Adhikarana അഥ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ - പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതഃ സന്ധിസിതാസിതരോഗവിജ്ഞാനീയനാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്രമപ്രാപ്താനാം വര്ത്മസന്ധ്യാദീനാം രോഗേഷു ഹേത്വാദികം പ്രദര്ശയിതും സ്തോകപ്രമേയത്വാദേക ഏവാऽധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana സന്ധിജാഃ വ്യാധയഃ - ജലാസ്രവഃ (൨) · Śloka ൨
വായുഃ ക്രുദ്ധഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ ജലാഭം ജലവാഹിനീഃ| അശ്രും സ്രാവയതേ വര്ത്മശുക്ലസന്ധേഃ കനീനകാത്| തേന നേത്രമരുഗ്രാഗശോഫം സ്യാത് സ ജലാസ്രവഃ||൨||
वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रुं स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्| तेन नेत्रमरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്വഹേതുഭിഃ ക്രുദ്ധോ വായുര്ഹേതുവിശേഷാദേവ നേത്രേ ജലവാഹിനീഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ കനീനകാന്നാസാനികടാന്നേത്രാന്താച്ഛുക്ലവര്ത്മനോഃ സന്ധേരശ്രും സ്രാവയതേ| തേന ചാശ്രുസ്രവണേന നേത്രം രുഗാദിരഹിതം സ്യാത്| സ രോഗവിശേഷോ നാമ്നാ ജലാസ്രവഃ||൨||
Adhikarana കഫാസ്രവഃ (൩) · Śloka ൩
കഫാത്കഫസ്രവേ ശ്വേതം പിച്ഛിലം ബഹലം സ്രവേത്||൩||
कफात्कफस्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫാസ്രവാഖ്യേ രോഗേ കഫാദ്ധേതോഃ ശ്വേതാദിഗുണമശ്രു സ്രവേത്| ബഹലം ഘനമ്||൩||
Adhikarana ഉപനാഹഃ (൪) · Śloka ൪
കഫേന ശോഫസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രഃ ക്ഷാരബുദ്ബുദകോപമഃ| പൃഥുമൂലശ്ചലഃ സ്നിഗ്ധഃ സവര്ണോ മൃദുപിച്ഛിലഃ| മഹാനപാകഃ കണ്ഡൂമാനുപനാഹഃ സ നീരുജഃ||൪||
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलश्चलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഫേന തീക്ഷ്ണാഗ്രാദിഗുണഃ ശോഫോ ഭവതി സ നാമ്നോപനാഹഃ| തീക്ഷ്ണാഗ്രോ നിശിതമുഖഃ| ക്ഷാരബുദ്ബുദാഃ പച്യമാനേ ക്ഷാരേऽഗ്നിസംയോഗാദുത്പദ്യന്തേ||൪||
Adhikarana രക്താസ്രവഃ (൫) · Śloka ൫
രക്താദ്രക്താസ്രവേ താമ്രം ബഹൂഷ്ണം ചാശ്രു സംസ്രവേത്||൫||
रक्ताद्रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രക്താസ്രവനാമ്നി രോഗേ രക്താദ്ധേതോസ്താമ്രാദിസ്വരൂപമശ്രു സ്രവേത്||൫||
Adhikarana പര്വണീ (൬) · Śloka ൬
വര്ത്മസന്ധ്യാശ്രയാ ശുക്ലേ പിടകാ ദാഹശൂലിനീ| താമ്രാ മുദ്ഗോപമാ ഭിന്നാ രക്തം സ്രവതി പര്വണീ||൬||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത ഏവ രത്കാച്ഛുക്ലേ ഭാഗേ വര്ത്മസന്ധ്യാശ്രയാം തന്മൂലാ ദാഹാദിഗുണാ പിടകാ ഭവതി| സാ ച ഭിന്നാ രക്തമേവ സ്രവതി| സാ നാമ്നാ പര്വണീത്യുച്യതേ||൬||
Adhikarana പൂയാസ്രവഃ (൭) · Śloka ൭
