Adhikarana ௧ (௧-௨) · Śloka ௨
அதாதஃ ஸர்பதஷ்டவிஷவிஜ்ஞாநீயஂ கல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातः सर्पदष्टविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ஜங்கமவிஷாஶ்ரயேஷு மஹாவிஷத்வேந ஸர்பஸ்யைவாத்ர ப்ராதாந்யாத்தத்தஷ்டவிஜ்ஞாநஂ ப்ரதிபாதயிதுகாமஃ ப்ராஹ- அதாத இத்யாதி||௧-௨||
Adhikarana ௨ (௩) · Śloka ௩
தந்வந்தரிஂ மஹாப்ராஜ்ஞஂ ஸர்வஶாஸ்த்ரவிஶாரதம் | பாதயோருபஸங்கஹ்ய ஸுஶ்ருதஃ பரிபச்சதி ||௩||
धन्वन्तरिं महाप्राज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् | पादयोरुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३||
🔊 Audio coming soon
பாதயோருபஸங்கஹ்ய பாதபதநஂ கத்வேத்யர்தஃ||௩||
Adhikarana ௩ (௪) · Śloka ௪
ஸர்பஸங்க்யாஂ விபாகஂ ச தஷ்டலக்ஷணமேவ ச | ஜ்ஞாநஂ ச விஷவேகாநாஂ பகவந் ! வக்துமர்ஹஸி ||௪||
सर्पसङ्ख्यां विभागं च दष्टलक्षणमेव च | ज्ञानं च विषवेगानां भगवन् ! वक्तुमर्हसि ||४||
🔊 Audio coming soon
கிஂ பரிபச்சதீத்யாஹ- ஸர்பஸங்க்யாமித்யாதி| ஸங்க்யா கணநா, விபாகோ விஶேஷபாகஃ பதக்கரணம்| அர்ஹஸி யோக்யோ பவஸி||௪||
Adhikarana ௪ (௫-௮) · Śloka ௯
தஸ்ய தத்வசநஂ ஶ்ருத்வா ப்ராப்ரவீத்பிஷஜாஂ வரஃ | அஸங்க்யா வாஸுகிஶ்ரேஷ்டா விக்யாதாஸ்தக்ஷகாதயஃ ||௫|| மஹீதராஶ்ச நாகேந்த்ரா ஹுதாக்நிஸமதேஜஸஃ | யே சாப்யஜஸ்ரஂ கர்ஜந்தி வர்ஷந்தி ச தபந்தி ச ||௬|| ஸஸாகரகிரித்வீபா யைரியஂ தார்யதே மஹீ | க்ருத்தா நிஃஶ்வாஸதஷ்டிப்யாஂ யே ஹந்யுரகிலஂ ஜகத் ||௭|| நமஸ்தேப்யோऽஸ்தி நோ தேஷாஂ கார்யஂ கிஞ்சிச்சிகித்ஸயா | யே து தஂஷ்ட்ராவிஷா பௌமா யே தஶந்தி ச மாநுஷாந் ||௮|| தேஷாஂ ஸங்க்யாஂ ப்ரவக்ஷ்யாமி யதாவதநுபூர்வஶஃ |௯|
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | असङ्ख्या वासुकिश्रेष्ठा विख्यातास्तक्षकादयः ||५|| महीधराश्च नागेन्द्रा हुताग्निसमतेजसः | ये चाप्यजस्रं गर्जन्ति वर्षन्ति च तपन्ति च ||६|| ससागरगिरिद्वीपा यैरियं धार्यते मही | क्रुद्धा निःश्वासदृष्टिभ्यां ये हन्युरखिलं जगत् ||७|| नमस्तेभ्योऽस्ति नो तेषां कार्यं किञ्चिच्चिकित्सया | ये तु दंष्ट्राविषा भौमा ये दशन्ति च मानुषान् ||८|| तेषां सङ्ख्यां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः |९|
🔊 Audio coming soon
தஸ்ய தத்வசநமித்யாதி| வாஸுகிஶ்ரேஷ்டா வாஸுகிஃ ஶ்ரேஷ்டோ யேஷாஂ தே ததா| அஸ்தி நோ தேஷாஂ கார்யஂ கிஞ்சிச்சிகித்ஸயேதி தேஷாஂ தக்ஷகாதீநாஂ சிகித்ஸயா கிஞ்சித் கார்யஂ நாஸ்தி| யே து தஂஷ்ட்ரேத்யாதி| அநுபூர்வஶஃ அநுக்ரமேண||௫-௮||-
Adhikarana ௫ (௯-௧௨) · Śloka ௧௩
அஶீதிஸ்த்வேவ ஸர்பாணாஂ பித்யதே பஞ்சதா து ஸா ||௯|| தர்வீகரா மண்டலிநோ ராஜிமந்தஸ்ததைவ ச | நிர்விஷா வைகரஞ்ஜாஶ்ச த்ரிவிதாஸ்தே புநஃ ஸ்மதாஃ ||௧௦|| தர்வீகரா மண்டலிநோ ராஜிமந்தஶ்ச பந்நகாஃ | தேஷு தர்வீகரா ஜ்ஞேயா விஂஶதிஃ ஷட் ச பந்நகாஃ ||௧௧|| த்வாவிஂஶதிர்மண்டலிநோ ராஜிமந்தஸ்ததா தஶ | நிர்விஷா த்வாதஶ ஜ்ஞேயா வைகரஞ்ஜாஸ்த்ரயஸ்ததா ||௧௨|| வைகரஞ்ஜோத்பவாஃ ஸப்த சித்ரா மண்டலிராஜிலாஃ |௧௩|
अशीतिस्त्वेव सर्पाणां भिद्यते पञ्चधा तु सा ||९|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तस्तथैव च | निर्विषा वैकरञ्जाश्च त्रिविधास्ते पुनः स्मृताः ||१०|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तश्च पन्नगाः | तेषु दर्वीकरा ज्ञेया विंशतिः षट् च पन्नगाः ||११|| द्वाविंशतिर्मण्डलिनो राजिमन्तस्तथा दश | निर्विषा द्वादश ज्ञेया वैकरञ्जास्त्रयस्तथा ||१२|| वैकरञ्जोद्भवाः सप्त चित्रा मण्डलिराजिलाः |१३|
🔊 Audio coming soon
அஶீதிரித்யாதி| ஸா அஶீதிஃ| தர்வீகராஃ பணாவந்தஃ, மண்டலிநஃ பணாவர்ஜிதா விவிதமண்டலைஶ்சித்ரிதாஃ, ராஜிமந்தோ ரேகாயுக்தாஃ பணாவர்ஜிதா ஈஷத்விஷா கமாலாதயஃ, நிர்விஷா விஷரஹிதாஃ துந்துபிகௌராஹிகாதயஃ; கேசித் `நிர்’ ஶப்தமீஷதர்தே வ்யாக்யாநயந்தி, தேந நிர்விஷா ஈஷத்விஷாஃ; யதா- அநுதரா கந்யேதி| வைகரஞ்ஜாஃ ஸங்கீர்ணஜாதாஃ, பதக்ஜாதீயஸர்பிணீபதக்ஜாதீயஸர்பாப்யாஂ ஜாதா வைகரஞ்ஜாஃ | ஏஷ்வேவ நிர்விஷவைகரஞ்ஜயோரந்தர்பாவாத் கதமஶீதிஃ பூர்யத இத்யாஹ- தேஷ்வித்யாதி| சித்ரா மண்டலிராஜிலா வைகரஞ்ஜோத்பவாஃ ஸப்த பவந்தி; தத்ர மண்டலிநஶ்சத்வாரஃ, ராஜிலாஸ்த்ரயஃ| அத்ராயமேவ பாடோ ந்யாய்யஃ, ஜேஜ்ஜடகயதாஸப்ரபதிபிரங்கீகதத்வாத்||௯-௧௨||-
