിത്താഭിഷ്യന്ദനിര്ദിഷ്ടദ്രവ്യൈരതിദിശന് ക്രിയാക്രമേऽനിര്ദിഷ്ടം ച നിര്ദിശന്നാഹ- രുജായാമിത്യാദി| രുജോ ഹി ഭവന്തി സിരാവ്യധാദികൃതവാതാനുബന്ധാത്, വാതാവൃതാദ്രക്താദ്വാ; തത്ര വാതജായാം തീവ്രരുജായാം മൃദവഃ സ്വേദാഃ, ദൂഷ്യരക്താവരോധാദ്ബഹുശോണിതജായാം ജലൌകഃപാതനം; വാതജായാമേവാന്തരമൌഷധം ഘൃതസ്യ മഹത്യാ മാത്രയാ പാനമ്; അല്പശോണിതജായാം പിത്താഭിഷ്യന്ദശമനോ വിധിഃ| നിയച്ഛതി നിവാരയതി||൮-൯||
Adhikarana ൮ (൧൦) · Śloka ൧൦
കശേരുമധുകാഭ്യാം വാ ചൂര്ണമമ്ബരസംവൃതമ് | ന്യസ്തമപ്സ്വാന്തരിക്ഷാസു ഹിതമാശ്ച്യോതനം ഭവേത് ||൧൦||
कशेरुमधुकाभ्यां वा चूर्णमम्बरसंवृतम् | न्यस्तमप्स्वान्तरिक्षासु हितमाश्च्योतनं भवेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ആശ്ച്യോതനമാഹ- കശേര്വിത്യാദി| അമ്ബരസംവൃതം വസ്ത്രവേഷ്ടിതം, ന്യസ്തം ക്ഷിപ്തം, ആന്തരിക്ഷോദകാലാഭേ ആകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠം ഭൂമിസ്ഥമുദകം ഗൃഹ്യതേ| കേചിത് പരിഷേകമപ്യനേനൈവേച്ഛന്തി||൧൦||
Adhikarana ൯ (൧൧-൧൨) · Śloka ൧൨
പാടല്യര്ജുനശ്രീപര്ണീധാതകീധാത്രിബില്വതഃ | പുഷ്പാണ്യഥ ബൃഹത്യോശ്ച ബിമ്ബീലോടാച്ച തുല്യശഃ ||൧൧|| സമഞ്ജിഷ്ഠാനി മധുനാ പിഷ്ടാനീക്ഷുരസേന വാ | രക്താഭിഷ്യന്ദശാന്ത്യര്ഥമേതദഞ്ജനമിഷ്യതേ ||൧൨||
पाटल्यर्जुनश्रीपर्णीधातकीधात्रिबिल्वतः | पुष्पाण्यथ बृहत्योश्च बिम्बीलोटाच्च तुल्यशः ||११|| समञ्जिष्ठानि मधुना पिष्टानीक्षुरसेन वा | रक्ताभिष्यन्दशान्त्यर्थमेतदञ्जनमिष्यते ||१२||
🔊 Audio coming soon
രക്താഭിഷ്യന്ദേऽഞ്ജനമാഹ- പാടലീത്യാദി| ശ്രീപര്ണീ കാശ്മരീ| ധാത്രീ ആമലകീ, ബിമ്ബീലോടോ ഭില്ലോടോ ഹിമാദ്രിജോ വൃക്ഷഃ| വിരേചനാദിഭിര്വിശുദ്ധദോഷസ്യ പുരുഷസ്യ ശേഷദോഷോപശാന്ത്യര്ഥമഞ്ജനം യോജ്യം, ന പുനരശുദ്ധദോഷസ്യേതി||൧൧-൧൨||
Adhikarana ൧൦ (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
ചന്ദനം കുമുദം പത്രം ശിലാജതു സകുങ്കുമമ് | അയസ്താമ്രരജസ്തുത്ഥം നിമ്ബനിര്യാസമഞ്ജനമ് ||൧൩|| ത്രപു കാംസ്യമലം ചാപി പിഷ്ട്വാ പുഷ്പരസേന തു | വിപുലാ യാഃ കൃതാ വര്ത്യഃ പൂജിതാശ്ചാഞ്ജനേ സദാ ||൧൪||
चन्दनं कुमुदं पत्रं शिलाजतु सकुङ्कुमम् | अयस्ताम्ररजस्तुत्थं निम्बनिर्यासमञ्जनम् ||१३|| त्रपु कांस्यमलं चापि पिष्ट्वा पुष्परसेन तु | विपुला याः कृता वर्त्यः पूजिताश्चाञ्जने सदा ||१४||
🔊 Audio coming soon
ചന്ദനമിത്യാദി| പത്രം പത്രകമ്| അഞ്ജനം രസാഞ്ജനമ്| പുഷ്പരസേനേതി മധുനേത്യര്ഥഃ| വിപുലാ യാസ്താ ഏവ മന്ഥാദിഷു ചതുര്ഷു ലേഖനാദികര്മണി സാമര്ഥ്യാത് പൂജിതാ വര്തയഃ| തദുക്തം,- “ഹരേണുമാത്രാ വര്തിഃ സ്യാല്ലേഖനസ്യ പ്രമാണതഃ| പ്രസാദനസ്യ ചാധ്യര്ധാ ദ്വിഗുണാ രോപണസ്യ തു”- ഇതി||൧൩-൧൪||
Adhikarana ൧൧ (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൭
സ്യാദഞ്ജനം ഘൃതം ക്ഷൌദ്രം സിരോത്പാതസ്യ ഭേഷജമ് | തദ്വത്സൈന്ധവകാസീസം സ്തന്യഘൃഷ്ടം ച പൂജിതമ് ||൧൫|| മധുനാ ശങ്ഖനൈപാലീതുത്ഥദാര്വ്യഃ സസൈന്ധവാഃ | രസഃ ശിരീഷപുഷ്പാച്ച സുരാമരിചമാക്ഷികൈഃ ||൧൬|| യുക്തം തു മധുനാ വാऽപി ഗൈരികം ഹിതമഞ്ജനേ |൧൭|
