Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ನಿರೂಹಕ್ರಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो निरूहक्रमचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ನಿರೂಹಸ್ಯ ಕ್ರಮೋ ನಿರೂಹಕ್ರಮಃ ಅನುಕ್ರಮವಿಧಾನಂ , ಸ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತೀಕಾರಃ| ನಿರೂಹೋಪಕ್ರಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತನ್ಮತೇಽಪಿ ನಿರೂಹೋಪಕ್ರಮೋ ನಿರೂಹಾರಮ್ಭಃ, ಸ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩-೬) · Śloka ೬
ಅಥಾನುವಾಸಿತಮಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್; ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಮುತ್ಸೃಷ್ಟಬಹಿರ್ವೇಗಮವಾತೇ ಶುಚೌ ವೇಶ್ಮನಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಪ್ರತತಾಯಾಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಮಧಃಸುಪರಿಗ್ರಹಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣಿಪ್ರದೇಶಪ್ರತಿವ್ಯೂಢಾಯಾಮನುಪಧಾನಾಯಾಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಶಾಯಿನಮಾಕುಞ್ಚಿತದಕ್ಷಿಣಸಕ್ಥಿಮಿತರಪ್ರಸಾರಿತಸಕ್ಥಿಂ ಸುಮನಸಂ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಂ ವಾಗ್ಯತಂ ಸುನಿಷಣ್ಣದೇಹಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ತತೋ ವಾಮಪಾದಸ್ಯೋಪರಿ ನೇತ್ರಂ ಕೃತ್ವೇತರಪಾದಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಕರ್ಣಿಕಾಮುಪರಿ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ, ಸವ್ಯಪಾಣಿಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮುಖಾರ್ಧಂ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ, ಮಧ್ಯಮಾಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠೈರರ್ಧಂ ತು ವಿವೃತಾಸ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ, ಬಸ್ತಾವೌಷಧಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ಚಾನುಸಿಕ್ತಮನಾಯತಮಬುದ್ಬುದಮಸಙ್ಕುಚಿತಮವಾತಮೌಷಧಾಸನ್ನಮುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ , ಪುನರುಪರಿ ತದಿತರೇಣ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣೇನಾವಸಿಞ್ಚೇತ್, ತತಃ ಸೂತ್ರೇಣೈವೌಷಧಾನ್ತೇ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾಽಽವೇಷ್ಟ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇನೋತ್ತಾನೇನ ಪಾಣಿನಾ ಬಸ್ತಿಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಾಮಹಸ್ತಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಪ್ರದೇಶಿನೀಭ್ಯಾಂ ನೇತ್ರಮುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ನೇತ್ರದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ, ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಾಗ್ರನೇತ್ರಂ ಘೃತಾಕ್ತಮುಪಾದಾಯ ಪ್ರಯಚ್ಛೇದನುಪೃಷ್ಠವಂಶಂ ಸಮಮುನ್ಮುಖಮಾಕರ್ಣಿಕಂ ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಣಿಧತ್ಸ್ವೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ ||೩|| ಬಸ್ತಿಂ ಸವ್ಯೇ ಕರೇ ಕೃತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣೇನಾವಪೀಡಯೇತ್ | ಏಕೇನೈವಾವಪೀಡೇನ ನ ದ್ರುತಂ ನ ವಿಲಮ್ಬಿತಮ್ ||೪|| ತತೋ ನೇತ್ರಮಪನೀಯ ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಃ ಪೀಡನಕಾಲಾದುಪೇಕ್ಷ್ಯೋತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ಯಾತುರಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ | ಅಥಾತುರಮುಪವೇಶಯೇದುತ್ಕುಟುಕಂ ಬಸ್ತ್ಯಾಗಮನಾರ್ಥಮ್ | ನಿರೂಹಪ್ರತ್ಯಾಗಮನಕಾಲಸ್ತು ಮುಹೂರ್ತೋ ಭವತಿ ||೫|| ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿವಿಶಾರದಃ | ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾ ತೃತೀಯಂ ವಾ ಚತುರ್ಥಂ ವಾ ಯಥಾರ್ಥತಃ ||೬||
अथानुवासितमास्थापयेत्; स्वभ्यक्तस्विन्नशरीरमुत्सृष्टबहिर्वेगमवाते शुचौ वेश्मनि मध्याह्ने प्रततायां शय्यायामधःसुपरिग्रहायां श्रोणिप्रदेशप्रतिव्यूढायामनुपधानायां वामपार्श्वशायिनमाकुञ्चितदक्षिणसक्थिमितरप्रसारितसक्थिं सुमनसं जीर्णान्नं वाग्यतं सुनिषण्णदेहं विदित्वा, ततो वामपादस्योपरि नेत्रं कृत्वेतरपादाङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां कर्णिकामुपरि निष्पीड्य, सव्यपाणिकनिष्ठिकानामिकाभ्यां बस्तेर्मुखार्धं सङ्कोच्य, मध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैरर्धं तु विवृतास्यं कृत्वा, बस्तावौषधं प्रक्षिप्य, दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठेन प्रदेशिनीमध्यमाभ्यां चानुसिक्तमनायतमबुद्बुदमसङ्कुचितमवातमौषधासन्नमुपसङ्गृह्य , पुनरुपरि तदितरेण गृहीत्वा दक्षिणेनावसिञ्चेत्, ततः सूत्रेणैवौषधान्ते द्विस्त्रिर्वाऽऽवेष्ट्य बध्नीयात्, अथ दक्षिणेनोत्तानेन पाणिना बस्तिं गृहीत्वा वामहस्तमध्यमाङ्गुलिप्रदेशिनीभ्यां नेत्रमुपसङ्गृह्याङ्गुष्ठेन नेत्रद्वारं पिधाय, घृताभ्यक्ताग्रनेत्रं घृताक्तमुपादाय प्रयच्छेदनुपृष्ठवंशं सममुन्मुखमाकर्णिकं नेत्रं प्रणिधत्स्वेति ब्रूयात् ||३|| बस्तिं सव्ये करे कृत्वा दक्षिणेनावपीडयेत् | एकेनैवावपीडेन न द्रुतं न विलम्बितम् ||४|| ततो नेत्रमपनीय त्रिंशन्मात्राः पीडनकालादुपेक्ष्योत्तिष्ठेत्यातुरं ब्रूयात् | अथातुरमुपवेशयेदुत्कुटुकं बस्त्यागमनार्थम् | निरूहप्रत्यागमनकालस्तु मुहूर्तो भवति ||५|| अनेन विधिना बस्तिं दद्याद्बस्तिविशारदः | द्वितीयं वा तृतीयं वा चतुर्थं वा यथार्थतः ||६||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಕ್ರಮಪ್ರಣಯನಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಥಾನುವಾಸಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನುವಾಸಿತಂ ದತ್ತಾನುವಾಸನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ರೋತೋಮಾರ್ಗತಯಾ ಸುಖಮೇವ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾರ್ಥಮಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ನಿರೂಹಸ್ಯ ಪ್ರಣಿಧಾನವಿಧಾನಮಾಹ- ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸೃಷ್ಟಬಹಿರ್ವೇಗಂ ತ್ಯಕ್ತವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿಕಮ್| ಪ್ರತತಾಯಾಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾಯಾಂ, ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಯಾಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಅಧಃಸುಪರಿಗೃಹೀತಾಯಾಂ ಪಾದತಲಯೋಃ ಶೋಭನಪ್ರತಿವಾಹಕಾಯಾಮ್| ಶ್ರೋಣಿಪ್ರದೇಶವ್ಯೂಢಾಯಾಂ ಕಟಿಪ್ರದೇಶವಿಶಾಲಾಯಾಂ, ವ್ಯೂಢಾಯಾಂ ಶೋಭನೋನ್ನತಾಯಾಮಿತಿ ಕೇಚಿದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಅನುಪಧಾನಾಯಾಮ್ ಅನುಪಶೀರ್ಷಕಾಯಾಮ್ | ಸುನಿಷಣ್ಣದೇಹಂ ಶೋಭನಂ ವಿಶ್ರಾನ್ತಶರೀರಮ್| ಸವ್ಯಪಾಣಿಃ ವಾಮಕರಃ| ಔಷಧಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಉಪಸಙ್ಗ್ರಹಣೇನ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೇಣ| ಅನುತ್ಸಿಕ್ತಮೂರ್ಧ್ವಕ್ಷರಣರಹಿತಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಸಿಕ್ತಮ್| ಅನಾಯತಮ್ ಅನತಿದೀರ್ಘಂ (ಅಚಿರಾತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಮ್)| ಅಬುದ್ಬುದಂ ಬುದ್ಬುದರಹಿತಮ| ಅಸಙ್ಕುಚಿತಂ ವಸ್ತುಸಞ್ಚರಣಕ್ಷಮಮ್| ಅವಾತಮ್ ಔಷಧದಾನೇನ ನಿಸ್ಸಾರಿತವಾತಮ್| ಏವಂ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ಚೌಷಧಾನ್ತಮುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪುನರ್ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೋಪಗೃಹೀತೋಪರಿ ತದಿತರೇಣ ವಾಮಕರೇಣ ಗೃಹೀತ್ವಾ, ದಕ್ಷಿಣಕರೇಣೈವೌಷಧಾನ್ತೇ ಸೂತ್ರೇಣ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾಽಽವೇಷ್ಟ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಆಕರ್ಣಿಕಂ ಕರ್ಣಿಕಾಂ ಮರ್ಯಾದೀಕೃತ್ಯ| ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಣಿಧತ್ಸ್ವ ಪ್ರವೇಶಯೇತಿ ಆತುರಂ ಪ್ರತಿ ಭಿಷಗ್ ಬ್ರೂಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ನೇತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಮಭಿಧಾಯ ಬಸ್ತಿಪೀಡನವಿಧಿಮಾಹ- ಬಸ್ತಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾ ಇತಿ ಮಾತ್ರಾಮಾನಂ ಹಿ ಅಗ್ನಿವೇಶೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್- “ಯಾವತ್ಪರ್ಯೇತಿ ಹಸ್ತಾಗ್ರಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನುಮಣ್ಡಲಮ್| ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಕಾಲೋ ವಾ ಸಾ ಮಾತ್ರಾ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ”- ಇತಿ| ಪರಾಶರಸ್ತು ಬಸ್ತಿಕರ್ಮಣಿ ಮಾತ್ರಾಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಹ- “ಜಾನುಮಣ್ಡಲಮಾವೇಷ್ಟ್ಯ ದತ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣಪಾಣಿನಾ| ಕೃಷ್ಟನೇತ್ರಶ್ಛಟಾಶಬ್ದಶತಂ ತಿಷ್ಠೇದವೇಗವಾನ್”- ಇತಿ| ತತ್ರ ಪರಾಶರೇಣ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಪುರುಷಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ಮಾತ್ರಾಶತಮಭಿಹಿತಂ, ಶೇಷಯೋರ್ಮಧ್ಯಮೃದುಕೋಷ್ಠಯೋಃ ಸಪ್ತತಿಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯನುಕ್ತಮಪ್ಯೂಹನೀಯಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇಕೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ; ಯತಃ ಸುಶ್ರುತಾಚಾರ್ಯೇಣಾಪಿ ಮೃದುಕೋಷ್ಠಪುರುಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾಪೀಡನಕಾಲಃ; ಅಥವಾ ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಾನನ್ತರಂ ವೈದ್ಯೇನೋತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ಯುಕ್ತೇ ಸತಿ ಆತುರಸ್ಯೋತ್ಥಾನೋಪವೇಶನೋತ್ಕುಟುಕಭವನಾದಿಕಾಲವಿಲಮ್ಬೇನೈವ ಮಾತ್ರಾಶತಂ ಪೂರ್ಣಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಯೋರವಿರೋಧಃ| ಮುಹೂರ್ತಃ ಘಟಿಕಾದ್ವಯಮ್| ಮುಹೂರ್ತಾದಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ಶೋಧನನಿರೂಹೈರೇವ ವ್ಯಕ್ತಕ್ಷಾರಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ಹರೇತ್ | ಏಕತ್ರ ವಿಹಿತಂ ಪ್ರಣಿಧಾನಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅನೇನೈವೇತ್ಯಾದಿ| ಚತುರ್ಥಂ ವಾ ಯಥಾರ್ಥತ ಇತಿ ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಸ್ಯಾನತಿಕ್ರಮತೋ ಯಥಾರ್ಥತಃ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಯದಾ ಸುನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಪ್ರಾಪ್ತೋ ಭವತಿ ತದಾ ತತ್ರ ನಿರ್ಹರಣೀಯಾಭಾವಾನ್ನಿರೂಹಣಮಪ್ರಯೋಜನಮಿತಿ ನ ದೇಯಮ್, ಅಸಮ್ಯಗ್ದಾನೇನ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠತಯಾ ಪ್ರಭೂತದೇಯತ್ವೇನ ವಾ ಸುನಿರೂಢಮಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ನಿರ್ಹರಣೀಯೋ ದೋಷೋಽಸ್ತೀತಿ ಪ್ರಯೋಜನಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಚತುರ್ಥಮಪಿ ನಿರೂಹಂ ಸುನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ‘ಚತುರ್ಥಂ ವಾ ಯಥಾರ್ಹತಃ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ನಿರೂಹಸಾಧ್ಯಪ್ರಯೋಜನಾನುರೋಧಾಚ್ಚತುರ್ಥಮಪಿ ಪುಟಕಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩-೬||
Adhikarana ೩ (೭) · Śloka ೭
ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗೇ ತು ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಬಸ್ತಿಂ ನಿವಾರಯೇತ್ |೭|
सम्यङ्निरूढलिङ्गे तु प्राप्ते बस्तिं निवारयेत् |७|
🔊 Audio coming soon
ಅಮುಮೇವಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕಟಯನ್ನಾಹ- ಸಮ್ಯಗಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದ್ರಕ್ತಮಪ್ಯತ್ರ ಚತುರ್ಥಂ ಶಮನೀಯಮಸ್ತೀತಿ ಚತುರ್ಥಂ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾಹುಃ; ಅಪರೇ ತು ಪಶ್ಚಾದ್ದಾಹನಿರ್ವಾಪಣಾರ್ಥಂ ಮಧುರಶೀತೈಶ್ಚತುರ್ಥೋಽಪಿ ಬಸ್ತಿರ್ದೇಯ ಇತಿ ವದನ್ತಿ|೭|-
Adhikarana ೪ (೭) · Śloka ೮
ವಿಶೇಷಾತ್ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಹೀನ ಏವ ಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ ||೭|| ಅಪಿ ಹೀನಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ತು ಕುರ್ಯಾದತಿಕ್ರಮಮ್ |೮|
विशेषात् सुकुमाराणां हीन एव क्रमो हितः ||७|| अपि हीनक्रमं कुर्यान्न तु कुर्यादतिक्रमम् |८|
🔊 Audio coming soon
ಹೀನಯೋಗಜಾತಿಯೋಗಜಯೋರ್ವ್ಯಾಪದೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಅತಿಯೋಗಜಾ ವ್ಯಾಪನ್ಮಹಾತ್ಯಯಂ ಕರೋತೀತಿ ತತೋ ಬಿಭ್ಯದಾಹ- ಅಪಿ ಹೀನೇತ್ಯಾದಿ||೭||-
Adhikarana ೫ (೮) · Śloka ೯
ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿರಲ್ಪೋಽಲ್ಪವೇಗೋ ಹೀನಮಲಾನಿಲಃ ||೮|| ದುರ್ನಿರೂಢಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಮೂತ್ರಾರ್ತ್ಯರುಚಿಜಾಡ್ಯವಾನ್ |೯|
यस्य स्याद्बस्तिरल्पोऽल्पवेगो हीनमलानिलः ||८|| दुर्निरूढः स विज्ञेयो मूत्रार्त्यरुचिजाड्यवान् |९|
🔊 Audio coming soon
ಹೀನನಿರೂಢಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಃ ಅಲ್ಪಗುಣಮಾತ್ರಃ| ಅಲ್ಪವೇಗಃ ಸ್ತೋಕವೇಗಃ| ಮೂತ್ರಾರ್ತಿಃ ಮೂತ್ರಪೀಡಾ| ಅಲ್ಪಗುಣಮಾತ್ರಬಸ್ತ್ಯುಪಯೋಗೋತ್ಕ್ಲೇಶಿತಮಲಾವರೋಧೇನ ಜಾಡ್ಯಮಪಟುತಾ||೮||-
Adhikarana ೬ (೯) · Śloka ೧೦
ಯಾನ್ಯೇವ ಪ್ರಾಙ್ಮಯೋಕ್ತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯತಿವಿರೇಚಿತೇ ||೯|| ತಾನ್ಯೇವಾತಿನಿರೂಢೇಽಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾನಿ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ |೧೦|