Adhikarana ௬ (௧௩) · Śloka ௧௪
பாதாபிமஷ்டா துஷ்டா வா க்ருத்தா க்ராஸார்திநோऽபி வா ||௧௩|| தே தஶந்தி மஹாக்ரோதாஸ்த்ரிவிதஂ பீமதர்ஶநாஃ |௧௪|
पादाभिमृष्टा दुष्टा वा क्रुद्धा ग्रासार्थिनोऽपि वा ||१३|| ते दशन्ति महाक्रोधास्त्रिविधं भीमदर्शनाः |१४|
🔊 Audio coming soon
ஸங்க்ஷேபேண விபாகஂ ப்ரதிபாத்ய தஷ்டஸ்ய தஂஶநபூர்வகத்வாத்தஂஶநலக்ஷணஂ ப்ரதிபாதயிதுகாமோ தஂஶஸ்ய காரணாநி நிர்திஶந்நாஹ- பாதாபிமஷ்டா இத்யாதி| அபிமஷ்டா மர்திதாஃ, துஷ்டாஃ ஸ்வபாவதுஷ்டாஃ, க்ருத்தாஃ குபிதாஃ, அபிஶப்தோऽத்ராநுக்தஸமுச்சயே, தேநாத்யாஸந்நபீதஶங்கிதக்ராந்தாதயோ க்ராஹ்யாஃ| தே தஶந்தி மஹாக்ரோதாஸ்த்ரிவிதஂ பீமதர்ஶநா இதி ஸர்பா மஹாக்ரோதாஃ ப்ரசண்டகோபாஃ, அத ஏவ பீமதர்ஶநாஃ; த்ரிவிதஂ யதா பவத்யேவஂ தஶந்தி பக்ஷயந்தி||௧௩||-
Adhikarana ௭ (௧௪-௧௯) · Śloka ௧௯
ஸர்பிதஂ ரதிதஂ சாபி ததீயமத நிர்விஷம் | ஸர்பாங்காபிஹதஂ கேசிதிச்சந்தி கலு தத்விதஃ ||௧௪|| பதாநி யத்ர தந்தாநாமேகஂ த்வே வா பஹூநி வா | நிமக்நாந்யல்பரக்தாநி யாந்யுத்வத்ய கரோதி ஹி ||௧௫|| சஞ்சுமாலகயுக்தாநி வைகத்யகரணாநி ச | ஸங்க்ஷிப்தாநி ஸஶோபாநி வித்யாத்தத் ஸர்பிதஂ பிஷக் ||௧௬|| ராஜ்யஃ ஸலோஹிதா யத்ர நீலாஃ பீதாஃ ஸிதாஸ்ததா | விஜ்ஞேயஂ ரதிதஂ தத்து ஜ்ஞேயமல்பவிஷஂ ச தத் ||௧௭|| அஶோபமல்பதுஷ்டாஸக் ப்ரகதிஸ்தஸ்ய தேஹிநஃ | பதஂ பதாநி வா வித்யாதவிஷஂ தச்சிகித்ஸகஃ ||௧௮|| ஸர்பஸ்பஷ்டஸ்ய பீரோர்ஹி பயேந குபிதோऽநிலஃ | கஸ்யசித் குருதே ஶோபஂ ஸர்பாங்காபிஹதஂ து தத் ||௧௯||
सर्पितं रदितं चापि तृतीयमथ निर्विषम् | सर्पाङ्गाभिहतं केचिदिच्छन्ति खलु तद्विदः ||१४|| पदानि यत्र दन्तानामेकं द्वे वा बहूनि वा | निमग्नान्यल्परक्तानि यान्युद्वृत्य करोति हि ||१५|| चञ्चुमालकयुक्तानि वैकृत्यकरणानि च | सङ्क्षिप्तानि सशोफानि विद्यात्तत् सर्पितं भिषक् ||१६|| राज्यः सलोहिता यत्र नीलाः पीताः सितास्तथा | विज्ञेयं रदितं तत्तु ज्ञेयमल्पविषं च तत् ||१७|| अशोफमल्पदुष्टासृक् प्रकृतिस्थस्य देहिनः | पदं पदानि वा विद्यादविषं तच्चिकित्सकः ||१८|| सर्पस्पृष्टस्य भीरोर्हि भयेन कुपितोऽनिलः | कस्यचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
ஏததேவ தஂஶத்ரைவித்யமுத்திஷ்டஂ நிர்திஶந்நாஹ- ஸர்பிதமித்யாதி| தேஷாஂ லக்ஷணமாஹ- பதாநீத்யாதி| பதாநி க்ஷதாநி| ஏகமித்யாதி| பதேஷு யதோத்தரஂ விஷபாஹுல்யம்| நிமக்நாநி அநுத்கதாநி| யாந்யுத்வத்ய கரோதி ஹி யாநி பதாந்யுத்வத்ய உந்மோட்ய ஸர்பஃ கரோதி| சஞ்சுமாலகயுக்தாநீதி உபரி பிடகாஸதஶைராசிதாநீத்யர்தஃ; கயீ து சஞ்சுமாலிகாஃ ஸர்பதஷ்டஸ்தாநஸ்ய பார்ஶ்வே வடப்ரரோஹாக்ரதுல்யா விஷோத்பந்நா அங்குரா பவந்தீதி வ்யாக்யாநயதி| வைகத்யகரணாநி விகாரபாவவிதாயகாநி| ஸங்க்ஷிப்தாநீத்யாதி| ஸங்க்ஷிப்தாநி ஸூக்ஷ்மாணி| ஸர்பிதம் அத்யவகாடம்| ராஜ்ய இத்யாதி| ராஜ்யோ ரேகாஃ, ரதிதஂ விலிகிதமநவகாடம், அத ஏவால்பவிஷம்| அஶோபமித்யாதி| ப்ரகதிஸ்தஸ்யேதி காயவாக்சித்தேஷு ஸ்வேந பாவேநாவஸ்திதஸ்ய| பதஂ பதாநி வேதி ஏகஂ பதஂ பஹூநி வா பதாநீத்யர்தஃ| ஸர்பஸ்பஷ்டஸ்யேத்யாதி| துஶப்தஶ்சார்தே, தேந கண்டகாதிவித்தேऽபி ஶங்காவிஷஂ பவதி||௧௪-௧௯||
Adhikarana ௮ (௨௦-௨௧) · Śloka ௨௧
வ்யாதிதோத்விக்நதஷ்டாநி ஜ்ஞேயாந்யல்பவிஷாணி து | ததாऽதிவத்தபாலாபிதஷ்டமல்பவிஷஂ ஸ்மதம் ||௨௦|| ஸுபர்ணதேவப்ரஹ்மர்ஷியக்ஷஸித்தநிஷேவிதே | விஷக்நௌஷதியுக்தே ச தேஶே ந க்ரமதே விஷம் ||௨௧||
व्याधितोद्विग्नदष्टानि ज्ञेयान्यल्पविषाणि तु | तथाऽतिवृद्धबालाभिदष्टमल्पविषं स्मृतम् ||२०|| सुपर्णदेवब्रह्मर्षियक्षसिद्धनिषेविते | विषघ्नौषधियुक्ते च देशे न क्रमते विषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
