Adhikarana ਯੋਨਿਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍ (੧) · Śloka ੧
ਅਥ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯੋਨੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ |
ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰੇਣ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨ ਚ ||੧||
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਬੀਜਦੋਸਾਚ੍ਚ ਦੈਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਣੁ ਤਾਃ ਪਥਕ੍ |
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩੦) |
View original
अथ योनिव्यापन्निदानम् |
विंशतिर्व्यापदो योनौ निर्दिष्टा रोगसङ्ग्रहे |
मिथ्याचारेण ताः स्त्रीणां प्रदुष्टेनार्तवेन च ||१||
जायन्ते बीजदोषाच्च दैवाच्च शृणु ताः पृथक् |
(च. चि. अ. ३०) |
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕਾਰਾਨੁਵਤ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਰ੍ਤਵਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟੋਦਰੀਯੇ, ਚਰਕੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ| ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰੇਣ ਅਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਾਚਾਰੇਣ, ਚਰਤੇਰ੍ਗਤਿਭਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨੇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟਰਜਸੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ, ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਾਰ੍ਤਵਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ| ਬੀਜਦੋਸਾਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਾਰਮ੍ਭਕਬੀਜਦੋਸਾਤ੍| ਦੈਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਧਰ੍ਮਕਾਰਣਾਤ੍; ਦੈਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧||–
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਯੋਨਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਸਗ੍ਦਰਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਰੋਗਾਃ| ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟੋਦਰੀਯੇ, ਚਰਕੋਕ੍ਤੇਃ| ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰਤਃ ਅਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਾਚਾਰਤਃ| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨੇਤਿ ਕੁਪਿਤਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨ, ਬਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁ ਆਰ੍ਤਵਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ| ਬੀਜਦੋਸਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਗਰ੍ਭਾਰਮ੍ਭਕਬੀਜਗਤਾਰ੍ਤਵਦੋਸਾਤ੍| ਦੈਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਦੈਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਾਧਾਰਣਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦਸ੍ਟਕਾਰਣਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਤਿ ਕਾਰ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੁਨ੍ਨੇਯਮ੍||੧||–
Adhikarana ਵਾਤਿਕਯੋਨਿਰੋਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੨-੪) · Śloka ੪
ਸਾ ਫੇਨਿਲਮੁਦਾਵਰ੍ਤਾ ਰਜਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ||੨||
ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨਸ੍ਟਾਰ੍ਤਵਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਵੇਦਨਾਮ੍ |
ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਯਾਂ ਭਵਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਰੁਗ੍ਭਸ਼ਮ੍ ||੩||
ਵਾਤਲਾ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਸ਼ੂਲਨਿਸ੍ਤੋਦਪੀਡਿਤਾ |
ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਚਾਦ੍ਯਾਸੁ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਵੇਦਨਾਃ ||੪||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੮) |
View original
सा फेनिलमुदावर्ता रजः कृच्छ्रेण मुञ्चति ||२||
वन्ध्यां नष्टार्तवां विद्याद्विप्लुतां नित्यवेदनाम् |
परिप्लुतायां भवति ग्राम्यधर्मेण रुग्भृशम् ||३||
वातला कर्कशा स्तब्धा शूलनिस्तोदपीडिता |
चतसृष्वपि चाद्यासु भवन्त्यनिलवेदनाः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ३८) |
