௨௨. கண்டூஷாதிவிதிரத்யாயஃ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

இதாநீஂ தூமபாநாதநந்தரஂ கண்டூஷவிதிரேவ யுக்தஃ| ததர்தமாஹ

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கண்டூஷாதயோ விதீயந்தேऽஸ்மிந்நிதி கண்டூஷாதிவிதிஃ| ஆதிஶப்தேந கவலாதிபரிக்ரஹஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷாதிவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாதுஂ ப்ரதிஜாநீதே-அதேதி| கண்டூஷாதீநி-கண்டூஷகவலப்ரதிஸாரணமுகாலேபமூர்த்ததைலகர்ணபூரணாநி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ்நிக்தாதிபேதேந சத்வாரஃ ப்ரகாராஃ-பேதாஃ, யஸ்ய ஸ சதுஷ்ப்ரகாரோ கண்டூஷோ பவதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷபேதாநாஹ-சதுஷ்ப்ரகார இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தேஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, யதாஸங்க்யஂ பவநபித்தஶ்லேஷ்மஸு த்ரயஃ ஸ்நிக்தாதயோ கண்டூஷா யோஜ்யாஃ| தத்ர வாதே ஸ்நிக்தோ கண்டூஷஃ, பித்தே ஶமநஃ, கபே ஶோதந இத்யர்தஃ| அந்த்யோ-ரோபணாக்யோ வ்ரணக்நோ-வ்ரணஸாதந உபயுஜ்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷாணாஂ பேதேந விஷயமாஹ-த்ரயஸ்தத்ரேதி| அந்த்யோ-ரோபணஃ| வ்ரணக்நோ-முகரோகக்நஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦- அத்ர-ஏஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, ஸ்நிக்தோ மதுராதிஸாதிதைஃ ஸ்நேஹைர்பவதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்நிக்தஸ்ய த்ரவ்யாண்யாஹ-ஸ்நிக்தோऽத்ரேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶமநஸ்திக்தாதிபிரௌஷதைஃ-படோலாரிஷ்டஜம்ப்வாம்ராமதுகக்வாதஶர்கரோதகக்ஷௌத்ராதிபிஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶமநஸ்ய த்ரவ்யாண்யாஹ-ஸஂஶமந இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஶோதநோ கண்டூஷஸ்திக்தகட்வம்லாதிபிரௌஷதைர்பவதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶோதநஸ்ய த்ரவ்யாண்யாஹ-ஶோதந இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ரோபணஸ்து கண்டூஷஃ கஷாயதிக்தகைஃ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ரோபணஸ்ய த்ரவ்யாண்யாஹ-ரோபணஃ புநரிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தேஷு பூர்வோக்தேஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, ஸ்நேஹாதிகஂ கல்கைர்யதாஸ்வஂ யுக்தஂ விபக்வஂ வா, யதாஸ்பர்ஶஂ-ஶீதமுஷ்ணஂ வா, ப்ரயோஜயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷார்தஂ த்ரவ்யாண்யாஹ-தத்ரேதி| ஸ்நேஹாதீநி நவ யோக்யதாநுஸாரேண யதாஸ்வஂ கல்கைஃ ஸஂயோஜ்ய விபாச்ய வா ஶீதாந்யுஷ்ணாநி வா ப்ரயோஜயேத்| உக்தஂ ச ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ. ௩௧)-"தத்ர ஸ்வாத்வம்லலவணோஷ்ணைரௌஷதைஃ ஸித்தோ யுக்தோ வா நாத்யுஷ்ணஃ ஸ்நேஹோ மாஂஸரஸஸ்திலகல்கோதகஂ க்ஷீரஂ வா ஸ்நேஹிகஃ| திக்தகஷாயமதுரஶீதைஃ படோலாரிஷ்டஜம்ப்வாம்ரமாலதீபல்லவோத்பலமதுகக்வாதஸிதோதக க்ஷௌத்ரக்ஷீரேக்ஷுரஸகதாதிபிஃ ஶமநஃ| கட்வம்லலவணோஷ்ணைஃ ஶிரோவிரேசநாதித்ரவ்யைஃ ஶுக்தமத்யதாந்யாம்லமூத்ராந்யதமகல்கிதாலோடிதைஃ ஶோதநஃ|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தந்தஹர்ஷாதௌ கவோஷ்ணமதவா ஶீதஂ தோஷவஶாத் திலகல்கோதகஂ ஹிதம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-தந்தஹர்ஷாதௌ கண்டூஷமாஹ-தந்தஹர்ஷ இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கண்டூஷதாரணே நித்யஂ தைலஂ மாஂஸரஸோ வா ஹிதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸ்வஸ்தே கண்டூஷமாஹ-நித்யமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஊஷாதியுக்தே பாகே க்ஷதே சாகந்துஜே, ததா விஷே க்ஷாராக்நிப்யாஂ தக்தே ச, ஸர்பிர்கண்டூஷே ஹிதஂ க்ஷீரஂ வா|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஊஷாதாஹமுகபாகாதௌ கண்டூஷமாஹ-ஊஷாதாஹாந்வித இதி| ஊஷா-க்ஷாரேணேவ| தாஹஃ-அக்நிநேவ| பாகாதயோ முக ஏவ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மாக்ஷிககண்டூஷதாரணஂ முகே வைஶத்யஂ-அபைச்சித்யஂ, ஜநயதி, முகவ்ரணாஂஶ்ச ஸந்ததாதி| ததா, தாஹஂ தஷ்ணாஂ ச ப்ரஶமயதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகபைச்சித்யாதௌ கண்டூஷமாஹ-வைஶத்யமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தாந்யாம்லஂ கண்டூஷ உபயுக்தஂ வதநவைரஸ்யஂ ததா மலஂ தௌர்கந்த்யஂ சாபநயதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகவைரஸ்யாதௌ கண்டூஷமாஹ-தாந்யாம்லமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ததேவ-காஞ்ஜிகஂ, அலவணஂ ஶீதஂ பரஂ-அதிஶயேந, ஆஸ்யஶோஷஹரம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகஶோஷே கண்டூஷமாஹ-ததேவேதி| தத்-தாந்யாம்லம்| அர்தாத் பூர்வஂ ச லவணோஷ்ணம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-க்ஷாரேண-ஸ்வர்ஜிகாதிநா, யுக்தஂ ஜலஂ கபஸ்ய சயமாஶு பிநத்தி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶ்லேஷ்மஸஞ்சயே கண்டூஷமாஹ-ஆஶ்விதி| க்ஷாராம்பு-க்ஷாரகாலநோதகம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கோஷ்ணபாநீயகண்டூஷைர்வதநலாகவஂ ஸம்பத்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முககௌரவே கண்டூஷமாஹ-ஸுகோஷ்ணோதககண்டூஷைரிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-வாதரஹிதே ரவிகராலோகே ஸ்தாநே| ஸ்கந்தௌ ச கந்தரா ச ஸ்கந்தகந்தரம்| பூர்வஂ கிந்நஂ பஶ்சாந்மதிதஂ ஸ்கந்தகந்தரஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா கண்டூஷமபிபந், ததா கிஞ்சிதுந்நதஂ முகஂ யஸ்ய ஸ ஏவஂவிதஃ ஸந், கண்டூஷஂ தாரயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷவிதிமாஹ-நிவாத இதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ.௩௧)-"ஸுகோபவிஷ்டஸ்தந்மநாஃ ஸ்விந்நமதிதகலகபோலலலாடதேஶோ வரமத்யாவராஂ க்ரமாத்வக்த்ரார்தபாகத்ரிபாகசதுர்பாகபூரணீஂ த்ரவமாத்ராஂ கல்கஂ வா கோலப்ரமாணம்| கவலே து பர்யாயேண கபோலௌ கண்டஂ ச ஸஞ்சாரயேத்| அயமேவ கவலகண்டூஷயோர்விஶேஷஃ| புநஶ்சாஸ்ய ஸ்வேதமர்தநாந்யாசரேத்| ஏவமுத்க்லிஷ்டகபோ வக்த்ரஂ ப்ரதிபத்யதே|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கபேந பூர்ணஂ கபபூர்ணமாஸ்யஂ யஸ்ய ஸ கபபூர்ணாஸ்யஃ, தஸ்ய பாவஃ கபபூர்ணாஸ்யதா,-கபபூர்ணமுகதா, யாவத்பவேத்| அதவா ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷி யஸ்ய ஸ ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷஃ, "பஹுவ்ரீஹௌ ஸக்த்யக்ஷ்ணோஃ" இதி ஷச்| தஸ்ய பாவஃ ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷதா யாவத்ஸ்யாத், தாவத்கண்டூஷாந் தாரயேத்| ஏவஂ கண்டூஷாஃ பஞ்ச ஸப்த வா தாரயிதவ்யாஃ, யாவத்ஸ்வாஸ்த்யஂ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷதாரணாவதிமாஹ-கபபூர்ணாஸ்யதேதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ. அ. ௩௧)-"பேஷஜஸ்யாநுபஹதிஃ கபேந| ஏவஂ த்ரீந் பஞ்ச ஸப்த வா கண்டூஷாந் தாரயேத்| யாவத்வா ஸம்யக்தூமபீதலிங்கோத்பத்திஃ| தஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யேந யோகஂ, ஜாட்யரஸாஜ்ஞாநாருசிப்ரஸேகோபலேபைரயோகஂ, முகஶோஷபாகக்லமாருசிஹதயத்ரவஸ்வரஸாதகர்ணநாதைரதியோகமுபலக்ஷயேத்| தேஷாஂ யதாஸ்வஂ ப்ரதிகுர்வீத|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முகே பூர்ணே ஸதி யஃ ஸஞ்சாரயிதுமஶக்யஃ ஸ்யாத் ஸ கண்டூஷ உச்யதே| அந்யதா-முகேऽபூர்ணே ஸதி யஃ ஸஞ்சாரயிதுஂ ஶக்யதே, ஸ கவல உச்யதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கண்டூஷகவலயோர்பேதமாஹ-அஸஞ்சார்ய இதி| அபூர்ணே-கிஞ்சிதூநே, ஸங்க்ரஹே ததைவோக்தத்வாத்| கவலோऽந்யதா-கபோலௌ கண்டஂ ச ஸஞ்சார்யஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-மந்யாதீநாஂ ரோகேண ஸம்பந்தஃ| ப்ரஸேகாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஆமயஶப்தஸ்ய கண்டேந ஸம்பந்தோ விவிதகண்டரோகஸூசநார்தஃ| மந்யாரோகாதயோ விஶேஷேண கவலதாரணேந ஸாத்யாஃ-சிகித்ஸ்யாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கவலஸ்ய விஷயமாஹ-மந்யாஶிர இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கல்காதிபேதேந ப்ரதிஸாரணஂ த்ரிதா ஸ்யாத்| கல்கோ-ஜலதிபிஷ்டஃ| மாக்ஷிகாதிநா யத்ரவீக்ரியதே த்ரவ்யஂ ஸா ரஸக்ரியா| சூர்ணஂ து-ப்ரதிதமேவ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ப்ரதிஸாரணமாஹ-கல்க