स्यादञ्जनं घृतं क्षौद्रं सिरोत्पातस्य भेषजम् | तद्वत्सैन्धवकासीसं स्तन्यघृष्टं च पूजितम् ||१५|| मधुना शङ्खनैपालीतुत्थदार्व्यः ससैन्धवाः | रसः शिरीषपुष्पाच्च सुरामरिचमाक्षिकैः ||१६|| युक्तं तु मधुना वाऽपि गैरिकं हितमञ्जने |१७|
🔊 Audio coming soon
മന്ഥാദീനാം ചതുര്ണാം സാമാന്യചികിത്സിതമുക്ത്വാ സിരോത്പാതേ വിശേഷചികിത്സിതമാഹ- സ്യാദഞ്ജനമിത്യാദി| അഞ്ജനം രസാഞ്ജനം , ഘൃതം ഗവ്യഘൃതമ്| നേപാലീ മനഃശിലാ| മരിചം പ്രസിദ്ധം, കേചിത് മരിചശബ്ദേന സിതമരിചം ശോഭാഞ്ജനഫലാപരപര്യായം വദന്തി| ഗൈരികം സ്വര്ണഗൈരികമ്| ഏതാന്യഞ്ജനാന്യര്ധശ്ലൌകികാന്യപ്യുക്താനി||൧൫-൧൬||-
Adhikarana ൧൨ (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮
സിരാഹര്ഷേऽഞ്ജനം കുര്യാത് ഫാണിതം മധുസംയുതമ് ||൧൭|| മധുനാ താര്ക്ഷ്യജം വാऽപി കാസീസം വാ സസൈന്ധവമ് | വേത്രാമ്ലസ്തന്യസംയുക്തം ഫാണിതം ച സസൈന്ധവമ് ||൧൮||
सिराहर्षेऽञ्जनं कुर्यात् फाणितं मधुसंयुतम् ||१७|| मधुना तार्क्ष्यजं वाऽपि कासीसं वा ससैन्धवम् | वेत्राम्लस्तन्यसंयुक्तं फाणितं च ससैन्धवम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
സിരാഹര്ഷ ഇത്യാദി| ഫാണിതം മധുയുക്തമേകമഞ്ജനമിതി; മധുയുക്തം താര്ക്ഷ്യജം ദ്വിതീയമഞ്ജനം, തത്ര താര്ക്ഷ്യജം രസാഞ്ജനം; കാസീസം സസൈന്ധവം മധുയുക്തം തൃതീയമഞ്ജനം; വേത്രാമ്ലസ്തന്യസംയുക്തം ഫാണിതം ചതുര്ഥമഞ്ജനം; തത്ര വേത്രാമ്ലമ് അമ്ലവേതസം, അന്യേ തു വേത്രം വേത്രകരീരം, അമ്ലമ് അമ്ലവേതസമ്, അമ്ലീകാ വേതി വ്യാഖ്യാനയന്തി; യത്തു ജേജ്ജടാചാര്യേണ ദൂഷിതമ്||൧൭-൧൮||
Adhikarana ൧൩ (൧൯-൨൩) · Śloka ൨൪
പൈത്തം വിധിമശേഷേണ കുര്യാദര്ജുനശാന്തയേ | ഇക്ഷുക്ഷൌദ്രസിതാസ്തന്യദാര്വീമധുകസൈന്ധവൈഃ ||൧൯|| സേകാഞ്ജനം ചാത്ര ഹിതമമ്ലൈരാശ്ച്യോതനം തഥാ | സിതാമധുകകട്വങ്ഗമസ്തുക്ഷൌദ്രാമ്ലസൈന്ധവൈഃ ||൨൦|| ബീജപൂരകകോലാമ്ലദാഡിമാമ്ലൈശ്ച യുക്തിതഃ | ഏകശോ വാ ദ്വിശോ വാऽപി യോജിതം വാ ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ ||൨൧|| സ്ഫടികം വിദ്രുമം ശങ്ഖോ മധുകം മധു ചൈവ ഹി | ശങ്ഖക്ഷൌദ്രസിതായുക്തഃ സാമുദ്രഃ ഫേന ഏവ വാ ||൨൨|| ദ്വാവിമൌ വിഹിതൌ യോഗാവഞ്ജനേऽര്ജുനനാശനൌ | സൈന്ധവക്ഷൌദ്രകതകാഃ സക്ഷൌദ്രം വാ രസാഞ്ജനമ് ||൨൩|| കാസീസം മധുനാ വാऽപി യോജ്യമത്രാഞ്ജനേ സദാ |൨൪|
पैत्तं विधिमशेषेण कुर्यादर्जुनशान्तये | इक्षुक्षौद्रसितास्तन्यदार्वीमधुकसैन्धवैः ||१९|| सेकाञ्जनं चात्र हितमम्लैराश्च्योतनं तथा | सितामधुककट्वङ्गमस्तुक्षौद्राम्लसैन्धवैः ||२०|| बीजपूरककोलाम्लदाडिमाम्लैश्च युक्तितः | एकशो वा द्विशो वाऽपि योजितं वा त्रिभिस्त्रिभिः ||२१|| स्फटिकं विद्रुमं शङ्खो मधुकं मधु चैव हि | शङ्खक्षौद्रसितायुक्तः सामुद्रः फेन एव वा ||२२|| द्वाविमौ विहितौ योगावञ्जनेऽर्जुननाशनौ | सैन्धवक्षौद्रकतकाः सक्षौद्रं वा रसाञ्जनम् ||२३|| कासीसं मधुना वाऽपि योज्यमत्राञ्जने सदा |२४|
🔊 Audio coming soon