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾ ਆਹ– ਸਾ ਫੇਨਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾ ਯੋਨਿਃ ਫੇਨਵਦਾਰ੍ਤਵਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਵਰ੍ਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਵਾਯੋਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਤਥੇਤਿ, ਅਰ੍ਸ਼ਆਦਿਤ੍ਵਾਦਚ੍| ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਮਿਤਿ ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਂ ਵਾਤਵੇਦਨਯਾ ਵਿਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਿਤ੍ਯਵੇਦਨਾਮ੍ ਅਤਿਕੁਪਿਤੇਨੈਵ ਵਾਤੇਨੇਤਿ| ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਯਾਮਿਤਿ ਪਰਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਾਤਵਿਕਾਰੇਣ ਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਯਾਂ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਾਤਵੇਦਨਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਯਾਮ੍| “ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਰੁਗ੍ਭਸ਼ਮ੍” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ “ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਰੁਚਿਰ੍ਭਸ਼ਮ੍” ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ, ਤਤ੍ਰ ਰੁਚਿਰਭਿਲਾਸਃ; ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਮੈਥੁਨੇ| ਵਾਤਲੇਤ੍ਯਾਦਿ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਵਾਤਲਯਾ ਸਹ ਪਞ੍ਚ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਵਾਤਲਾਯਾਃ ਪਥਗਭਿਧਾਨਂ ਵਾਤਲਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਾਤਵੇਦਨਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਚਤਸਸ੍ਵਿਤਿ ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਵਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਪ੍ਲੁਤਾਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਸੁ||੨-੪||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋਨੇਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸੁ ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਮਾਹ– ਸਾ ਫੇਨਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਵਤ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤੁਲਾ ਯੋਨਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਤਥਾ| ‘ਉਦਾਵਰ੍ਤਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਯਮੇਵਾਰ੍ਥਃ| ਸਾ ਯੋਨਿਃ ਫੇਨੇਨਾਰ੍ਤਵਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਮਾਹ– ਨਸ੍ਟਮਾਰ੍ਤਵਂ ਰਜੋ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਤਥਾ| ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਮਾਹ– ਵਾਤਵੇਦਨਾਵਿਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਿਤ੍ਯਵੇਦਨਾਂ ਵਾਤਜਨਿਤਤੋਦਵਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਨਾਨਾਵੇਦਨਾਯੁਕ੍ਤਾਮ੍| ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਮਾਹ– ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਯਾਮਿਤਿ| ਪਰਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਾਤਵਿਕਾਰਪਰਿਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪਰਿਪ੍ਲੁਤੇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਮੈਥੁਨੇ ਭਸ਼ਂ ਪੀਡਾ ਭਵਤਿ| “ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਰੁਚਿਃ” ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਰੁਚਿਰਨਭਿਲਾਸਃ| ਵਾਤਜਾਮਾਹ– ਵਾਤਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਕਸ਼ਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ, ਸ਼ੂਲਨਿਸ੍ਤੋਦਪੀਡਿਤੇਤਿ| ਵਾਤਲੇਤਿ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਾਤਲਯਾ ਸਹ ਪਞ੍ਚਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਵਾਤਲੇਤਿ ਪਥਗ੍ਵਿਧਾਨਮਤ੍ਯਰ੍ਥਵਾਤਵੇਦਨਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਆਦ੍ਯਾਸੁ ਚਤਸਸੁ ਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਾਹ– ਚਤਸਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਵਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਪ੍ਲੁਤਾਪਰਿਪ੍ਲੁਤੇਤਿ ਚਤਸਸੁ ਵਾਤਵੇਦਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ, ਵਾਤਲਾਯਾਮਧਿਕਾਤਃ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੨-੪||
Adhikarana ਪੈਤ੍ਤਿਕਯੋਨਿਰੋਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫-੭) · Śloka ੭
ਸਦਾਹਂ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯਾਂ ਸਾ ਲੋਹਿਤਕ੍ਸਯਾ |
ਸਵਾਤਮੁਦ੍ਗਿਰੇਦ੍ਬੀਜਂ ਵਾਮਿਨੀ ਰਜਸਾ ਯੁਤਮ੍ ||੫||
ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਚ ਕ੍ਸੋਭਿਤਾ ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਜਾਯਿਨੀ |
ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਗਰ੍ਭਂ ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ||੬||
ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾ ਯੋਨਿਰ੍ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾ |
ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਚਾਦ੍ਯਾਸੁ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਭਵੇਤ੍ ||੭||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੮) |
View original
सदाहं क्षीयते रक्तं यस्यां सा लोहितक्षया |
सवातमुद्गिरेद्बीजं वामिनी रजसा युतम् ||५||
प्रस्रंसिनी स्रंसते च क्षोभिता दुष्प्रजायिनी |
स्थितं स्थितं हन्ति गर्भं पुत्रघ्नी रक्तसङ्क्षयात् ||६||
अत्यर्थं पित्तला योनिर्दाहपाकज्वरान्विता |
चतसृष्वपि चाद्यासु पित्तलिङ्गोच्छ्रयो भवेत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. ३८) |
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਪੈਤ੍ਤਿਕਾ ਆਹ– ਸਦਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਰਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਃ| ਵਾਮਿਨ੍ਯੁਦ੍ਗਿਰੇਦ੍ਬੀਜਮਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਪਿ ਵਮਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਇਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਨਿਃਸਰਤੀਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਤ ਏਵ “ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍|” (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੮) ਇਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੋਭਿਤਾ ਵਿਮਰ੍ਦਿਤਾ| ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਜਾਯਿਨੀ ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਾ| ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦਾਰ੍ਤਵਸ੍ਯ ਵਾਯੁਨਾ ਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵਾਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਥਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਪਿਤ੍ਤਲਯਾ ਸਹ ਪਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ| ਦਾਹਪਾਕੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਰ੍ਤਵਾ ਚ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰ– “ਵ੍ਯਾਪਲ੍ਲਵਣਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਜਾ ਭਵੇਤ੍| ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰੋਸ੍ਣਾਰ੍ਤਾ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਰ੍ਤਵਾ||” ਇਤਿ| ਆਦ੍ਯਾਸ੍ਵਿਤਿ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਵਾਮਿਨੀਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਸੁ||੫-੭||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਥ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਮਾਹ– ਸਦਾਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਃ, ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਵਾਮਿਨੀਮਾਹ– ਸਵਾਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਗਮਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀਮਾਹ– ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਤੇ, ਨਿਃਸਰਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੋਭਿਤਾ ਵਿਮਰ੍ਦਿਤਾ, ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਜਾਯਿਨੀ ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਾ| ਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਮਾਹ– ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਤਿ ਸਰ੍ਵਾਪਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਿਨ੍ਯਸ੍ਤਥਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ| ਪਿਤ੍ਤਲਾਮਾਹ– ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤੇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਰ੍ਤਵਾ ਚ ਭਵਤੀਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ– “ਵ੍ਯਾਪਲ੍ਲਵਣਕਟ੍ਵਮ੍ਲਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਜਾ ਭਵੇਤ੍| ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰੋਸ੍ਣਾਰ੍ਤਾ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਰ੍ਤਵਾ||” ਇਤਿ| ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਮਾਹ– ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਵਾਮਿਨੀਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਿਨੀਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀਸੁ ਪਿਤ੍ਤਲਯਾ ਸਹ ਪਞ੍ਚਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਃ||੫-੭||