ஸர்பாவஸ்தாவிஶேஷதோऽல்பவிஷத்வமுத்திஶந்நாஹ- வ்யாதிதேத்யாதி| தஷ்டாநி பக்ஷ்யஸ்தாநாநி| விஶிஷ்டதேவஸேவிதே விஶிஷ்டௌஷதிஸேவிதே ச தேஶேऽவிஷத்வமுத்திஶந்நாஹ- ஸுபர்ணேத்யாதி| ஸுபர்ணோ கருடஃ| பூதாஃ ஸ்வநாமப்ரஸித்தாஃ||௨௦-௨௧||
Adhikarana ௯ (௨௨-௨௪) · Śloka ௨௪
ரதாங்கலாங்கலச்சத்ரஸ்வஸ்திகாங்குஶதாரிணஃ | ஜ்ஞேயா தர்வீகராஃ ஸர்பாஃ பணிநஃ ஶீக்ரகாமிநஃ ||௨௨|| மண்டலைர்விவிதைஶ்சித்ராஃ பதவோ மந்தகாமிநஃ | ஜ்ஞேயா மண்டலிநஃ ஸர்பா ஜ்வலநார்கஸமப்ரபாஃ ||௨௩|| ஸ்நிக்தா விவிதவர்ணாபிஸ்திர்யகூர்த்வஂ ச ராஜிபிஃ | சித்ரிதா இவ யே பாந்தி ராஜிமந்தஸ்து தே ஸ்மதாஃ ||௨௪||
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः | ज्ञेया दर्वीकराः सर्पाः फणिनः शीघ्रगामिनः ||२२|| मण्डलैर्विविधैश्चित्राः पृथवो मन्दगामिनः | ज्ञेया मण्डलिनः सर्पा ज्वलनार्कसमप्रभाः ||२३|| स्निग्धा विविधवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च राजिभिः | चित्रिता इव ये भान्ति राजिमन्तस्तु ते स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ சிகித்ஸோபயோகிதர்வீகராதிலிங்கமுத்திஶந்நாஹ- ரதாங்கேத்யாதி| ரதாங்கஂ சக்ரஂ, லாங்கலஂ ஹலஂ, தாரிண இதி யதோ ரதாங்காதீநாமாகதிஂ தாரயந்தி| மண்டலைரித்யாதி| பதவோ விஸ்தீர்ணாஃ||௨௨-௨௪||
Adhikarana ௧௦ (௨௫-௨௮) · Śloka ௨௮
முக்தாரூப்யப்ரபா யே ச கபிலா யே ச பந்நகாஃ | ஸுகந்தயஃ ஸுவர்ணாபாஸ்தே ஜாத்யா ப்ராஹ்மணாஃ ஸ்மதாஃ ||௨௫|| க்ஷத்ரியாஃ ஸ்நிக்தவர்ணாஸ்து பந்நகா பஶகோபநாஃ | ஸூர்யசந்த்ராகதிச்சத்ரலக்ஷ்ம தேஷாஂ ததாऽம்புஜம் ||௨௬|| கஷ்ணா வஜ்ரநிபா யே ச லோஹிதா வர்ணதஸ்ததா | தூம்ராஃ பாராவதாபாஶ்ச வைஶ்யாஸ்தே பந்நகாஃ ஸ்மதாஃ ||௨௭|| மஹிஷத்வீபிவர்ணாபாஸ்ததைவ பருஷத்வசஃ | பிந்நவர்ணாஶ்ச யே கேசிச்சூத்ராஸ்தே பரிகீர்திதாஃ ||௨௮||
मुक्तारूप्यप्रभा ये च कपिला ये च पन्नगाः | सुगन्धयः सुवर्णाभास्ते जात्या ब्राह्मणाः स्मृताः ||२५|| क्षत्रियाः स्निग्धवर्णास्तु पन्नगा भृशकोपनाः | सूर्यचन्द्राकृतिच्छत्रलक्ष्म तेषां तथाऽम्बुजम् ||२६|| कृष्णा वज्रनिभा ये च लोहिता वर्णतस्तथा | धूम्राः पारावताभाश्च वैश्यास्ते पन्नगाः स्मृताः ||२७|| महिषद्वीपिवर्णाभास्तथैव परुषत्वचः | भिन्नवर्णाश्च ये केचिच्छूद्रास्ते परिकीर्तिताः ||२८||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ ப்ராஹ்மணாதிஜாதிபரிஜ்ஞாநாயாஹ- முக்தாரூப்யேத்யாதி| ஸூர்யாதிவத்தேஷாஂ லக்ஷ்ம சிஹ்நஂ, ததா அம்புஜஃ ஶங்கஃ| ததா ச வத்தவாக்படஃ- “போகேऽர்தசந்த்ரஶ்ரீவத்ஸஶங்கசக்ரஹலாங்கிதாஃ”- இதி| த்வீபீ சித்ரகஃ||௨௫-௨௮||
Adhikarana ௧௧ (௨௯) · Śloka ௩௧
கோபயந்த்யநிலஂ ஜந்தோஃ பணிநஃ ஸர்வ ஏவ து | பித்தஂ மண்டலிநஶ்சாபி கபஂ சாநேகராஜயஃ ||௨௯|| அபத்யமஸவர்ணாப்யாஂ த்விதோஷகரலக்ஷணம் | ஜ்ஞேயௌ தோஷைஶ்ச தம்பத்யோ... |௩௧|
कोपयन्त्यनिलं जन्तोः फणिनः सर्व एव तु | पित्तं मण्डलिनश्चापि कफं चानेकराजयः ||२९|| अपत्यमसवर्णाभ्यां द्विदोषकरलक्षणम् | ज्ञेयौ दोषैश्च दम्पत्यो... |३१|
🔊 Audio coming soon
அபத்யமித்யாதி| அஸமாநவர்ணாப்யாஂ ஸர்பஸர்பிணீப்யாஂ யத் அபத்யஂ வைகரஞ்ஜாக்யஂ, தத்த்விதோஷகரலக்ஷணஂ ஜ்ஞேயஂ; த்விதோஷகராணி லக்ஷணாநி யத்ர தத்த்விதோஷகரலக்ஷணஂ; ஏதேந வைகரஞ்ஜஸ்ய த்விதோஷகர்தத்வமுக்தம்| அபத்யே யௌ த்விதோஷௌ தௌ கயோரித்யாஹ- ஜ்ஞேயாவிதி|- ஜ்ஞேயௌ ஜ்ஞாதவ்யௌ| தம்பத்யோஃ பிதமாத்ரோரித்யர்தஃ||௨௯||-
Adhikarana ௧௨ (௩௦-௩௧) · Śloka ௩௧
...ர்விஶேஷஶ்சாத்ர வக்ஷ்யதே ||௩௦|| ரஜந்யாஃ பஶ்சிமே யாமே ஸர்பாஶ்சித்ராஶ்சரந்தி ஹி | ஶேஷேஷூக்தா மண்டலிநோ திவா தர்வீகராஃ ஸ்மதாஃ ||௩௧||
...र्विशेषश्चात्र वक्ष्यते ||३०|| रजन्याः पश्चिमे यामे सर्पाश्चित्राश्चरन्ति हि | शेषेषूक्ता मण्डलिनो दिवा दर्वीकराः स्मृताः ||३१||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ மத்யே கே கஸ்மிந் காலே விசரந்தீத்யாஹ- விஶேஷ இத்யாதி| பஶ்சிமே யாமே சதுர்தே ப்ரஹர இத்யர்தஃ| சித்ரா அத்ர ராஜிமந்தஃ| ஶேஷேஷு ப்ரஹரேஷு `ரஜந்யா ஏவ’ இதி ஶேஷஃ||௩௦-௩௧||
