Adhikarana అథ సంధిసితాసితరోగవిజ్ఞానీయో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః - ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతః సంధిసితాసితరోగవిజ్ఞానీయనామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
క్రమప్రాప్తానాం వర్త్మసంధ్యాదీనాం రోగేషు హేత్వాదికం ప్రదర్శయితుం స్తోకప్రమేయత్వాదేక ఏవాఽధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana సంధిజాః వ్యాధయః - జలాస్రవః (౨) · Śloka ౨
వాయుః క్రుద్ధః సిరాః ప్రాప్య జలాభం జలవాహినీః| అశ్రుం స్రావయతే వర్త్మశుక్లసంధేః కనీనకాత్| తేన నేత్రమరుగ్రాగశోఫం స్యాత్ స జలాస్రవః||2||
वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रुं स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्| तेन नेत्रमरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్వహేతుభిః క్రుద్ధో వాయుర్హేతువిశేషాదేవ నేత్రే జలవాహినీః సిరాః ప్రాప్య కనీనకాన్నాసానికటాన్నేత్రాంతాచ్ఛుక్లవర్త్మనోః సంధేరశ్రుం స్రావయతే| తేన చాశ్రుస్రవణేన నేత్రం రుగాదిరహితం స్యాత్| స రోగవిశేషో నామ్నా జలాస్రవః||2||
Adhikarana కఫాస్రవః (౩) · Śloka ౩
కఫాత్కఫస్రవే శ్వేతం పిచ్ఛిలం బహలం స్రవేత్||3||
कफात्कफस्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫాస్రవాఖ్యే రోగే కఫాద్ధేతోః శ్వేతాదిగుణమశ్రు స్రవేత్| బహలం ఘనం||3||
Adhikarana ఉపనాహః (౪) · Śloka ౪
కఫేన శోఫస్తీక్ష్ణాగ్రః క్షారబుద్బుదకోపమః| పృథుమూలశ్చలః స్నిగ్ధః సవర్ణో మృదుపిచ్ఛిలః| మహానపాకః కండూమానుపనాహః స నీరుజః||4||
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलश्चलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫేన తీక్ష్ణాగ్రాదిగుణః శోఫో భవతి స నామ్నోపనాహః| తీక్ష్ణాగ్రో నిశితముఖః| క్షారబుద్బుదాః పచ్యమానే క్షారేఽగ్నిసంయోగాదుత్పద్యంతే||4||
Adhikarana రక్తాస్రవః (౫) · Śloka ౫
రక్తాద్రక్తాస్రవే తామ్రం బహూష్ణం చాశ్రు సంస్రవేత్||5||
रक्ताद्रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రక్తాస్రవనామ్ని రోగే రక్తాద్ధేతోస్తామ్రాదిస్వరూపమశ్రు స్రవేత్||5||
Adhikarana పర్వణీ (౬) · Śloka ౬
వర్త్మసంధ్యాశ్రయా శుక్లే పిటకా దాహశూలినీ| తామ్రా ముద్గోపమా భిన్నా రక్తం స్రవతి పర్వణీ||6||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత ఏవ రత్కాచ్ఛుక్లే భాగే వర్త్మసంధ్యాశ్రయాం తన్మూలా దాహాదిగుణా పిటకా భవతి| సా చ భిన్నా రక్తమేవ స్రవతి| సా నామ్నా పర్వణీత్యుచ్యతే||6||
Adhikarana పూయాస్రవః (౭) · Śloka ౭
పూయాస్రావే మలాః సాస్రా వర్త్మసంధేః కనీనకాత్| స్రావయంతి ముహుః పూయం సాసృక్ త్వఙ్మాంసపాకతః||7||
पूयास्रावे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सासृक् त्वङ्मांसपाकतः||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పూయాస్రావనామ్ని రోగే మలా వాతాదయోఽస్రమిశ్రాః కనీనకాద్వర్త్మసంధేస్త్వఙ్మాంసపాకేన సాసృక్ పూయం స్రావయంతి||7||
Adhikarana పూయాలసః (౮) · Śloka ౮