यान्येव प्राङ्मयोक्तानि लिङ्गान्यतिविरेचिते ||९|| तान्येवातिनिरूढेऽपि विज्ञेयानि विपश्चिता |१०|
🔊 Audio coming soon
ಅತಿನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಮಾಹ- ಯಾನೀತ್ಯಾದಿ| ಯಾನ್ಯೇವ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನಿ ಶೂಲಗುದಭ್ರಂಶಕಫಾತಿಯೋಗಾದೀನಿ ||೯||-
Adhikarana ೭ (೧೦) · Śloka ೧೧
ಯಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಿಟ್ಪಿತ್ತಕಫವಾಯವಃ ||೧೦|| ಲಾಘವಂ ಚೋಪಜಾಯೇತ ಸುನಿರೂಢಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ |೧೧|
यस्य क्रमेण गच्छन्ति विट्पित्तकफवायवः ||१०|| लाघवं चोपजायेत सुनिरूढं तमादिशेत् |११|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಮಾಹ- ಯಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಟ್ ಮಲಃ||೧೦||-
Adhikarana ೮ (೧೧-೧೩) · Śloka ೧೪
ಸುನಿರೂಢಂ ತತೋ ಜನ್ತುಂ ಸ್ನಾತವನ್ತಂ ತು ಭೋಜಯೇತ್ ||೧೧|| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಾವಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷೀರಯೂಷರಸೈಃ ಕ್ರಮಾತ್ | ಸರ್ವಂ ವಾ ಜಾಙ್ಗಲರಸೈರ್ಭೋಜಯೇದವಿಕಾರಿಭಿಃ ||೧೨|| ತ್ರಿಭಾಗಹೀನಮರ್ಧಂ ವಾ ಹೀನಮಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ | ಯಥಾಗ್ನಿದೋಷಂ ಮಾತ್ರೇಯಂ ಭೋಜನಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ ||೧೩|| ಅನನ್ತರಂ ತತೋ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿನಾ |೧೪|
सुनिरूढं ततो जन्तुं स्नातवन्तं तु भोजयेत् ||११|| पित्तश्लेष्मानिलाविष्टं क्षीरयूषरसैः क्रमात् | सर्वं वा जाङ्गलरसैर्भोजयेदविकारिभिः ||१२|| त्रिभागहीनमर्धं वा हीनमात्रमथापि वा | यथाग्निदोषं मात्रेयं भोजनस्य विधीयते ||१३|| अनन्तरं ततो युञ्ज्याद्यथास्वं स्नेहबस्तिना |१४|
🔊 Audio coming soon
ಸುನಿರೂಢಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸುನಿರೂಢಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದತ್ರ ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗೋತ್ಪಾದಪುಟಪ್ರತ್ಯಾಗಮಾನನ್ತರಂ ಪೀತನಾಗರಕರ್ಷತೋಯಸ್ಯೋದ್ವರ್ತನಸ್ನಾನಾದಿಕಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ತದುಕ್ತಂ- “ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಬಸ್ತೌ ವಾರ್ಯುಷ್ಣಂ ನಾಗರೈಃ ಶೃತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ ಕೃತಶೌಚಂ ಚ ಸ್ನಾಪಯೇದುಷ್ಣವಾರಿಣಾ- ” ಇತಿ| ಕಿಯದ್ಭೋಜನಂ ತದಾಹ- ತ್ರಿಭಾಗೇತ್ಯಾದಿ| ಹೀನಮಾತ್ರಮಥಾಪಿ ವೇತ್ಯತ್ರ ಮಾತ್ರಶಬ್ದೋಽಲ್ಪಾರ್ಥಃ; ತೇನ ಹೀನಮಾತ್ರಮಲ್ಪಹೀನಮ್| ತತಃ ಮಾತ್ರಾವದ್ಭೋಜನಾನನ್ತರಮ್| ಯಥಾಸ್ವಂ ಯೋ ಯ ಆತ್ಮೀಯದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಸ್ತೇನ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿನಾ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಪರಂ ಸುನಿರೂಢಮೇವ ಪುರುಷಂ ನತು ದುರ್ನಿರೂಢಂ, ತತ್ರ ಸದೋಷತಯಾ ಯಥಾದೋಷಂ ನಿರೂಹಣಮೇವ ಕಾರ್ಯಮ್| ನ ಚಾತಿರೂಢಂ, ತತ್ರಾತಿವಿರಿಕ್ತವದ್ಭೇಷಜಂ ಶೀತಪರಿಷೇಕಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ನತು ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಃ; ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ- “ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನಿರೂಢಸ್ಯ ಹೃತದೋಷಸ್ಯ ಸರ್ವತಃ| ಕಞ್ಚಿದೇವಾನಭಿಪ್ರೇತಂ ಮಾರ್ಗಂ ಸ್ನೇಹೋಽನುಗಚ್ಛತಿ”- ಇತಿ| ಗಯದಾಸಸ್ತ ಪರಿಭಾಷಿತಂ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮತ್ರ ದೇಯಂ ನ ಮನ್ಯತೇ, ಕಿಞ್ಚಾನುವಾಸನಾಖ್ಯಂ ಪಲತ್ರಯಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ದೇಯಂ ಮನ್ಯತೇ| ಯತ್ರ ತು ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ, ತತ್ರೈವ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಃ||೧೧-೧೩||-
Adhikarana ೯ (೧೪) · Śloka ೧೫
ವಿವಿಕ್ತತಾ ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತಾ ವ್ಯಾಧಿನಿಗ್ರಹಃ ||೧೪|| ಆಸ್ಥಾಪನಸ್ನೇಹಬಸ್ತ್ಯೋಃ ಸಮ್ಯಗ್ದಾನೇ ತು ಲಕ್ಷಣಮ್ |೧೫|
विविक्तता मनस्तुष्टिः स्निग्धता व्याधिनिग्रहः ||१४|| आस्थापनस्नेहबस्त्योः सम्यग्दाने तु लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಾನ್ವಾಸನಾಸ್ಥಾಪನಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದತ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ವಿವಿಕ್ತತೇತ್ಯಾದಿ| ವಿವಿಕ್ತತಾ ಸಮ್ಯಕ್ಪೃಥಗವಧಾರಣಂ, ಮನಸ ಏವೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ಸಮ್ಯಗವಧಾರಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ, ರಸಾದಿಧಾತುವಹಸ್ರೋತಸಾಮನಾವೃತತ್ವಂ ವಾ ವಿವಿಕ್ತತಾ||೧೪||-
Adhikarana ೧೦ (೧೫) · Śloka ೧೬
ತದಹಸ್ತಸ್ಯ ಪವನಾದ್ಭಯಂ ಬಲವದಿಷ್ಯತೇ ||೧೫|| ರಸೌದನಸ್ತೇನ ಶಸ್ತಸ್ತದಹಶ್ಚಾನುವಾಸನಮ್ |೧೬|
तदहस्तस्य पवनाद्भयं बलवदिष्यते ||१५|| रसौदनस्तेन शस्तस्तदहश्चानुवासनम् |१६|
🔊 Audio coming soon
ಕುತಃ ಪುನರ್ನಿರೂಹಶುದ್ಧಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತದಹರೇವ ಮಾಂಸರಸಭೋಜನಮನುವಾಸನಯೋಜನಂ ಚೇತ್ಯಾಹ- ತದಹರಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರೂಹಣಾದ್ವಿಡ್ವಾತಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೇನ ಧಾತುಕ್ಷಯೇಣ ಕುಪಿತಾನಿಲಸ್ಯ ಬಲವದೇವ ಭಯಮತಸ್ತದಹರೇವ ರಸೌದನಭೋಜನಂ, ತಚ್ಚ ನಿರೂಹಣಮನ್ದೀಕೃತಾನಲವಧಭಯಾನ್ಮಾತ್ರಾವತ್; ತಥಾ ಪವನಭಯಾತ್ತದಹರೇವ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತನಿರೂಹಚತುರ್ಥಾಂಶೇನ ಸ್ನೇಹೇನಾನುವಾಸನಮ್| ಗಯದಾಸಸ್ತು ಸುನಿರೂಢಸ್ಯ ತದಹಃ ಪಲತ್ರಯಮೇವಾನುವಾಸನಂ; ತಥಾ ತದಹಶ್ಚೇತಿ ಚಕಾರೋ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ, ತೇನಾನುವಾಸನಂ ಚೇತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧಾದನುಕ್ತೋಽಪಿ ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿಶ್ಚಾತ್ರ ಸಮುಚ್ಚೀಯತ ಇತಿ ಮನ್ಯತೇ; ನ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ, ಭೋಜದರ್ಶನಾದಿತಿ||೧೫||-
Adhikarana ೧೧ (೧೬) · Śloka ೧೭
ಪಶ್ಚಾದಗ್ನಿಬಲಂ ಮತ್ವಾ ಪವನಸ್ಯ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ||೧೬|| ಅನ್ನೋಪಸ್ತಮ್ಭಿತೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿರ್ವಿಧೀಯತೇ |೧೭|
पश्चादग्निबलं मत्वा पवनस्य च चेष्टितम् ||१६|| अन्नोपस्तम्भिते कोष्ठे स्नेहबस्तिर्विधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
ನಿರೂಹಣಾದನನ್ತರಂ ತೃತೀಯಚತುರ್ಥಾದಾವಪಿ ದಿನೇ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾಹ- ಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಪಶ್ಚಾತ್ ಸಾನ್ವಾಸನಾನ್ನಿರೂಹಣಾತ್| ಅಗ್ನಿಬಲಂ ದೀಪ್ತಂ ಬಲಂ ವಯಃಶಕ್ತ್ಯನುರೂಪಮುಪಲಭ್ಯ, ಪವನಸ್ಯ ಚ ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಮತ್ವೇತಿ ಸಞ್ಚಲನಶಬ್ದಕರಸ್ಫುರಣಾದಿಕಮವಧಾರ್ಯ, ಅನ್ನಪಾನೇನಾವಷ್ಟಬ್ಧೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಮಾತ್ರಾರೂಪಃ ಷಟ್ಪಲಃ ಕ್ರಿಯತೇ| ತಥಾಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ- ‘ದ್ವ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಚತುರ್ಥೇ ಪಞ್ಚಮೇ ವಾ ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಾದನುವಾಸನಮ್’ ಇತಿ||೧೬||-
Adhikarana ೧೨ (೧೭) · Śloka ೧೮
ಅನಾಯಾನ್ತಂ ಮುಹೂರ್ತಾತ್ತು ನಿರೂಹಂ ಶೋಧನೈರ್ಹರೇತ್ ||೧೭|| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ನಿರೂಹೈರ್ಮತಿಮಾನ್ ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾಮ್ಲಸಂಯುತೈಃ |೧೮|
अनायान्तं मुहूर्तात्तु निरूहं शोधनैर्हरेत् ||१७|| तीक्ष्णैर्निरूहैर्मतिमान् क्षारमूत्राम्लसंयुतैः |१८|
🔊 Audio coming soon
ತತಃ ಪರಂ ಘಟಿಕಾದ್ವಯಾದನಾಗಚ್ಛತೋ ನಿರೂಹಸ್ಯ ನಿರ್ಹರಣೋಪಾಯಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಅನಾಯಾನ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಿರೂಹೈರ್ಮತಿಮಾನ್ ಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಥಮ್ಭೂತೈರ್ನಿರೂಹೈರಿತ್ಯಾಹ- ಶೋಧನೈಃ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ| ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾಮ್ಲಸಂಯುತೈಃ ಕ್ಷಾರೋ ಯವಕ್ಷಾರಃ, ಮೂತ್ರಂ ಗೋಮೂತ್ರಮ್, ಅಮ್ಲಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್||೧೭||-
Adhikarana ೧೩ (೧೮) · Śloka ೧೯
ವಿಗುಣಾನಿಲವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠನ್ನಿರೂಹಣಮ್ ||೧೮|| ಶೂಲಾರತಿಜ್ವರಾನಾಹಾನ್ಮರಣಂ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್ |೧೯|
विगुणानिलविष्टब्धं चिरं तिष्ठन्निरूहणम् ||१८|| शूलारतिज्वरानाहान्मरणं वा प्रवर्तयेत् |१९|
🔊 Audio coming soon
ವಿಗುಣೋ ವಿಪರೀತಃ| ಅರತಿರ್ನ ಕುತ್ರಚಿದವಸ್ಥಿತಿಶ್ಚೇತಸಃ||೧೮||-
Adhikarana ೧೪ (೧೯-೨೦) · Śloka ೨೦
ನ ತು ಭುಕ್ತವತೋ ದೇಯಮಾಸ್ಥಾಪನಮಿತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ ||೧೯|| ವಿಸೂಚಿಕಾಂ ವಾ ಜನಯೇಚ್ಛರ್ದಿಂ ವಾಽಪಿ ಸುದಾರುಣಾಮ್ | ಕೋಪಯೇತ್ ಸರ್ವದೋಷಾನ್ ವಾ ತಸ್ಮಾದ್ದದ್ಯಾದಭೋಜಿನೇ ||೨೦||
न तु भुक्तवतो देयमास्थापनमिति स्थितिः ||१९|| विसूचिकां वा जनयेच्छर्दिं वाऽपि सुदारुणाम् | कोपयेत् सर्वदोषान् वा तस्माद्दद्यादभोजिने ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಭುಕ್ತವತಃ ಕಸ್ಮಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ ತದಾಹ- ನ ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನ ತು ಭುಕ್ತವತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯ ಆಸ್ಥಾಪನನಿಷೇಧೋಽಭಿಹಿತಸ್ತಸ್ಯ ದೃಢೀಕರಣಾರ್ಥಂ ಭುಕ್ತವತೋ ವಿಸೂಚಿಕಾದಿದೋಷೋದ್ಭಾವನಯಾಽಭೋಜಿನೇ ದಾನಮಾಹ- ವಿಸೂಚಿಕಾಂ ವೇತ್ಯಾದಿ||೧೯-೨೦||
Adhikarana ೧೫ (೨೧-೨೨) · Śloka ೨೨
ಜೀರ್ಣಾನ್ನಸ್ಯಾಶಯೇ ದೋಷಾಃ ಪುಂಸಃ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಿಮಾಗತಾಃ | ನಿಃಶೇಷಾಃ ಸುಖಮಾಯಾನ್ತಿ ಭೋಜನೇನಾಪ್ರಪೀಡಿತಾಃ ||೨೧|| ನವಾಽಽಸ್ಥಾಪನವಿಕ್ಷಿಪ್ತಮನ್ನಮಗ್ನಿಃ ಪ್ರಧಾವತಿ | ತಸ್ಮಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ದೇಯಂ ನಿರಾಹಾರಾಯ ಜಾನತಾ ||೨೨||
जीर्णान्नस्याशये दोषाः पुंसः प्रव्यक्तिमागताः | निःशेषाः सुखमायान्ति भोजनेनाप्रपीडिताः ||२१|| नवाऽऽस्थापनविक्षिप्तमन्नमग्निः प्रधावति | तस्मादास्थापनं देयं निराहाराय जानता ||२२||
🔊 Audio coming soon
ವಿಸೂಚಿಕೇತ್ಯಾದಿದೂಷಣೋದ್ಭಾವನದ್ವಾರೇಣಾಭೋಜಿನೇ ದಾನಮಭಿಧಾಯ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಸ್ಯೇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಗುಣದ್ವಾರೇಣಾಪ್ಯಭೋಜಿನ ಏವ ದಾನಮಾಹ- ಜೀರ್ಣಾನ್ನಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಿಂ ಸ್ಪಷ್ಟತಾಂ ನಿರಾವರಣತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧-೨೨||
Adhikarana ೧೬ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಆವಸ್ಥಿಕಂ ಕ್ರಮಂ ಚಾಪಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಾರ್ಯಂ ನಿರೂಹಣಮ್ | ಮಲೇಽಪಕೃಷ್ಟೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಬಲವತ್ತ್ವಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ||೨೩||
आवस्थिकं क्रमं चापि बुद्ध्वा कार्यं निरूहणम् | मलेऽपकृष्टे दोषाणां बलवत्त्वं न विद्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
ತೀವ್ರಶೂಲಾಧ್ಮಾನಾದಿರೋಗಾವಸ್ಥಸ್ಯೋಪಕ್ರಮೇಣಾಪಿ ನೋರ್ಧ್ವಂ ಶುದ್ಧ್ಯತಃ ಫಲವರ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರಣಿಧಾನಪೂರ್ವಕಂ ಭುಕ್ತವತೋಽಪಿ ನಿರೂಹದಾನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ- ಆವಸ್ಥಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೩||
Adhikarana ೧೭ (೨೪-೨೮) · Śloka ೨೮
ಕ್ಷೀರಾಣ್ಯಮ್ಲಾನಿ ಮೂತ್ರಾಣಿ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕ್ವಾಥಾ ರಸಾಸ್ತಥಾ | ಲವಣಾನಿ ಫಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಶತಾಹ್ವಾ ಸರ್ಷಪಂ ವಚಾ ||೨೪|| ಏಲಾ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ರಾಸ್ನಾ ಸರಲೋ ದೇವದಾರು ಚ | ರಜನೀ ಮಧುಕಂ ಹಿಙ್ಗು ಕುಷ್ಠಂ ಸಂಶೋಧನಾನಿ ಚ ||೨೫|| ಕಟುಕಾ ಶರ್ಕರಾ ಮುಸ್ತಮುಶೀರಂ ಚನ್ದನಂ ಶಟೀ | ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಮದನಂ ಚಣ್ಡಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ ||೨೬|| ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ಯವಾನೀ ಚ ಫಲಿನೀ ಶಕ್ರಜಾ ಯವಾಃ | ಕಾಕೋಲೀ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾವುಭೌ ||೨೭|| ತಥಾ ಮೇದಾ ಮಹಾಮೇದಾ ಋದ್ಧಿರ್ವೃದ್ಧಿರ್ಮಧೂಲಿಕಾ | ನಿರೂಹೇಷು ಯಥಾಲಾಭಮೇಷ ವರ್ಗೋ ವಿಧೀಯತೇ ||೨೮||
क्षीराण्यम्लानि मूत्राणि स्नेहाः क्वाथा रसास्तथा | लवणानि फलं क्षौद्रं शताह्वा सर्षपं वचा ||२४|| एला त्रिकटुकं रास्ना सरलो देवदारु च | रजनी मधुकं हिङ्गु कुष्ठं संशोधनानि च ||२५|| कटुका शर्करा मुस्तमुशीरं चन्दनं शटी | मञ्जिष्ठा मदनं चण्डा त्रायमाणा रसाञ्जनम् ||२६|| बिल्वमध्यं यवानी च फलिनी शक्रजा यवाः | काकोली क्षीरकाकोली जीवकर्षभकावुभौ ||२७|| तथा मेदा महामेदा ऋद्धिर्वृद्धिर्मधूलिका | निरूहेषु यथालाभमेष वर्गो विधीयते ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಬಸ್ತಿಯೌಗಿಕಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಕ್ಷೀರಾಣೀತ್ಯಾದಿ| ಫಲಂ ತ್ರಿಫಲಾ| ಸರಲೋ ವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ| ಸಂಶೋಧನಾನಿ ತ್ರಿವೃದಾದೀನಿ| ಮದನಂ ಮದನಫಲಮ್| ಶಕ್ರಜಾ ಯವಾ ಇನ್ದ್ರಯವಾಃ| ಮಧೂಲಿಕಾ ತೃಣವಿಶೇಷಃ ‘ಮರ್ಕಟಿಕಾ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ||೨೪-೨೮||