Adhikarana ௧௩ (௩௨) · Śloka ௩௨
தர்வீகராஸ்து தருணா வத்தா மண்டலிநஸ்ததா | ராஜிமந்தோ வயோமத்யா ஜாயந்தே மத்யுஹேதவஃ ||௩௨||
दर्वीकरास्तु तरुणा वृद्धा मण्डलिनस्तथा | राजिमन्तो वयोमध्या जायन्ते मृत्युहेतवः ||३२||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ தர்வீகராதீநாமுக்ரவிஷத்வே வயோऽவஸ்தாமுத்திஶந்நாஹ- தர்வீகரா இத்யாதி| தர்வீகராதயோ மத்யுஹேதவோ ஜாயந்தே பவந்தீத்யர்தஃ||௩௨||
Adhikarana ௧௪ (௩௩) · Śloka ௩௩
நகுலாகுலிதா பாலா வாரிவிப்ரஹதாஃ கஶாஃ | வத்தா முக்தத்வசோ பீதாஃ ஸர்பாஸ்த்வல்பவிஷாஃ ஸ்மதாஃ ||௩௩||
नकुलाकुलिता बाला वारिविप्रहताः कृशाः | वृद्धा मुक्तत्वचो भीताः सर्पास्त्वल्पविषाः स्मृताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமேவால்பவிஷத்வே ஹேதுமாஹ- நகுலாகுலிதா இத்யாதி| நகுலேந ஆகுலிதாஃ கதர்திதாஃ; வாரிவிப்ரஹதா வாரிணா ஜலேந விஶேஷேண ப்ரஹதா அபிபூதாஃ; முக்தத்வசோ முக்தகஞ்சுகாஃ, ததா பீதாஃ ஸர்பா அல்பவிஷா பவந்தி||௩௩||
Adhikarana ௧௫ (௩௪) · Śloka ௩௪
தத்ர, தர்வீகராஃ- கஷ்ணஸர்போ, மஹாகஷ்ணஃ, கஷ்ணோதரஃ ஶ்வேதகபோதோ, மஹாகபோதோ, பலாஹகோ, மஹாஸர்பஃ, ஶங்ககபாலோ , லோஹிதாக்ஷோ, கவேதுகஃ, பரிஸர்பஃ, கண்டபணஃ, ககுதஃ, பத்மோ, மஹாபத்மோ, தர்பபுஷ்போ, ததிமுகஃ, புண்டரீகோ, ப்ரூகுடீமுகோ, விஷ்கிரஃ, புஷ்பாபிகீர்ணோ, கிரிஸர்பஃ, ஜுஸர்பஃ, ஶ்வேதோதரோ, மஹாஶிரா, அலகர்த, ஆஶீவிஷ இதி (௧); மண்டலிநஸ்து- ஆதர்ஶமண்டலஃ, ஶ்வேதமண்டலோ, ரக்தமண்டலஃ, சித்ரமண்டலஃ, பஷதோ, ரோத்ரபுஷ்போ, மிலிந்தகோ, கோநஸோ, வத்தகோநஸஃ, பநஸோ, மஹாபநஸோ, வேணுபத்ரகஃ, ஶிஶுகோ மதநஃ, பாலிந்திரஃ, பிங்கலஃ , தந்துகஃ புஷ்பபாண்டுஃ, ஷடங்கோ, அக்நிகோ பப்ருஃ, கஷாயஃ, கலுஷஃ பாராவதோ, ஹஸ்தாபரணஃ, சித்ரகஃ, ஏணீபத இதி (௨); ராஜிமந்தஸ்து- புண்டரீகோ ராஜிசித்ரோ, அங்குலராஜிஃ, பிந்துராஜிஃ, கர்தமகஃ, தணஶோஷகஃ, ஸர்ஷபகஃ ஶ்வேதஹநுஃ, தர்பபுஷ்பஶ்சக்ரகோ, கோதூமகஃ, கிக்கிஸாத இதி (௩); நிர்விஷாஸ்து- கலகோலீ, ஶூகபத்ரோ, அஜகரோ, திவ்யகோ, வர்ஷாஹிகஃ, புஷ்பஶகலீ, ஜ்யோதீரதஃ, க்ஷீரிகாபுஷ்பகோ, அஹிபதாகோ, அந்தாஹிகோ, கௌராஹிகோ, வக்ஷேஶய இதி (௪); வைகரஞ்ஜாஸ்து த்ரயாணாஂ தர்வீகராதீநாஂ வ்யதிகராஜ்ஜாதாஃ, தத்யதா- மாகுலிஃ, போடகலஃ, ஸ்நிக்தராஜிரிதி | தத்ர, கஷ்ணஸர்பேண கோநஸ்யாஂ வைபரீத்யேந வா ஜாதோ மாகுலிஃ; ராஜிலேந கோநஸ்யாஂ வைபரீத்யேந வா ஜாதஃ போடகலஃ; கஷ்ணஸர்பேண ராஜிமத்யாஂ வைபரீத்யேந வா ஜாதஃ ஸ்நிக்தராஜிரிதி | தேஷாமாத்யஸ்ய பிதவத்விஷோத்கர்ஷோ, த்வயோர்மாதவதித்யேகே (௫) |௩௪|
तत्र, दर्वीकराः- कृष्णसर्पो, महाकृष्णः, कृष्णोदरः श्वेतकपोतो, महाकपोतो, बलाहको, महासर्पः, शङ्खकपालो , लोहिताक्षो, गवेधुकः, परिसर्पः, खण्डफणः, ककुदः, पद्मो, महापद्मो, दर्भपुष्पो, दधिमुखः, पुण्डरीको, भ्रूकुटीमुखो, विष्किरः, पुष्पाभिकीर्णो, गिरिसर्पः, ऋजुसर्पः, श्वेतोदरो, महाशिरा, अलगर्द, आशीविष इति (१); मण्डलिनस्तु- आदर्शमण्डलः, श्वेतमण्डलो, रक्तमण्डलः, चित्रमण्डलः, पृषतो, रोध्रपुष्पो, मिलिन्दको, गोनसो, वृद्धगोनसः, पनसो, महापनसो, वेणुपत्रकः, शिशुको मदनः, पालिन्दिरः, पिङ्गलः , तन्तुकः पुष्पपाण्डुः, षडङ्गो, अग्निको बभ्रुः, कषायः, कलुषः पारावतो, हस्ताभरणः, चित्रकः, एणीपद इति (२); राजिमन्तस्तु- पुण्डरीको राजिचित्रो, अङ्गुलराजिः, बिन्दुराजिः, कर्दमकः, तृणशोषकः, सर्षपकः श्वेतहनुः, दर्भपुष्पश्चक्रको, गोधूमकः, किक्किसाद इति (३); निर्विषास्तु- गलगोली, शूकपत्रो, अजगरो, दिव्यको, वर्षाहिकः, पुष्पशकली, ज्योतीरथः, क्षीरिकापुष्पको, अहिपताको, अन्धाहिको, गौराहिको, वृक्षेशय इति (४); वैकरञ्जास्तु त्रयाणां दर्वीकरादीनां व्यतिकराज्जाताः, तद्यथा- माकुलिः, पोटगलः, स्निग्धराजिरिति | तत्र, कृष्णसर्पेण गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातो माकुलिः; राजिलेन गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातः पोटगलः; कृष्णसर्पेण राजिमत्यां वैपरीत्येन वा जातः स्निग्धराजिरिति | तेषामाद्यस्य पितृवद्विषोत्कर्षो, द्वयोर्मातृवदित्येके (५) |३४|