പൂയാസ്രാവേ മലാഃ സാസ്രാ വര്ത്മസന്ധേഃ കനീനകാത്| സ്രാവയന്തി മുഹുഃ പൂയം സാസൃക് ത്വങ്മാംസപാകതഃ||൭||
पूयास्रावे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सासृक् त्वङ्मांसपाकतः||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂയാസ്രാവനാമ്നി രോഗേ മലാ വാതാദയോऽസ്രമിശ്രാഃ കനീനകാദ്വര്ത്മസന്ധേസ്ത്വങ്മാംസപാകേന സാസൃക് പൂയം സ്രാവയന്തി||൭||
Adhikarana പൂയാലസഃ (൮) · Śloka ൮
പൂയാലസോ വ്രണഃ സൂക്ഷ്മഃ ശോഫസംരമ്ഭപൂര്വകഃ| കനീനസന്ധാവാധ്മായീ പൂയാസ്രാവീ സവേദനഃ||൮||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കനീനകേ വര്ത്മസന്ധൌ ശോഫസംരമ്ഭപൂര്വകഃ സൂക്ഷ്മോ യോ വ്രണ ആധ്മായിത്വാദിഗുണഃ സ പൂയാലസനാമാ രോഗഃ ആദൌ ശോഫസംരമ്ഭോ തതഃ സ്വയം ഭിന്നോ വ്രണ ഇതി പൂര്വശബ്ദാര്ഥഃ||൮||
Adhikarana അലജീ (൯) · Śloka ൯
കനീനസ്യാന്തരലജീ ശോഫോ രുക്തോദദാഹവാന്||൯||
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കനീനേ വര്ത്മസന്ധാവന്തര്ഭാഗേ യോ രുജാദിമാന് ശോഫഃ സ നാമ്നാऽലജീ||൯||
Adhikarana കൃമിഗ്രന്ഥിഃ (൧൦) · Śloka ൧൦
അപാങ്ഗേ വാ കനീനേ വാ കണ്ഡൂഷാപക്ഷ്മപോടവാന്| പൂയസ്രാവീ കൃമിഗ്രന്ഥിഃ ഗ്രന്ഥിഃ കൃമിയുതോऽര്തിമാന്||൧൦||
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्| पूयस्रावी कृमिग्रन्थिः ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നേത്രസ്യാപാങ്ഗേ വാ കനീനേ വ കണ്ഡ്വാദിമാന് പൂയാസ്രാവീ കൃമിയുക്തശ്ചാര്തിമാംശ്ച യോ ഗ്രന്ഥിഃ സ നാമ്നാ കൃമിഗ്രന്ഥിഃ| ഇതി നവ രോഗാഃ വര്ത്മശുക്ലസന്ധിജാഃ||൧൦||
Adhikarana സന്ധിരോഗേ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
ഉപനാഹകൃമിഗ്രന്ഥിപൂയാലാസകപര്വണീഃ| ശസ്ത്രേണ സാധയേത്പഞ്ച സാലജീനാസ്രചാംസ്ത്യജേത്||൧൧||
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालासकपर्वणीः| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रचांस्त्यजेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷു ചോപനാഹാദീംശ്ചതുരഃ ശസ്ത്രേണ സാധയേത് ചികിത്സേത്| അലജ്യാസഹിതാനാസ്രാവാന് വാതകഫരക്തജാന് പൂയാസ്രാവം ചേതി പഞ്ചത്യജേദസാധ്യത്വാത്| പിത്തമിത്യാദിനാ സിതഭാഗരോഗാ ഉച്യന്തേ||൧൧||
Adhikarana സിതജാഃ രോഗാഃ - തത്രാദൌ ശുക്തികാ (൧൨) · Śloka ൧൨
പിത്തം കുര്യാത്സിതേ ബിന്ദൂനസിതശ്യാവപീതകാന്| മലാക്താദര്ശതുല്യം വാ സര്വം ശുക്ലമദാഹരുക്| രോഗോऽയം ശുക്തികാസംജ്ഞഃ സശകൃദ്ഭേദതൃഡ്ജ്വരഃ||൧൨||
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लमदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്തം കൃദ്ധം സിതേ ഭാഗേ അസിതാദിവര്ണാന് ബിന്ദൂംസ്തിലകാന് കുര്യാത്| അഥവാ സര്വം ശുക്ലം മലലിപ്തദര്പണസദൃശം കുര്യാത്| ഉഭയത്രാപി ദാഹരുഗഭാവഃ| ഏതദുഭയമപി ശകൃദ്ഭേദാദിയോഗാന്നാമ്നാ ശുക്തികേതി രോഗോ ഭവതി ||൧൨||