രക്താര്ജുനചികിത്സാമാഹ- പൈത്തമിത്യാദി| പൈത്തം പിത്താഭിഷ്യന്ദോദിതമ്| അത്ര അര്ജുനേ| അമ്ലൈഃ ധാന്യാമ്ലാദിഭിഃ| തത്ര ഇക്ഷുക്ഷൌദ്രാദിഭിഃ സേകാഞ്ജനേ കര്തവ്യേ, അമ്ലൈഃ പുനരാശ്ച്യോതനമേവ കര്തവ്യമ്| അര്ജുനേऽപരമപ്യാശ്ച്യോതനമാഹ- സിതേത്യാദി| ഏതൈഃ സിതാദിഭിര്ദാഡിമാമ്ലപര്യന്തൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈര്വാ യുക്തിതോ ദോഷബലാപേക്ഷയാऽऽശ്ച്യോതനം കാര്യമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| അര്ജുനേऽഞ്ജനമാഹ- സ്ഫടികമിത്യാദി| വിദൃമഃ പ്രവാലഃ| അര്ജുനേऽപരമപ്യഞ്ജനമാഹ- സൈന്ധവേത്യാദി| സൈന്ധവക്ഷൌദ്രകതകാ ഇത്യേകമഞ്ജനം, സക്ഷൌദ്രം വാ രസാഞ്ജനമിത്യപരം, കാസീസം മധുനാ വാऽപീതി തൃതീയമഞ്ജനമ്| അത്ര അര്ജുനേ||൧൯-൨൩||-
Adhikarana ൧൪ (൨൪-൨൬) · Śloka ൨൭
ലോഹചൂര്ണാനി സര്വാണി ധാതവോ ലവണാനി ച ||൨൪|| രത്നാനി ദന്താഃ ശൃങ്ഗാണി ഗണശ്ചാപ്യവസാദനഃ | കുക്കുടാണ്ഡകപാലാനി ലശുനം കടുകത്രയമ് ||൨൫|| കരഞ്ജബീജമേലാ ച ലേഖ്യാഞ്ജനമിദം സ്മൃതമ് | പുടപാകാവസാനേന രക്തവിസ്രാവണാദിനാ ||൨൬|| സമ്പാദിതസ്യ വിധിനാ കൃത്സ്നേന സ്യന്ദഘാതിനാ |൨൭|
लोहचूर्णानि सर्वाणि धातवो लवणानि च ||२४|| रत्नानि दन्ताः शृङ्गाणि गणश्चाप्यवसादनः | कुक्कुटाण्डकपालानि लशुनं कटुकत्रयम् ||२५|| करञ्जबीजमेला च लेख्याञ्जनमिदं स्मृतम् | पुटपाकावसानेन रक्तविस्रावणादिना ||२६|| सम्पादितस्य विधिना कृत्स्नेन स्यन्दघातिना |२७|
🔊 Audio coming soon
ലേഖ്യാഞ്ജനമാഹ- ലോഹേത്യാദി| സര്വാണി സുവര്ണത്രപുസീസതാമ്രരജതകൃഷ്ണലോഹാദിജാതാനി| ധാതവോ മനഃശിലാഗൈരികാദയഃ| ലവണാനി സൈന്ധവാദീനി പഞ്ച| രത്നാനി വൈദൂര്യമരകതപ്രഭൃതീനി| ദന്താ ഗവാദീനാമശ്വാദീനാം ച| ശൃങ്ഗാണി ഗവാദീനാമേവ| അവസാദനോ മിശ്രകോക്തഃ കാസീസാദിഃ| ഏതദനിര്ദിഷ്ടാനാമപി ലേഖ്യാഞ്ജനസഞ്ജ്ഞകം ജ്ഞേയമ്| അപരമപി ലേഖ്യാഞ്ജനമാഹ- കുക്കുടാണ്ഡേത്യാദി| ലേഖ്യാഞ്ജനം കീദൃഗ്വിധസ്യാതുരസ്യ പ്രയോജ്യമിത്യാഹ- പുടപാകാവസാനേനേത്യാദി| രക്തവിസ്രാവണാദിനാ പുടപാകാവസാനേന, സ്യന്ദഘാതിനാ അഭിഷ്യന്ദഹനനശീലേന, കൃത്സ്നേന സകലേന വിധിനാ, സമ്പാദിതസ്യ സമ്യഗ്യോജിതസ്യ; സ പുനര്വിധിഃ സിരാവ്യധവിരേചനശിരോവിരേചനാന്യന്തഃപരിമാര്ജനാനി; തഥാ ഹി,- “തതഃ പ്രദേഹാന് പരിഷേചനാനി നസ്യാനി ധൂമാശ്ച യഥാസ്വമേവ| ആശ്ച്യോതനാഭ്യഞ്ജനതര്പണാനി തഥൈവ കാര്യാഃ പുടപാകയോഗാഃ”- ഇതി; ലേഖ്യാഞ്ജനം പ്രയോജനീയമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ‘പുടപാകാവസാദേന’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, പുടപാക ഏവാവസാദോऽവധിര്യസ്യ സ തഥാ തേനേതി ഖ്യാനയന്തി||൨൪-൨൬||-
Adhikarana ൧൫ (൨൭) · Śloka ൨൭
അനേനാപഹരേച്ഛുക്രമവ്രണം കുശലോ ഭിഷക് ||൨൭||
अनेनापहरेच्छुक्रमव्रणं कुशलो भिषक् ||२७||
🔊 Audio coming soon
ഇമാം ചികിത്സാമവ്രണേ ശുക്രേऽപ്യതിദിശന്നാഹ- അനേനേത്യാദി| അനേന ലേഖ്യാഞ്ജനേന പൂര്വോക്തേന രക്തവിസ്രാവണാദ്യുപക്രമേണ സമ്പാദിതസ്യാതുരസ്യാവ്രണം ശുക്രമപഹരേദിതി വാക്യാര്ഥഃ||൨൭||
Adhikarana ൧൬ (൨൮-൩൫) · Śloka ൩൬