పూయాలసో వ్రణః సూక్ష్మః శోఫసంరంభపూర్వకః| కనీనసంధావాధ్మాయీ పూయాస్రావీ సవేదనః||8||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కనీనకే వర్త్మసంధౌ శోఫసంరంభపూర్వకః సూక్ష్మో యో వ్రణ ఆధ్మాయిత్వాదిగుణః స పూయాలసనామా రోగః ఆదౌ శోఫసంరంభో తతః స్వయం భిన్నో వ్రణ ఇతి పూర్వశబ్దార్థః||8||
Adhikarana అలజీ (౯) · Śloka ౯
కనీనస్యాంతరలజీ శోఫో రుక్తోదదాహవాన్||9||
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కనీనే వర్త్మసంధావంతర్భాగే యో రుజాదిమాన్ శోఫః స నామ్నాఽలజీ||9||
Adhikarana కృమిగ్రంథిః (౧౦) · Śloka ౧౦
అపాంగే వా కనీనే వా కండూషాపక్ష్మపోటవాన్| పూయస్రావీ కృమిగ్రంథిః గ్రంథిః కృమియుతోఽర్తిమాన్||10||
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्| पूयस्रावी कृमिग्रन्थिः ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నేత్రస్యాపాంగే వా కనీనే వ కండ్వాదిమాన్ పూయాస్రావీ కృమియుక్తశ్చార్తిమాంశ్చ యో గ్రంథిః స నామ్నా కృమిగ్రంథిః| ఇతి నవ రోగాః వర్త్మశుక్లసంధిజాః||10||
Adhikarana సంధిరోగే సాధ్యాసాధ్యవిభాగః (౧౧) · Śloka ౧౧
ఉపనాహకృమిగ్రంథిపూయాలాసకపర్వణీః| శస్త్రేణ సాధయేత్పంచ సాలజీనాస్రచాంస్త్యజేత్||11||
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालासकपर्वणीः| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रचांस्त्यजेत्||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏషు చోపనాహాదీంశ్చతురః శస్త్రేణ సాధయేత్ చికిత్సేత్| అలజ్యాసహితానాస్రావాన్ వాతకఫరక్తజాన్ పూయాస్రావం చేతి పంచత్యజేదసాధ్యత్వాత్| పిత్తమిత్యాదినా సితభాగరోగా ఉచ్యంతే||11||
Adhikarana సితజాః రోగాః - తత్రాదౌ శుక్తికా (౧౨) · Śloka ౧౨
పిత్తం కుర్యాత్సితే బిందూనసితశ్యావపీతకాన్| మలాక్తాదర్శతుల్యం వా సర్వం శుక్లమదాహరుక్| రోగోఽయం శుక్తికాసంజ్ఞః సశకృద్భేదతృడ్జ్వరః||12||
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लमदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తం కృద్ధం సితే భాగే అసితాదివర్ణాన్ బిందూంస్తిలకాన్ కుర్యాత్| అథవా సర్వం శుక్లం మలలిప్తదర్పణసదృశం కుర్యాత్| ఉభయత్రాపి దాహరుగభావః| ఏతదుభయమపి శకృద్భేదాదియోగాన్నామ్నా శుక్తికేతి రోగో భవతి ||12||
Adhikarana శుక్లార్మ (౧౩) · Śloka ౧౩
కఫాచ్ఛుక్లే సమం శ్వేతం చిరవృద్ధ్యధిమాంసకం| శుక్లార్మ ||13||
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म ||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుక్లే భాగే కఫాద్భేతోః సమాదిగుణం యదధిమాంసం తన్నామ్నా శుక్లార్మ||13||
Adhikarana బలాసగ్రథితః (౧౪) · Śloka ౧౪
శోఫస్త్వరుజః సవర్ణో బహలో మృదుః| గురుః స్నిగ్ధోఽంబుబింద్వాభో బలాసగ్రథితః స్మృతః||14||
शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलो मृदुः| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యస్తు శోఫః కఫాచ్ఛుక్లే అరుజత్వాదియుక్తోఽంబూంబిందుసదృశః స నామ్నా బలాసగ్రథిత ఆచార్యైః స్మృతః||14||
Adhikarana పిష్టకం (౧౫) · Śloka ౧౫
బిందుభిః పిష్టధవలైరుత్సన్నైః పిష్టకం వదేత్||15||
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శాలిపిష్టవచ్ఛుక్లైః సోత్సేధైశ్చ బిందుభిర్యుక్తం రోగం నామ్నా పిష్టకం వదేద్వైద్యః||15||
Adhikarana సిరోత్పాతః (౧౬) · Śloka ౧౬