Adhikarana ശുക്ലാര്മ (൧൩) · Śloka ൧൩
കഫാച്ഛുക്ലേ സമം ശ്വേതം ചിരവൃദ്ധ്യധിമാംസകമ്| ശുക്ലാര്മ ||൧൩||
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म ||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുക്ലേ ഭാഗേ കഫാദ്ഭേതോഃ സമാദിഗുണം യദധിമാംസം തന്നാമ്നാ ശുക്ലാര്മ||൧൩||
Adhikarana ബലാസഗ്രഥിതഃ (൧൪) · Śloka ൧൪
ശോഫസ്ത്വരുജഃ സവര്ണോ ബഹലോ മൃദുഃ| ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോऽമ്ബുബിന്ദ്വാഭോ ബലാസഗ്രഥിതഃ സ്മൃതഃ||൧൪||
शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलो मृदुः| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്തു ശോഫഃ കഫാച്ഛുക്ലേ അരുജത്വാദിയുക്തോऽമ്ബൂന്ബിന്ദുസദൃശഃ സ നാമ്നാ ബലാസഗ്രഥിത ആചാര്യൈഃ സ്മൃതഃ||൧൪||
Adhikarana പിഷ്ടകമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
ബിന്ദുഭിഃ പിഷ്ടധവലൈരുത്സന്നൈഃ പിഷ്ടകം വദേത്||൧൫||
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശാലിപിഷ്ടവച്ഛുക്ലൈഃ സോത്സേധൈശ്ച ബിന്ദുഭിര്യുക്തം രോഗം നാമ്നാ പിഷ്ടകം വദേദ്വൈദ്യഃ||൧൫||
Adhikarana സിരോത്പാതഃ (൧൬) · Śloka ൧൬
രക്തരാജീതതം ശുക്ലമൂഷ്യതേ യത് സവേദനമ്| സശോഫാശ്രൂപദേഹം ച സിരോത്പാതഃ സ ശോണിതാത്||൧൬||
रक्तराजीततं शुक्लमूष्यते यत् सवेदनम्| सशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുക്ലം നേത്രദ്രവ്യം യത് ലോഹിതാഭീ രാജീഭിസ്തതം വ്യാപ്തം സവേദനംശോഫാദിരഹിതം ചോഷ്യതേ സദാഹം ഭവതി സ ഗദോ നാമ്നാ സിരോത്പാതഃ സ ചാസ്രാത് ഭവതി ||൧൬||
Adhikarana സിരാഹര്ഷഃ (൧൭) · Śloka ൧൭
ഉപേക്ഷിതഃ സിരോത്പാതോ രാജീസ്താ ഏവ വര്ധയന്| കുര്യാത് സാസ്രം സിരാഹര്ഷം തേനാക്ഷ്യുദ്വീക്ഷണാക്ഷമമ്||൧൭||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷ സിരോത്പാത ഉപേക്ഷിതോऽചികിത്സിതഃ താ ഏവ ലോഹിതാഃ സിരോത്പാതരാജീര്വര്ധയന്നശ്രുണാ സഹ നാമ്നാ സിരാഹര്ഷം ഗുദം കുര്യാത്| തേന സിരാ ഹര്ഷേണാക്ഷി നേത്രമുദ്വീക്ഷണേऽക്ഷമം ഭവതി||൧൭||
Adhikarana സിരാജാലമ് (൧൮) · Śloka ൧൮
സിരാജാലം സിരാജാലം ബൃഹദ്രക്തം ഘനോന്നതമ്||൧൮||
सिराजालं सिराजालं बृहद्रक्तं घनोन्नतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സിരാജാലം സിരാസമൂഹോ ബൃഹത്വാദിഗുണം നാമ്നാ സിരാജാലം ശുക്ലേ ഭവതി||൧൮||
Adhikarana ശോണിതാര്മ (൧൯) · Śloka ൧൯
ശോണിതാര്മ സമം ശ്ലക്ഷ്ണം പദ്മേഭമധിമാംസകമ്||൧൯||
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्मेभमधिमांसकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സമാദിഗുണം പദ്മസമരൂപം ചാധിമാംസം നാമ്നാ ശോണിതാര്മ||൧൯||
Adhikarana അര്ജുനഃ (൨൦) · Śloka ൨൦
നീരുക്ശ്ലക്ഷ്ണോऽര്ജുനോ ബിന്ദുഃ ശശലോഹിതലോഹിതഃ||൨൦||