🔊 Audio coming soon
தஜ்ஜாதமேவ வ்யதிகரஂ விவண்வந்நாஹ- தத்ர கஷ்ணஸர்பேணேத்யாதி| வைபரீத்யேந வேதி கோநஸேந புஂஸா கஷ்ணஸர்பிண்யாஂ ஸ்த்ரியாமித்யர்தஃ| ராஜிலேநேத்யாதி| வைபரித்யஂ பூர்வவ்யாக்யாவஜ்ஜ்ஞேயம்| கஷ்ணஸர்பேணேத்யாதி| ஏஷாஂ மத்யே யேऽப்ரஸித்தாஃ ஸர்பபேதாஸ்தே ஸர்வே நாநாதேஶவாஸிப்யஃ ஸர்பஹேலிகாதிப்யோ ஜ்ஞேயாஃ| தேஷாஂ வ்யதிகரஜாநாஂ ஸமதயா த்விவிதத்வே ப்ராப்தே தம்பத்யோரேகஸ்ய விஷமுத்கர்ஷஂ பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- தேஷாமித்யாதி| ஆத்யஸ்ய மாகுலேஃ, பிதவத் கஷ்ணஸர்பவத்| த்வயோஃ போடகலஸ்நிக்தராஜிகயோஃ; தத்ர போடகலஸ்ய மாதா கோநஸீ, ஸ்நிக்தராஜிகஸ்ய மாதா ராஜிமதீ|(௧-௫)|௩௪|
Adhikarana ௧௬ (௩௪) · Śloka ௩௪
த்ரயாணாஂ வைகரஞ்ஜாநாஂ புநர்திவ்யேலகரோத்ரபுஷ்பகராஜிசித்ரகபோடகலபுஷ்பாபிகீர்ணதர்பபுஷ்பவேல்லிதகாஃ ஸப்த; தேஷாமாத்யாஸ்த்ரயோ ராஜிலவத், ஶேஷா மண்டலிவத், ஏவமேதேஷாஂ ஸர்பாணாமஶீதிர்வ்யாக்யாதா ||௩௪||
त्रयाणां वैकरञ्जानां पुनर्दिव्येलकरोध्रपुष्पकराजिचित्रकपोटगलपुष्पाभिकीर्णदर्भपुष्पवेल्लितकाः सप्त; तेषामाद्यास्त्रयो राजिलवत्, शेषा मण्डलिवत्, एवमेतेषां सर्पाणामशीतिर्व्याख्याता ||३४||
🔊 Audio coming soon
வைகரஞ்ஜேப்யஸ்த்ரிப்யோ ஜாதாநாஂ திவ்யேலகப்ரபதீநாஂ விஷஂ கேஷாமநுயாயி பவதீதி தர்ஶயந்நாஹ- த்ரயாணாமித்யாதி||௩௪||
Adhikarana ௧௭ (௩௫) · Śloka ௩௫
தத்ர மஹாநேத்ரஜிஹ்வாஸ்யஶிரஸஃ புமாஂஸஃ, ஸூக்ஷ்மநேத்ரஜிஹ்வாஸ்யஶிரஸஃ ஸ்த்ரியஃ, உபயலக்ஷணா மந்தவிஷா அக்ரோதா நபுஂஸகா இதி ||௩௫||
तत्र महानेत्रजिह्वास्यशिरसः पुमांसः, सूक्ष्मनेत्रजिह्वास्यशिरसः स्त्रियः, उभयलक्षणा मन्दविषा अक्रोधा नपुंसका इति ||३५||
🔊 Audio coming soon
ஸர்பாணாஂ புருஷாதிலக்ஷணமுத்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி||௩௫||
Adhikarana ௧௮ (௩௬) · Śloka ௩௬
தத்ர ஸர்வேஷாஂ ஸர்பாணாஂ ஸாமாந்யத ஏவ தஷ்டலக்ஷணஂ வக்ஷ்யாமஃ | கிஂ காரணஂ? விஷஂ ஹி நிஶிதநிஸ்த்ரிஂஶாஶநிஹுதவஹதேஶ்யமாஶுகாரி முஹர்தமப்யுபேக்ஷிதமாதுரமதிபாதயதி, ந சாவகாஶோऽஸ்தி வாக்ஸமூஹமுபஸர்துஂ ப்ரத்யேகமபி தஷ்டலக்ஷணேऽபிஹிதே ஸர்வத்ர த்ரைவித்யஂ பவதி, தஸ்மாத் த்ரைவித்யமேவ வக்ஷ்யாமஃ; ஏதத்த்யாதுரஹிதமஸம்மோஹகரஂ ச, அபி சாத்ரைவ ஸர்வஸர்பவ்யஞ்ஜநாவரோதஃ ||௩௬||
तत्र सर्वेषां सर्पाणां सामान्यत एव दष्टलक्षणं वक्ष्यामः | किं कारणं? विषं हि निशितनिस्त्रिंशाशनिहुतवहदेश्यमाशुकारि मुहर्तमप्युपेक्षितमातुरमतिपातयति, न चावकाशोऽस्ति वाक्समूहमुपसर्तुं प्रत्येकमपि दष्टलक्षणेऽभिहिते सर्वत्र त्रैविध्यं भवति, तस्मात् त्रैविध्यमेव वक्ष्यामः; एतद्ध्यातुरहितमसम्मोहकरं च, अपि चात्रैव सर्वसर्पव्यञ्जनावरोधः ||३६||
🔊 Audio coming soon
நிஶிதநிஸ்த்ரிஂஶஃ தீக்ஷ்ணஃ கங்கஃ, அஶநிஃ வஜ்ரஂ, ஹுதவஹோ வஹ்நிஃ, தேஶ்யஂ துல்யஂ; ஆஶுகாரி ஶீக்ரவ்யாபகம்| அதிபாதயதி ஶீக்ரஂ மாரயதீத்யர்தஃ| ந சாவகாஶ இத்யாதி அவகாஶஃ காலவிலம்பஃ| உபஸர்தும் அநுஸர்தும்| ப்ரத்யேகமபீத்யாதி| தஸ்மாத் ப்ரதிஸர்பதஷ்டலக்ஷணஂ ந கதமிதி பாவஃ| ஏதத்த்ரைவித்யமஸம்மோஹகரஂ சேதி அப்ராந்திஜநகஂ, `வைத்யஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ;| ததுக்தஂ,- “முஹ்யந்தி விஸ்தரே மந்தாஃ” இதி||௩௬||
Adhikarana ௧௯ (௩௭) · Śloka ௩௭
தத்ர, தர்வீகரவிஷேண த்வங்நயநநகதஶநவதநமூத்ரபுரீஷதஂஶகஷ்ணத்வஂ ரௌக்ஷ்யஂ ஶிரஸோ கௌரவஂ ஸந்திவேதநா கடீபஷ்டக்ரீவாதௌர்பல்யஂ ஜம்பணஂ வேபதுஃ ஸ்வராவஸாதோ குர்குரகோ ஜடதா ஶுஷ்கோத்காரஃ காஸஶ்வாஸௌ ஹிக்கா வாயோரூர்த்வகமநஂ ஶூலோத்வேஷ்டநஂ தஷ்ணா லாலாஸ்ராவஃ பேநாகமநஂ ஸ்ரோதோऽவரோதஸ்தாஸ்தாஶ்ச வாதவேதநா பவந்தி; மண்டலிவிஷேண த்வகாதீநாஂ பீதத்வஂ ஶீதாபிலாஷஃ பரிதூபநஂ தாஹஸ்தஷ்ணா மதோ மூர்ச்சா ஜ்வரஃ ஶோணிதாகமநமூர்த்வமதஶ்ச மாஂஸாநாமவஶாதநஂ ஶ்வயதுர்தஂஶகோதஃ பீதரூபதர்ஶநமாஶுகோபஸ்தாஸ்தாஶ்ச பித்தவேதநா பவந்தி; ராஜிமத்விஷேண ஶுக்லத்வஂ த்வகாதீநாஂ ஶீதஜ்வரோ ரோமஹர்ஷஃ ஸ்தப்தத்வஂ காத்ராணாமாதஂஶஶோபஃ ஸாந்த்ரகபப்ரஸேகஶ்சர்திரபீக்ஷ்ணமக்ஷ்ணோஃ கண்டூஃ கண்டே ஶ்வயதுர்குர்குரக உச்ச்வாஸநிரோதஸ்தமஃப்ரவேஶஸ்தாஸ்தாஶ்ச கபவேதநா பவந்தி ||௩௭||