రక్తరాజీతతం శుక్లమూష్యతే యత్ సవేదనం| సశోఫాశ్రూపదేహం చ సిరోత్పాతః స శోణితాత్||16||
रक्तराजीततं शुक्लमूष्यते यत् सवेदनम्| सशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात्||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుక్లం నేత్రద్రవ్యం యత్ లోహితాభీ రాజీభిస్తతం వ్యాప్తం సవేదనంశోఫాదిరహితం చోష్యతే సదాహం భవతి స గదో నామ్నా సిరోత్పాతః స చాస్రాత్ భవతి ||16||
Adhikarana సిరాహర్షః (౧౭) · Śloka ౧౭
ఉపేక్షితః సిరోత్పాతో రాజీస్తా ఏవ వర్ధయన్| కుర్యాత్ సాస్రం సిరాహర్షం తేనాక్ష్యుద్వీక్షణాక్షమం||17||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏష సిరోత్పాత ఉపేక్షితోఽచికిత్సితః తా ఏవ లోహితాః సిరోత్పాతరాజీర్వర్ధయన్నశ్రుణా సహ నామ్నా సిరాహర్షం గుదం కుర్యాత్| తేన సిరా హర్షేణాక్షి నేత్రముద్వీక్షణేఽక్షమం భవతి||17||
Adhikarana సిరాజాలం (౧౮) · Śloka ౧౮
సిరాజాలం సిరాజాలం బృహద్రక్తం ఘనోన్నతం||18||
सिराजालं सिराजालं बृहद्रक्तं घनोन्नतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సిరాజాలం సిరాసమూహో బృహత్వాదిగుణం నామ్నా సిరాజాలం శుక్లే భవతి||18||
Adhikarana శోణితార్మ (౧౯) · Śloka ౧౯
శోణితార్మ సమం శ్లక్ష్ణం పద్మేభమధిమాంసకం||19||
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्मेभमधिमांसकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సమాదిగుణం పద్మసమరూపం చాధిమాంసం నామ్నా శోణితార్మ||19||
Adhikarana అర్జునః (౨౦) · Śloka ౨౦
నీరుక్శ్లక్ష్ణోఽర్జునో బిందుః శశలోహితలోహితః||20||
नीरुक्श्लक्ष्णोऽर्जुनो बिन्दुः शशलोहितलोहितः||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శశలోహితవచ్ఛశరక్తవల్లోహితవర్ణో యో బిందుర్నిరుక్ శ్లక్ష్ణశ్చ శుక్లే భవతి స నామ్నార్జున ఉచ్యతే ||20||
Adhikarana ప్రస్తార్యర్మ (౨౧) · Śloka ౨౧
మృద్వాశువృద్ధ్యరుఙ్మాంసం ప్రస్తారి శ్యావలోహితం| ప్రస్తార్యర్మ మలైః సాస్రైః ||21||
मृद्वाशुवृद्ध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः ||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సాస్రైః సరక్తైర్మలైర్వాతాదిభిర్మృద్వాదిగుణం మాంసం శుక్లే నామ్నా ప్రస్తార్యర్మోచ్యతే| ప్రస్తారీత్యత్యుత్సన్నవిస్తృతం||21||
Adhikarana స్నావార్మ (౨౨) · Śloka ౨౨
స్నావార్మ స్నావసన్నిభం||22||
स्नावार्म स्नावसन्निभम्||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
స్నావసన్నిభమధిమాంసం నామ్నా స్నావార్మ భవతి ||22||
Adhikarana అధిమాంసార్మ (౨౩) · Śloka ౨౩
శుష్కాసృక్పిండవచ్ఛ్యావం యన్మాంసం బహలం పృథు| అధిమాంసార్మ తత్ ||23||
शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु| अधिमांसार्म तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యాన్మాంసం శుష్కరక్తవచ్ఛ్యావం బహలం ఘనం పృథు విస్తీర్ణ తన్నామ్నా అధిమాంసార్మ||23||
Adhikarana సిరాః (సిరాజపిటకాః) (౨౪) · Śloka ౨౪
దాహఘర్షవత్యః సిరావృతాః| కృష్ణాసన్నాః సిరాసంజ్ఞాః పిటకాః సర్షపోపమాః||24||