नीरुक्श्लक्ष्णोऽर्जुनो बिन्दुः शशलोहितलोहितः||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശശലോഹിതവച്ഛശരക്തവല്ലോഹിതവര്ണോ യോ ബിന്ദുര്നിരുക് ശ്ലക്ഷ്ണശ്ച ശുക്ലേ ഭവതി സ നാമ്നാര്ജുന ഉച്യതേ ||൨൦||
Adhikarana പ്രസ്താര്യര്മ (൨൧) · Śloka ൨൧
മൃദ്വാശുവൃദ്ധ്യരുങ്മാംസം പ്രസ്താരി ശ്യാവലോഹിതമ്| പ്രസ്താര്യര്മ മലൈഃ സാസ്രൈഃ ||൨൧||
मृद्वाशुवृद्ध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാസ്രൈഃ സരക്തൈര്മലൈര്വാതാദിഭിര്മൃദ്വാദിഗുണം മാംസം ശുക്ലേ നാമ്നാ പ്രസ്താര്യര്മോച്യതേ| പ്രസ്താരീത്യത്യുത്സന്നവിസ്തൃതമ്||൨൧||
Adhikarana സ്നാവാര്മ (൨൨) · Śloka ൨൨
സ്നാവാര്മ സ്നാവസന്നിഭമ്||൨൨||
स्नावार्म स्नावसन्निभम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നാവസന്നിഭമധിമാംസം നാമ്നാ സ്നാവാര്മ ഭവതി ||൨൨||
Adhikarana അധിമാംസാര്മ (൨൩) · Śloka ൨൩
ശുഷ്കാസൃക്പിണ്ഡവച്ഛ്യാവം യന്മാംസം ബഹലം പൃഥു| അധിമാംസാര്മ തത് ||൨൩||
शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु| अधिमांसार्म तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യാന്മാംസം ശുഷ്കരക്തവച്ഛ്യാവം ബഹലം ഘനം പൃഥു വിസ്തീര്ണ തന്നാമ്നാ അധിമാംസാര്മ||൨൩||
Adhikarana സിരാഃ (സിരാജപിടകാഃ) (൨൪) · Śloka ൨൪
ദാഹഘര്ഷവത്യഃ സിരാവൃതാഃ| കൃഷ്ണാസന്നാഃ സിരാസംജ്ഞാഃ പിടകാഃ സര്ഷപോപമാഃ||൨൪||
दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटकाः सर्षपोपमाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുക്ലഭഗേ യാഃ സര്ഷപോപമാഃ പിടകാഃ കൃഷ്ണാഭാഗസ്യാസന്നാ നികടവര്തിന്യോ ദാഹാദിമിത്യഃ സിരാഭിശ്ചാവൃതാസ്താഃ സിരാസംജ്ഞാഃ സംജ്ഞയാ സിരാ ഇതി ഭവന്തി| ഇതി ത്രയോദശ രോഗാഃ സിതജാഃ||൨൪||
Adhikarana സിതവ്യാധീനാം ചികിത്സാസൂത്രമ് (൨൫) · Śloka ൨൫
ശുക്തിഹര്ഷസിരോത്പാതപിഷ്ടകഗ്രഥിതാര്ജുനമ്| സാധയേദൌഷധൈഃ ഷട്കം ശേഷം ശസ്ത്രേണ സപ്തകമ്| നവോത്ഥം തദപി ദ്രവ്യൈരര്മോക്തം യത്തു പഞ്ചധാ| തച്ഛേദ്യമസിതപ്രാപ്തം മാംസസ്നാവസിരാവൃതമ്| ചര്മോദ്ദാലവദുച്ഛായി ദൃഷ്ടിപ്രാപ്തം തു വര്ജയേത്||൨൫||
शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयेदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्| नवोत्थं तदपि द्रव्यैरर्मोक्तं यत्तु पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम्| चर्मोद्दालवदुच्छायि दृष्टिप्राप्तं तु वर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷു ച ശുക്തിതഹര്ഷക്രമാദിപഠൈതം ഷട്കം വക്ഷ്യമാണൈരൌഷധൈഃ സാധയേത്| ഹര്ഷഃ സിരാഹര്ഷഃ| ശേഷേ യത് ലക്ഷണക്രമപാഠേ ശുക്തിഹര്ഷാദിശിഷ്ടമധിമാംസാര്മസിരോത്പാതാദിസപ്തകം തച്ഛസ്ത്രേണ സാധയേച്ചികിത്സേത്| ന കേവലം തച്ഛുക്ത്യാദിഷട്കമൌഷധൈഃ സാധയേദ്യാവദേതത് സപ്തകമപി അചിരകാലജാതം സത്| യത് പുനരേതേഷ്വേവ മധ്യേ പഞ്ചഭിഃ പ്രകാരൈഃ ശുക്ലാര്മ, ശോണിതാര്മ, പ്രസ്താര്യര്മ, സ്നാവാര്മ, അധിമാംസാര്മാഖ്യൈരമോക്തം തച്ഛുക്ലഭാഗ സ്ഥിത ഏവ ഛേദ്യമ്| അസിതപ്രാപ്താദിരൂപം വര്ജയേത്| അസിതം കൃഷ്ണാഭഗസ്തസ്യാന്തര്ദൃഷ്ടിഃ|| ൨൫||