Adhikarana ೧೮ (೨೯) · Śloka ೩೧
ಸ್ವಸ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋ ಭಾಗಾಃ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮಃ | ಕ್ರುದ್ಧೇಽನಿಲೇ ಚತುರ್ಥಸ್ತು ಷಷ್ಠಃ ಪಿತ್ತೇ ಕಫೇಽಷ್ಟಮಃ ||೨೯|| ಸರ್ವೇಷು ಚಾಷ್ಟಮೋ ಭಾಗಃ ಕಲ್ಕಾನಾಂ ಲವಣಂ ಪುನಃ | ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮೂತ್ರಂ ಫಲಂ ಕ್ಷೀರಮಮ್ಲಂ ಮಾಂಸರಸಂ ತಥಾ ||೩೦|| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇದ್ಧೀಮಾನ್ ನಿರೂಹೇ ... |೩೧|
स्वस्थे क्वाथस्य चत्वारो भागाः स्नेहस्य पञ्चमः | क्रुद्धेऽनिले चतुर्थस्तु षष्ठः पित्ते कफेऽष्टमः ||२९|| सर्वेषु चाष्टमो भागः कल्कानां लवणं पुनः | क्षौद्रं मूत्रं फलं क्षीरमम्लं मांसरसं तथा ||३०|| युक्त्या प्रकल्पयेद्धीमान् निरूहे ... |३१|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ನಿರೂಹಣೇಷು ಕ್ವಾಥಾದಿಷು ಪ್ರತಿದೋಷಂ ಕಿಯತೀ ಕಸ್ಯ ಮಾತ್ರೇತ್ಯಾಹ- ಸ್ವಸ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಸ್ಥೇ ಸಮವಾತಪಿತ್ತಕಫೇ ಪುರುಷೇ| ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಸ್ಯ ನಿರೂಹಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋ ಭಾಗಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಅಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮ ಇತಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲನಿರೂಹಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪಾದೋನಪಞ್ಚಪಲಾನಿ| ಕ್ರುದ್ಧೇಽನಿಲೇ ಚತುರ್ಥ ಇತಿ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ ಷಟ್ಪಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ | ಷಷ್ಠಃ ಪಿತ್ತೇ ಇತಿ ಕ್ರುದ್ಧೇ ಪಿತ್ತೇ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಷ್ಠೋ ಭಾಗಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಫೇಽಷ್ಟಮ ಇತಿ ಕ್ರುದ್ಧೇ ಕಫೇ ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾಷ್ಟಮೋ ಭಾಗಸ್ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಷಾಯಸ್ನೇಹೌ ವಿಭಜ್ಯ ಕಲ್ಕಭಾಗಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸರ್ವೇಷ್ವಿತಿ| ಸರ್ವೇಷು ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸು ಕಲ್ಕಸ್ಯಾಷ್ಟಮೋ ಭಾಗಸ್ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಸರ್ವೇಷು ಸ್ವಸ್ಥಾಸ್ವಸ್ಥೇಷು’ ಇತಿ ಗಯೀ| ಲವಣಂ ಪುನರಿತ್ಯಾದಿ ಲವಣಾದೀನಿ ವಿಶೇಷಪ್ರಮಾಣೇನಾನುಕ್ತಾನ್ಯಪಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದಾಪಯೇತ್, ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಯೋಗೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾ ಯೋಗಾತಿಯೋಗೌ ನ ಭವತಃ| ನನು ಕಷಾಯಾದಿವಲ್ಲವಣಾದಿಷು ಕುತೋ ಮಾತ್ರಾ ನೋಕ್ತಾ? ಸತ್ಯಂ, ಲವಣಾದೀನಾಂ ದೋಷಭೇಷಜಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಶೇಷೇಣ ಗುಣಮವಲೋಕ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಸಾಧನಮೇವ ಮಾನಮ್| ತದ್ಯಥಾ- ವಾತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮಿತಂ, ಪಿತ್ತೇ ನಾತಿಬಹು, ಬಹು ಪುನಃ ಕಫೇ ಇತಿ| ಏವಮನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ದ್ರವ್ಯೇಷು ಜ್ಞೇಯಮ್| ನಿಯತೇ ಪುನರ್ಮಾನೇ ಕ್ವಚಿದ್ಯೋಗಃ ಕ್ವಚಿದಯೋಗ ಇತಿ ಸ್ಯಾತ್| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಕಷಾಯಾದಿನಾ ನಿಯತಮಾನೇನ ಸಹಾನಿಯತಮಾನೈರ್ಲವಣಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ದ್ವಾದಶ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪೂರಣೀಯಾ ಇತಿ| ತತೋ ಲವಣಾದೀನಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ದೋಷಭೇಷಜಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಶೇಷನ್ಯಾಯೇನ ಗುಣಮವಲೋಕ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕ್ವಚಿದ್ವಾತಾದಿವಿಷಯಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ಯಥಾ ಪಠ್ಯತೇ| ತಥಾಹಿ- “ಮಧುಸ್ನೇಹನಕಲ್ಕಾಖ್ಯಕಷಾಯಾವಾಪತಃ ಕ್ರಮಾತ್| ತ್ರೀಣಿ ಷಡ್ ದ್ವಾದಶ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನ್ಯನಿಲರೋಗಿಣಾಮ್| ಪಿತ್ತೇ ಚತ್ವಾರಿ ಚತ್ವಾರಿ ದ್ವೇ ದ್ವಿಪಞ್ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಷಟ್ ತ್ರೀಣಿ ದ್ವೇ ದಶ ತ್ರೀಣಿ ಕಫೇ ಚಾಪಿ ನಿರೂಹಣಮ್”- ಇತಿ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಭಣಿತತ್ವಾದ್ದ್ವಯಮಪಿ ಮತಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್||೨೯||
Adhikarana ೧೯ (೩೦-೩೨) · Śloka ೩೨
... ಕಲ್ಪನಾ ತ್ವಿಯಮ್ ||೩೧|| ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಕಷಾಯಾಣಾಮವಿವೇಕಾದ್ಭಿಷಗ್ವರೈಃ | ಬಸ್ತೇಃ ಸುಕಲ್ಪನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ತಸ್ಯ ದಾನಂ ಯಥಾರ್ಥಕೃತ್ ||೩೨||
... कल्पना त्वियम् ||३१|| कल्कस्नेहकषायाणामविवेकाद्भिषग्वरैः | बस्तेः सुकल्पना प्रोक्ता तस्य दानं यथार्थकृत् ||३२||
🔊 Audio coming soon
ನಿರೂಹಾವಯವಯೋಗಿಷು ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಹೇತುಕಮಾತ್ರಾಂ ನಿಯಮ್ಯ ಸಮುದಾಯಕಲ್ಪನಾಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಲ್ಪನಾ ತ್ವಿಯಮಿತಿ| ಕಾ ಪುನರಿಯಮಿತ್ಯಾಹ ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಕಷಾಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಿವೇಕಾದಿತಿ ಲ್ಯಬ್ಲೋಪೇ ಪಞ್ಚಮೀ; ತೇನ ಕಲ್ಕಾದೀನಾಂ ವಿವೇಕಾಭಾವಮಪೃಥಗ್ಭಾವಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಕಲ್ಪನಾ ಭಿಷಗ್ವರೈಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ| ಏತೇನ ಹಸ್ತಪ್ರಧಾವನಸೀಮನ್ತಾದಿಕೃನ್ಮಿಥ್ಯಾಯುಕ್ತಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ನ ಧಾವತ್ಯೌಷಧಂ ಪಾಣಿಂ ನ ತಿಷ್ಠತ್ಯವಲಿಪ್ಯ ಚ| ನ ಕರೋತಿ ಚ ಸೀಮನ್ತಂ ಸ ನಿರೂಹಃ ಸುಯೋಜಿತಃ”- ಇತಿ| ತಸ್ಯ ದಾನಂ ಯಥಾರ್ಥಕೃದಿತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಹರಣಶೋಧನಸಙ್ಗ್ರಹಣಲೇಖನಬೃಂಹಣವಾಜೀಕರಣರಸಾಯನಾದಿಯೋಗಕೃತ್||೩೦-೩೨||
Adhikarana ೨೦ (೩೩-೩೬) · Śloka ೩೬
ದತ್ತ್ವಾಽಽದೌ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತದ್ವಯಮ್ | ಪಾತ್ರೇ ತಲೇನ ಮಥ್ನೀಯಾತ್ತದ್ವತ್ ಸ್ನೇಹಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ||೩೩|| ಸಮ್ಯಕ್ ಸುಮಥಿತೇ ದದ್ಯಾತ್ ಫಲಕಲ್ಕಮತಃ ಪರಮ್ | ತತೋ ಯಥೋಚಿತಾನ್ ಕಲ್ಕಾನ್ ಭಾಗೈಃ ಸ್ವೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೇಷಿತಾನ್ ||೩೪|| ಗಮ್ಭೀರೇ ಭಾಜನೇಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಮಥ್ನೀಯಾತ್ತಂ ಖಜೇನ ಚ | ಯಥಾ ವಾ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ನ ಸಾನ್ದ್ರೋ ನ ತನುಃ ಸಮಃ ||೩೫|| ರಸಕ್ಷೀರಾಮ್ಲಮೂತ್ರಾಣಾಂ ದೋಷಾವಸ್ಥಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ ತು | ಕಷಾಯಪ್ರಸೃತಾನ್ ಪಞ್ಚ ಸುಪೂತಾಂಸ್ತತ್ರ ದಾಪಯೇತ್ ||೩೬||
दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतद्वयम् | पात्रे तलेन मथ्नीयात्तद्वत् स्नेहं शनैः शनैः ||३३|| सम्यक् सुमथिते दद्यात् फलकल्कमतः परम् | ततो यथोचितान् कल्कान् भागैः स्वैः श्लक्ष्णपेषितान् ||३४|| गम्भीरे भाजनेऽन्यस्मिन्मथ्नीयात्तं खजेन च | यथा वा साधु मन्येत न सान्द्रो न तनुः समः ||३५|| रसक्षीराम्लमूत्राणां दोषावस्थामवेक्ष्य तु | कषायप्रसृतान् पञ्च सुपूतांस्तत्र दापयेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ಬಸ್ತಿದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಯೋಜ್ಯನ್ತೇ ತಮಾಹ- ದತ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಅಕ್ಷಃ ಕರ್ಷಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತದ್ವಯಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ| ತಲೇನ ಹಸ್ತತಲೇನ| ತದ್ವತ್ ಸ್ನೇಹಂ ಮಧುಪ್ರಮಾಣಮ್| ಶನೈಃ ಶನೈರಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸ್ನೇಹಂ ದತ್ತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶನೈಃ ಶನೈರಿತ್ಯುತ್ತರತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಫಲಕಲ್ಕಮತಃ ಪರಂ ಅತಃ ಪರಮಸ್ಮಿನ್ ಸುಮಥಿತೇ ಫಲಕಲ್ಕಂ ಮದನಫಲಕಲ್ಕಮ್| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ ತತಃ ಫಲಕಲ್ಕಾದಿದಾನೋತ್ತರಮ್| ಕಲ್ಕಾದೀನ್ ಯಥೋಚಿತಾನ್ ವಾತಾದಿಷೂಚಿತಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಭಾಗೈಃ ಸ್ವೈರಿತಿ ಅಂಶೈರಾತ್ಮೀಯೈಃ, ಯಥಾ ಮದನಫಲೇನ ಸಹ ಸರ್ವಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಲತ್ರಯಂ ಭವತ್ಯೇವಂ ಕಲ್ಪಿತೈಃ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೇಷಿತಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪೇಷಿತಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪೇಷಿತಾನ್ ಕಲ್ಕಾನ್ ದದ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗಮ್ಭೀರೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವಪಾತ್ರಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಗಮ್ಭೀರಭಾಜನೇ ಖಜೇನ ಮಥ್ನೀಯಾತ್| ಖಜೋಽತ್ರ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲೋ ಹಸ್ತೋ ಮನ್ಥಾನಶ್ಚ| ಯಥೇತ್ಯಾದಿ ಮಥ್ನೀತ್ಯಾದಿತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಮ್| ಏತೇನ ಕರೇಣಾಪಿ ಮಥ್ನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಸೇತ್ಯಾದಿ ರಸಾದೀನಾಂ ದೋಷಾವಸ್ಥಾಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ‘ಮಾತ್ರಾಮರ್ಪಯೇತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ನಿರೂಹಯೋಜನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ- “ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲವಣಂ ಸ್ನೇಹಂ ಕಲ್ಕಂ ಕ್ವಾಥಮಿತಿ ಕ್ರಮಾತ್| ಆವಾಪ್ಯಾವಾಪ್ಯ ಪಾತ್ರೇ ತನ್ಮಥ್ನೀಯಾದನ್ತರಾಽನ್ತರಾ| ಸಮ್ಯಕ್ ಪಾಣಿತಲೇನೈವ ನಿರೂಹೇ ಯೋಜನಾವಿಧಿಃ”- ಇತಿ||೩೩-೩೬||
Adhikarana ೨೧ (೩೭-೪೧) · Śloka ೪೧
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ದತ್ತ್ವಾಽಽದೌ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತಿದ್ವಯಮ್ | ವಿನಿರ್ಮಥ್ಯ ತತೋ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಿತ್ರಯಮ್ ||೩೭|| ಏಕೀಭೂತೇ ತತಃ ಸ್ನೇಹೇ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತಿಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ | ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ ಕಷಾಯಂ ತು ಚತುಃಪ್ರಸೃತಿಸಮ್ಮಿತಮ್ ||೩೮|| ವಿತರೇಚ್ಚ ತದಾವಾಪಮನ್ತೇ ದ್ವಿಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಮ್ | ಏವಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತೋ ಭವೇತ್ ||೩೯|| ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯಾಃ ಖಲು ಮಾತ್ರಾಯಾಃ ಪ್ರಮಾಣಮಿದಮೀರಿತಮ್ | ಅಪಹ್ರಾಸೇ ಭಿಷಕ್ಕುರ್ಯಾತ್ತದ್ವತ್ ಪ್ರಸೃತಿಹಾಪನಮ್ ||೪೦|| ಯಥಾವಯೋ ನಿರೂಹಾಣಾಂ ಕಲ್ಪನೇಯಮುದಾಹೃತಾ | ಸೈನ್ಧವಾದಿದ್ರವಾನ್ತಾನಾಂ ಸಿದ್ಧಿಕಾಮೈರ್ಭಿಷಗ್ವರೈಃ ||೪೧||
अत ऊर्ध्वं द्वादशप्रसृतान् वक्ष्यामः | दत्त्वाऽऽदौ सैन्धवस्याक्षं मधुनः प्रसृतिद्वयम् | विनिर्मथ्य ततो दद्यात् स्नेहस्य प्रसृतित्रयम् ||३७|| एकीभूते ततः स्नेहे कल्कस्य प्रसृतिं क्षिपेत् | सम्मूर्च्छिते कषायं तु चतुःप्रसृतिसम्मितम् ||३८|| वितरेच्च तदावापमन्ते द्विप्रसृतोन्मितम् | एवं प्रकल्पितो बस्तिर्द्वादशप्रसृतो भवेत् ||३९|| ज्येष्ठायाः खलु मात्रायाः प्रमाणमिदमीरितम् | अपह्रासे भिषक्कुर्यात्तद्वत् प्रसृतिहापनम् ||४०|| यथावयो निरूहाणां कल्पनेयमुदाहृता | सैन्धवादिद्रवान्तानां सिद्धिकामैर्भिषग्वरैः ||४१||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಿಪ್ರಮಾಣಸಾಧನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ ಸಮ್ಮಿಲಿತೇ| ವಿತರೇತ್ ದದ್ಯಾತ್| ಆವಾಪಃ ಪಶ್ಚಾನ್ನಿಕ್ಷೇಪ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿ ದ್ರವ್ಯಮ್| ದ್ವಿಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಂ ಚತುಃಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಸೈನ್ಧವಕರ್ಷಸ್ತು ಸ್ತೋಕತ್ವಾಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲೇಷ್ವೇವಾನ್ತರ್ಭವತೀತ್ಯತಿರಿಕ್ತದೋಷೋ ನ ವಾಚ್ಯಃ| ಅಪಹ್ರಾಸೇ ಅಪಹ್ರಾಸವಿಷಯೇ ಸ್ತೋಕಕರಣಾಭಿಲಾಷೇ ಪ್ರಸೃತಹಾಪನಂ ಪಲದ್ವಯಾದಿತ್ಯಾಗಂ ಭಿಷಕ್ ಕುರ್ಯಾತ್||೩೭-೪೧||
Adhikarana ೨೨ (೪೨) · Śloka ೪೨
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಬಸ್ತಯೋಽತ್ರ ವಿಭಾಗಶಃ | ಯಥಾದೋಷಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಯೇ ಹನ್ಯುರ್ನಾನಾವಿಧಾನ್ ಗದಾನ್ ||೪೨||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यन्ते बस्तयोऽत्र विभागशः | यथादोषं प्रयुक्ता ये हन्युर्नानाविधान् गदान् ||४२||
🔊 Audio coming soon