ഉത്താനമവഗാഢം വാ കര്കശം വാऽപി സവ്രണമ് | ശിരീഷബീജമരിചപിപ്പലീസൈന്ധവൈരപി ||൨൮|| ശുക്രസ്യ ഘര്ഷണം കാര്യമഥവാ സൈന്ധവേന തു | കുര്യാത്താമ്രരജഃശങ്ഖശിലാമരിചസൈന്ധവൈഃ ||൨൯|| അന്ത്യാദ്ദ്വിഗുണിതൈരേഭിരഞ്ജനം ശുക്രനാശനമ് | കുര്യാദഞ്ജനയോഗൌ വാ സമ്യക് ശ്ലോകാര്ധികാവിമൌ ||൩൦|| ശങ്ഖകോലാസ്ഥികതകദ്രാക്ഷാമധുകമാക്ഷികൈഃ | ക്ഷൌദ്രദന്താര്ണവമലശിരീഷകുസുമൈരപി ||൩൧|| ക്ഷാരാഞ്ജനം വാ വിതരേദ്ബലാസഗ്രഥിതാപഹമ് | മുദ്ഗാന് വാ നിസ്തുഷാന് ഭൃഷ്ടാന് ശങ്ഖക്ഷൌദ്രസിതായുതാന് ||൩൨|| മധൂകസാരം മധുനാ യോജയേച്ചാഞ്ജനേ സദാ | ബിഭീതകാസ്ഥിമജ്ജാ വാ സക്ഷൌദ്രഃ ശുക്രനാശനഃ ||൩൩|| ശങ്ഖശുക്തിമധുദ്രാക്ഷാമധുകം കതകാനി ച | ദ്വിത്വഗ്ഗതേ സശൂലേ വാ വാതഘ്നം തര്പണം ഹിതമ് ||൩൪|| വംശജാരുഷ്കരൌ താലം നാരികേലം ച ദാഹയേത് | വിസ്രാവ്യ ക്ഷാരവച്ചൂര്ണം ഭാവയേത്കരഭാസ്ഥിജമ് ||൩൫|| ബഹുശോऽഞ്ജനമേതത്സ്യാച്ഛുക്രവൈവര്ണ്യനാശനമ് |൩൬|
उत्तानमवगाढं वा कर्कशं वाऽपि सव्रणम् | शिरीषबीजमरिचपिप्पलीसैन्धवैरपि ||२८|| शुक्रस्य घर्षणं कार्यमथवा सैन्धवेन तु | कुर्यात्ताम्ररजःशङ्खशिलामरिचसैन्धवैः ||२९|| अन्त्याद्द्विगुणितैरेभिरञ्जनं शुक्रनाशनम् | कुर्यादञ्जनयोगौ वा सम्यक् श्लोकार्धिकाविमौ ||३०|| शङ्खकोलास्थिकतकद्राक्षामधुकमाक्षिकैः | क्षौद्रदन्तार्णवमलशिरीषकुसुमैरपि ||३१|| क्षाराञ्जनं वा वितरेद्बलासग्रथितापहम् | मुद्गान् वा निस्तुषान् भृष्टान् शङ्खक्षौद्रसितायुतान् ||३२|| मधूकसारं मधुना योजयेच्चाञ्जने सदा | बिभीतकास्थिमज्जा वा सक्षौद्रः शुक्रनाशनः ||३३|| शङ्खशुक्तिमधुद्राक्षामधुकं कतकानि च | द्वित्वग्गते सशूले वा वातघ्नं तर्पणं हितम् ||३४|| वंशजारुष्करौ तालं नारिकेलं च दाहयेत् | विस्राव्य क्षारवच्चूर्णं भावयेत्करभास्थिजम् ||३५|| बहुशोऽञ्जनमेतत्स्याच्छुक्रवैवर्ण्यनाशनम् |३६|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമവ്രണശുക്രചികിത്സിതമഭിധായ സവ്രണേऽപി പൂര്വം ചികിത്സിതമുദ്ദിശന്നാഹ- ഉത്താനമിത്യാദി| സവ്രണമപി ശുക്രമുത്താനമേകപടലഗതമ്, അവഗാഢം വാ ദ്വിത്ര്യാദിപടലഗതം, രക്തസ്രാവണേത്യാദിനാ പൂര്വോക്തേന വിധിനോപപാദ്യ, ലേഖയേദിതി സമുദായാര്ഥഃ| നനു സവ്രണസ്യ സന്തര്പണസാധ്യത്വാത് കഥം സവ്രണേ ലേഖനമുപയുജ്യതേ? സത്യം, കര്കശാവസ്ഥായാം പൂര്വം ലേഖനം പ്രയുജ്യതേ പശ്ചാത് സന്തര്പണമിതി ന ദോഷഃ| ‘കര്കശം വാപി സവ്രണം’ ഇത്യത്ര ‘കര്ഷയേച്ചാപി സവ്രണം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| ഏതദവസ്ഥേ ഏവ ശുക്രേ ഘര്ഷണമാഹ - ശിരീഷബീജേത്യാദി| ശിലാ മനഃശിലാ| കുര്യാദിത്യാദി| കൌ തൌ ശ്ലോകാര്ധികൌ ദ്വൌ യോഗാവിത്യാഹ- ശങ്ഖകോലാസ്ഥീത്യാദി| കോലാസ്ഥി ബദരാസ്ഥി, കതകം ശശപുരീഷാനുകാര്യമ്ബുപ്രസാദനം ഫലം, മധുകം യഷ്ടീമധു, ദന്തോ ഗോദന്തഃ, അര്ണവമലം സമുദ്രഫേനമ്| ക്ഷാരാഞ്ജനമിത്യാദി| ക്ഷാരാഞ്ജനം ‘നീലാന് യവാന് ഗവ്യപയോऽനുപീതാന്’ ഇത്യാദിനാ ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദോക്തമ്| മുദ്ഗാനിത്യാദി| മുദ്ഗാന് ശങ്ഖക്ഷൌദ്രസിതായുതാനിത്യേകോ യോഗഃ, മധൂകസാരം മധുനേതി ദ്വിതീയോ യോഗഃ| ബിഭീതകേത്യാദി| ബിഭീതകാസ്ഥിമജ്ജാ മധുനേത്യേകോ യോഗഃ; ശങ്ഖാദികതകപര്യന്തം മധുനേതി ദ്വിതീയോ യോഗഃ, മധുകം യഷ്ടീമധു| കേചിത് ശങ്ഖശുക്തീത്യത്ര ശങ്ഖാശ്മന്തേതി പഠന്തി| ദ്വിത്വഗ്ഗത ഇത്യാദി| ദ്വിത്വഗ്ഗതേ ദ്വിപടലാശ്രിതേ ശുക്ര ഇത്യര്ഥഃ| കേചിദമും പാഠം ന പഠന്തി, ജേജ്ജടേന പഠിതത്വാദസ്മാഭിഃ പഠിതഃ| വംശജേത്യാദി| വംശജോ വംശകരീരഃ, വംശാങ്കുര ഇതി യാവത്| അരുഷ്കരാദീനാം പരിപക്വാസ്ഥി, അന്യേ ജടാമാഹുഃ| ഏതേഷാം വംശജാദീനാം തിലനാലദീപിതാനാം ഭസ്മ, തച്ച കരഭാസ്ഥിചൂര്ണസമം പ്രത്യഹമാകൃഷ്യ, ഷഡ്ഗുണോദകേനാഷ്ടഗുണോദകേന വാ നിഷ്ക്വാഥ്യ, പാദശേഷം ബഹുശോ വിസ്രാവ്യ, സ്വസ്ഥേന തേന സപ്താഹം കരഭാസ്ഥിചൂര്ണം ഭാവയിത്വാऽऽതപേ ശോഷയേത്, തച്ചൂര്ണം പുനശ്ച ചൂര്ണിതം കൃത്വാ, മധ്വാക്തേനാങ്ഗുല്യഗ്രേണ ശലാകയാ വാ സങ്ഗൃഹ്യ ശുക്രദേശമാത്രം ഘര്ഷയേത്, തതസ്ത്രിഫലോദകേനാക്ഷി പ്രക്ഷാലയേത്| ശുക്രവൈവര്ണ്യനാശനമിതി ശുക്രസ്യ വൈവര്ണ്യം വിനാശയതി ന തു ശുക്രം, ഏതേന ശുക്രസ്യ കൃഷ്ണതാമുത്പാദയതീത്യര്ഥഃ||൨൮-൩൫||-
Adhikarana ൧൭ (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
അജകാം പാര്ശ്വതോ വിദ്ധ്വാ സൂച്യാ വിസ്രാവ്യ ചോദകമ് ||൩൬|| വ്രണം ഗോമാംസചൂര്ണേന പൂരയേത് സര്പിഷാ സഹ | ബഹുശോऽവലിഖേച്ചാപി വര്ത്മാസ്യോപഗതം യദി ||൩൭||
अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सूच्या विस्राव्य चोदकम् ||३६|| व्रणं गोमांसचूर्णेन पूरयेत् सर्पिषा सह | बहुशोऽवलिखेच्चापि वर्त्मास्योपगतं यदि ||३७||
🔊 Audio coming soon
അസാധ്യശുക്രവൈവര്ണ്യനാശനപ്രസങ്ഗേനാസാധ്യാജകാജാതസ്യ വൈകൃതനാശനാര്ഥം ചികിത്സാമാഹ- അജകാമിത്യാദി| കേചിദമും പാഠം ന പഠന്തി, ജേജ്ജടപഠിതത്വാദസ്മാഭിഃ പഠിതഃ| അത്രാജകായാമവസ്ഥായാം ലേഖനമപി കര്മാതിദിശന്നാഹ- ബഹുശോऽവലിഖേദിത്യാദി| അസ്യ അജകാജാതസ്യ, വര്ത്മ തുണ്ഡം , ഉപഗതം യദ്യുച്ചതാം പ്രാപ്തം, തദാ തം ബഹുശോऽവലിഖേത്||൩൬-൩൭||
Adhikarana ൧൮ (൩൮) · Śloka ൩൯
സശോഫശ്ചാപ്യശോഫശ്ച ദ്വൌ പാകൌ യൌ പ്രകീര്തിതൌ | സ്നേഹസ്വേദോപപന്നസ്യ തത്ര വിദ്ധ്വാ സിരാം ഭിഷക് ||൩൮|| സേകാശ്ച്യോതനനസ്യാനി പുടപാകാംശ്ച കാരയേത് |൩൯|
सशोफश्चाप्यशोफश्च द्वौ पाकौ यौ प्रकीर्तितौ | स्नेहस्वेदोपपन्नस्य तत्र विद्ध्वा सिरां भिषक् ||३८|| सेकाश्च्योतननस्यानि पुटपाकांश्च कारयेत् |३९|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം വാതപിത്തകഫശോണിതാനാം പൃഥഗഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധമഭിധായ സാന്നിപാതികാനാമപ്യുപദേഷ്ടുമാഹ- സശോഫ ഇത്യാദി| തത്രേതി തയോഃ പാകയോഃ| സിരാശ്ചാത്ര ആപാങ്ഗ്യാ ഔപനാസികാ ലാലാഠ്യാ വാ| ആശ്ച്യോതനമ് അക്ഷിപൂരണമ്||൩൮||-
Adhikarana ൧൯ (൩൯-൪൧) · Śloka ൪൨
സര്വതശ്ചാപി ശുദ്ധസ്യ കര്തവ്യമിദമഞ്ജനമ് ||൩൯|| താമ്രപാത്രസ്ഥിതം മാസം സര്പിഃ സൈന്ധവസംയുതമ് | മൈരേയം വാऽപി ദധ്യേവം ദധ്യുത്തരകമേവ വാ ||൪൦|| ഘൃതം കാംസ്യമലോപേതം സ്തന്യം വാऽപി സസൈന്ധവമ് | മധൂകസാരം മധുനാ തുല്യാംശം ഗൈരികേണ വാ ||൪൧|| സര്പിഃസൈന്ധവതാമ്രാണി യോഷിത്സ്തന്യയുതാനി വാ |൪൨|
सर्वतश्चापि शुद्धस्य कर्तव्यमिदमञ्जनम् ||३९|| ताम्रपात्रस्थितं मासं सर्पिः सैन्धवसंयुतम् | मैरेयं वाऽपि दध्येवं दध्युत्तरकमेव वा ||४०|| घृतं कांस्यमलोपेतं स्तन्यं वाऽपि ससैन्धवम् | मधूकसारं मधुना तुल्यांशं गैरिकेण वा ||४१|| सर्पिःसैन्धवताम्राणि योषित्स्तन्ययुतानि वा |४२|