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटकाः सर्षपोपमाः||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శుక్లభగే యాః సర్షపోపమాః పిటకాః కృష్ణాభాగస్యాసన్నా నికటవర్తిన్యో దాహాదిమిత్యః సిరాభిశ్చావృతాస్తాః సిరాసంజ్ఞాః సంజ్ఞయా సిరా ఇతి భవంతి| ఇతి త్రయోదశ రోగాః సితజాః||24||
Adhikarana సితవ్యాధీనాం చికిత్సాసూత్రం (౨౫) · Śloka ౨౫
శుక్తిహర్షసిరోత్పాతపిష్టకగ్రథితార్జునం| సాధయేదౌషధైః షట్కం శేషం శస్త్రేణ సప్తకం| నవోత్థం తదపి ద్రవ్యైరర్మోక్తం యత్తు పంచధా| తచ్ఛేద్యమసితప్రాప్తం మాంసస్నావసిరావృతం| చర్మోద్దాలవదుచ్ఛాయి దృష్టిప్రాప్తం తు వర్జయేత్||25||
शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयेदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्| नवोत्थं तदपि द्रव्यैरर्मोक्तं यत्तु पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम्| चर्मोद्दालवदुच्छायि दृष्टिप्राप्तं तु वर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏషు చ శుక్తితహర్షక్రమాదిపఠైతం షట్కం వక్ష్యమాణైరౌషధైః సాధయేత్| హర్షః సిరాహర్షః| శేషే యత్ లక్షణక్రమపాఠే శుక్తిహర్షాదిశిష్టమధిమాంసార్మసిరోత్పాతాదిసప్తకం తచ్ఛస్త్రేణ సాధయేచ్చికిత్సేత్| న కేవలం తచ్ఛుక్త్యాదిషట్కమౌషధైః సాధయేద్యావదేతత్ సప్తకమపి అచిరకాలజాతం సత్| యత్ పునరేతేష్వేవ మధ్యే పంచభిః ప్రకారైః శుక్లార్మ, శోణితార్మ, ప్రస్తార్యర్మ, స్నావార్మ, అధిమాంసార్మాఖ్యైరమోక్తం తచ్ఛుక్లభాగ స్థిత ఏవ ఛేద్యం| అసితప్రాప్తాదిరూపం వర్జయేత్| అసితం కృష్ణాభగస్తస్యాంతర్దృష్టిః|| 25||
Adhikarana కృష్ణభాగవ్యాధయః క్షతశుక్లం (౨౬) · Śloka ౨౬
పిత్తం కృష్ణేఽథవా దృష్టౌ శుక్లం తోదాశ్రురాగవత్| ఛిత్వా త్వచం జనయతి తేన స్యాత్కృష్ణమండలం| పక్వజంబూనిభం చించిన్నిమ్నం చ క్షతశుక్లకం| తత్ కృచ్ఛ్రసాధ్యం యాప్యం తు ద్వితీయపటలవ్యధాత్| తత్ర తోదాదిబాహుల్యం సూచీవిద్ధాభాకృష్ణతా| తృతీయపటలచ్ఛేదాదసాధ్యం నిచితం వ్రణైః||26||
पित्तं कृष्णेऽथवा दृष्टौ शुक्लं तोदाश्रुरागवत्| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं चिञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्लकम्| तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभाकृष्णता| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తం కృష్ణ ఇత్యాదినా కృష్ణభాగవ్యాధయః| పిత్తం దుష్టం కృష్ణే వా దృష్టౌ వా త్వచం ఛిత్వా తోదాదియుక్తం శుక్లవింద్వాకృతి రోగం జనయతి| తేన చ రోగేణ కృష్ణమండలం నేత్రే పక్వజంబూఫలప్రఖ్యం కించిచ్చ నిమ్నం భవతి తచ్ఛుక్లం క్షతశుక్లం నామ్నోచ్యతే| తత్ బహిస్థితత్వాత్ కృచ్ఛ్రసాధ్యం| తదేవ ద్వితీయపటలవ్యధాద్యాప్యం భవతి| పటలం నేత్రత్వక్| తత్ర యాప్యే పూర్వాపేక్షయా తోదాదిబహులత్వం సూచీవిద్ధసమకృష్ణభాగతా చ నేత్రస్య భవతి| యదా తు తదేవ తృతీయమపి పటలం వ్యాప్నోతి తదా వ్రణైర్నిచితమసాధ్యం క్షతశుక్లకం భవతి| ఇతి క్షతశుక్లం||26||
Adhikarana శుద్ధశుక్లం (౨౭) · Śloka ౨౭
శంఖశుక్లం కఫాత్సాధ్యం నాతిరుక్శుద్ధశుక్లకం||27||
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक्शुद्धशुक्लकम्||२७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యత్తు కృష్ణే కఫాద్ధేతోః శంఖవచ్ఛుక్లం భవతి తత్ సాధ్యం న చాతిరుఙ్ నామ్నా తు శుద్ధశుక్లం||27||
Adhikarana అజకా (౨౮) · Śloka ౨౮