ವಿಭಾಗಶಃ ವಿಭಾಗೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಥಾದೋಷಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಇತ್ಯತ್ರ ದೋಷಶಬ್ದೋ ವಾತಾದಿಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ಚ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೪೨||
Adhikarana ೨೩ (೪೩-೪೬) · Śloka ೪೬
ಶಮ್ಪಾಕೋರುಬುವರ್ಷಾಭೂವಾಜಿಗನ್ಧಾನಿಶಾಚ್ಛದೈಃ | ಪಞ್ಚಮೂಲೀಬಲಾರಾಸ್ನಾಗುಡೂಚೀಸುರದಾರುಭಿಃ ||೪೩|| ಕ್ವಥಿತೈಃ ಪಾಲಿಕೈರೇಭಿರ್ಮದನಾಷ್ಟಕಸಂಯುತೈಃ | ಕಲ್ಕೈರ್ಮಾಗಧಿಕಾಮ್ಭೋದಹಪುಷಾಮಿಸಿಸೈನ್ಧವೈಃ ||೪೪|| ವತ್ಸಾಹ್ವಯಪ್ರಿಯಙ್ಗೂಗ್ರಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯರಸಾಞ್ಜನೈಃ | ದದ್ಯಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾದ್ಯೈರಭಿಸಂಸ್ಕೃತಮ್ ||೪೫|| ಪೃಷ್ಠೋರುತ್ರಿಕಶೂಲಾಶ್ಮವಿಣ್ಮೂತ್ರಾನಿಲಸಙ್ಗಿನಾಮ್ | ಗ್ರಹಣೀಮಾರುತಾರ್ಶೋಘ್ನಂ ರಕ್ತಮಾಂಸಬಲಪ್ರದಮ್ ||೪೬||
शम्पाकोरुबुवर्षाभूवाजिगन्धानिशाच्छदैः | पञ्चमूलीबलारास्नागुडूचीसुरदारुभिः ||४३|| क्वथितैः पालिकैरेभिर्मदनाष्टकसंयुतैः | कल्कैर्मागधिकाम्भोदहपुषामिसिसैन्धवैः ||४४|| वत्साह्वयप्रियङ्गूग्रायष्ट्याह्वयरसाञ्जनैः | दद्यादास्थापनं कोष्णं क्षौद्राद्यैरभिसंस्कृतम् ||४५|| पृष्ठोरुत्रिकशूलाश्मविण्मूत्रानिलसङ्गिनाम् | ग्रहणीमारुतार्शोघ्नं रक्तमांसबलप्रदम् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕುಪಿತಾನಿಲಮಧಿಕೃತ್ಯ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾಹ, ತಥಾ ಸರ್ವಬಸ್ತಿದ್ರವ್ಯನಿಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಂ ಚ| ಶಮ್ಪಾಕಃ ಕಿರಮಾಲಕಃ| ನಿಶಾಚ್ಛದಃ ಶಟೀ| ಪಞ್ಚಮೂಲೀ ಅತ್ರ ಹ್ರಸ್ವಾ| ಅಮ್ಭೋದಃ ಮುಸ್ತಾ| ತತ್ರ ಶಮ್ಪಾಕಾದೀನಿ ಸುರದಾರುಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಚತುರ್ದಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ, ಮದನಾಷ್ಟಕಸಂಯುತಾನಿ ಚತುರ್ಭಿರ್ಮದನಫಲೈಃ ಪಲಂ ಭವತಿ, ಏವಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಜರ್ಜರೀಕೃತ್ಯಾಷ್ಟಗುಣಮಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇದ್ ಯಾವದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತತೋ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಕೃತ್ವಾಽಷ್ಟಪಲಂ ಕ್ವಾಥಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್; ಚತುರ್ವಾರಪ್ರಯೋಜನೋಽಯಂ ಕ್ವಾಥಃ, ದ್ವಿತೀಯಂ ವಾ ತೃತೀಯಂ ವೇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ತತಶ್ಚ ಗಮ್ಭೀರಂ ತಾಮ್ರಭಾಜನಮಾನೀಯ, ಟಙ್ಕತ್ರಯಪರಿಮಿತಂ ಸೈನ್ಧವಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ , ಕ್ಷೌದ್ರಮಿತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪಲತ್ರಯಪರಿಮಿತಂ ಮಧು ಚ ಕರತಲೇನ ಮಥ್ನೀಯಾತ್, ತತಃ ಸೈನ್ಧವಮಧುನೀ ಏಕೀಕೃತ್ಯ, ಕ್ಷೌದ್ರಾದ್ಯೈರಭಿಸಂಸ್ಕೃತಮಿತ್ಯತ್ರಾದ್ಯಶಬ್ದೇನ ಸ್ನೇಹಕ್ಷೀರಕಾಞ್ಜಿಕಮೂತ್ರಮಾಂಸರಸಾದೀನಾಂ ಸಙ್ಗೃಹೀತತ್ವಾತ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಥ್ನೀಯಾತ್; ತದನು ಚೈಕೀಭೂತ ಸ್ನೇಹೇ ಮಾಗಧಿಕಾದಿರಸಾಞ್ಜನಪರ್ಯನ್ತನವದ್ರವ್ಯಚೂರ್ಣಂ ಸೈನ್ಧವಟಙ್ಕತ್ರಯೇಣ ಪಲತ್ರಯಪ್ರಮಿತಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮಥ್ನೀಯಾತ್; ಸೈನ್ಧವಟಙ್ಕತ್ರಯಪ್ರಮಾಣಸ್ಯಾದಾವೇವ ಚ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತತ್ವಾತ್ ಕಲ್ಕಃ ಪಲತ್ರಯಪರಿಮಿತೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಭವತಿ; ತತಶ್ಚ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪರಿಮಿತಕ್ವಾಥಮಧ್ಯಾದಷ್ಟೌ ಪಲಾನ್ಯುದ್ಧೃತ್ಯ ತತ್ರ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್; ತದನು ಚ ಮಾಂಸರಸಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಂ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯಾಪಿ ಸಾರ್ಧಂ ಪಲಂ, ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯಾರ್ಧಂ ಪಲಂ, ತಥಾ ಗೋಮೂತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ತತ್ರ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ| ಏವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಏವಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ತೃತೀಯಂ ಚತುರ್ಥಂ ವಾ ಪುಟಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅಯಂ ಬಸ್ತಿರ್ವಾತರೋಗೇ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ||೪೩-೪೬||
Adhikarana ೨೪ (೪೭-೫೦) · Śloka ೫೦
ಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲಾರಾಸ್ನಾದಶಮೂಲಬಲಾಪಲೈಃ | ಕ್ವಥಿತೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಸ್ತು ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಘನಸೈನ್ಧವೈಃ ||೪೭|| ಶತಪುಷ್ಪಾವಚಾಕೃಷ್ಣಾಯವಾನೀಕುಷ್ಠಬಿಲ್ವಜೈಃ | ಸಗುಡೈರಕ್ಷಮಾತ್ರೈಸ್ತು ಮದನಾರ್ಧಪಲಾನ್ವಿತೈಃ ||೪೮|| ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲಘೃತಕ್ಷೀರಶುಕ್ತಕಾಞ್ಜಿಕಮಸ್ತುಭಿಃ | ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ಚ ಮೂತ್ರೇಣ ದದ್ಯಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ಪರಮ್ ||೪೯|| ತೇಜೋವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹವೀರ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರಾಣವರ್ಧನಮ್ | ಸರ್ವಮಾರುತರೋಗಘ್ನಂ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಮುತ್ತಮಮ್ ||೫೦||
गुडूचीत्रिफलारास्नादशमूलबलापलैः | क्वथितैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तु प्रियङ्गुघनसैन्धवैः ||४७|| शतपुष्पावचाकृष्णायवानीकुष्ठबिल्वजैः | सगुडैरक्षमात्रैस्तु मदनार्धपलान्वितैः ||४८|| क्षौद्रतैलघृतक्षीरशुक्तकाञ्जिकमस्तुभिः | समालोड्य च मूत्रेण दद्यादास्थापनं परम् ||४९|| तेजोवर्णबलोत्साहवीर्याग्निप्राणवर्धनम् | सर्वमारुतरोगघ्नं वयःस्थापनमुत्तमम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ಗುಡೂಚೀತ್ಯಾದಿ| ಪಲಂ ಮಾಂಸಮ್| ಶೇಷಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಗುಡೂಚ್ಯಾದೀನಿ ಬಲಾನ್ತಾನಿ ಷೋಡಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮಿತಾನಿ, ತಥಾ ಮಾಂಸಸ್ಯಾಪಿ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ, ಏವಂ ಸಪ್ತದಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪರಿಮಿತಾನಿ, ಮಾಂಸಸ್ಯ ಬಹುಲತ್ವಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಾನಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕೋ ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಮಾಣೇನ| ಬಿಲ್ವಜಂ ಬಿಲ್ವಫಲಮ್| ಮಧು ಪೂರ್ವವತ್, ತೈಲಘೃತೇ ಚ ಪೂರ್ವವತ್, ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ದ್ವಿಪಲಂ; ಶುಕ್ತಕಾಞ್ಜಿಕಮಸ್ತುಗೋಮೂತ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಧಪಲಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ದ್ರವ್ಯನಿಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಃ ಪೂರ್ವವತ್| ತೇಜೋವರ್ಣೇತ್ಯಾದಿ ತೇಜಸ್ತ್ವಗ್ಗತಂ ಭ್ರಾಜಕಾಗ್ನಿಸಞ್ಜ್ಞಂ ಪಿತ್ತಮ್| ವರ್ಣೋ ಗೌರಾದಿಃ| ಬಲಂ ಮಾಂಸೋಪಚಯಃ| ಉತ್ಸಾಹಃ ಚೈತಸಿಕೋ ಧರ್ಮಃ| ವೀರ್ಯಂ ಶಕ್ತಿಃ| ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನೀಷೋಮಾದಯಃ| ಅಯಮಪಿ ವಾತೇ ವಾತರೋಗೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ||೪೭-೫೦||
Adhikarana ೨೫ (೫೧-೫೪) · Śloka ೫೪
ಕುಶಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಾಬ್ದತ್ರಿಫಲೋತ್ಪಲವಾಸಕೈಃ | ಸಾರಿವೋಶೀರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಾಸ್ನಾರೇಣುಪರೂಷಕೈಃ ||೫೧|| ಪಾಲಿಕೈಃ ಕ್ವಥಿತೈಃ ಸಮ್ಯಗ್ ದ್ರವ್ಯೈರೇಭಿಶ್ಚ ಪೇಷಿತೈಃ | ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾತ್ಮಗುಪ್ತೇಭಕೇಸರಾಗುರುಚನ್ದನೈಃ ||೫೨|| ವಿದಾರೀಮಿಸಿಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಶ್ಯಾಮೇನ್ದ್ರಯವಸಿನ್ಧುಜೈಃ | ಫಲಪದ್ಮಕಯಷ್ಠ್ಯಾಹ್ವೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷೀರಘೃತಾಪ್ಲುತೈಃ ||೫೩|| ದತ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ಶೀತಮಮ್ಲಹೀನೈಸ್ತಥಾ ದ್ರವೈಃ | ದಾಹಾಸೃಗ್ದರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಜ್ವರಾಞ್ಜಯೇತ್ ||೫೪||
कुशादिपञ्चमूलाब्दत्रिफलोत्पलवासकैः | सारिवोशीरमञ्जिष्ठारास्नारेणुपरूषकैः ||५१|| पालिकैः क्वथितैः सम्यग् द्रव्यैरेभिश्च पेषितैः | शृङ्गाटकात्मगुप्तेभकेसरागुरुचन्दनैः ||५२|| विदारीमिसिमञ्जिष्ठाश्यामेन्द्रयवसिन्धुजैः | फलपद्मकयष्ठ्याह्वैः क्षौद्रक्षीरघृताप्लुतैः ||५३|| दत्तमास्थापनं शीतमम्लहीनैस्तथा द्रवैः | दाहासृग्दरपित्तासृक्पित्तगुल्मज्वराञ्जयेत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕುಪಿತಪಿತ್ತಮಧಿಕೃತ್ಯ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾಹ- ಕುಶಾದೀತ್ಯಾದಿ| ಕುಶಕಾಶನಲದರ್ಭಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷವ ಇತಿ ಕುಶಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಅಬ್ದೋ ಮುಸ್ತಾ, ಉತ್ಪಲಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್, ರೇಣುಃ ಪರ್ಪಟಕಃ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಕಃ ಶ್ಯಾಮಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಫಲಂ ಮದನಫಲಮ್| ಪೇಷಿತೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ| ಕುಶಾದಿಸಪ್ತದಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ, ಅಷ್ಟಗುಣಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಪಲಶತಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಾನಿ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ, ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾದಿಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾನ್ತಾನಾಂ ಪಞ್ಚದಶದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಲತ್ರಯಪ್ರಮಾಣಂ, ‘ಪಿತ್ತೇ ನಾತಿಬಹು ಕ್ಷೌದ್ರಂ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾನ್ಮಧುನಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಕ್ರುದ್ಧೇ ಪಿತ್ತೇಽಷ್ಟಮೋ ಭಾಗಃ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾದ್ ಘೃತಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಂ, ‘ಅಮ್ಲಹೀನೈಸ್ತಥಾ ದ್ರವೈಃ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾನ್ಮಾಂಸರಸಸ್ಯೈಕಂ ಪಲಂ, ಇಕ್ಷುರಸಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಂ, ಏವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ನಿಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಯಂ ಬಸ್ತಿಃ ಪಿತ್ತೇ ಪಿತ್ತರೋಗೇ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ‘ವಿದಾರೀಮಿಸಿಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಮಿಸಿಸ್ಥಾನೇ ವಿಷೇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ವಿಷಮ್ ಅತಿವಿಷಾ; ವಿಷಂ ವಾ ವಾಲಕಂ, ತೋಯನಾಮತ್ವಾತ್||೫೧-೫೪||
Adhikarana ೨೬ (೫೫-೫೯) · Śloka ೫೯
ರೋಧ್ರಚನ್ದನಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಾಸ್ನಾನನ್ತಾಬಲರ್ಧಿಭಿಃ | ಸಾರಿವಾವೃಷಕಾಶ್ಮರ್ಯಮೇದಾಮಧುಕಪದ್ಮಕೈಃ ||೫೫|| ಸ್ಥಿರಾದಿತೃಣಮೂಲೈಶ್ಚ ಕ್ವಾಥಃ ಕರ್ಷತ್ರಯೋನ್ಮಿತೈಃ | ಪಿಷ್ಟೈರ್ಜೀವಕಕಾಕೋಲೀಯುಗರ್ಧಿಮಧುಕೋತ್ಪಲೈಃ ||೫೬|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಜೀವನ್ತೀಮೇದಾರೇಣುಪರೂಷಕೈಃ | ಅಭೀರುಮಿಸಿಸಿನ್ಧೂತ್ಥವತ್ಸಕೋಶೀರಪದ್ಮಕೈಃ ||೫೭|| ಕಸೇರುಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತೈಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಪಯಃಪ್ಲುತೈಃ | ದ್ರವೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಮ್ಲವರ್ಜ್ಯೈಶ್ಚ ದತ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಶೀತಲಃ ||೫೮|| ಗುಲ್ಮಾಸೃಗ್ದರಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾನ್ ಸವಿಷಮಜ್ವರಾನ್ | ಅಸೃಕ್ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೌ ಚ ಹನ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಕೃತಾನ್ ಗದಾನ್ ||೫೯||
रोध्रचन्दनमञ्जिष्ठारास्नानन्ताबलर्धिभिः | सारिवावृषकाश्मर्यमेदामधुकपद्मकैः ||५५|| स्थिरादितृणमूलैश्च क्वाथः कर्षत्रयोन्मितैः | पिष्टैर्जीवककाकोलीयुगर्धिमधुकोत्पलैः ||५६|| प्रपौण्डरीकजीवन्तीमेदारेणुपरूषकैः | अभीरुमिसिसिन्धूत्थवत्सकोशीरपद्मकैः ||५७|| कसेरुशर्करायुक्तैः सर्पिर्मधुपयःप्लुतैः | द्रवैस्तीक्ष्णाम्लवर्ज्यैश्च दत्तो बस्तिः सुशीतलः ||५८|| गुल्मासृग्दरहृत्पाण्डुरोगान् सविषमज्वरान् | असृक्पित्तातिसारौ च हन्यात्पित्तकृतान् गदान् ||५९||
🔊 Audio coming soon
ರೋಧ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅನನ್ತಾ ಉತ್ಪಲಸಾರಿವಾ| ಸ್ಥಿರಾದಿ ಲಘುಪಞ್ಚಮೂಲೀ, ತೃಣಮೂಲಂ ಕುಶಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಂ, ಅಭೀರುಃ ಶತಾವರೀ| ರೋಧ್ರಾದಿತೃಣಮೂಲ್ಯನ್ತಾನಾಂ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕರ್ಷತ್ರಯಪ್ರಮಿತತ್ವೇನ ಸಪ್ತದಶಪಲಾನಿ ಕರ್ಷಾಧಿಕಾನಿ, ಅಷ್ಟಗುಣಮಷ್ಟತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಅತಃ ಸಾರ್ಧಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ, ಜೀವಕಾದಿಶರ್ಕರಾನ್ತೈಕೋನವಿಂಶತಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಃ ಪಲತ್ರಯಪ್ರಮಾಣಃ, ಮಧುಘೃತೇ ಪೂರ್ವವತ್, ‘ದ್ರವೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಮ್ಲವರ್ಜ್ಯೈಃ’ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಕ್ಷೀರಮಾಂಸರಸೇಕ್ಷುರಸಾಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಇತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ದ್ರವ್ಯನಿಃಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಯಮಪಿ ಬಸ್ತಿಃ ಪಿತ್ತೇ ಪಿತ್ತರೋಗೇ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ||೫೫-೫೯||