இதி| ரஸக்ரியாஅவலேஹஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்-ப்ரதிஸாரணஂ, ஶ்லேஷ்மரோகேஷு கண்டூஷோக்தைரௌஷதைர்யோஜ்யம்| ஸாமாந்யோக்தாவபி கபயோகவிஷயத்வாத் ஶோதநகண்டூஷோக்தைரௌஷதைரிதி வேத்யம்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ப்ரதிஸாரணஸ்ய விஷயஂ த்ரவ்யாணி சாஹ-யுஞ்ஜ்யாதிதி| கண்டூஷவிஹிதைஃ-ஶோதநகண்டூஷோக்தைஃ| ப்ரதிஸாரணஂ-அங்குல்யா கர்ஷணம்| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ. ௩௧)-"ததபிஷ்யந்தாதிமந்தகலஶுண்டிகாதிஷு யுக்த்யா ப்ரயோஜ்யம்| அதிப்ரஸாரணாதூஷாஶோஷதாஹக்லேதஶோபாதயோ பவந்தி|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முகாலேபஸ்த்ரிப்ரகாரஃ, தோஷக்நோ விஷக்நோ வர்ணகரஶ்ச|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகாலேபபேதாநாஹ-முகாலேப இதி| தோஷக்நோ விஷக்நோ வர்ண்யஶ்சேதி த்ரிதா|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ ச-முகாலேபோ, வாதஶ்லேஷ்மண்யுஷ்ணோ ஹிதஃ| ஶேஷேஷு பித்தே விஷே (வர்ணே) ச, அதிஶயேந ஶிஶிரோ ஹிதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வாதக்நகபக்நாவுஷ்ணௌ கார்யாவித்யாஹ-ஸ இதி| பித்தக்நவிஷக்நவர்ண்யாஃ ஶீதாஃ கார்யா இத்யாஹ-ஶேஷேஷ்விதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-சதுர்பாகத்ரிபாகார்த்தாங்குலோந்நதிஃ| உந்நதிஃ-உத்ஸேதஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஹீநமத்யோத்தமபேதேந முகாலேபப்ரமாணமாஹ த்ரிப்ரமாண இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஸ்ய-முகாலேபஸ்ய, அஶுஷ்கஸ்ய ஸ்திதிஃ| ஶுஷ்கஸ்து முகாலேபஶ்சவிஂ-த்வசஂ, தூஷயதி| தஂ-முகாலேபஂ, ஆர்த்ரயித்வா-தீமயித்வா, அபஸாரயேத்| தஸ்யாந்தே-தஸ்மிந்நபநீதே, அப்யங்கஂ குர்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகாலேபாவதிமாஹ-அஶுஷ்கஸ்யேதி| முகாலேபாபநயமாஹ-தமார்த்ரயித்வேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முகாலேபீ ச திவாஸ்வப்நாதி வர்ஜயேத்| அஹஃஸ்வப்நாதிஸேவநாத் கண்டூத்வகூஶோஷபீநஸதஷ்ட்யுபகாதாதிபயஂ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகாலேபவர்ஜ்யாந்யாஹ-விவர்ஜயேதிதி| ஶுக்-ஶோகஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பீநஸாதௌ முகலேபோ ந யோஜ்யாஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பீநஸாதௌ முகாலேபஂ நிஷேததி-ந யோஜ்ய இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-ஸ ச-முகாலேபஃ, ஸுயோஜிதோ-விதிநா ஸேவிதஃ, அகாலபலிதாதீந் பராகரோதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-முகாலேபஸ்ய பலமாஹ-ஸ த்விதி| நீலிகாலிங்கநாஶோபத்ரவஃ|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கோலமஜ்ஜாதயோऽர்த்தஶ்லோகோக்தாஃ ஷட் முகாலேபாஃ ஷட்ஸு ஹேமாந்தாதிஷு துஷு ஸ்மதாஃ| முநீந்த்ரைரிதி ஶேஷஃ| தத்ர பதரமஜ்ஜாதயோ ஹேமந்தே, வ்யாக்ர்யாதயஃ ஶிஶிரே, தர்பமூலாதயோ வஸந்தே, குமுதாதயோ க்ரீஷ்மே, காலீயகாதயஃ ப்ராவஷி, தாலீஸாதயஃ ஶரதி, இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வர்ண்யஸ்ய முகாலேபஸ்ய து பேதேந த்ரவ்யாண்யாஹ-கோலமஜ்ஜேதி| ஶாபரஂ-லோத்ரம்| தந்துலாஃ-ஶாலீநாம்| காலீயகஂ-பீதசந்தநம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முகாலேபாப்யாஸவதாஂ நராணாஂ தர்ஶநஂ-தஷ்டிஃ, தடஂ ஸ்யாத்| முகஂ ச விகஸிதமிவ ததா கோமலஂ பத்மதுல்யஂ பவதி-ஜாயதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-வர்ண்யமுகாலேபஶீலநஸ்ய பலமாஹ-முகாலேபநஶீலாநாமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அப்யங்காதிபேதாத் சதுர்தா ஶிரஸி தைலஂ ஸ்யாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மூர்த்ததைலபேதாநாஹ-அப்யங்கேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தச்சோத்தரோத்தரஂ பஹுகுணஂ வித்யாத்| அப்யங்காத் ஸேகோ பஹுகுணாஃ, ததோऽபி பிசுஃ, தஸ்மாதபி பஸ்திஃ, இதி க்ரமேண|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அப்யங்காதீநாஂ தாரதம்யமாஹ-பஹுகுணமிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தத்ர-தேஷு மத்யே, ரௌக்ஷ்யாதீஷ்வப்யங்கஃ ப்ரயோஜ்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-அப்யங்கஸ்ய விஷயமாஹ-தத்ராப்யங்க இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-அரூஂஷிகாதிஷு பரிஷேகஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஸேகஸ்ய விஷயமாஹ-அருஂபிகேதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கேஶஶாதாதிஷு பிசுஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பிசோர்விஷயமாஹ-பிசுரிதி| ஶாதஃ-ஸதநம்| தூபநஂ-தூமோத்கம இவ| பிசுஃ-ஸ்நேஹார்த்ரபிசுதாரணம்|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-பஸ்திஃ புநஃ ப்ரஸுப்த்யாதௌ யோஜ்யஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஸ்தேர்விஷயமாஹ-பஸ்திரிதி| ப்ரஸுப்திஃ-ஸ்பர்ஶாஜ்ஞாநம்| ஜாகரோ-நித்ராநாஶஃ| தாருணே-தீவ்ரே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஸ்ய-ஶிரோபஸ்தேர்விதாநமுச்யதே| நிஷண்ணஸ்ய-உபவிஷ்டஸ்ய நரஸ்ய| க்வ ? பீடே ஜாநுதுல்யே, ததா மதௌ-அகடிநே| கிம்பூதஸ்ய நரஸ்ய ? ஶுத்தோ-வமநாதிநா, அக்தஃ-தைலாதிநா, கிந்நஃ-கேதேந, தேஹோ யஸ்ய தஸ்ய ஶுத்தாக்தகிந்நதேஹஸ்ய| கதா ? திநாந்தே,-அபராஹ்நே விபாவர்யாஂ வா| சர்மபட்டஂ-கவ்யஂ மாஹிஷஂ வா, ததா த்வாதஶாங்குலவிஸ்தீர்ணஂ, ததா ஶிரஸ்துல்யஂ, ததாऽऽகர்ணஂ-யாவத், பந்தநஸ்தாநஂ யஸ்ய, ததேவஂவிதஂ சர்மபட்டஂ சைலவேணிகயா ஸஂயம்ய மாஷகல்கேந லேபயேத்| கதா ? லலாடே வஸ்த்ரவேஷ்டிதே| ஸங்க்ரஹே தூக்தம் (ஸூ.