Adhikarana అథ కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామైకవింశోఽధ్యాయః - ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతః కర్ణరోగవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
నేత్రరోగాణాం నిర్ణయం కృత్వోర్ద్వాంగచికిత్సాప్రసంగేన కర్ణరోగాణాం హేత్వాదికం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana వాతకర్ణరోగః (౨) · Śloka ౨
ప్రతిశ్యాయజలక్రీడాకర్ణకండూయనైర్మరుత్| మిథ్యాయోగేన శబ్దస్య కుపితోఽన్యైశ్చ కోపనైః| ప్రాప్య శ్రోత్రసిరాః కుర్యాచ్ఛూలం స్రోతసి వేగవత్| అర్ధావభేదకం స్తంభం శిశిరానాభినందనం| చిరాచ్చ పాకః పక్వంతు లసీకామల్పశః స్రవేత్| శ్రోతం శూన్యమకస్మాచ్చ స్యాత్ సంచారవిచారవత్||2||
प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्| मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः| प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्| अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानाभिनन्दनम्| चिराच्च पाकः पक्वन्तु लसीकामल्पशः स्रवेत्| श्रोतं शून्यमकस्माच्च स्यात् सञ्चारविचारवत्||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ప్రతిశ్యాయాదిభిర్హేతుభిరన్యైశ్చ నిదానోక్తైర్మరుద్వాయుః కుపితః శ్రోత్రస్రోతసి వేగవచ్ఛూలమర్ధావభేదకాదికంచ కురుతే| ప్రతిశ్యాయో నాసారోగేషు వక్ష్యతే| అర్ధావభేదకః శిరోరోగేషు| శిశిరానాభినందనం శీతద్వేషః| చిరాచ్చ పాకః శ్రోత్రే స్యాత్| పక్వం చ శ్రోత్రమకస్మాద్వినాకారణం సంచారవిచారవత్ స్యాత్| క్షణం సంవృతమాభాతి క్షణం వివృతమిత్యర్థః| ఇతి వాతకర్ణరోగః||2||
Adhikarana పిత్తకర్ణరోగః (౩) · Śloka ౩
శూలం పిత్తాత్సదాహోషా శీతేచ్ఛా శ్వయథుం జ్వరం| ఆశుపాకం ప్రపక్వం చ సపీతలసికాస్రుతిః| సా లసీకా స్పృశేద్యద్యత్తత్తత్పాకముపైతి చ||3||
शूलं पित्तात्सदाहोषा शीतेच्छा श्वयथुं ज्वरम्| आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुतिः| सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తాత్ స్వహేతుతః కుపితాచ్ఛ్రోత్రస్రోతసి దోహాదియుక్తం శూలం స్యాదితి సంబంధః| ఆశుపాకాదికం చార్థాచ్ఛ్రోత్రవిశేషణం బోద్ధవ్యం| సుబోధం| ఇతి పిత్తకర్ణరోగలింగం||3||
Adhikarana కఫకర్ణరోగః (౪) · Śloka ౪
కఫాచ్ఛిరోహనుగ్రీవాగౌరవం మందతా రుజః| కండూశ్వయథురుష్ణోచ్ఛా పాకాచ్ఛ్ర్వేతఘనస్రుతిః||4||
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः| कण्डूश्वयथुरुष्णोच्छा पाकाच्छ्र्वेतघनस्रुतिः||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫాదితి| ప్రకరణాత్కర్ణరోగే శిరోగౌరవాదికం లింగం||4||
Adhikarana రక్తకర్ణరోగః (౫) · Śloka ౫
కరోతి శ్రవణే శూలమభిఘాతాదిదూషితం| రక్తం పిత్తసమానార్తి కించిద్వాధికలక్షణం||5||
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्| रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाधिकलक्षणम्||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అభిఘాతాదినా రక్తస్య కోపస్తేన దూషితం రక్తం శ్రవణే కర్ణే శూలం కరోతి| తచ్చ రక్తకర్ణరోగం పిత్తకర్ణరోగసమానలింగం భవతి| తతోఽపి పిత్తాత్ కించిదధికలక్షణమితి రక్తకర్ణరోగః||5||
Adhikarana సన్నిపాతకర్ణరోగః (౬) · Śloka ౬
శూలం సముదితైర్దోషైః సశోఫజ్వరతీవ్రరుక్| పర్యాయాదుష్ణశీతేచ్ఛం జాయేతే శ్రుతిజాడ్యవత్| పక్వం సితాసితారక్తఘనపూయప్రవాహి చ||6||