Adhikarana ೨೭ (೬೦-೬೩) · Śloka ೬೩
ಭದ್ರಾನಿಮ್ಬಕುಲತ್ಥಾರ್ಕಕೋಶಾತಕ್ಯಮೃತಾಮರೈಃ | ಸಾರಿವಾಬೃಹತೀಪಾಠಾಮೂರ್ವಾರಗ್ವಧವತ್ಸಕೈಃ ||೬೦|| ಕ್ವಾಥಃ, ಕಲ್ಕಸ್ತು ಕರ್ತವ್ಯೋ ವಚಾಮದನಸರ್ಷಪೈಃ | ಸೈನ್ಧವಾಮರಕುಷ್ಠೈಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಬಿಲ್ವನಾಗರೈಃ ||೬೧|| ಕಟುತೈಲಮಧುಕ್ಷಾರಮೂತ್ರತೈಲಾಮ್ಲಸಂಯುತೈಃ | ಕಾರ್ಯಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ತೂರ್ಣಂ ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮೇಹಿನಾಮ್ ||೬೨|| ಮೇದಸ್ವಿನಾಮನಗ್ನೀನಾಂ ಕಫರೋಗಾಶನದ್ವಿಷಾಮ್ | ಗಲಗಣ್ಡಗರಗ್ಲಾನಿಶ್ಲೀಪದೋದರರೋಗಿಣಾಮ್ ||೬೩||
भद्रानिम्बकुलत्थार्ककोशातक्यमृतामरैः | सारिवाबृहतीपाठामूर्वारग्वधवत्सकैः ||६०|| क्वाथः, कल्कस्तु कर्तव्यो वचामदनसर्षपैः | सैन्धवामरकुष्ठैलापिप्पलीबिल्वनागरैः ||६१|| कटुतैलमधुक्षारमूत्रतैलाम्लसंयुतैः | कार्यमास्थापनं तूर्णं कामलापाण्डुमेहिनाम् ||६२|| मेदस्विनामनग्नीनां कफरोगाशनद्विषाम् | गलगण्डगरग्लानिश्लीपदोदररोगिणाम् ||६३||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಕುಪಿತಕಫಮಧಿಕೃತ್ಯ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾಹ- ಭದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಭದ್ರಾ ಕಟ್ಫಲಂ, ಭದ್ರಾದಿವತ್ಸಕಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ರಯೋದಶದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ಅಷ್ಟಗುಣಮಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಅತೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ವಚಾದಿನಾಗರಾನ್ತಾನಾಂ ದಶದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲತ್ರಯಂ, ಕಟುತೈಲತಿಲತೈಲಯೋಸ್ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ ಕಫೇಽಷ್ಟಮ ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್, ಮಧುನಃ ಪುನಃ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯೈಕಪಲಂ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಂ ತಥಾ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯ, ಏವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ| ದ್ರವ್ಯನಿಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಯಂ ಬಸ್ತಿಃ ಕಫೇ ಕಫರೋಗೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ||೬೦-೬೩||
Adhikarana ೨೮ (೬೪-೬೬) · Śloka ೬೬
ದಶಮೂಲೀನಿಶಾಬಿಲ್ವಪಟೋಲತ್ರಿಫಲಾಮರೈಃ | ಕ್ವಥಿತೈಃ ಕಲ್ಕಪಿಷ್ಟೈಸ್ತು ಮುಸ್ತಸೈನ್ಧವದಾರುಭಿಃ ||೬೪|| ಪಾಠಾಮಾಗಧಿಕೇನ್ದ್ರಾಹ್ವೈಸ್ತೈಲಕ್ಷಾರಮಧುಪ್ಲುತೈಃ | ಕುರ್ಯಾದಾಸ್ಥಾಪನಂ ಸಮ್ಯಙ್ಮೂತ್ರಾಮ್ಲಫಲಯೋಜಿತೈಃ ||೬೫|| ಕಫಪಾಣ್ಡುಗದಾಲಸ್ಯಮೂತ್ರಮಾರುತಸಙ್ಗಿನಾಮ್ | ಆಮಾಟೋಪಾಪಚೀಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಕ್ರಿಮಿವಿಕಾರಿಣಾಮ್ ||೬೬||
दशमूलीनिशाबिल्वपटोलत्रिफलामरैः | क्वथितैः कल्कपिष्टैस्तु मुस्तसैन्धवदारुभिः ||६४|| पाठामागधिकेन्द्राह्वैस्तैलक्षारमधुप्लुतैः | कुर्यादास्थापनं सम्यङ्मूत्राम्लफलयोजितैः ||६५|| कफपाण्डुगदालस्यमूत्रमारुतसङ्गिनाम् | आमाटोपापचीश्लेष्मगुल्मक्रिमिविकारिणाम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
ದಶಮೂಲೀತ್ಯಾದಿ| ಇನ್ದ್ರಾಹ್ವಃ ಕುಟಜಃ| ದಶಮೂಲಾದ್ಯಮರಾನ್ತಸಪ್ತದಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಅಷ್ಟಗುಣಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಅತಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ, ಮುಸ್ತಾದೀನ್ದ್ರಾಹ್ವಾನ್ತಷಡ್ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪೂರ್ವವತ್, ತಥಾ ತೈಲಮಧುನೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಕ್ಷಾರಸ್ಯಾರ್ಧಪಲಂ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಂ, ತಥಾ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಂ, ಮದನಫಲಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ದ್ರವ್ಯನಿಃಕ್ಷೇಪಕ್ರಮಃ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಯಮಪಿ ಬಸ್ತಿಃ ಕಫೇ ಕಫರೋಗೇ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ||೬೪-೬೬||
Adhikarana ೨೯ (೬೭-೭೦) · Śloka ೭೦
ವೃಷಾಶ್ಮಭೇದವರ್ಷಾಭೂಧಾನ್ಯಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಕೈಃ | ದಶಮೂಲಬಲಾಮೂರ್ವಾಯವಕೋಲನಿಶಾಚ್ಛದೈಃ ||೬೭|| ಕುಲತ್ಥಬಿಲ್ವಭೂನಿಮ್ಬೈಃ ಕ್ವಥಿತೈಃ ಪಲಸಮ್ಮಿತೈಃ | ಕಲ್ಕೈರ್ಮದನಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಮರಸರ್ಷಪೈಃ ||೬೮|| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಸಿನ್ಧೂತ್ಥಯವಾನೀಮಿಸಿವತ್ಸಕೈಃ | ಕ್ಷೌದ್ರೇಕ್ಷುಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲರಸಾಪ್ಲುತೈಃ ||೬೯|| ತೂರ್ಣಮಾಸ್ಥಾಪನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಬಹುರೋಗಿಣಾಮ್ | ಗೃಧ್ರಸೀಶರ್ಕರಾಷ್ಠೀಲಾತೂನೀಗುಲ್ಮಗದಾಪಹಮ್ ||೭೦||
वृषाश्मभेदवर्षाभूधान्यगन्धर्वहस्तकैः | दशमूलबलामूर्वायवकोलनिशाच्छदैः ||६७|| कुलत्थबिल्वभूनिम्बैः क्वथितैः पलसम्मितैः | कल्कैर्मदनयष्ट्याह्वषड्ग्रन्थामरसर्षपैः ||६८|| पिप्पलीमूलसिन्धूत्थयवानीमिसिवत्सकैः | क्षौद्रेक्षुक्षीरगोमूत्रसर्पिस्तैलरसाप्लुतैः ||६९|| तूर्णमास्थापनं कार्यं संसृष्टबहुरोगिणाम् | गृध्रसीशर्कराष्ठीलातूनीगुल्मगदापहम् ||७०||
🔊 Audio coming soon
ವೃಷಾಶ್ಮಭೇದೇತ್ಯಾದಿ| ನಿಶಾಚ್ಛದಃ ಶಟೀ ಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾ ವಚಾ| ವೃಷಾದಿಭೂನಿಮ್ಬಾನ್ತಾನಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತಪಲಮಿತಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಅತೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಮದನಾದಿವತ್ಸಕಾನ್ತದಶದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಇಕ್ಷುಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಾರ್ಧಪಲಂ ಘೃತಸ್ಯ ದ್ವೇ ಪಲೇ, ತೈಲಸ್ಯ ದ್ವೇ, ಮಾಂಸಸ್ಯಾರ್ಧಪಲಮ್| ಸಂಸೃಷ್ಟಬಹುರೋಗಿಣಾಮಿತ್ಯನೇನ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತರೋಗಪ್ರಶಮನತ್ವಮುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್| ತತ್ರ ಸಂಸರ್ಗೋ ದೋಷದ್ವಯಸಮುದಾಯಃ, ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ತು ದೋಷತ್ರಯಸಮುದಾಯಃ| ತತ್ರ ಸಂಸರ್ಗೇ ದ್ವಯೋರೇಕಸ್ಯ ಪ್ರಕರ್ಷಂ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ತದಪೇಕ್ಷಯಾ ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ನೇಹಾದ್ಯಾವಾಪದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತನ್ಯಾಯೇನ ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನಿ| ಯದಾ ತು ಸಂಸರ್ಗಸ್ತುಲ್ಯಪ್ರಕರ್ಷೋ ಭವತಿ ತದಾ ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಾಂ ಗುಣದೋಷಾನ್ನಿಪುಣಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಚಾರ್ಯೋತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷತಯಾ ಮಿಶ್ರಮಾನೇನ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಪೂರಣೀಯಾನಿ| ಏವಂ ದೋಷತ್ರಯಸಂಯೋಗೇಽಪಿ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಮುತ್ಕರ್ಷಾಪಕರ್ಷಃ ಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಃ||೬೭-೭೦||
Adhikarana ೩೦ (೭೧- ೭೬) · Śloka ೭೬
ರಾಸ್ನಾರಗ್ವಧವರ್ಷಾಭೂಕಟುಕೋಶೀರವಾರಿದೈಃ | ತ್ರಾಯಮಾಣಾಮೃತಾರಕ್ತಾಪಞ್ಚಮೂಲೀಬಿಭೀತಕೈಃ ||೭೧|| ಸಬಲೈಃ ಪಾಲಿಕೈಃ ಕ್ವಾಥಃ ಕಲ್ಕಸ್ತು ಮದನಾನ್ವಿತೈಃ | ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮಿಸಿಸಿನ್ಧೂತ್ಥಫಲಿನೀನ್ದ್ರಯವಾಹ್ವಯೈಃ ||೭೨|| ರಸಾಞ್ಜನರಸಕ್ಷೌದ್ರದ್ರಾಕ್ಷಾಸೌವೀರಸಂಯುತೈಃ | ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋಽಯಂ ಮಾಂಸಶುಕ್ರಬಲೌಜಸಾಮ್ ||೭೩|| ಆಯುಷೋಽಗ್ನೇಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕರ್ತಾ ಹನ್ತಿ ಚಾಶು ಗದಾನಿಮಾನ್ | ಗುಲ್ಮಾಸೃಗ್ದರವೀಸರ್ಪಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್ ||೭೪|| ವಿಷಮಜ್ವರಮರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀಂ ವಾತಕುಣ್ಡಲೀಮ್ | ಜಾನುಜಙ್ಘಾಶಿರೋಬಸ್ತಿಗ್ರಹೋದಾವರ್ತಮಾರುತಾನ್ ||೭೫|| ವಾತಾಸೃಕ್ಶರ್ಕರಾಷ್ಠೀಲಾಕುಕ್ಷಿಶೂಲೋದರಾರುಚೀಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತಕಫೋನ್ಮಾದಪ್ರಮೇಹಾಧ್ಮಾನಹೃದ್ಗ್ರಹಾನ್ ||೭೬||
रास्नारग्वधवर्षाभूकटुकोशीरवारिदैः | त्रायमाणामृतारक्तापञ्चमूलीबिभीतकैः ||७१|| सबलैः पालिकैः क्वाथः कल्कस्तु मदनान्वितैः | यष्ट्याह्वमिसिसिन्धूत्थफलिनीन्द्रयवाह्वयैः ||७२|| रसाञ्जनरसक्षौद्रद्राक्षासौवीरसंयुतैः | युक्तो बस्तिः सुखोष्णोऽयं मांसशुक्रबलौजसाम् ||७३|| आयुषोऽग्नेश्च संस्कर्ता हन्ति चाशु गदानिमान् | गुल्मासृग्दरवीसर्पमूत्रकृच्छ्रक्षतक्षयान् ||७४|| विषमज्वरमर्शांसि ग्रहणीं वातकुण्डलीम् | जानुजङ्घाशिरोबस्तिग्रहोदावर्तमारुतान् ||७५|| वातासृक्शर्कराष्ठीलाकुक्षिशूलोदरारुचीः | रक्तपित्तकफोन्मादप्रमेहाध्मानहृद्ग्रहान् ||७६||
🔊 Audio coming soon
ರಾಸ್ನಾರಗ್ವಧೇತ್ಯಾದಿ| ಸಬಲೈಃ ಬಲಾಸಹಿತೈಃ| ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ| ರಾಸ್ನಾದಿಬಲಾನ್ತಷೋಡಶದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ ಅಷ್ಟಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ಮದನಾದೀನ್ದ್ರಯವಾನ್ತಾನಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ನಿರೂಹಣಾಙ್ಗತ್ವಾದನುಕ್ತೋಽಪ್ಯತ್ರ ಷಟ್ಪಲಪ್ರಮಾಣೋ ನಿಕ್ಷೇಪಣೀಯಃ| ತಥಾಚ ಹಾರೀತಃ- “ಸ್ನೇಹೋ ಗುಡೋ ಮಾಂಸರಸಃ ಪಯಾಂಸಿ ಸಾಮ್ಲಾನಿ ಮೂತ್ರಂ ಮಧು ಸೈನ್ಧವಂ ಚ| ಏತೇ ನಿರೂಹೇ ವಿದುಷಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಕ್ವಾಥಶ್ಚ ಕಲ್ಕೋ ಮದನಾತ್ ಫಲಂ ಚ ”- ಇತಿ| ಮಧುನಸ್ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ರಸಾಞ್ಜನಮಾಂಸರಸಕ್ಷೀರಸೌವೀರಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕಪಲಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಏಷ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರವಿಷಯಃ ಸರ್ವರೋಗಹರಶ್ಚ||೭೧- ೭೬||
Adhikarana ೩೧ (೭೭) · Śloka ೭೭
ವಾತಘ್ನೌಷಧನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾಃ ಸೈನ್ಧವತ್ರಿವೃತಾಯುತಾಃ | ಸಾಮ್ಲಾಃ ಸುಖೋಷ್ಣಾ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಬಸ್ತಯಃ ಕುಪಿತೇಽನಿಲೇ ||೭೭||
वातघ्नौषधनिष्क्वाथाः सैन्धवत्रिवृतायुताः | साम्लाः सुखोष्णा योज्याः स्युर्बस्तयः कुपितेऽनिले ||७७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಬಸ್ತಿದಾನಮಾತುರವಿಷಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕಥಿತಮೇವ ಸ್ವಸ್ಥಂ ಪ್ರತಿ ಪುನಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತೋ ವಾತಾದಿವಿಷಯಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಾತಘ್ನೌಷಧನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಏತಚ್ಚ ಬಸ್ತಯ ಇತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮತ ಏವ ಬಹುವಚನಮ್| ತತ್ರ ವಾತಘ್ನೌಷಧಾನಾಂ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಾಂ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಾಮಷ್ಟಗುಣಜಲೇ ಕ್ವಥಿತಾನಾಂ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶೇಷೇಣ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಟಙ್ಕತ್ರಯಂ, ವಾತವ್ಯಾಧಾವುಕ್ತಸ್ಯ ತ್ರೈವೃತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಕ್ಷೀರಾಣ್ಯಮ್ಲಾನಿ ಮೂತ್ರಾಣೀತ್ಯಾದಿವರ್ಗಮಧ್ಯೇ ಯಾನಿ ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಗುಡಸಹಿತಸ್ಯ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲತ್ರಯಂ, ನಿರೂಹಾಙ್ಗತ್ವಾನ್ಮಧುನಃ ಪಲತ್ರಯಮ್, ಅನುಕ್ತಾನ್ಯಪ್ಯಾವಾಪದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಾತಹರಾಣಿ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನ್ಯತೋ ಮಾಂಸರಸಸ್ಯೈಕಂ ಪಲಂ, ತಥಾ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯ ಸಟಙ್ಕಾಧಿಕಂ ಪಲಮೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಬಸ್ತಯ ಇತಿ ತ್ರಿಪುಟಚತುಃಪುಟಾಪೇಕ್ಷಂ ಬಹುವಚನಮ್| ಏವಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಯೋಗೇಷ್ವಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್||೭೭||
Adhikarana ೩೨ (೭೮) · Śloka ೭೮
ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಾಃ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಸಮಾಯುತಾಃ | ವಿಧೇಯಾ ಬಸ್ತಯಃ ಪಿತ್ತೇ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ ||೭೮||
न्यग्रोधादिगणक्वाथाः काकोल्यादिसमायुताः | विधेया बस्तयः पित्ते ससर्पिष्काः सशर्कराः ||७८||
🔊 Audio coming soon
ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೇಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಂ, ಘೃತಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಮ್, ಏತೇನ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಪಲದ್ವಯೇನ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಸಹಿತೇನ ಕಲ್ಕಪಲತ್ರಯಂ, ನಿರೂಹಾಙ್ಗತ್ವಾದನುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ, ತಥಾ ಮಧುನೋಽಪಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ‘ಕ್ಷೀರಾಣ್ಯಮ್ಲಾನಿ ಮೂತ್ರಾಣಿ’ ಇತ್ಯಾದಿವರ್ಗಮಧ್ಯೇ ಯಾನಿ ಪಿತ್ತಹರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತಾನ್ಯಪಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೀಯಾನಿ, ತೇನೇಕ್ಷುರಸಸ್ಯ ಪಲಂ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಪಾದೋನಂ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೭೮||
Adhikarana ೩೩ (೭೯) · Śloka ೭೯
ಆರಗ್ವಧಾದಿನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಸಮಾಯುತಾಃ | ಸಕ್ಷೌದ್ರಮೂತ್ರಾ ದೇಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಬಸ್ತಯಃ ಕುಪಿತೇ ಕಫೇ ||೭೯||
आरग्वधादिनिष्क्वाथाः पिप्पल्यादिसमायुताः | सक्षौद्रमूत्रा देयाः स्युर्बस्तयः कुपिते कफे ||७९||
🔊 Audio coming soon
ಆರಗ್ವಧೇತ್ಯಾದಿ| ಆರಗ್ವಧಾದೀನಾಂ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲತ್ರಯಂ, ಮಧುನಃ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಅನುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಟಙ್ಕತ್ರಯಂ, ತಥಾ ಕಟುತೈಲಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಪ್ತಟಙ್ಕಾಧಿಕಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಇತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೭೯||
Adhikarana ೩೪ (೮೦) · Śloka ೮೦
ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸಕ್ಷೀರಘೃತಯುಕ್ತಾಃ ಸುಶೀತಲಾಃ | ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಾಢ್ಯಾ ಬಸ್ತಯಃ ಶೋಣಿತೇ ಹಿತಾಃ ||೮೦||
शर्करेक्षुरसक्षीरघृतयुक्ताः सुशीतलाः | क्षीरवृक्षकषायाढ्या बस्तयः शोणिते हिताः ||८०||
🔊 Audio coming soon
ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸಕ್ಷೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣಾಢ್ಯಾಃ ಸ್ಫೀತಾಃ ಪ್ರಧಾನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಸೈನ್ಧವಂ ಪೂರ್ವವತ್, ಕ್ಷೀರಾದಿವರ್ಗಮಧ್ಯೇ ಕಥಿತಶೋಣಿತಹರದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಮ್, ಅನುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಮಧುನಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ ತಥಾ ಚ ಘೃತಸ್ಯ, ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಂ ತಥೇಕ್ಷುರಸಸ್ಯ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಟಙ್ಕಸಪ್ತಾಧಿಕಂ ಪಲತ್ರಿತಯಮಾನಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತದೇವ ಪಿತ್ತಂ ತದೇವ ರಕ್ತಮಿತಿ ಮನಸಿ ಪರ್ಯಾಲೋಚ್ಯ ಪಿತ್ತಮಾನೇನಾಯಮಪಿ ಬಸ್ತಿಃ ಕಲ್ಪಿತಃ||೮೦||
Adhikarana ೩೫ (೮೧) · Śloka ೮೧
ಶೋಧನದ್ರವ್ಯನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾಸ್ತತ್ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹಸೈನ್ಧವೈಃ | ಯುಕ್ತಾಃ ಖಜೇನ ಮಥಿತಬಸ್ತಯಃ ಶೋಧನಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೮೧||
शोधनद्रव्यनिष्क्वाथास्तत्कल्कस्नेहसैन्धवैः | युक्ताः खजेन मथितबस्तयः शोधनाः स्मृताः ||८१||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಧನದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಶೋಧನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ವಮನವಿರೇಚನಪಠಿತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಸೈನ್ಧವಂ ಚ, ತೇಷಾಮೇವ ಶೋಧನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯಂ, ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಅನುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಮಧುನಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯೈಕಂ ಪಲಂ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಪಲಂ, ತಥಾ ಕಾಞ್ಜಿಕಸ್ಯಾಪಿ, ಇತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ‘ಬಸ್ತಯಃ ಶೋಧನಾಃ ಸ್ಮೃತಾ’ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಕ್ಯತ್ವಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯಬಸ್ತಿಪರಿಭಾಷಾಮಾನೇನಾಯಂ ಬಸ್ತಿಃ ಪರಿಕಲ್ಪಿತಃ, ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಅಪಿ ಕಲ್ಪನೀಯಾಃ, ವಾತಾದಿವಿಶೇಷಂ ಚ ವೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶೇಷಮಾನೇನ ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ||೮೧||
Adhikarana ೩೬ (೮೨) · Śloka ೮೨
ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಗೋಮೂತ್ರಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷಾರಸಮಾಯುತಾಃ | ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಾ ಬಸ್ತಯೋ ಲೇಖನಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೮೨||
त्रिफलाक्वाथगोमूत्रक्षौद्रक्षारसमायुताः | ऊषकादिप्रतीवापा बस्तयो लेखनाः स्मृताः ||८२||
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಗೋಮೂತ್ರಸ್ಯ ಚ ಪಲತ್ರಯಂ, ನಿರೂಹಣಾಙ್ಗತ್ವಾದನುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯಾಕ್ಷಂ, ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನಿ, ಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಕರ್ಷತ್ರಯಂ, ತಥಾ ನಿರೂಹಣಾಙ್ಗತ್ವಾತ್ ಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತತೋ ಲೇಖನೀಯಸ್ಯ ಕಟುತೈಲಸ್ಯ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಊಷಕಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಲದ್ವಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ||೮೨||
Adhikarana ೩೭ (೮೩) · Śloka ೮೩
ಬೃಂಹಣದ್ರವ್ಯನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಮಧುರಕೈರ್ಯುತಾಃ | ಸರ್ಪಿರ್ಮಾಂಸರಸೋಪೇತಾ ಬಸ್ತಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೮೩||
बृंहणद्रव्यनिष्क्वाथाः कल्कैर्मधुरकैर्युताः | सर्पिर्मांसरसोपेता बस्तयो बृंहणाः स्मृताः ||८३||
🔊 Audio coming soon
ಬೃಂಹಣೇತ್ಯಾದಿ| ಬೃಂಹಣದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ವಿದಾರೀಗನ್ಧಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಕಲ್ಕೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಪಲದ್ವಯಂ, ಮಧುನಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಘೃತಸ್ಯ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಸೈನ್ಧವಂ ಪೂರ್ವವತ್, ಮಾಂಸರಸಸ್ಯ ಸಪ್ತಟಙ್ಕಾಧಿಕಂ ಪಲತ್ರಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ||೮೩||
Adhikarana ೩೮ (೮೪) · Śloka ೮೪
ಚಟಕಾಣ್ಡೋಚ್ಚಟಾಕ್ವಾಥಾಃ ಸಕ್ಷೀರಘೃತಶರ್ಕರಾಃ | ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಫಲಾವಾಪಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಾಜೀಕರಾ ನೃಣಾಮ್ ||೮೪||
चटकाण्डोच्चटाक्वाथाः सक्षीरघृतशर्कराः | आत्मगुप्ताफलावापाः स्मृता वाजीकरा नृणाम् ||८४||
🔊 Audio coming soon
ಚಟಕೇತ್ಯಾದಿ| ಚಟಕಾ ಗ್ರಾಮಚಟಕಾಃ ತೇಷಾಮಣ್ಡಾನಿ, ಉಚ್ಚಟಾ ಘುರ್ಘುರಾಖ್ಯಃ ಶಣಘಣ್ಟಕಾರಫಲೋಽಲ್ಪೋ ವಿಟಪಃ ಸರಯೂಪಕಣ್ಠೇ ಹಿಮವತಿ ವಾರೇನ್ದ್ಯ್ರಾಂ ಚ ಪ್ರಾಯಶ ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಚಟಕಾಣ್ಡೋಚ್ಚಟಾನಾಂ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಃ ಪೂರ್ವವತ್, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಂ, ಮಧುಘೃತೇ ಪೂರ್ವವತ್, ಶರ್ಕರಾಯಾ ಏಕಂ ಪಲಂ ತಥಾ ಕಪಿಕಚ್ಛೂಫಲಾನಾಂ, ಮಧ್ಯೇ ಸೈನ್ಧವಂ ಚಾಲ್ಪತರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ನೈವ ವಾ ‘ಶುಕ್ರಾರ್ಥೇಷು ನ ತೈಲಗುಡಸೈನ್ಧವಮ್’ ಇತಿ ವಚನಾತ್; ಇತ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ| ಗಯೀ ತು ಚಟಕಾಣ್ಡದ್ರವೋಚ್ಚಟಾಕ್ವಾಥೌ ಯೇಷು ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ| ತೇನ ಉಚ್ಚಟಾಯಾಂ ಏವ ಕ್ವಾಥಂ ಮನ್ಯತೇ| ಚಟಕಾಣ್ಡದ್ರವಂ ತು ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ಗೃಹ್ಣಾತಿ||೮೪||
Adhikarana ೩೯ (೮೫-೮೬) · Śloka ೮೬
ಬದರ್ಯೈರಾವತೀಶೇಲುಶಾಲ್ಮಲೀಧನ್ವನಾಙ್ಕುರಾಃ | ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾಃ ಸಾಸ್ರಾಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ ||೮೫|| ವಾರಾಹಮಾಹಿಷೌರಭ್ರಬೈಡಾಲೈಣೇಯಕೌಕ್ಕುಟಮ್ | ಸದ್ಯಸ್ಕಮಸೃಗಾಜಂ ವಾ ದೇಯಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಬಸ್ತಿಷು ||೮೬||
बदर्यैरावतीशेलुशाल्मलीधन्वनाङ्कुराः | क्षीरसिद्धाः क्षौद्रयुताः सास्राः पिच्छिलसञ्ज्ञिताः ||८५|| वाराहमाहिषौरभ्रबैडालैणेयकौक्कुटम् | सद्यस्कमसृगाजं वा देयं पिच्छिलबस्तिषु ||८६||
🔊 Audio coming soon
ಬದರ್ಯೈರಾವತೀತ್ಯಾದಿ| ಐರಾವತೀ ನಾಗಬಲಾ, ಶೇಲುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಃ, ಧನ್ವನೋ ಧನುರ್ವೃಕ್ಷಃ ಯಸ್ಯ ‘ಧಾಮನ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಃ, ಅಙ್ಕುರಾ ಅಗ್ರಪಲ್ಲವಾಃ| ಸಾಸ್ರಾಃ ಸರುಧಿರಾಃ| ಬದರ್ಯಾದ್ಯಙ್ಕುರಾನ್ ಸಮುದಾಯೇನ ಪಲತ್ರಯಪ್ರಮಿತಾನ್ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಪ್ರಮಿತಂ ದುಗ್ಧಂ ದತ್ತ್ವಾ, ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ತತಃ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ; ತತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷೋಕ್ತತ್ವಾನ್ಮಧುನಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನ್ಯಾವಾಪ್ಯ, ದ್ರವತ್ವಾದ್ರುಧಿರಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಪಲಾನೀತಿ; ಏವಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತೇರ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್- “ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತೇರ್ಭವೇತ್ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಪಾದೋನಃ ಕೀರ್ತಿತೋಽಪರಃ| ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮುಷ್ಟಿಶ್ಚ ನಿರೂಹಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ”- ಇತಿ| ಏವಮಪರೇಷ್ವಪಿ ಪುಟಕೇಷು ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮಾನಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್| ಸಾಸ್ರಾ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ ಕಸ್ಯಾಸ್ರಮಿತ್ಯಾಹ- ವಾರಾಹೇತ್ಯಾದಿ| ಉರಭ್ರೋ ಮೇಷಃ, ಏಣಸ್ಯೇದಮ್ ಐಣೇಯಮ್, ಏಣಃ ಕೃಷ್ಣಸಾರ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸ್ತು ಏಣ್ಯಾ ಇದಮೈಣೇಯಂ, ನ ಪುನರೇಣಸ್ಯೇದಂ ಐಣಮ್| ಸದ್ಯೋಜಾತಂ ಸದ್ಯಸ್ಕಂ ತತ್ಕಾಲೀನಂ ಜೀವವತಾಮೇವ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ, ಜೀವಾನುಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಮ್||೮೫-೮೬||
Adhikarana ೪೦ (೮೭) · Śloka ೮೭
ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಾ ಅಮ್ಬಷ್ಠಾದ್ಯೇನ ಸಂಯುತಾಃ | ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಃ ಸಘೃತಾಶ್ಚೈವ ಗ್ರಾಹಿಣೋ ಬಸ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೮೭||
प्रियङ्ग्वादिगणक्वाथा अम्बष्ठाद्येन संयुताः | सक्षौद्राः सघृताश्चैव ग्राहिणो बस्तयः स्मृताः ||८७||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಾದಿಗಣಸ್ಯ ಷೋಡಶಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಅಷ್ಟಗುಣಂ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕ್ವಾಥಯೇತ್, ಅತೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ, ಅತ ಏಕಪುಟಕಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಅಮ್ಬಷ್ಠಾದ್ಯೇಮೇತಿ ಅಮ್ಬಷ್ಠಾದ್ಯೋಽತ್ರ ಕಲ್ಕರೂಪಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ, ತಥಾ ಚ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ,- “ಗ್ರಾಹೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗ್ವಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೈಃ ಕ್ರಮೇಣ”- ಇತಿ| ಅತೋಽಮ್ಬಷ್ಠಾದಿಸಙ್ಗ್ರಾಹಕದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನಿ, ಮಧುನಶ್ಚತ್ವಾರಿ, ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಘೃತಸ್ಯ ಷಟ್ಪಲಾನಿ, ಅನುಕ್ತೋ ಯದ್ಯಪೀಹಾವಾಪಸ್ತಥಾಽಪಿ ಸಙ್ಗ್ರಾಹಕತ್ವಾತ್ತಕ್ರಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಪಲಾನ್ಯೇವಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ||೮೭||
Adhikarana ೪೧ (೮೮) · Śloka ೮೮
ಏತೇಷ್ವೇವ ಚ ಯೋಗೇಷು ಸ್ನೇಹಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ | ಸಮಸ್ತೇಷ್ವಥವಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಧೇಯಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ ||೮೮||
एतेष्वेव च योगेषु स्नेहाः सिद्धाः पृथक् पृथक् | समस्तेष्वथवा सम्यग्विधेयाः स्नेहबस्तयः ||८८||
🔊 Audio coming soon