Adhikarana കൃഷ്ണഭാഗവ്യാധയഃ ക്ഷതശുക്ലമ് (൨൬) · Śloka ൨൬
പിത്തം കൃഷ്ണേऽഥവാ ദൃഷ്ടൌ ശുക്ലം തോദാശ്രുരാഗവത്| ഛിത്വാ ത്വചം ജനയതി തേന സ്യാത്കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്| പക്വജമ്ബൂനിഭം ചിഞ്ചിന്നിമ്നം ച ക്ഷതശുക്ലകമ്| തത് കൃച്ഛ്രസാധ്യം യാപ്യം തു ദ്വിതീയപടലവ്യധാത്| തത്ര തോദാദിബാഹുല്യം സൂചീവിദ്ധാഭാകൃഷ്ണതാ| തൃതീയപടലച്ഛേദാദസാധ്യം നിചിതം വ്രണൈഃ||൨൬||
पित्तं कृष्णेऽथवा दृष्टौ शुक्लं तोदाश्रुरागवत्| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं चिञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्लकम्| तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभाकृष्णता| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്തം കൃഷ്ണ ഇത്യാദിനാ കൃഷ്ണഭാഗവ്യാധയഃ| പിത്തം ദുഷ്ടം കൃഷ്ണേ വാ ദൃഷ്ടൌ വാ ത്വചം ഛിത്വാ തോദാദിയുക്തം ശുക്ലവിന്ദ്വാകൃതി രോഗം ജനയതി| തേന ച രോഗേണ കൃഷ്ണമണ്ഡലം നേത്രേ പക്വജമ്ബൂഫലപ്രഖ്യം കിഞ്ചിച്ച നിമ്നം ഭവതി തച്ഛുക്ലം ക്ഷതശുക്ലം നാമ്നോച്യതേ| തത് ബഹിസ്ഥിതത്വാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യമ്| തദേവ ദ്വിതീയപടലവ്യധാദ്യാപ്യം ഭവതി| പടലം നേത്രത്വക്| തത്ര യാപ്യേ പൂര്വാപേക്ഷയാ തോദാദിബഹുലത്വം സൂചീവിദ്ധസമകൃഷ്ണഭാഗതാ ച നേത്രസ്യ ഭവതി| യദാ തു തദേവ തൃതീയമപി പടലം വ്യാപ്നോതി തദാ വ്രണൈര്നിചിതമസാധ്യം ക്ഷതശുക്ലകം ഭവതി| ഇതി ക്ഷതശുക്ലമ്||൨൬||
Adhikarana ശുദ്ധശുക്ലമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
ശങ്ഖശുക്ലം കഫാത്സാധ്യം നാതിരുക്ശുദ്ധശുക്ലകമ്||൨൭||
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक्शुद्धशुक्लकम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യത്തു കൃഷ്ണേ കഫാദ്ധേതോഃ ശങ്ഖവച്ഛുക്ലം ഭവതി തത് സാധ്യം ന ചാതിരുങ് നാമ്നാ തു ശുദ്ധശുക്ലമ്||൨൭||
Adhikarana അജകാ (൨൮) · Śloka ൨൮
ആതാമ്രപിച്ഛിലാസ്രസ്രുദാതാമ്രപിടകാതിരുക്| അജാവിടസദൃശോച്ഛായകാര്ഷ്ണ്യാ വര്ജ്യാസൃജാജകാ||൨൮||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटकातिरुक्| अजाविटसदृशोच्छायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസൃജാ രക്തേനാതിരുഗാലോഹിതാ പിടകാ താമ്രവര്ണാസ്രസ്രുദ്ഭവതി അജാവിട്സദൃശം കാര്ഷ്ണ്യമുച്ഛ്രായശ്ച യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ സൈവംവിധാ പിടകാ വര്ജ്യോപേക്ഷണീയാ നാമ്നാ അജകാ ||൨൮||
Adhikarana സിരാശുക്ലമ് (൨൯) · Śloka ൨൯