तत्र, दर्वीकरविषेण त्वङ्नयननखदशनवदनमूत्रपुरीषदंशकृष्णत्वं रौक्ष्यं शिरसो गौरवं सन्धिवेदना कटीपृष्ठग्रीवादौर्बल्यं जृम्भणं वेपथुः स्वरावसादो घुर्घुरको जडता शुष्कोद्गारः कासश्वासौ हिक्का वायोरूर्ध्वगमनं शूलोद्वेष्टनं तृष्णा लालास्रावः फेनागमनं स्रोतोऽवरोधस्तास्ताश्च वातवेदना भवन्ति; मण्डलिविषेण त्वगादीनां पीतत्वं शीताभिलाषः परिधूपनं दाहस्तृष्णा मदो मूर्च्छा ज्वरः शोणितागमनमूर्ध्वमधश्च मांसानामवशातनं श्वयथुर्दंशकोथः पीतरूपदर्शनमाशुकोपस्तास्ताश्च पित्तवेदना भवन्ति; राजिमद्विषेण शुक्लत्वं त्वगादीनां शीतज्वरो रोमहर्षः स्तब्धत्वं गात्राणामादंशशोफः सान्द्रकफप्रसेकश्छर्दिरभीक्ष्णमक्ष्णोः कण्डूः कण्ठे श्वयथुर्घुर्घुरक उच्छ्वासनिरोधस्तमःप्रवेशस्तास्ताश्च कफवेदना भवन्ति ||३७||
🔊 Audio coming soon
தர்வீகராதிஸர்பகணபேதாநாஂ ஸாமாந்யலக்ஷணோபதேஶேந விஶிஷ்டலக்ஷணமவபுத்யதே, தத்ஸாமாந்யஂ த்ரிவிதலக்ஷணமுத்திஶந்நாஹ- தத்ர தர்வீகரேத்யாதி| தர்வீகரவிஷேண த்வங்நகாதிகஷ்ணத்வாதிலக்ஷணாநி பவந்தீதி ஸம்பந்தஃ| ஸ்வராவஸாதஃ ஸ்வரபங்கஃ, குர்குரகோ மார்ஜாரஶப்தாநுகாரீ அவ்யக்தோ த்வநிவிஶேஷஃ, ஜடதா நிஃஸ்பந்ததா, ஶூலோத்வேஷ்டநஂ ஶூலேந கத்வாऽங்கமோடநஂ தாஸ்தா வாதவேதநாஃ தோதநபேதநாதிகாஃ| மண்டலீத்யாதி| பரிதூபநஂ ஸர்வாங்கஸந்தாபஃ, மதஃ பூகபலகாதநேநேவ மத்தத்வஂ, மாஂஸாநாமவஶாதநஂ ஶடிதத்வாத்கலநஂ, தஂஶகோதஃ தஂஶஸ்ய பூதிபாவஃ, பீதரூபதர்ஶநஂ ஸர்வஂ வஸ்து பீதாபஂ பஶ்யதி, தாஸ்தாஶ்ச பித்தவேதநா ஊஷசோஷாதிகாஃ| ராஜிமத்விஷேணேத்யாதி| ஆதஂஶஶோப ஆஸமந்ததோ தஂஶஸ்ய ஶோபா இத்யர்தஃ, ப்ரஸேகஃ க்ஷரணஂ, குர்குரகஃ அவ்யக்தஃ ஶப்தவிஶேஷஃ, தம அந்தகாரஃ; தாஸ்தாஃ கண்ட்வாத்யாஃ||௩௭||
Adhikarana ௨௦ (௩௮) · Śloka ௩௮
புருஷாபிதஷ்ட ஊர்த்வஂ ப்ரேக்ஷதே, அதஸ்தாத் ஸ்த்ரியா ஸிராஶ்சோத்திஷ்டந்தி லலாடே, நபுஂஸகாபிதஷ்டஸ்திர்யக்ப்ரேக்ஷீ பவதி, கர்பிண்யா பாண்டுமுகோத்மாதஶ்ச, ஸூதிகயா குக்ஷிஶூலார்தஃ ஸருதிரஂ மேஹத்யுபஜிஹ்விகா சாஸ்ய பவதி, க்ராஸார்திநாऽந்நஂ காங்க்ஷதி, வத்தேந சிராந்மந்தாஶ்ச வேகாஃ, பாலேநாஶு மதவஶ்ச, நிர்விஷேணாவிஷலிங்கஂ, அந்தாஹிகேநாந்தத்வமித்யேகே, க்ரஸநாத் அஜகரஃ ஶரீரப்ராணஹரோ ந விஷாத் | தத்ர ஸத்யஃப்ராணஹராஹிதஷ்டஃ பததி ஶாஸ்த்ராஶநிஹத இவ பூமௌ, ஸ்ரஸ்தாங்கஃ ஸ்வபிதி ||௩௮||
पुरुषाभिदष्ट ऊर्ध्वं प्रेक्षते, अधस्तात् स्त्रिया सिराश्चोत्तिष्ठन्ति ललाटे, नपुंसकाभिदष्टस्तिर्यक्प्रेक्षी भवति, गर्भिण्या पाण्डुमुखोध्मातश्च, सूतिकया कुक्षिशूलार्तः सरुधिरं मेहत्युपजिह्विका चास्य भवति, ग्रासार्थिनाऽन्नं काङ्क्षति, वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेगाः, बालेनाशु मृदवश्च, निर्विषेणाविषलिङ्गं, अन्धाहिकेनान्धत्वमित्येके, ग्रसनात् अजगरः शरीरप्राणहरो न विषात् | तत्र सद्यःप्राणहराहिदष्टः पतति शास्त्राशनिहत इव भूमौ, स्रस्ताङ्गः स्वपिति ||३८||
🔊 Audio coming soon
அதுநா புருஷாத்யபிதஷ்டலக்ஷணமாஹ- புருஷாபிதஷ்ட இத்யாதி| ப்ரேக்ஷதே இதி பூர்வஸ்மாததஸ்தாதித்யநேந ச ஸம்பந்தநீயம்| நபுஂஸகாபிதஷ்ட இத்யாதி| ஸூதிகா ப்ரஸூதா| மேஹதி மூத்ரயதி| வத்தேந தஷ்டஸ்ய சிரகாலேந வேகாஸ்தே ச மந்தா பவந்தி| பாலேநேத்யாதி| அந்தேந அஹிநா தஷ்டஸ்யாந்தத்வஂ ச தஶ்யதே இத்யேகே, அந்யே புநரவிஷப்ரகரணாதவிஷ ஏவாயமித்யாஹுஃ| அந்தாஹிஃ ஜலபிலஶாயீதி ப்ரஸித்தஃ, அபரே புநரபரமேவாந்தாஹிமாஹுஃ| க்ரஸநாதித்யாதி| க்ரஸநாத் கிலநாத்; ஶரீரப்ராணஹரஃ ஶரீரஹரஃ ப்ராணஹரஶ்ச பவதி, ந விஷாத்||௩௮||
Adhikarana ௨௧ (௩௯) · Śloka ௩௯