ನನು ಯ ಏತೇ ನಿರೂಹಯೋಗಾಸ್ತೇಷು ಸ್ನೇಹಾಃ ಕೇನೌಷಧೇನ ಸಿದ್ಧಾ ವಿಧೇಯಾ ಇತ್ಯಾಹ- ಏತೇಷ್ವೇವ ಯೋಗೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇಷು ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷು ಗಣೇಷು| ಸ್ನೇಹಾಃ ಸರ್ಪಿರಾದಯಃ, ಅಥವಾ ರೋಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ||೮೮||
Adhikarana ೪೨ (೮೯) · Śloka ೮೯
ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಶತಪಾಕೇನ ಶೋಧಿತಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ | ಬಲಾತೈಲೇನ ದೇಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಬಸ್ತಯಸ್ತ್ರೈವೃತೇನ ಚ ||೮೯||
वन्ध्यानां शतपाकेन शोधितानां यथाक्रमम् | बलातैलेन देयाः स्युर्बस्तयस्त्रैवृतेन च ||८९||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾಕ್ರಮಶೋಧಿತಾನಾಂ ಯೈಃ ಸ್ನೇಹೈಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯೋ ದೇಯಾಸ್ತಾನಾಹ- ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಶತಪಾಕೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಶಿರೋವಿರೇಚನೈಃ ಶೋಧಿತಾನಾಂ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ನಾರೀಣಾಂ ಬಲಾತೈಲೇನ ಶತಪಾಕೇನ ತ್ರೈವೃತೇನ ವಾ ಬಸ್ತಯೋ ದೇಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ಭವೇಯುಃ| ತದೇಷು ಶತಪಾಕಮುತ್ಪಾದಿತಂ ವಾತವ್ಯಾಧೌ, ಬಲಾತೈಲಂ ಮೂಢಗರ್ಭಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ, ತ್ರೈವೃತಂ ಮಹಾವಾತವ್ಯಾಧೌ| ತತ್ರ ತ್ರಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಘೃತತೈಲವಸಾಖ್ಯೈಃ ವೃತಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ತ್ರಿವೃತಂ, ತ್ರಿವೃತಮೇವ ತ್ರೈವೃತಂ, ಸ್ವಾರ್ಥಿಕೋಽಣ್| ತಚ್ಚ ವರಣಂ ಘೃತಾದೀನಾಮನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಾದ್ಗಮ್ಯತೇ| ಜೇಜ್ಜಟಾದಯಸ್ತು ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾಭಿರ್ವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಾಖ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ತಿ||೮೯||
Adhikarana ೪೩ (೯೦) · Śloka ೯೦
ನರಸ್ಯೋತ್ತಮಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಬಸ್ತಿಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ | ಮಧ್ಯಮಂ ಮಧ್ಯಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ವಿಪರೀತಸ್ಯ ವೈ ಮೃದುಮ್ ||೯೦||
नरस्योत्तमसत्त्वस्य तीक्ष्णं बस्तिं निधापयेत् | मध्यमं मध्यसत्त्वस्य विपरीतस्य वै मृदुम् ||९०||
🔊 Audio coming soon
ಸತ್ತ್ವಭೇದೇನ ಬಸ್ತಿತ್ರೈವಿಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ- ನರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಪರೀತಸ್ಯ ಹೀನಸತ್ತ್ವಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ||೯೦||
Adhikarana ೪೪ (೯೧) · Śloka ೯೧
ಏವಂ ಕಾಲಂ ಬಲಂ ದೋಷಂ ವಿಕಾರಂ ಚ ವಿಕಾರವಿತ್ | ಬಸ್ತಿದ್ರವ್ಯಬಲಂ ಚೈವ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಬಸ್ತೀನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೯೧||
एवं कालं बलं दोषं विकारं च विकारवित् | बस्तिद्रव्यबलं चैव वीक्ष्य बस्तीन् प्रयोजयेत् ||९१||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಕಾಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಾಲೇ ಶೀತೇಷು ತೀಕ್ಷ್ಣಃ, ಉಷ್ಣೇಷು ಮೃದುಃ, ವಸನ್ತಶರದೋಃ ಸಾಧಾರಣಃ, ಶೀತೋಷ್ಣಯೋರ್ಮಧ್ಯಃ; ಏವಂ ಬಲೇ ಶಕ್ತ್ಯುಪಚಯಲಕ್ಷಾಣೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ, ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಃ, ಕನಿಷ್ಠೇ ಮೃದುಃ; ಕಫವಾತೇ ದೋಷೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ, ಪಿತ್ತರಕ್ತೇ ಮೃದುಃ, ಕಫಪಿತ್ತೇ ಮಧ್ಯಃ; ಏವಂ ವಿಕಾರೇಽಪಿ; ಚಕಾರಸ್ಯಾನುಕ್ತಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ಕ್ರೂರಮಧ್ಯಮೃದುಕೋಷ್ಠೇಷ್ವಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೯೧||
Adhikarana ೪೫ (೯೨) · Śloka ೯೨
ದದ್ಯಾದುತ್ಕ್ಲೇಶನಂ ಪೂರ್ವಂ ಮಧ್ಯೇ ದೋಷಹರಂ ಪುನಃ | ಪಶ್ಚಾತ್ ಸಂಶಮನೀಯಂ ಚ ದದ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೯೨||
दद्यादुत्क्लेशनं पूर्वं मध्ये दोषहरं पुनः | पश्चात् संशमनीयं च दद्याद्बस्तिं विचक्षणः ||९२||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಮುತ್ಕ್ಲೇಶನಾದಿನಾ ಬಸ್ತಿಂ ತ್ರಿಧಾ ಭಿನ್ದನ್ ತೇಷಾಂ ಭೇದಾನಾಂ ಕಾಲವಿಶೇಷೇ ಪ್ರದಾನಮಾಹ- ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರಾನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷಸ್ಯ ಆದಾವುತ್ಕ್ಲೇಶನಂ, ಮಧ್ಯೇ ದೋಷಹರಂ, ತತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ ಸಂಶಮನಾಯ ಸಂಶಮನಮಿತಿ| ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷಸ್ಯ ದೋಷಹರಣಸಂಶಮನೇ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯೇ| ದೋಷಹರಸ್ಯ ಬಸ್ತೇಃ ಪ್ರಥಮಪುಟಕದಾನೇನ ಸಮ್ಯಗ್ದೋಷಾನಿರ್ಹರಣೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ತೃತೀಯಂ ವಾ ಪುಟಕಂ ದದ್ಯಾತ್, ಏವಮುತ್ಕ್ಲೇಶನಸಂಶಮನಯೋರಪಿ ವೇದ್ಯಮ್| ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾದಿಜ್ಞಾನಂ ತು ದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರಕೋಪಾದಿಲಕ್ಷಣೇನ ||೯೨||
Adhikarana ೪೬ (೯೩-೯೫) · Śloka ೯೫
ಏರಣ್ಡಬೀಜಂ ಮಧುಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸೈನ್ಧವಂ ವಚಾ | ಹಪುಷಾಫಲಕಲ್ಕಶ್ಚ ಬಸ್ತಿರುತ್ಕ್ಲೇಶನಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೯೩|| ಶತಾಹ್ವಾ ಮಧುಕಂ ಬೀಜಂ ಕೌಟಜಂ ಫಲಮೇವ ಚ | ಸಕಾಞ್ಜಿಕಃ ಸಗೋಮೂತ್ರೋ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೯೪|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುರ್ಮಧುಕಂ ಮುಸ್ತಾ ತಥೈವ ಚ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ | ಸಕ್ಷೀರಃ ಶಸ್ಯತೇ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಾಣಾಂ ಶಮನಃ ಪರಃ ||೯೫||
एरण्डबीजं मधुकं पिप्पली सैन्धवं वचा | हपुषाफलकल्कश्च बस्तिरुत्क्लेशनः स्मृतः ||९३|| शताह्वा मधुकं बीजं कौटजं फलमेव च | सकाञ्जिकः सगोमूत्रो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||९४|| प्रियङ्गुर्मधुकं मुस्ता तथैव च रसाञ्जनम् | सक्षीरः शस्यते बस्तिर्दोषाणां शमनः परः ||९५||
🔊 Audio coming soon
ಅನ್ಯೇ ತು ವೃದ್ಧಸುಶ್ರುತಾಧ್ಯಾಯಿನ ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾದ್ಯರ್ಥಮೌಷಧಾನ್ಯತ್ರ ಪಠನ್ತಿ- ಏರಣ್ಡಬೀಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತಾನಿ ಏರಣ್ಡಬೀಜೇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕತ್ರಯೇಣ ಪಠಿತಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾದ್ಯರ್ಥಂ ಕಲ್ಕಾವಾಪರೂಪತಯಾ, ವಾತಾದಿಬಸ್ತ್ಯುಕ್ತಕಲ್ಕಾವಾಪೇಷು ಕುಶಾಗ್ರಬುದ್ಧಿನಾ ದೋಷಂ ಮಾನಂ ಚ ವಿಮೃಶ್ಯ ಅನುಚಿತಪರಿತ್ಯಾಗೋಚಿತಸ್ವೀಕಾರೇಣ ಸಮವೇತಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಯಥಾ ಮಾತ್ರಾಧಿಕೋ ಮಿಥ್ಯಾಮಾತ್ರಾಯುಕ್ತಶ್ಚ ಬಸ್ತಿರ್ನ ಭವತೀತಿ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ| ಗಯೀ ತು ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಯಾಪನಬಸ್ತಿವಿಷಯಂ ಮನ್ಯತೇ| ತೇಷಾಂ ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ- ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ವಾಜೀಕರತ್ವಂ ರಸಾಯನಹೇತುತ್ವಂ ಚೇತ್ಯೇಕಮ್, ಅಪರಂ ಚ ಧಾತುಗತದೋಷಹರಣಂ; ತತ್ರ ಧಾತುಗತದೋಷಾಣಾಮುತ್ಕ್ಲೇಶನಾಭಾವಾತ್ ತದುತ್ಕ್ಲೇಶನಾದ್ಯರ್ಥಮ್ಮಿದಮುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೇ ಚೋತ್ಕ್ಲೇಶನಾದ್ಯರ್ಥಮೇರಣ್ಡಬೀಜೇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕತ್ರಯೇಣ ಕಲ್ಕಾವಾಪಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮುಕ್ತಾಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ಹೀನಸತ್ತ್ವಬಲಕಾಲದ್ರವ್ಯವಿಕಾರೇಷು ಕೋಷ್ಠವಿಶೇಷೇ ಚ ಮೃದವೋ ಬಸ್ತಯೋ ದೇಯಾಃ, ತೈಶ್ಚಾಪ್ಯುತ್ಕ್ಲೇಶನೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಹರಣಂ, ಶೇಷಸ್ಯ ತು ದೋಷಸ್ಯ ಸಂಶಮನಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೯೩-೯೫||
Adhikarana ೪೭ (೯೬-೯೯) · Śloka ೯೯
ನೃಪಾಣಾಂ ತತ್ಸಮಾನಾನಾಂ ತಥಾ ಸುಮಹತಾಮಪಿ | ನಾರೀಣಾಂ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಶಿಶುಸ್ಥವಿರಯೋರಪಿ ||೯೬|| ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾರ್ಥಾಯ ಬಲವರ್ಣೋದಯಾಯ ಚ | ಸಮಾಸೇನೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಧಾನಂ ಮಾಧುತೈಲಿಕಮ್ ||೯೭|| ಯಾನಸ್ತ್ರೀಭೋಜ್ಯಪಾನೇಷು ನಿಯಮಶ್ಚಾತ್ರ ನೋಚ್ಯತೇ | ಫಲಂ ಚ ವಿಪುಲಂ ದೃಷ್ಟಂ ವ್ಯಾಪದಾಂ ಚಾಪ್ಯಸಮ್ಭವಃ ||೯೮|| ಯೋಜ್ಯಸ್ತ್ವತಃ ಸುಖೇನೈವ ನಿರೂಹಕ್ರಮಮಿಚ್ಛತಾ | ಯದೇಚ್ಛತಿ ತದೈವೈಷ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ||೯೯||
नृपाणां तत्समानानां तथा सुमहतामपि | नारीणां सुकुमाराणां शिशुस्थविरयोरपि ||९६|| दोषनिर्हरणार्थाय बलवर्णोदयाय च | समासेनोपदेक्ष्यामि विधानं माधुतैलिकम् ||९७|| यानस्त्रीभोज्यपानेषु नियमश्चात्र नोच्यते | फलं च विपुलं दृष्टं व्यापदां चाप्यसम्भवः ||९८|| योज्यस्त्वतः सुखेनैव निरूहक्रममिच्छता | यदेच्छति तदैवैष प्रयोक्तव्यो विपश्चिता ||९९||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕೇ ತೇ ಮೃದವೋ ಬಸ್ತಯ ಇತಿ ಪೃಷ್ಟೋ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶಪೂರ್ವಂ ತಾನೇವ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ನೃಪಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಸಮಾನಾಂ ರಾಜತುಲ್ಯಪುರುಷಾಣಾಂ ವಾಣಿಜ್ಯವ್ಯವಹಾರಿಣಾಂ ವಾರ್ಧುಷಿಕಾಣಾಮ್| ಶಿಶುಸ್ಥವಿರಯೋಃ ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋಃ| ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾರ್ಥಾಯ ಸ್ವಸ್ಥೇಽಪಿ ಕಾಲೈಕಕೃತದೋಷನಿರ್ಹರಣಾರ್ಥಾಯ, ಬಲವರ್ಣೋದಯಾಯ ಚ ಅಪೇತಸಕಲದೋಷಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಯಮೋ ನಿಷೇಧಃ| ಅತ್ರ ಮಾಧುತೈಲಿಕವಿಧಾನೇ| ಯದೇಚ್ಛತೀತಿ ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಆತುರ ಇಚ್ಛತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ವೈದ್ಯೇನ ಏಷ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ, ಏತೇನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕತ್ವಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೯೬-೯೯||
Adhikarana ೪೮ (೧೦೦-೧೦೧) · Śloka ೧೦೧
ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕ್ವಾಥಶ್ಚೈರಣ್ಡಮೂಲಜಃ | ಪಲಾರ್ಧಂ ಶತಪುಷ್ಪಾಯಾಸ್ತತೋಽರ್ಧಂ ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಚ ||೧೦೦|| ಫಲೇನೈಕೇನ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಖಜೇನ ಚ ವಿಲೋಡಿತಃ | ದೇಯಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಭಿಷಜಾ ಮಾಧುತೈಲಿಕಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೧೦೧||
मधुतैले समे स्यातां क्वाथश्चैरण्डमूलजः | पलार्धं शतपुष्पायास्ततोऽर्धं सैन्धवस्य च ||१००|| फलेनैकेन संयुक्तः खजेन च विलोडितः | देयः सुखोष्णो भिषजा माधुतैलिकसञ्ज्ञितः ||१०१||
🔊 Audio coming soon
ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ ಸ್ಯಾತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಾದಹೀನಾಃ ಸರ್ವೇ ಏವ ಮಾಧುತೈಲಿಕಾಃ, ತತಶ್ಚ ತಥಾ ಕಲ್ಪನೀಯಾ ಯಥಾ ನವ ಪ್ರಸೃತಾ ಭವನ್ತಿ; ಮಧುತೈಲಯೋಃ ಪ್ರಸೃತಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ದ್ವಿಕರ್ಷಾಧಿಕಾಃ, ಏರಣ್ಡಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ತಾವನ್ತ ಏವ, ಶತಪುಷ್ಪಾಽರ್ಧಪಲಂ, ಸೈನ್ಧವಸ್ಯ ಕರ್ಷಂ, ಮದನಫಲಂ ಚೈಕಮಿತ್ಯೇವಂ ನವಪ್ರಸೃತಾ ಭವನ್ತಿ| ಅನಯಾ ಕಲ್ಪನಯಾ ಸರ್ವ ಏವ ಮಾಧುತೈಲಿಕಾಃ ಕಲ್ಪನೀಯಾ ಇತಿ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಃ| ಗಯೀ ತು ‘ಪಲೇನೈಕೇನ ಸಂಯುಕ್ತಃ’ ಇತಿ ಪಠಿತ್ವಾ ಮೃದುನಾಽನುಕ್ತೇನಾ ಮಾಂಸರಸಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿನಾ ಪೂರಣಂ ಕರೋತಿ| ಏವಮಪರೇಷು ಚತುರ್ಷು ನವ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪೂರಣೀಯಾ ಇತ್ಯಾಹ||೧೦೦-೧೦೧||
Adhikarana ೪೯ (೧೦೨) · Śloka ೧೦೨
ವಚಾಮಧುಕತೈಲಂ ಚ ಕ್ವಾಥಃ ಸರಸಸೈನ್ಧವಃ | ಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಸಂಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರ್ಯುಕ್ತರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೧೦೨||
वचामधुकतैलं च क्वाथः सरससैन्धवः | पिप्पलीफलसंयुक्तो बस्तिर्युक्तरथः स्मृतः ||१०२||
🔊 Audio coming soon
ವಚಾಮಧುಕೇತ್ಯಾದಿ| ವಚಾಸೈನ್ಧವಪಿಪ್ಪಲೀಮದನಫಲಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಾರ್ಷಿಕಾ ಭಾಗಾಃ, ಮಧುತೈಲಯೋಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಕರ್ಷದ್ವಯಾಧಿಕಾಃ, ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ತಾವನ್ಮಾತ್ರ ಏವ; ಇತಿ ಯುಕ್ತರಥಾಭಿಧಾನೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ||೧೦೨||
Adhikarana ೫೦ (೧೦೩) · Śloka ೧೦೩
ಸುರದಾರು ವರಾ ರಾಸ್ನಾ ಶತಪುಷ್ಪಾ ವಚಾ ಮಧು | ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಸಂಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೧೦೩||