🔊 Audio coming soon
തയോരഞ്ജനാവസ്ഥാമുദ്ദിശന്നാഹ- സര്വത ഇത്യാദി| സര്വതശ്ചാപി ശുദ്ധസ്യേതി അന്തഃപരിമാര്ജനബഹിഃപരിമാര്ജനാഭ്യാം ശുദ്ധസ്യേത്യര്ഥഃ| ഇദം വക്ഷ്യമാണമ്| തദേവാഞ്ജനമാഹ- താമ്രപാത്രസ്ഥിതമിത്യാദി| മൈരേയം സുരാസവയോരേകത്ര സന്ധാനം, ദധി പ്രസിദ്ധം, ഏവമിതി പൂര്വവത് താമ്രപാത്രസ്ഥിതം സൈന്ധവചൂര്ണയുക്തമിത്യര്ഥഃ, ദധ്യുത്തരകം ദധ്നഃ സരഃ| സ്നേഹാഞ്ജനം രക്താപകര്ഷണാദിനാ വിരൂക്ഷിതാക്ഷസ്യ യോജ്യം; വാതോല്ബണപാകസ്യ വാ മൈരേയം ദധി ച താമ്രപാത്രസ്ഥിതം സൈന്ധവയുക്തം, പിത്തോല്ബണേ നാതിവിരൂക്ഷിതേ ദധ്യുത്തരകം ച, സശോഫസ്യ ച രക്താസ്രാവാദിസമ്പാദിതസ്യ ഘൃതം കാംസ്യമലയുക്തഞ്ജനം സ്തന്യം വാ സൈന്ധവയുക്തമഞ്ജനം, മധൂകസാരം വാ ഗൈരികേണ തുല്യാംശം മധുനാऽഞ്ജനം, ഘൃതാദീനി ത്രീണി സ്തന്യേനാഞ്ജനം, ഏതാനി സാവശേഷരക്തയോഃ പാകയോര്യോജ്യാനി||൩൯-൪൧||-
Adhikarana ൨൦ (൪൨) · Śloka ൪൨
ദാഡിമാരേവതാശമന്തകോലാമ്ലൈശ്ച സസൈന്ധവാമ് | രസക്രിയാം വാ വിതരേത്സമ്യക്പാകജിഘാംസയാ ||൪൨||
दाडिमारेवताशमन्तकोलाम्लैश्च ससैन्धवाम् | रसक्रियां वा वितरेत्सम्यक्पाकजिघांसया ||४२||
🔊 Audio coming soon
രസക്രിയാമാഹ- ദാഡിമേത്യാദി| ആരേവതഃ കൃതമാലകഃ; ‘ഐരാവത’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, തത്ര ഐരാവതോ നാരങ്ഗമ്| സസൈന്ധവാമ് അല്പസൈന്ധവാം, ന സമസൈന്ധവാമിത്യര്ഥഃ| രസക്രിയാ ഫാണിതാകൃതിഃ, തസ്യാശ്ച കല്പനാ പിത്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധേ വ്യാഖ്യാതാ| ‘കോലാമ്ലൈശ്ച സസൈന്ധവാമ്’ ഇത്യത്ര ‘കോലാമ്ലമധുസൈന്ധവൈഃ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി||൪൨||
Adhikarana ൨൧ (൪൩) · Śloka ൪൩
മാസം സൈന്ധവസംയുക്തം സ്ഥിതം സര്പിഷി നാഗരമ് | ആശ്ച്യോതനാഞ്ജനം യോജ്യമബലാക്ഷീരസംയുതമ് ||൪൩||
मासं सैन्धवसंयुक्तं स्थितं सर्पिषि नागरम् | आश्च्योतनाञ्जनं योज्यमबलाक्षीरसंयुतम् ||४३||
🔊 Audio coming soon
ആശ്ച്യോതനമാഹ- മാസമിത്യാദി| അബലാക്ഷീരം സ്ത്രീസ്തന്യം, തച്ച പേഷണേ ബോദ്ധവ്യമ്| ഏതച്ചാശ്ച്യോതനം സശോഫേ പാകേ കഫോല്ബണേ||൪൩||
Adhikarana ൨൨ (൪൪) · Śloka ൪൪
ജാത്യാഃ പുഷ്പം സൈന്ധവം ശൃങ്ഗവേരം കൃഷ്ണാബീജം കീടശത്രോശ്ച സാരമ് | ഏതത് പിഷ്ടം നേത്രപാകേऽഞ്ജനാര്ഥം ക്ഷൌദ്രോപേതം നിര്വിശങ്കം പ്രയോജ്യമ് ||൪൪||
जात्याः पुष्पं सैन्धवं शृङ्गवेरं कृष्णाबीजं कीटशत्रोश्च सारम् | एतत् पिष्टं नेत्रपाकेऽञ्जनार्थं क्षौद्रोपेतं निर्विशङ्कं प्रयोज्यम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
ജാത്യാ ഇത്യാദി| കൃഷ്ണാബീജം പിപ്പലീതണ്ഡുലഃ| കീടശത്രുഃ വിഡങ്ഗഃ| നിര്വിശങ്കം പ്രയോജ്യമിതി പാകയോരഞ്ജനാവസ്ഥായാം ദേയം തദഞ്ജനമിതി താത്പര്യാര്ഥഃ||൪൪||
Adhikarana ൨൩ (൪൫) · Śloka ൪൫
പൂയാലസേ ശോണിതമോക്ഷണം ച ഹിതം തഥൈവാപ്യുപനാഹനം ച | കൃത്സ്നോ വിധിശ്ചേക്ഷണപാകഘാതീ യഥാവിധാനം ഭിഷജാ പ്രയോജ്യഃ ||൪൫||
पूयालसे शोणितमोक्षणं च हितं तथैवाप्युपनाहनं च | कृत्स्नो विधिश्चेक्षणपाकघाती यथाविधानं भिषजा प्रयोज्यः ||४५||
🔊 Audio coming soon