தத்ர ஸர்வேஷாஂ ஸர்பாணாஂ விஷஸ்ய ஸப்த வேகா பவந்தி | தத்ர, தர்வீகராணாஂ ப்ரதமே வேகே விஷஂ ஶோணிதஂ தூஷயதி, தத் ப்ரதுஷ்டஂ கஷ்ணதாமுபைதி, தேந கார்ஷ்ண்யஂ பிபீலிகாபரிஸர்பணமிவ சாங்கே பவதி; த்விதீயே மாஂஸஂ தூஷயதி, தேநாத்யர்தஂ கஷ்ணதா ஶோபோ க்ரந்தயஶ்சாங்கே பவந்தி; ததீயே மேதோ தூஷயதி, தேந தஂஶக்லேதஃ ஶிரோகௌரவஂ ஸ்வேதஶ்சக்ஷுர்க்ரஹணஂ ச; சதுர்தே கோஷ்டமநுப்ரவிஶ்ய கபப்ரதாநாந் தோஷாந் தூஷயதி, தேந தந்த்ராப்ரஸேகஸந்திவிஶ்லேஷா பவந்தி; பஞ்சமேऽஸ்தீந்யநுப்ரவிஶதி ப்ராணமக்நிஂ ச தூஷயதி, தேந பர்வபேதோ ஹிக்கா தாஹஶ்ச பவதி; ஷஷ்டே மஜ்ஜாநமநுப்ரவிஶதி க்ரஹணீஂ சாத்யர்தஂ தூஷயதி, தேந காத்ராணாஂ கௌரவமதீஸாரோ ஹத்பீடா மூர்ச்சா ச பவதி; ஸப்தமே ஶுக்ரமநுப்ரவிஶதி வ்யாநஂ சாத்யர்தஂ கோபயதி கபஂ ச ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதோப்யஃ ப்ரச்யாவயதி, தேந ஶ்லேஷ்மவர்திப்ராதுர்பாவஃ கடீபஷ்டபங்கஃ ஸர்வசேஷ்டாவிகாதோ லாலாஸ்வேதயோரதிப்ரவத்திருச்ச்வாஸநிரோதஶ்ச பவதி | மண்டலிநாஂ ப்ரதமே வேகே விஷஂ ஶோணிதஂ தூஷயதி, தத் ப்ரதுஷ்டஂ பீததாமுபைதி, தத்ர பரிதாஹஃ பீதாவபாஸதா சாங்காநாஂ பவதி; த்விதீயே மாஂஸஂ தூஷயதி, தேநாத்யர்தஂ பீததா பரிதாஹோ தஂஶே ஶ்வயதுஶ்ச பவதி; ததீயே மேதோ தூஷயதி, தேந பூர்வவச்சக்ஷுர்க்ரஹணஂ தஷ்ணா தஂஶக்லேதஃ ஸ்வேதஶ்ச; சதுர்தே கோஷ்டமநுப்ரவிஶ்ய ஜ்வரமாபாதயதி; பஞ்சமே பரிதாஹஂ ஸர்வகாத்ரேஷு கரோதி, ஷஷ்டஸப்தமயோஃ பூர்வவத் | ராஜிமதாஂ ப்ரதமே வேகே விஷஂ ஶோணிதஂ தூஷயதி தத் ப்ரதுஷ்டஂ பாண்டுதாமுபைதி, தேந ரோமஹர்ஷஃ ஶுக்லாவபாஸஶ்ச புருஷோ பவதி; த்விதீயே மாஂஸஂ தூஷயதி, தேந பாண்டுதாऽத்யர்தஂ ஜாட்யஂ ஶிரஃஶோபஶ்ச பவதி; ததீயே மேதோ தூஷயதி, தேந சக்ஷுர்க்ரஹணஂ தஂஶக்லேதஃ ஸ்வேதோ க்ராணாக்ஷிஸ்ராவஶ்ச பவதி; சதுர்தே கோஷ்டமநுப்ரவிஶ்ய மந்யாஸ்தம்பஂ ஶிரோகௌரவஂ சாபாதயதி; பஞ்சமே வாக்ஸங்கஂ ஶீதஜ்வரஂ ச கரோதி; ஷஷ்டஸப்தமயோஃ பூர்வவதிதி ||௩௯||
तत्र सर्वेषां सर्पाणां विषस्य सप्त वेगा भवन्ति | तत्र, दर्वीकराणां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं कृष्णतामुपैति, तेन कार्ष्ण्यं पिपीलिकापरिसर्पणमिव चाङ्गे भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं कृष्णता शोफो ग्रन्थयश्चाङ्गे भवन्ति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन दंशक्लेदः शिरोगौरवं स्वेदश्चक्षुर्ग्रहणं च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य कफप्रधानान् दोषान् दूषयति, तेन तन्द्राप्रसेकसन्धिविश्लेषा भवन्ति; पञ्चमेऽस्थीन्यनुप्रविशति प्राणमग्निं च दूषयति, तेन पर्वभेदो हिक्का दाहश्च भवति; षष्ठे मज्जानमनुप्रविशति ग्रहणीं चात्यर्थं दूषयति, तेन गात्राणां गौरवमतीसारो हृत्पीडा मूर्च्छा च भवति; सप्तमे शुक्रमनुप्रविशति व्यानं चात्यर्थं कोपयति कफं च सूक्ष्मस्रोतोभ्यः प्रच्यावयति, तेन श्लेष्मवर्तिप्रादुर्भावः कटीपृष्ठभङ्गः सर्वचेष्टाविघातो लालास्वेदयोरतिप्रवृत्तिरुच्छ्वासनिरोधश्च भवति | मण्डलिनां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं पीततामुपैति, तत्र परिदाहः पीतावभासता चाङ्गानां भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं पीतता परिदाहो दंशे श्वयथुश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन पूर्ववच्चक्षुर्ग्रहणं तृष्णा दंशक्लेदः स्वेदश्च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य ज्वरमापादयति; पञ्चमे परिदाहं सर्वगात्रेषु करोति, षष्ठसप्तमयोः पूर्ववत् | राजिमतां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति तत् प्रदुष्टं पाण्डुतामुपैति, तेन रोमहर्षः शुक्लावभासश्च पुरुषो भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेन पाण्डुताऽत्यर्थं जाड्यं शिरःशोफश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन चक्षुर्ग्रहणं दंशक्लेदः स्वेदो घ्राणाक्षिस्रावश्च भवति; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य मन्यास्तम्भं शिरोगौरवं चापादयति; पञ्चमे वाक्सङ्गं शीतज्वरं च करोति; षष्ठसप्तमयोः पूर्ववदिति ||३९||
🔊 Audio coming soon
வேகோ விஷவேகோ விஷகதிஃ| தத்ர தர்வீகராணாமித்யாதி| சக்ஷுர்க்ரஹணஂ தஷ்ட்யவரோதஃ| பஞ்சமே இத்யாதி| க்ரஹணீ பித்ததரா கலா| பூர்வவதிதி தர்வீகாரவிஷஸ்ய ஷஷ்டஸப்தமயோர்வேகயோர்யாநி லக்ஷணாநி தாநி பவந்தீத்யர்தஃ | ஏவஂ ராஜிமதாமபி ஷஷ்டஸப்தமவேகயோரதிதேஶார்தோ போத்தவ்யஃ||௩௯||