Adhikarana ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਯੋਨਿਰੋਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੮-੧੦) · Śloka ੧੦
ਅਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾ ਨ ਸਨ੍ਤੋਸਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤਿ |
ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਯੋਨੌ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ||੮||
ਮੈਥੁਨੇਚਰਣਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁਸਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ |
ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤਿਚਰਣਾ ਤਯੋਰ੍ਬੀਜਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ||੯||
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਯੋਨਿਃ ਕਣ੍ਡੂਗ੍ਰਸ੍ਤਾਤਿਸ਼ੀਤਲਾ |
ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਚਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਿਙ੍ਗੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਭਵੇਤ੍ ||੧੦||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੮) |
View original
अत्यानन्दा न सन्तोषं ग्राम्यधर्मेण गच्छति |
कर्णिन्यां कर्णिका योनौ श्लेष्मासृग्भ्यां प्रजायते ||८||
मैथुनेऽचरणा पूर्वं पुरुषादतिरिच्यते |
बहुशश्चातिचरणा तयोर्बीजं न विन्दति ||९||
श्लेष्मला पिच्छिला योनिः कण्डूग्रस्ताऽतिशीतला |
चतसृष्वपि चाद्यासु श्लेष्मलिङ्गोच्छ्रयो भवेत् ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ३८) |
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾ ਆਹ– ਅਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਮੈਥੁਨੇਨ| ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਣਿਕੇਤਿ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਮਾਂਸਕਨ੍ਦਾਕਾਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਮੈਥੁਨੇਚਰਣਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁਸਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਅਚਰਣਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੈਥੁਨਾਚਰਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ, ਪੁਰੁਸਾਦਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਵਿਰਮਤਿ, ਤੇਨ ਬੀਜਂ ਨ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਅਚਰਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਪਚਾਰਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਤੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤਿਚਰਣੇਤਿ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮੈਥੁਨਾਚਰਣਾਦਤਿਚਰਣਾ, ਸਾ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਿਤਕਣ੍ਡੂਭਿਰਾਜਗੇਵ (?) ਬਹੁਮੈਥੁਨਾਚਰਣਾਦ੍ਬੀਜਂ ਨ ਧਤ੍ਤੇ| ਅਤ ਉਕ੍ਤਮ੍– ਤਯੋਰ੍ਬੀਜਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤਿ| ਤਯੋਰਿਤਿ ਅਚਰਣਾਤਿਚਰਣਯੋਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਯਾਮਤਿਸ਼ੀਤਲੇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਵੇਦਨਾਦਿਕਮਪਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ– “ਕਫੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਯੋਨਿਂ ਚੇਦ੍ਦੂਸਯੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਕਣ੍ਡੂਗ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਸਵੇਦਨਾਮ੍||” ਇਤਿ||੮-੧੦||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਅਥ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਃ| ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾਮਾਹ– ਅਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਣਿਨੀਮਾਹ– ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਮੈਥੁਨਾਚਰਣਾਦਤਿਚਰਣਾ, ਸਾ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਨਿਤਕਣ੍ਡੁਯੋਗਾਦ੍ਬਹੁਮੈਥੁਨਾਚਰਣਾਦਤਿਚਰਣਾ, ਬੀਜਂ ਗਰ੍ਭਾਙ੍ਕੁਰਜਨਨਂ ਨ ਲਭਤੇ| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਮ੍– ਤਯੋਰ੍ਬੀਜਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਯੋਰਿਤਿ ਚਰਣਾਤਿਚਰਣਯੋਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਮਾਹ– ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਲੇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੇਨ ਵੇਦਨੇਤ੍ਯਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ– “ਕਫੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਯੋਨਿਂ ਦੂਸਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਕਣ੍ਡੁਗ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਸਵੇਦਨਾਮ੍||” ਇਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਵਮਾਹ– ਚਤਸਸ੍ਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾਕਰ੍ਣਿਨੀਚਰਣਾਤਿਚਰਣਾਸੁ| ਏਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚ||੮-੧੦||