സിരാശുക്ലം മലൈഃ സാസ്രൈസ്തജ്ജുഷ്ടം കൃഷ്ണമണ്ഡലമ്| സതോദദാഹതാമ്രാഭിഃ സിരാഭിരവതന്യതേ| അനിമിത്തോഷ്ണശീതാച്ഛഘനാസ്രസുച്ച തത്ത്യജേത്||൨൯||
सिराशुक्लं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रसुच्च तत्त्यजेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സിരാശുക്ലം നാമ്നാ ഭവതി സാസ്രൈര്മലൈര്വാതാദിഭിസ്തേന ജുഷ്ടം സേവിതം കൃഷ്ണമണ്ഡലം തോദാദിയുതാഭിഃ സിരാഭിരവതന്യതേ വ്യാപ്തേ| അകാരണാദേവ ചോഷ്ണം വാ ശീതവാച്ഛം വാऽശ്രു സ്രവതി തത് സിരാശുക്ലം ത്യജേത് ||൨൯||
Adhikarana തീവ്രവേദനമ് (൩൦) · Śloka ൩൦
ദോഷൈഃ സാസ്രൈഃ സദൃക്കൃഷ്ണം നീയതേ ശുക്ലരൂപതാമ്| ധവനാഭ്രോപലിപ്താഭം നിഷ്പാവാറ്ധദലാകൃതി| അതിതീവ്രരുജാരാഗദാഹശ്വയഥുപീഡിതമ്| പാകാത്യയേന തച്ഛുക്ലം വര്ജയേത്തീവ്രവേദനമ്||൩൦||
दोषैः सास्रैः सदृक्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्| धवनाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावाऱ्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्| पाकात्ययेन तच्छुक्लं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സരക്തൈര്വാതാദിഭിഃ സദൃഷ്ടിമണ്ഡലം കൃഷ്ണം ശുക്ലരൂപതാം നീയതേ| ധവലേന ശുക്ലേനാഭ്രേണോപലിപ്തമിവ ഭാതി| നിഷ്പാവസ്യ രാജശിമ്ബീഫലസ്യാര്ധദലാകൃതി| അതിതീവ്രേണ രുജാദിനാ പീഡിതം തത്തു പാകാത്യയേന പാകസ്യാതിക്രാന്ത്യാ വര്ജയേന്നാമ്നാ തീവ്രവേദനമ്||൩൦||
Adhikarana ശുക്ലാനാമസാധ്യലക്ഷണമ് (൧൩) · Śloka ൧൩
യസ്യ വാ ലിങ്ഗനാശോऽന്തഃ ശ്യാവം യദ്വാ സലോഹിതമ്| അത്യുത്സേധാവഗാഢം വാ സാസ്രനാഡീവ്രണാവൃതമ്| പുരാണം വിഷമം മധ്യേ വിച്ഛിന്നം യച്ച ശുക്ലകമ്| പഞ്ചേത്യുക്താ ഗദാഃ കൃഷ്ണേ സാധ്യാസാഢ്യവിഭാഗതഃ||൩൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സിതാസിതരോഗ വിജ്ഞാനീയോ നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्| अत्युत्सेधावगाढं वा सास्रनाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्लकम्| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाढ्यविभागतः||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सितासितरोग विज्ञानीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്യ വേത്യാദിനാ ശുക്ലാനാമസാധ്യലക്ഷണമ്| ലിങ്ഗനാശോ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണഃ| അവഗാഢോ നിമ്നഃ| വിഷമം നിമ്നോന്നതമ്| ഇതി പഞ്ച ഗദാഃ ക്ഷതശുക്ല, ശുദ്ധശുക്ല, അജകാ, ശിരാശുക്ല, തീവ്രവേദനാഖ്യാഃ കൃഷ്ണഭാഗേ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗേനോക്താഃ| ദൃഷ്ടൌ തു പൃഥഗ്വക്ഷ്യത ഇതി|| ൩൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹ- വ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||