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्| पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायेते श्रुतिजाड्यवत्| पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సముదితైః సన్నిపతితైర్దోషైర్వాతాదిభిః శోఫాదియుక్తం శూలం శ్రోత్రే జాయతే| పర్యాయేణ నిరంతరావృత్త్యా ఉష్ణోచ్ఛా శీతేచ్ఛా చ యస్మిన్ శూలే తత్పర్యాయాదుష్ణశీతేచ్ఛం| పర్యాయాదేవ శ్రుతిజాడ్యవత్| తచ్చ శ్రోత్రం పక్వం సితాసితాదిగుణపూయప్రవాహి భవతీతి సన్నిపాతకర్ణరోగః||6||
Adhikarana కర్ణనాదః (౭) · Śloka ౭
శబ్దవాహిసిరాసంస్థే శ్రృణోతి పవనే ముహుః| నాదానకస్మాద్విధాన్ కర్ణనాదం వదంతి తం||7||
शब्दवाहिसिरासंस्थे श्रृणोति पवने मुहुः| नादानकस्माद्विधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శబ్దవహాసు సిరాసు కారణవిశేషవశాత్ స్థితే పవనే పురుషో ముహుః ప్రతిక్షణమకస్మాత్ కారణం వినా వివిధానసతో నాదాన్ శ్రృణోతి| తం కర్ణరోగం కర్ణనాదమిత్యాచార్యా వదంతి||7||
Adhikarana బధిరత్వం (౮) · Śloka ౮
శ్లేష్మణానుగతో వాయుర్నాదో వా సముపేక్షితః| ఉచ్చైః కృచ్ఛ్రాచ్ఛుతిం కుర్యాద్బధిరత్వం క్రమేణ చ||8||
श्लेष्मणानुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः| उच्चैः कृच्छ्राच्छुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శ్లేష్మణా వాయురనుగత ఉచ్చైః కృచ్ఛ్రాచ్చ శ్రుతిం కుర్యాత్| అథవా కర్ణనాదాఖ్యో రోగ ఉపేక్షితః సన్నేవం కుర్యాత్| ఉభయత్రాపి క్రమేణ బధిరత్వమయం రోగః సప్తమః||8||
Adhikarana ప్రతీనాహః (౯) · Śloka ౯
వాతేన శోషితః శ్లేష్మా స్రోతో లింపేత్తతో భవేత్| రుగ్గౌరవం విధానం చ సః ప్రతీనాహసంజ్ఞితః||9||
वातेन शोषितः श्लेष्मा स्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्| रुग्गौरवं विधानं च सः प्रतीनाहसंज्ञितः||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కారణవిశేషవశాద్వాతేన శ్లేష్మా శోషితః సన్ కర్ణస్రోతో లింపేత్తతః స్రోతోలేపాత్ కర్ణే రుగాదికం భవేత్| స ఏవంభూతో రోగః సంజ్ఞయా ప్రతీనాహః||9||
Adhikarana కండూః శోఫశ్చ (౧౦) · Śloka ౧౦
కండూశోఫౌ కఫాచ్ఛ్రోత్రే స్థిరౌ తత్సంజ్ఞయా స్మృతౌ||10||
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫాద్ధేతోర్యౌ శ్రోత్రే స్థిరౌ కండూశోఫౌ తౌ తత్సంజ్ఞయా కండూశోఫావితి నామ్నా స్మృతావాచార్యైః| ఏకః కండూః ద్వితీయః శోఫః||10||
Adhikarana పూతికర్ణకః (౧౧) · Śloka ౧౧
కఫో విదగ్ధః పిత్తేన సరుజం నీరుజం తథా| ధనపూతిబహుక్లేదం కురుతే పూతికర్ణకం||11||
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं तथा| धनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తేన కర్త్రా కఫో విదగ్ధః విదాహావస్థాం నీతః పూతికర్ణాఖ్యం రోగం కురుతే| కింభూతమిత్యాహ| సరుజం వా నీరుజం వా ఉభయథాపి ఘనపూతి బహుక్లేదం||11||
Adhikarana క్రిమికర్ణకః (౧౨) · Śloka ౧౨
వాతాదిదూషితం శ్రోతం మాంసాసృక్లేదజా రుజం| ఖాదంతో జంతవః కుర్యస్తీవ్రాం స క్రిమికర్ణకః||12||
वातादिदूषितं श्रोतं मांसासृक्लेदजा रुजम्| खादन्तो जन्तवः कुर्यस्तीव्रां स क्रिमिकर्णकः||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
జంతవః క్రిమయః ఖాదంతో భక్షయంతః ప్రకరణాత్ కర్ణం తత్రైవ సంభవాత్తీవ్రాం రుజం కుర్యుః| స రోగో నామ్నా క్రిమికర్ణకః| కింభూతా జంతవ ఆహ-వాతాదిభిః స్వకారణకుపితైర్దూషితే యే శ్రోత్రసంబంధినీ మాంసాసృజీ తయోర్విక్లేదస్తజ్జాః||12||
Adhikarana విద్రధ్యర్శోఽర్బుదాని (౧౩) · Śloka ౧౩
శ్రోత్రకండూయనాజ్జాతే క్షతే స్యాత్ పూర్వలక్షణః| విద్రధిః పూర్వవచ్చాన్యః శోఫోఽర్శోర్బుదమీరితం| తేషు రుక్ పూతికర్ణత్వం బధిరత్వం క్రమేణ చ||13||
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात् पूर्वलक्षणः| विद्रधिः पूर्ववच्चान्यः शोफोऽर्शोर्बुदमीरितम्| तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं क्रमेण च||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శ్రోతస్య కండూయనేన క్షతే వ్రణే జాతే సతి పూర్వలక్షణస్తీవ్రరూగ్రుపో విద్రధ్యాఖ్యో రోగః స్యాత్| అన్యశ్చ విద్రధిః పూర్వవన్నిదానోక్తవిద్రధిహేతునా భవత్యేష చ విద్రధేరేవ భేదాంతరం తేన సంఖ్యాయాం న ప్రవిశతి| శోఫశ్చ యః కర్ణే స నామ్నా ఏకార్శ ఈరితః ద్వితీయోఽర్బుదం ఏవమేతౌ ద్వౌ రోగావేకీకృత్య పూర్వైః సహ పంచదశ తు భవంతి| తేషు చానాంతరోక్తేషు విద్రధ్యర్శోఽర్బుదేషు క్రమేణ యథాసంఖ్యం రుగాదిత్రయం జాయతే| బధిరత్వం చ జాయతే ( ఇతి చ పాఠః )||13||
Adhikarana కూచికర్ణకః (౧౪) · Śloka ౧౪
గర్భేఽనిలాత్ సంకుచితా శష్కులీ కూచికర్ణకః||14||
गर्भेऽनिलात् सङ्कुचिता शष्कुली कूचिकर्णकः||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గర్భావస్థాయామనిలాద్ధేతోర్గర్భానిలాత్ శష్కులీ సంకుచితా స రోగే నామ్నా కూచికర్ణకః||14||
Adhikarana పిప్పలీ (౧౫) · Śloka ౧౫
ఏకో నీరుగనేకో వా గర్భే మాంసాంకురః స్థిరః| పిప్పలీ పిప్పలీమానః||15||
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः| पिप्पली पिप्पलीमानः||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గర్భావస్థాయామేవ కర్ణే ఏకో వాఽనేకో వా స్థిరః పిప్పలీప్రమాణో యో మాంసాంకురః స నామ్నా పిప్పలీ ||15||
Adhikarana విదారికా (౧౬) · Śloka ౧౬
సన్నిపాతాద్విదారికా| సవర్ణః సరుజః స్తబ్ధః శ్వయథుః స ఉపేక్షితః| కటుతైలనిభం పక్వః స్రవేత్ కృచ్ఛ్రేణ రోహతి| సంకోచయతి రూఢా చ సా ధ్రువం కర్ణశష్కులీం||16||
सन्निपाताद्विदारिका| सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः स उपेक्षितः| कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति| सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సన్నిపాతాద్ధేతోర్యః శ్వయథుః సవర్ణాదిగుణ ఉపేక్షితశ్చ పక్వః సన్ కటుతైలనిభం తత్సదృశం స్రావం స్రవేత్ కృచ్ఛ్రేణ రోహతి బహుకాలప్రయుక్తభైషజ్యసంస్కారాద్రూఢో భవతి| సః శ్వయథుర్విదారికా నామ రోగః| సా చ విదారికా రూఢా లబ్ధాస్పదా సతీ ధ్రువమవశ్యం కర్ణశషులీం సంకోచయతి||16||
Adhikarana పాలీశోషః (౧౭) · Śloka ౧౭
సిరాస్థః కురుతే వాయుః పాలీశోషం తదాహ్వయం||17||
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కర్ణసిరాస్థో వాయుః పాల్యాం శోషం నామ్నా పాలీశోషసంజ్ఞం కురుతే||17||
Adhikarana తంత్రికా (౧౮) · Śloka ౧౮
కృశా దృఢా చ తంత్రీవత్పాలీ వాతేన తంత్రికా||18||
कृशा दृढा च तन्त्रीवत्पाली वातेन तन्त्रिका||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాతేన పాలీ వీణాతంత్రీవత్ కృశా దృఢా చ భవతి; స తంత్రికా నామ రోగః||18||
Adhikarana పారిపోటః (౧౯) · Śloka ౧౯