Adhikarana ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਯੋਨਿਰੋਗਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੧੧-੧੩) · Śloka ੧੩
ਅਨਾਰ੍ਤਵਾਸ੍ਤਨੀ ਸਣ੍ਡੀ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਚ ਮੈਥੁਨੇ |
ਅਤਿਕਾਯਗਹੀਤਾਯਾਸ੍ਤਰੁਣ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਣ੍ਡਲੀ ਭਵੇਤ੍ ||੧੧||
ਵਿਵਤਾ ਚ ਮਹਾਯੋਨਿਃ ਸੂਚੀਵਕ੍ਤ੍ਰਾਤਿਸਂਵਤਾ |
ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਜਾ ||੧੨||
ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਚਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੋਚ੍ਛ੍ਰਯੋ ਭਵੇਤ੍ |
ਪਞ੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਯੋਨਯਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਾਃ ||੧੩||
(ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੮) |
View original
अनार्तवाऽस्तनी षण्डी खरस्पर्शा च मैथुने |
अतिकायगृहीतायास्तरुण्यास्त्वण्डली भवेत् ||११||
विवृता च महायोनिः सूचीवक्त्राऽतिसंवृता |
सर्वलिङ्गसमुत्थाना सर्वदोषप्रकोपजा ||१२||
चतसृष्वपि चाद्यासु सर्वलिङ्गोच्छ्रयो भवेत् |
पञ्चासाध्या भवन्तीह योनयः सर्वदोषजाः ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ३८) |
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਾ ਆਹ– ਅਨਾਰ੍ਤਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਾ ਰਜਃਸ਼ੂਨ੍ਯਾ| ਅਸ੍ਤਨੀ ਈਸਤ੍ਸ੍ਤਨੀ| ਅਤਿਕਾਯਗਹੀਤਾਯਾ ਮਹਾਮੇਹਨੇਨ ਗਹੀਤਾਯਾਃ| ਅਣ੍ਡਲੀ ਅਣ੍ਡਵਨ੍ਨਿਃਸਤਾ ਯੋਨਿਃ| ਵਿਵਤਾ ਮਹਾਯੋਨਿਃ ਅਤਿਵਿਵਤਮੁਖੀ| ਸੂਚੀਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਅਤਿਸਂਵਤਾ ਸੂਚੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾਤਿਸਙ੍ਕਟਮੁਖੀ| ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਮੁਤ੍ਥਾਨੇਤਿ ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਤਥਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ– ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹੇਤੁਜੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਰਕੋਕ੍ਤਾ ਅਧਿਕਾ ਰਕ੍ਤਯੋਨ੍ਯਾਦਯਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਾਨਾਮਦੂਰਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨਾਵਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ||੧੧-੧੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਣ੍ਡੀਮਾਹ– ‘ਅਨਾਰ੍ਤਵੇਤ੍ਯਾਦਿ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ [ ਅਨਾਰ੍ਤਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਾ ਅਰਜਸ੍ਕਾ, ਅਸ੍ਤਨੀ ਈਸਤ੍ਸ੍ਤਨੀ| ਅਣ੍ਡਿਨੀਮਾਹ– ਅਤਿਕਾਯੋ ਬਹਨ੍ਮੇਹਨਪੁਰੁਸਃ, ਤੇਨ ਗਹੀਤਾਯਾ ਇਤਿ ਅਪ੍ਰਗਲ੍ਭਾਯਾਃ, ਅਣ੍ਡਲੀ ਅਣ੍ਡਵਨ੍ਨਿਃਸਤਾ ਯੋਨਿਃ| ਵਿਵਤਾਮਾਹ– ਅਤਿਵਿਵਤਾ| ਸੂਚੀਵਕ੍ਤ੍ਰਾਮਾਹ– ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸੂਚੀਵਤ੍ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮੁਖੀ ਸਂਵਤਾ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਮਾਹ– ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਤਥਾ| ਚਤਸਸ੍ਵਪਿ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨੁਬਨ੍ਧਮਾਹ– ਚਤਸਸ੍ਵਿਤਿ| ਸਣ੍ਡ੍ਯਣ੍ਡਲੀਵਿਵਤਾਸੂਚੀਵਕ੍ਤ੍ਰਾਸੁ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਃ ਪਞ੍ਚ| ਆਸਾਮਸਾਧ੍ਯਤਾਮਾਹ– ਪਞ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧-੧੩||
Adhikarana ਪੁਸ੍ਪਿਕਾ · Śloka ੬੨
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੬੨||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने योनिव्यापन्निदानं समाप्तम् ||६२||
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੬੨||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਾਚਸ੍ਪਤਿਵੈਦ੍ਯਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਾਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਦਾਨਮ੍||੬੨||