सुरदारु वरा रास्ना शतपुष्पा वचा मधु | हिङ्गुसैन्धवसंयुक्तो बस्तिर्दोषहरः स्मृतः ||१०३||
🔊 Audio coming soon
ಸುರದಾರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸುರದಾರುವರಾರಾಸ್ನಾಶತಪುಷ್ಪಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಾನಾಂ ತುಲ್ಯಮಾನೇನೈಕಂ ಪಲಂ, ಮಧುತೈಲಯೋಃ ಕರ್ಷದ್ವಯಾಧಿಕಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ತಾವನ್ಮಾತ್ರ ಏವ| ಏವಂ ದೋಷಹರಾಭಿಧಾನೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ; ಕೇಚಿದತ್ರ ಹಿಙ್ಗುಸ್ಥಾನೇ ಬಿಡಂ ಪಠನ್ತಿ||೧೦೩||
Adhikarana ೫೧ (೧೦೪) · Śloka ೧೦೪
ಪಞ್ಚಮೂಲೀಕಷಾಯಂ ಚ ತೈಲಂ ಮಾಗಧಿಕಾ ಮಧು | ಬಸ್ತಿರೇಷ ವಿಧಾತವ್ಯಃ ಸಶತಾಹ್ವಃ ಸಸೈನ್ಧವಃ ||೧೦೪||
पञ्चमूलीकषायं च तैलं मागधिका मधु | बस्तिरेष विधातव्यः सशताह्वः ससैन्धवः ||१०४||
🔊 Audio coming soon
ಪಞ್ಚಮೂಲೀಕಷಾಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಮೂಲೀಕಷಾಯಸ್ಯ ಕರ್ಷದ್ವಯಾಧಿಕಾನಿ ಅಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ, ಮಧುತೈಲೇ ಅಪಿ ತಾವನ್ಮಾತ್ರೇ ಏವ, ಮಾಗಧಿಕಾಶತಾಹ್ವಾಸೈನ್ಧವಾನಾಮೇಕಂ ಪಲಮ್| ಅಯಂ ಚ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ||೧೦೪||
Adhikarana ೫೨ (೧೦೫) · Śloka ೧೦೫
ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೋ ಮಾಗಧಿಕಾ ಮಧು | ಸಸೈನ್ಧವಃ ಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಃ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ ||೧೦೫||
यवकोलकुलत्थानां क्वाथो मागधिका मधु | ससैन्धवः सयष्ट्याह्वः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः ||१०५||
🔊 Audio coming soon
ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಕ್ವಾಥಃ, ಮಧುತೈಲೇಽಪಿ ಪೂರ್ವವತ್, ಮಾಗಧಿಕಾಸೈನ್ಧವಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಾನಾಮೇಕಂ ಪಲಮ್| ಸಿದ್ಧಬಸ್ತ್ಯಭಿಧಾನೋಽಯಂ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ| ಪಞ್ಚಾಪ್ಯೇತೇ ಮಾಧುತೈಲಿಕಾ ಉಕ್ತಾಃ||೧೦೫||
Adhikarana ೫೩ (೧೦೩-೧೧೧) · Śloka ೧೧೧
ಮುಸ್ತಾಪಾಠಾಮೃತಾತಿಕ್ತಾಬಲಾರಾಸ್ನಾಪುನರ್ನವಾಃ | ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಗ್ವಧೋಶೀರತ್ರಾಯಮಾಣಾಖ್ಯಗೋಕ್ಷುರಾನ್ ||೧೦೬|| ಪಾಲಿಕಾನ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಾಲ್ಪಸಹಿತಾನ್ಮದನಾಷ್ಟಕಮ್ | ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್ ಕ್ವಾಥಂ ಪಾದಶೇಷಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್ ||೧೦೭|| ಕ್ಷೀರಾರ್ಧಾಢಕಸಂಯುಕ್ತಮಾಕ್ಷೀರಾತ್ ಸುಪರಿಸ್ರುತಮ್ | ಪಾದೇನ ಜಾಙ್ಗಲರಸಸ್ತಥಾ ಮಧುಘೃತಂ ಸಮಮ್ ||೧೦೮|| ಶತಾಹ್ವಾಫಲಿನೀಯಷ್ಟೀವತ್ಸಕೈಃ ಸರಸಾಞ್ಜನೈಃ | ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ ಸೈನ್ಧವೋನ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಃ ||೧೦೯|| ವಾತಾಸೃಙ್ಮೇಹಶೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧನುತ್ | ವಿಸರ್ಪಜ್ವರವಿಡ್ಭಙ್ಗರಕ್ತಪಿತ್ತವಿನಾಶನಃ ||೧೧೦|| ಬಲ್ಯಃ ಸಞ್ಜೀವನೋ ವೃಷ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ ಶೂಲನಾಶನಃ | ಯಾಪನಾನಾಮಯಂ ರಾಜಾ ಬಸ್ತಿರ್ಮುಸ್ತಾದಿಕೋ ಮತಃ ||೧೧೧||
मुस्तापाठामृतातिक्ताबलारास्नापुनर्नवाः | मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाख्यगोक्षुरान् ||१०६|| पालिकान् पञ्चमूलाल्पसहितान्मदनाष्टकम् | जलाढके पचेत् क्वाथं पादशेषं पुनः पचेत् ||१०७|| क्षीरार्धाढकसंयुक्तमाक्षीरात् सुपरिस्रुतम् | पादेन जाङ्गलरसस्तथा मधुघृतं समम् ||१०८|| शताह्वाफलिनीयष्टीवत्सकैः सरसाञ्जनैः | कार्षिकैः सैन्धवोन्मिश्रैः कल्कैर्बस्तिः प्रयोजितः ||१०९|| वातासृङ्मेहशोफार्शोगुल्ममूत्रविबन्धनुत् | विसर्पज्वरविड्भङ्गरक्तपित्तविनाशनः ||११०|| बल्यः सञ्जीवनो वृष्यश्चक्षुष्यः शूलनाशनः | यापनानामयं राजा बस्तिर्मुस्तादिको मतः ||१११||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಧುತೈಲಿಕಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯಮತೇ ಮುಸ್ತಾದಿಸ್ಥಾಪನಬಸ್ತಿರ್ನಾಸ್ತಿ, ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಮುಸ್ತಾದಿಸ್ಥಾಪನಬಸ್ತಿಂ ಪಠತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ, ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಮಯಾಽಪ್ಯಸೌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ- ಮುಸ್ತಾಪಾಠೇತ್ಯಾದಿ| ಮುಸ್ತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಮೂಲಾಲ್ಪಸಹಿತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಪಲಾನಿ, ತತೋ ಮದನಸ್ಯಾಷ್ಟಾಭಿಃ ಫಲೈರ್ದ್ವಿಪಲಮಿತ್ಯೇವಂ ವಿಂಶತಿಪಲಪ್ರಮಿತಾನಿ ಜಲಾಢಕೇಽಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತಪಲಪ್ರಮಿತೇ ಪಚೇತ್, ತತೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪ್ರಮಿತಃ ಕ್ವಾಥೋಽವಶಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ, ತತಸ್ತಂ ಕ್ವಾಥಂ ಪಾದಶೇಷಂ ಕ್ಷೀರಾರ್ಧಾಢಕಸಂಯುಕ್ತಂ ದುಗ್ಧಸ್ಯ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲೋಪೇತಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಂ ಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ಭವತಿ, ಪಾದೇನ ಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಪಲಾನಿ ಮಾಂಸರಸಸ್ಯ, ಏವಂ ದ್ವಾಸಪ್ತತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಅತೋ ಮಧ್ಯಾದೇಕಸ್ಯ ಪುಟಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಣಿ; ತತ್ರ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸೃತಃ ಸಾರ್ಧಃ, ಘೃತಸ್ಯ ತಾವದಿತ್ಯೇವಂ ಷಟ್ಪಲಾನಿ ಕ್ಷಿಪ್ಯನ್ತೇ, ಶತಾಹ್ವಾದೀನಾಂ ಷಡ್ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಿತಾನಾಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಂ ಪಲಂ, ನಿರೂಹಾಙ್ಗತ್ವಾನ್ಮದನಫಲಸ್ಯಾರ್ಧಪಲಮೇವಂ ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತೋ ಭವತೀತ್ಯೇಕಸ್ಮಿನ್ ಪುಟಕೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪ್ರಮಿತಪ್ರಸ್ಥೋ ಭವತಿ; ಏವಮಪರಮಪಿ ಪುಟಕದ್ವಯಂ ಕರಣೀಯಂ, ಏವಂ ಪುಟಕತ್ರಯಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಷಣ್ಣವತಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಇದಂ ಮುಸ್ತಾದಿಯಾಪನಬಸ್ತಿಮಾನಂ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯೇಣ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಮಧ್ಯಮಾನೇನ ಕಲ್ಪಿತಂ| ತಥಾ ಚ ಪರಾಶರಃ- “ನಿರೂಹಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಾದೋತ್ತರಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಮಧ್ಯಮಂ ಪ್ರಸ್ಥಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ಚ ಕುಡವಾಸ್ತ್ರಯಃ”- ಇತಿ| ಗೂಢಪದಭಙ್ಗಟಿಪ್ಪಣಕಾರೇಣ ಪುನರನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತಥಾಹಿ- “ಮುಸ್ತಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಾಲಿಕಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ದ್ರವತ್ವಾದ್ದ್ವಿಗುಣಯಾ ಕಲ್ಪನಯಾ ಜಲಸ್ಯಾಢಕೇ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕೇ ಪಲಶತೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಶೇಷಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ಕ್ಷೀರಾರ್ಧಾಢಕಸಂಯುಕ್ತಂ ಪುನಃ ಪಚೇದ್ಯಾವತ್ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತತಶ್ಚ ಸಪಾದಪ್ರಸ್ಥೇ ಜಾಙ್ಗಲರಸಸ್ಯ ಪಞ್ಚ ಪಲಾನಿ, ಮಧುಘೃತಂ ಪೃಥಕ್ ಸಾರ್ಧದ್ವಿಪಲಸಮ್ಮಿತಂ, ಶತಾಹ್ವಾದಿಕಕಲ್ಕಸ್ಯ ಮದನಫಲಾಷ್ಟಕೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪಲದ್ವಯಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯೈಕಧ್ಯಂ ಷಟ್ಸಪ್ತತ್ಯಾ ಪಲೈಃ ಪುಟಕತ್ರಯಂ ದೇಯಮ್||೧೦೩-೧೧೧||
Adhikarana ೫೪ (೧೧೨) · Śloka ೧೧೨
ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಭೇಷಜಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಕಾರಂ ಚ ವಿಕಾರವಿತ್ | ಬೀಜೇನಾನೇನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಶತಾನ್ಯಪಿ ||೧೧೨||
अवेक्ष्य भेषजं बुद्ध्या विकारं च विकारवित् | बीजेनानेन शास्त्रज्ञः कुर्याद्बस्तिशतान्यपि ||११२||
🔊 Audio coming soon
ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಭೇಷಜಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಭೇಷಜಂ ವ್ರಣಜ್ವರಾದಿಹರಂ, ವಿಕಾರಂ ಚ ವ್ರಣಜ್ವರಾದಿಕಂ ವಾತಾಪಿತ್ತಕಫಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ಶೋಣಿತಜಂ ಚ| ಚಕಾರೇಣಾನುಕ್ತಂ ಕಾಲಬಲಾದಿ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ‘ವಾತಘ್ನೌಷಧನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾ’ ಇತ್ಯಾದಿಷು ಬಸ್ತಿಷೂಕ್ತೇನ ಬೀಜೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧೨||
Adhikarana ೫೫ (೧೧೩) · Śloka ೧೧೩
ಅಜೀರ್ಣೇ ನ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಚ ವರ್ಜಯತ್ | ಆಹಾರಾಚಾರಿಕಂ ಶೇಷಮನ್ಯತ್ ಕಾಮಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೧೧೩||
अजीर्णे न प्रयुञ्जीत दिवास्वप्नं च वर्जयत् | आहाराचारिकं शेषमन्यत् कामं समाचरेत् ||११३||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣೇ ನೇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯಚ್ಛೇಷಮಾಹಾರಾಚಾರಾಶ್ರಿತಂ ಕರ್ಮ ಕಾಮಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೧೧೩||
Adhikarana ೫೬ (೧೧೪-೧೧೭) · Śloka ೧೧೭
ಯಸ್ಮಾನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಂ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಪ್ರದೀಯತೇ | ಮಾಧುತೈಲಿಕ ಇತ್ಯೇವಂ ಭಿಷಗ್ಭಿರ್ಬಸ್ತಿರುಚ್ಯತೇ ||೧೧೪|| ರಥೇಷ್ವಪಿ ಚ ಯುಕ್ತೇಷು ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವೇ ಚಾಪಿ ಕಲ್ಪಿತೇ | ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೋಽಯಮತೋ ಯುಕ್ತರಥಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೧೧೫|| ಬಲೋಪಚಯವರ್ಣಾನಾಂ ಯಸ್ಮಾದ್ ವ್ಯಾಧಿಶತಸ್ಯ ಚ | ಭವತ್ಯೇತೇನ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತು ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರತೋ ಮತಃ ||೧೧೬|| ಸುಖಿನಾಮಲ್ಪದೋಷಾಣಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ಯೇ ನರಾಃ | ಮೃದುಕೋಷ್ಠಾಶ್ಚ ಯೇ ತೇಷಾಂ ವಿಧೇಯಾ ಮಾಧುತೈಲಿಕಾಃ ||೧೧೭||
यस्मान्मधु च तैलं च प्राधान्येन प्रदीयते | माधुतैलिक इत्येवं भिषग्भिर्बस्तिरुच्यते ||११४|| रथेष्वपि च युक्तेषु हस्त्यश्वे चापि कल्पिते | यस्मान्न प्रतिषिद्धोऽयमतो युक्तरथः स्मृतः ||११५|| बलोपचयवर्णानां यस्माद् व्याधिशतस्य च | भवत्येतेन सिद्धिस्तु सिद्धबस्तिरतो मतः ||११६|| सुखिनामल्पदोषाणां नित्यं स्निग्धाश्च ये नराः | मृदुकोष्ठाश्च ये तेषां विधेया माधुतैलिकाः ||११७||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶೇಷಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ಮಾಧುತೈಲಿಕಾನಾಹ- ಯಸ್ಮಾನ್ಮಧು ಚ ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೧೪-೧೧೭||
Adhikarana ೫೭ (೧೧೮) · Śloka ೧೧೮
ಮೃದುತ್ವಾತ್ ಪಾದಹೀನತ್ವಾದಕೃತ್ಸ್ನವಿಧಿಸೇವನಾತ್ | ಏಕಬಸ್ತಿಪ್ರದಾನಾಚ್ಚ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿಷ್ವಯನ್ತ್ರಣಾ ||೧೧೮||
मृदुत्वात् पादहीनत्वादकृत्स्नविधिसेवनात् | एकबस्तिप्रदानाच्च सिद्धबस्तिष्वयन्त्रणा ||११८||
🔊 Audio coming soon
ಕಸ್ಮಾದೇತೇ ನಿಯನ್ತ್ರಣಾಸ್ತದಾಹ- ಮೃದುತ್ವಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಮೃದುವೀರ್ಯೈರೌಷಧೈಃ ಕಲ್ಪಿತೋ ಮೃದುಃ| ಪಾದಹೀನತ್ವಾದಿತಿ ಪಾದೇನ ಹೀನಃ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಹಿನಃ, ತತಶ್ಚ ಪಾದಹೀನಾ ನವ ಪ್ರಸೃತಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಹೀನಾಃ ಷಟ್ಪ್ರಸೃತಾ ಭವನ್ತಿ| ಅಕೃತ್ಸ್ನವಿಧಿಸೇವನಾದಿತಿ ವಮನಾದಿಸಂಸ್ಕಾರವರ್ಜನಾತ್| ಏಕಬಸ್ತಿಪ್ರದಾನಾಚ್ಚೇತಿ ಏಕಪುಟಕಪ್ರದಾನಾತ್; ‘ಏಕಾಹಂ ಪ್ರಣಿಧಾನಾಚ್ಚ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಏಕಾಹಮೇವ ಪ್ರಣಿಧಾನಂ ಬಸ್ತಿದಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪರಂ ಕಾಲೈಕಕೃತೇ ದೋಷಕೋಪೇ ಕದಾಚಿತ್ ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಕ್ಷಣಮವೇಕ್ಷ್ಯ ದ್ವಿತ್ರ್ಯಾದಿಬಸ್ತಿದಾನಮಪೀತಿ ಪಾಠವಿಶೇಷಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟೋಽರ್ಥಃ; ಅತೋ ‘ನೈಕಾಹಪ್ರಣಿಧಾನಾತ್’ ಇತ್ಯಪರೇ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಶೋಧನನಿರೂಹವದೇಕಾಹಮೇವ ಪ್ರಣಿಧಾನಂ ನಾಸ್ತ್ಯೇವ; ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ಸಮಧಾತುಷು ವಾಜೀಕರಣಾದಾವಸಕೃದ್ದಾನಮಪೀತಿ||೧೧೮||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೩೮
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ನಿರೂಹಕ್ರಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮಾಷ್ಟತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೮||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने निरूहक्रमचिकित्सितं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ||३८||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೮||