ఆతామ్రపిచ్ఛిలాస్రస్రుదాతామ్రపిటకాతిరుక్| అజావిటసదృశోచ్ఛాయకార్ష్ణ్యా వర్జ్యాసృజాజకా||28||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटकातिरुक्| अजाविटसदृशोच्छायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका||२८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అసృజా రక్తేనాతిరుగాలోహితా పిటకా తామ్రవర్ణాస్రస్రుద్భవతి అజావిట్సదృశం కార్ష్ణ్యముచ్ఛ్రాయశ్చ యస్యాః సా తథోక్తా సైవంవిధా పిటకా వర్జ్యోపేక్షణీయా నామ్నా అజకా ||28||
Adhikarana సిరాశుక్లం (౨౯) · Śloka ౨౯
సిరాశుక్లం మలైః సాస్రైస్తజ్జుష్టం కృష్ణమండలం| సతోదదాహతామ్రాభిః సిరాభిరవతన్యతే| అనిమిత్తోష్ణశీతాచ్ఛఘనాస్రసుచ్చ తత్త్యజేత్||29||
सिराशुक्लं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रसुच्च तत्त्यजेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సిరాశుక్లం నామ్నా భవతి సాస్రైర్మలైర్వాతాదిభిస్తేన జుష్టం సేవితం కృష్ణమండలం తోదాదియుతాభిః సిరాభిరవతన్యతే వ్యాప్తే| అకారణాదేవ చోష్ణం వా శీతవాచ్ఛం వాఽశ్రు స్రవతి తత్ సిరాశుక్లం త్యజేత్ ||29||
Adhikarana తీవ్రవేదనం (౩౦) · Śloka ౩౦
దోషైః సాస్రైః సదృక్కృష్ణం నీయతే శుక్లరూపతాం| ధవనాభ్రోపలిప్తాభం నిష్పావాRధదలాకృతి| అతితీవ్రరుజారాగదాహశ్వయథుపీడితం| పాకాత్యయేన తచ్ఛుక్లం వర్జయేత్తీవ్రవేదనం||30||
दोषैः सास्रैः सदृक्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्| धवनाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावाऱ्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्| पाकात्ययेन तच्छुक्लं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సరక్తైర్వాతాదిభిః సదృష్టిమండలం కృష్ణం శుక్లరూపతాం నీయతే| ధవలేన శుక్లేనాభ్రేణోపలిప్తమివ భాతి| నిష్పావస్య రాజశింబీఫలస్యార్ధదలాకృతి| అతితీవ్రేణ రుజాదినా పీడితం తత్తు పాకాత్యయేన పాకస్యాతిక్రాంత్యా వర్జయేన్నామ్నా తీవ్రవేదనం||30||
Adhikarana శుక్లానామసాధ్యలక్షణం (౧౩) · Śloka ౧౩
యస్య వా లింగనాశోఽంతః శ్యావం యద్వా సలోహితం| అత్యుత్సేధావగాఢం వా సాస్రనాడీవ్రణావృతం| పురాణం విషమం మధ్యే విచ్ఛిన్నం యచ్చ శుక్లకం| పంచేత్యుక్తా గదాః కృష్ణే సాధ్యాసాఢ్యవిభాగతః||31|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే సితాసితరోగ విజ్ఞానీయో నామ త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्| अत्युत्सेधावगाढं वा सास्रनाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्लकम्| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाढ्यविभागतः||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सितासितरोग विज्ञानीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యస్య వేత్యాదినా శుక్లానామసాధ్యలక్షణం| లింగనాశో వక్ష్యమాణలక్షణః| అవగాఢో నిమ్నః| విషమం నిమ్నోన్నతం| ఇతి పంచ గదాః క్షతశుక్ల, శుద్ధశుక్ల, అజకా, శిరాశుక్ల, తీవ్రవేదనాఖ్యాః కృష్ణభాగే సాధ్యాసాధ్యవిభాగేనోక్తాః| దృష్టౌ తు పృథగ్వక్ష్యత ఇతి|| 31|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహ- వ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే త్రయోదశోఽధ్యాయః||13||