సుకుమారే చిరోత్సర్గాత్ సహసైవ ప్రవర్ధతే| కర్ణే శోఫః సరుక్పాల్యామరుణః పరిపోటవాన్| పరిపోటశ్చ పవనాత్||19||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात् सहसैव प्रवर्धते| कर्णे शोफः सरुक्पाल्यामरुणः परिपोटवान्| परिपोटश्च पवनात्||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సుకుమారే కర్ణే బహుకాలముపేక్ష్య ఝటితి ప్రకర్షేణ వర్ధితే అరుణః పరిపోటవాంశ్చ సరుక్పాల్యాం శోఫః స్యాత్| పరిపోటశ్చర్మదరణం| స రోగః పవనాద్ధేతోర్భవతి| నామ్నా పరిపోటః||19||
Adhikarana ఉత్పాతః (౨౦) · Śloka ౨౦
ఉత్పాతః పిత్తశోణితాత్| గుర్వాభరణభారాద్యైః శ్యావో రుగ్దాహపాకవాన్| శ్వయథుః స్ఫోటపిటకారాగోషాక్లేదసంయుతః||20||
उत्पातः पित्तशोणितात्| गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्| श्वयथुः स्फोटपिटकारागोषाक्लेदसंयुतः||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
గుర్వాభరణభారాద్యైః ప్రకుపితాత్ పిత్తశోణితాత్ శ్యావాదిగుణః స్ఫోటాదిసంయుక్తశ్చ యః శ్వయథుః స ఉత్పాతో నామ రోగః|| 20||
Adhikarana ఉన్మంథః (౨౧) · Śloka ౨౧
పాల్యాం శోఫోఽనిలకఫాత్సర్వతో నిర్వ్యథః స్థిరః| స్తబ్ధః సవర్ణః కండూమానున్మంథో గల్లిరశ్చ సః||21||
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः| स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అనిలకఫాద్ధేతోః పాల్యాం సర్వతోదిక్కం నిర్యథాదిగుణః శోఫో భవతి; స రోగో నామ్నా ఉన్మంథో గల్లిరశ్చ్యోచ్యతే||21||
Adhikarana దుఃఖవర్ధనః (౨౨) · Śloka ౨౨
దుర్విద్ధే వర్ధితే కర్ణే సకండూదాహపాకరుక్| శ్వయథుః సన్నిపాతోత్థః స నామ్నా దుఃఖవర్ధనః||22||
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्| श्वयथुः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యశ్చ కర్ణో దుర్విద్ధః సన్ వర్ధితస్తస్మిన్ యః కండ్వాదిగుణః సన్నిపాతోత్థః శ్వయథుః స నామ్నా దుఃఖవర్ధనః||22||
Adhikarana లిహ్యాఖ్యాః పిటకాః (౨౩) · Śloka ౨౩
కఫాసృక్కృమిజాః సూక్ష్మాః సకండూక్లేదవేదనాః| లిహ్యాఖ్యాః పిటకాస్తా హి లిహ్యుః పాలీముపేక్షితాః||23||
कफासृक्कृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः| लिह्याख्याः पिटकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కఫాదిజాః కండ్వాదియుక్తాః పిటకా నామ్నా లిహ్యాఖ్యాస్తా హ్యుపేక్షితాః పాలీం లిహ్యుః శోషయేయురిత్యర్థః||23||
Adhikarana సాధ్యాసాధ్యతా (౨౪) · Śloka ౨౪
పిప్పలీ సర్వజం శూలం విదారీ కూచికర్ణకః| ఏషామసాధ్యా యాప్యైకా తంత్రికాన్యాంస్తు సాధయేత్||24||
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कूचिकर्णकः| एषामसाध्या याप्यैका तन्त्रिकान्यांस्तु साधयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏషాం కర్ణరోగాణాం మధ్యే పిప్పల్యాదిచతుష్టయమసాధ్యం| ఏకా తంత్రికైవ యాప్యా| శేషాన్ ధారయేత్||24||
Adhikarana కర్ణరోగాసంఖ్యానం (౨౫-౨౦) · Śloka ౨౦
పంచవింశతిరిత్యుక్తాః కర్ణరోగా విభాగతః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామైకవింశోఽధ్యాయః||21|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామైకవింశోఽధ్యాయః||20||
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇత్యనంతరోక్తేన ప్రకారేణ వాతకర్ణరోగ, పిత్తకర్ణరోగ, కఫకర్ణరోగ, రక్తకర్ణరోగ, సన్నిపాతకర్ణరోగ, కర్ణనాద, బధిరత్వ, ప్రతీనాహ, కండూ, శోఫ, పూతికర్ణక, క్రిమికర్ణక, ఉభయరూపవిద్రధ్యర్శోర్బుద, కూచికర్ణక, పిప్పలీ, విదారికా, పాలీశోష, తంత్రికా, పరిపోటోత్పాతోన్మంథ, దుఃఖవర్ధన, లిహ్యాఖ్యాః పంచవింశతికర్ణరోగా ఉక్తాః||25|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ఏకవింశోఽధ్యాయః