Adhikarana ௨௨ (௪௦) · Śloka ௪௦
பவந்தி சாத்ர- தாத்வந்தரேஷு யாஃ ஸப்த கலாஃ ஸம்பரிகீர்திதாஃ | தாஸ்வேகைகாமதிக்ரம்ய வேகஂ ப்ரகுருதே விஷம் ||௪௦||
भवन्ति चात्र- धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः सम्परिकीर्तिताः | तास्वेकैकामतिक्रम्य वेगं प्रकुरुते विषम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
குதஃ புநஃ ஸப்தைவ வேகா இத்யாஹ- பவந்தீத்யாதி| தாத்வந்தரேஷு தாதுமத்யேஷு, தாதுக்ரஹணமாஶயோபலக்ஷணஂ; தேநாயமர்தஃ- தாத்வாஶயாந்தரமர்யாதா யாஃ கலாஃ ஸப்த ப்ராகுக்தா கர்பவ்யாகரணே தாஸ்வேகைகாமதிக்ரம்ய ஸப்தஸு தாதுஷு ஸப்த வேகா பவந்தி| தத்யதா- ரஸரக்தயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய ரக்தே ப்ரதமவேகஃ, ரக்தமாஂஸயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய த்விதீயஃ, மாஂஸமேதஸோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய ததீயஃ, மேதஃகபயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய சதுர்தஃ, கபபுரீஷயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய பஞ்சமஃ, புரீஷபித்தயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய ஷஷ்டஃ, பித்தஶுக்ரயோரந்தரஸ்தாஂ கலாமதிக்ரம்ய ஸப்தம இதி| யைவ கலா புரீஷதரா ஸைவாஸ்திதரேதி பஞ்சமே அஸ்தந்யநுப்ரவிஶதீத்யவிருத்தஂ; ஏவஂ யைவ பித்ததரா ஸைவ மஜ்ஜதரேதி ஷஷ்டே மஜ்ஜாநமநுப்ரவிஶதீத்யவிருத்தம்||௪௦||
Adhikarana ௨௩ (௪௧) · Śloka ௪௧
யேநாந்தரேண து கலாஂ காலகல்பஂ பிநத்தி ஹி | ஸமீரணேநோஹ்யமாநஂ தத்து வேகாந்தரஂ ஸ்மதம் ||௪௧||
येनान्तरेण तु कलां कालकल्पं भिनत्ति हि | समीरणेनोह्यमानं तत्तु वेगान्तरं स्मृतम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
வேகமபிதாய வேகாந்தரமாஹ- யேநாந்தரேணேத்யாதி| யேநாந்தரேண யேந காலேந, கலாம் உக்தலக்ஷணாஂ, காலகல்பஂ மத்யுஸதஶஂ விஷஂ, பிநத்தி விதாரயதி, ஸமீரணேநோஹ்யமாநஂ வாயுநா ப்ரேர்யமாணஂ தத்து வேகாந்தரஂ பூதஸ்ய பவிஷ்யதஶ்ச வேகஸ்ய மத்யபூதஃ காலஸ்தாவத்ப்ரமாண இத்யர்தஃ||௪௧||
Adhikarana ௨௪ (௪௨-௪௫) · Śloka ௪௫
ஶூநாங்கஃ ப்ரதமே வேகே பஶுர்த்யாயதி துஃகிதஃ | லாலாஸ்ராவோ த்விதீயே து கஷ்ணாங்கஃ பீட்யதே ஹதி ||௪௨|| ததீயே ச ஶிரோதுஃகஂ கண்டக்ரீவஂ ச பஜ்யதே | சதுர்தே வேபதே மூடஃ காதந் தந்தாந் ஜஹாத்யஸூந் ||௪௩|| கேசித்வேகத்ரயஂ ப்ராஹுரந்தஂ சைதேஷு தத்விதஃ | த்யாயதி ப்ரதமே வேகே பக்ஷீ முஹ்யத்யதஃ பரம் ||௪௪|| த்விதீயே விஹ்வலஃ ப்ரோக்தஸ்ததீயே மத்யுமச்சதி | கேசிதேகஂ விஹங்கேஷு விஷவேகமுஶந்தி ஹி | மார்ஜாரநகுலாதீநாஂ விஷஂ நாதிப்ரவர்ததே ||௪௫||
शूनाङ्गः प्रथमे वेगे पशुर्ध्यायति दुःखितः | लालास्रावो द्वितीये तु कृष्णाङ्गः पीड्यते हृदि ||४२|| तृतीये च शिरोदुःखं कण्ठग्रीवं च भज्यते | चतुर्थे वेपते मूढः खादन् दन्तान् जहात्यसून् ||४३|| केचिद्वेगत्रयं प्राहुरन्तं चैतेषु तद्विदः | ध्यायति प्रथमे वेगे पक्षी मुह्यत्यतः परम् ||४४|| द्वितीये विह्वलः प्रोक्तस्तृतीये मृत्युमृच्छति | केचिदेकं विहङ्गेषु विषवेगमुशन्ति हि | मार्जारनकुलादीनां विषं नातिप्रवर्तते ||४५||
🔊 Audio coming soon
மநுஷ்யஸ்ய ஸப்தவிஷவேகப்ரஸங்கேந பஶுபக்ஷிஷ்வபி வேகப்ரஸங்க்யாமுத்திஶந்நாஹ- ஶூநாங்க இத்யாதி| ஹஷ்டாங்க உத்தர்ஷிதஶரீரஃ, கேசித்வேகத்ரயமித்யாஹுஃ| கேசிதாசார்யா `த்யாயதி ப்ரதமே’ இத்யாதிபாடஂ ந படந்தி||௪௨-௪௫||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௪
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே ஸர்பதஷ்டவிஷவிஜ்ஞாநீயஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ ||௪||
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने सर्पदष्टविषविज्ञानीयं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாஂ கல்பஸ்தாநே சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||