പൂയാലസേ സന്നിപാതജേ ക്രിയാമാഹ- പൂയാലസേ ഇത്യാദി| ശോണിതമോക്ഷണം ച സ്നേഹസ്വേദപൂര്വകമേവ| ഉപനാഹനമിതി യഥാദോഷഹരവ്രണശോധനചക്ഷുഷ്യദ്രവ്യകൃതഃ പ്രലേപോ ബന്ധനം വാ| കൃത്സ്നോ വിധിരിതി അന്തഃശുദ്ധികരോ ബഹിഃശുദ്ധികരശ്ചേത്യര്ഥഃ| യഥാവിധാനമിതി ഹിതാനതിക്രമേണേത്യര്ഥഃ||൪൫||
Adhikarana ൨൪ (൪൬) · Śloka ൪൬
കാസീസസിന്ധുപ്രഭവാര്ദ്രകൈസ്തു ഹിതം ഭവേദഞ്ജനമേവ ചാത്ര | ക്ഷൌദ്രാന്വിതൈരേഭിരഥോപയുഞ്ജ്യാദന്യത്തു താമ്രായസചൂര്ണയുക്തൈഃ ||൪൬||
कासीससिन्धुप्रभवार्द्रकैस्तु हितं भवेदञ्जनमेव चात्र | क्षौद्रान्वितैरेभिरथोपयुञ्ज्यादन्यत्तु ताम्रायसचूर्णयुक्तैः ||४६||
🔊 Audio coming soon
കാസീസാദിരസക്രിയാഞ്ജനമാഹ- കാസീസേത്യാദി| ചകാരാത് പാകയോരുക്തമഞ്ജനം സമുച്ചീയതേ| അത്ര പൂയാലസേ| ക്ഷൌദ്രാന്വിതൈരിത്യാദി| ഏഭിരേവ കാസീസാദിഭിര്മധുനാ പിഷ്ടൈസ്താമ്രായസചൂര്ണയുക്തൈരന്യദഞ്ജനമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| ‘ക്ഷൌദ്രാന്വിതൈരേഭിരഥോപയുഞ്ജ്യാത്’ ഇത്യത്ര ‘ക്ഷൌദ്രാന്വിതൈരേഭിരവാന്തരോക്തൈഃ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി||൪൬||
Adhikarana ൨൫ (൪൭) · Śloka ൪൭
സ്നേഹാദിഭിഃ സമ്യഗപാസ്യ ദോഷാംസ്തൃപ്തിം വിധായാഥ യഥാസ്വമേവ | പ്രക്ലിന്നവര്ത്മാനമുപക്രമേത സേകാഞ്ജനാശ്ച്യോതനനസ്യധൂമൈഃ ||൪൭||
स्नेहादिभिः सम्यगपास्य दोषांस्तृप्तिं विधायाथ यथास्वमेव | प्रक्लिन्नवर्त्मानमुपक्रमेत सेकाञ्जनाश्च्योतननस्यधूमैः ||४७||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പ്രക്ലിന്നവര്ത്മനഃ പില്ലാഖ്യസ്യ ചികിത്സാമുദ്ദിശന്നാഹ- സ്നേഹാദിഭിരിത്യാദി| സ്നേഹാദിഭിരിതി സ്നേഹസിരാവ്യധവിരേചനശിരോവിരേചനാസ്ഥാപനൈഃ| അപാസ്യ നിര്ഹൃത്യ| തൃപ്തിഃ തര്പണമ്| യഥാസ്വം യഥാത്മീയമ്||൪൭||
Adhikarana ൨൬ (൪൮) · Śloka ൪൮
മുസ്താഹരിദ്രാമധുകപ്രിയങ്ഗുസിദ്ധാര്ഥരോധ്രോത്പലസാരിവാഭിഃ | ക്ഷുണ്ണാഭിരാശ്ച്യോതനമേവ കാര്യമത്രാഞ്ജനം ചാഞ്ജനമാക്ഷികം സ്യാത് ||൪൮||
मुस्ताहरिद्रामधुकप्रियङ्गुसिद्धार्थरोध्रोत्पलसारिवाभिः | क्षुण्णाभिराश्च्योतनमेव कार्यमत्राञ्जनं चाञ्जनमाक्षिकं स्यात् ||४८||
🔊 Audio coming soon
സേകാശ്ച്യോതനയോര്ദ്രവ്യാണ്യാഹ- മുസ്തേത്യാദി| ക്ഷുണ്ണാഭിരിതി അന്തരീക്ഷോദകേ തദ്ഗുണേ വാऽന്യസ്മിന് ന്യസ്താഭിരിത്യര്ഥഃ | ആശ്ച്യോതനമേവ കാര്യമിതി അത്രാനുക്തോऽപി സേകഃ കാര്യഃ| അന്യേ ഏതൈരാശ്ച്യോതനമേകമേവേച്ഛന്തി| അത്രാഞ്ജനമിത്യാദി| അത്രാക്ലിന്നവര്ത്മനി രസാഞ്ജനമാക്ഷികമഞ്ജനം സ്യാത്| ‘രോധ്രോത്പലസാരിവാഭിഃ’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘ലോധ്രാസിതസാരിവാഭിഃ’ ഇതി പഠന്തി, അസിതസാരിവാ ശ്യാമാലതാ; അസിതം രസാഞ്ജനമിത്യന്യേ വ്യാഖ്യാനയന്തി||൪൮||
Adhikarana ൨൭ (൪൯) · Śloka ൫൦
പത്രം ഫലം ചാമലകസ്യ പക്ത്വാ ക്രിയാം വിദധ്യാദഥവാऽഞ്ജനാര്ഥേ | വംശസ്യ മൂലേന രസക്രിയാം വാ വര്തീകൃതാം താമ്രകപാലപക്വാമ് ||൪൯|| രസക്രിയാം വാ ത്രിഫലാവിപക്വാം പലാശപുഷ്പൈഃ ഖരമഞ്ജരേര്വാ |൫൦|
पत्रं फलं चामलकस्य पक्त्वा क्रियां विदध्यादथवाऽञ्जनार्थे | वंशस्य मूलेन रसक्रियां वा वर्तीकृतां ताम्रकपालपक्वाम् ||४९|| रसक्रियां वा त्रिफलाविपक्वां पलाशपुष्पैः खरमञ्जरेर्वा |५०|
🔊 Audio coming soon
രസക്രിയാഞ്ജനമാഹ- പത്രമിത്യാദി| പക്ത്വേതി കഷായകല്പേന വിപാച്യേത്യര്ഥഃ| ക്രിയാം രസാക്രിയാം, വംശസ്യ മൂലരസേന വാ രസക്രിയാം, താമേവ വാ രസക്രിയാമതിശോഷണേന വര്തീകൃതാമ്| താമ്രകപാലം താമ്രകടാഹഃ| ത്രിഫലായാ അന്യാ രസക്രിയാ, പലാശപുഷ്പൈരന്യാ, ഖരമഞ്ജരേരപാമാര്ഗസ്യാന്യാ രസക്രിയേതി||൪൯||-
Adhikarana ൨൮ (൫൦) · Śloka ൫൧
പിഷ്ട്വാ ഛഗല്യാഃ പയസാ മലം വാ കാംസസ്യ ദഗ്ധ്വാ സഹ താന്തവേന ||൫൦|| പ്രത്യഞ്ജനം തന്മരിചൈരുപേതം ചൂര്ണേന താമ്രസ്യ സഹോപയോജ്യമ് |൫൧|
पिष्ट्वा छगल्याः पयसा मलं वा कांसस्य दग्ध्वा सह तान्तवेन ||५०|| प्रत्यञ्जनं तन्मरिचैरुपेतं चूर्णेन ताम्रस्य सहोपयोज्यम् |५१|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം തീക്ഷ്ണാഞ്ജനദുര്ബലസ്യ നയനസ്യ പ്രത്യാശ്വാസനാര്ഥം പ്രത്യഞ്ജനമാഹ- പിഷ്ട്വേത്യാദി| കാംസ്യസ്യ മലം കാര്പാസവസ്ത്രേണ സഹ ദഗ്ധ്വാ സിതമരിചതാമ്രജോയുക്തം ഛഗലീദുഗ്ധേന പിഷ്ട്വാ പ്രത്യഞ്ജനം യോജ്യമിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| പശ്ചാത് പ്രശാന്തദോഷേ യദഞ്ജനം ക്രിയതേ തത് പ്രത്യഞ്ജനശബ്ദവാച്യമ്||൫൦||-
Adhikarana ൨൯ (൫൧) · Śloka ൫൨
സമുദ്രഫേനം ലവണോത്തമം ച ശങ്ഖോऽഥ മുദ്ഗോ മരിചം ച ശുക്ലമ് ||൫൧|| ചൂര്ണാഞ്ജനം ജാഡ്യമഥാപി കണ്ഡൂമക്ലിന്നവര്ത്മാന്യുപഹന്തി ശീഘ്രമ് |൫൨|
समुद्रफेनं लवणोत्तमं च शङ्खोऽथ मुद्गो मरिचं च शुक्लम् ||५१|| चूर्णाञ्जनं जाड्यमथापि कण्डूमक्लिन्नवर्त्मान्युपहन्ति शीघ्रम् |५२|
🔊 Audio coming soon
ചൂര്ണാഞ്ജനമാഹ- സമുദ്രഫേനമിത്യാദി| ലവണോത്തമം സൈന്ധവമ്||൫൧||
Adhikarana ൩൦ (൫൨) · Śloka ൫൨
പ്രക്ലിന്നവര്ത്മന്യപി ചൈത ഏവ യോഗാഃ പ്രയോജ്യാശ്ച സമീക്ഷ്യ ദോഷമ് ||൫൨||
प्रक्लिन्नवर्त्मन्यपि चैत एव योगाः प्रयोज्याश्च समीक्ष्य दोषम् ||५२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാനപ്യക്ലിന്നര്ത്മോക്താന് പ്രക്ലിന്നവര്ത്മന്യതിദിശന്നാഹ- പ്രക്ലിന്നേത്യാദി| ഏത ഏവേതി പൂര്വോക്താഃ| സമീക്ഷ്യ ദോഷമിതി പ്രക്ലിന്നവര്ത്മനഃ കഫജത്വാദേഷു മധ്യേ യേ കഫഹരാ യോഗാസ്തേ പ്രയോജ്യാ ഇത്യര്ഥഃ||൫൨||
Adhikarana ൩൧ (൫൩) · Śloka ൫൩
സകജ്ജലം താമ്രഘടേ ച ഘൃഷ്ഠം സര്പിര്യുതം തുത്ഥകമഞ്ജനം ച ||൫൩||
सकज्जलं ताम्रघटे च घृष्ठं सर्पिर्युतं तुत्थकमञ्जनं च ||५३||
🔊 Audio coming soon
പ്രക്ലിന്നവര്ത്മനഃ സാമാന്യചികിത്സാമുക്ത്വാ വിശേഷചികിത്സാമാഹ- സകജ്ജലമിത്യാദി| തുത്ഥകം കജ്ജലതുല്യഭാഗം താമ്രപാത്രേ ഘൃഷ്ടം സര്പിര്യുതമഞ്ജനമിതി||൫൩||
Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൧൨
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതേന്ത്രേ രക്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധോ നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ ||൧൨||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतेन्त्रे रक्ताभिष्यन्दप्रतिषेधो नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ||൧൨||