அ.௩௧)-"அத ஶுத்ததநோஃ ஸாயஂ ராத்ரௌ வா நிவாதஸ்தஸ்ய ஸ்வப்யக்தகிந்நஸ்ய ஸோபாஶ்ரயாஸநோபவிஷ்டஸ்ய கேஶாந்தே ஶ்லக்ஷ்ணஂ த்ர்யங்குலஂ மாஷபிஷ்டேந ஸுஸூக்ஷ்மேண ஸத்யஃ ஸுகாம்புநா மதிதேநோபயதஃ ப்ரதிக்தஂ வஸ்த்ரபட்டஂ பத்நீயாத்| ததஸ்தஸ்யோபரி ஸந்தாய பஸ்திமாகர்ணஂ பஸ்திமூலஂ ச தடமவலீகஂ ஸமஂ சைலவேணிகயா பத்த்வா புநர்மாஷபிஷ்டேநாபரிஸ்த்ராவி கத்வா யதாவ்யாதிதோஷதூஷ்யஹிதஂ ஸித்தமந்யதமஂ ஸ்நேஹஂ ஸுகோஷ்ணமாஸேசயேத்|" இதி| தத ஏவஂ கதே ஸதி வ்யாதிவஶேந பக்வஂ ஸ்நேஹஂ கோஷ்ணமுபரிச்சித்ரேணாவஸேசயேத்| கேஶபூமேருபரிஷ்டாதங்குலஂ யாவத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-ஶிரோபஸ்திவிதிமாஹ-விதிஸ்தஸ்யேதி| லலாடஶப்தேந கேஶரஹிதஃ ப்ரதேஶஃ, தஸ்மிந் வஸ்த்ரவேஷ்டிதே| ஆகர்ணஂ-கர்ணாததோ ந வேஷ்டயேதித்யர்தஃ, ஆபந்தநஸ்தாநஂ-யாவதி ப்ரதேஶே பஸ்தேர்பந்தநஂ தாவந்தஂ ப்ரதேஶஂ வேஷ்டயேத்| ஶிரஃஸமஂ-ஶிரஃபரிதிமித்யர்தஃ| வேஷ்டநவஸ்த்ரமப்யுபயதோ மாஷகல்கேந லேபயேத்| உக்தஂ ஹி ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ. ௩௧)-"கேஶாந்தேஶ்லக்ஷ்ணஂ த்ர்யங்குலஂ ஸுபூக்ஷ்மேண மாஷபிஷ்டேந ஸத்யஃ ஸுகாம்புமதிதேநோபயதஃ ப்ரதிக்தஂ வஸ்த்ரபட்டஂ பத்நீயாத்|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஂ ச-ஸ்நேஹ, யாவத்வக்த்ரநாஸிகாஸ்ருதிஃ ஸ்யாத்தாவத்தாரயேத்| சல ஆதிர்யேஷாஂ தே சலாதயஃ, தேஷு யதாஸங்ஹ்க்யஂ தஶாஷ்டௌ ஷட் மாத்ராஸஹஸ்ராணி யாவத்ஸ்நேஹஂ தாரயேத்| வாதே தஶ மாத்ராஸஹஸ்ராணி, பித்தேऽஷ்டௌ மாத்ராஸஹஸ்ராணி, கபே ஷண்மாத்ராஸஹஸ்ராணீத்யர்தஃ| அருஜே து-ஸ்வஸ்தவதே, ஏகஂ மாத்ராஸஹஸ்ரஂ தாரயேத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஸ்திதாரணாவதிமாஹ-தாரயேதிதி| அருஜேத்வேகஂ மாத்ராஸஹஸ்ரம்| மாத்ராமாநஂ க்லேதாஸம்பவே| க்லேதே த்வர்வாகபி நிவர்ததே|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-முக்தஸ்நேஹஸ்ய-அபநீதஶிரோபஸ்தேஃ, ஸ்கந்தஶிரோக்ரீவாதி மர்தயேத்| ஸ்நேஹபஸ்திர்ஹி ஸ்நேஹஶப்தேநாத்ர கஹ்யதே| ததஃ "உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத் " இத்யாதிகமாசரேத்| தத்ர ஹ்யவோசத் (ஹ.ஸூ.அ.௧௬|௨௮)-"ஸர்வகர்மஸ்வயஂ ப்ராயோ வ்யாதிக்ஷீணேஷு ச க்ரமஃ|" இதி|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஸ்த்யந்தே கத்யமாஹ-ஸ்கந்தாதீதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தஸ்ய ச-ஸ்நேஹபஸ்தேஃ, பரமஃ ஸேகஃ ஸப்த திநாநி| தஸ்மாத்த்ரீணி பஞ்ச ஸப்த வாऽஹாநி கார்யஃ ஶிரோபஸ்திரித்யவதிஷ்டதே|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-பஸ்த்யாவத்த்யவதிமாஹ-பரமமிதி| ஸங்க்ரஹே து (ஸூ.அ. ௩௧)-"உஷ்ணாம்புநா ஸ்நாதஂ ச யதார்ஹஂ போஜயேத்| ஸ்நேஹோக்தஂ சாஸ்யாசாரமாதிஶேத்| ஏவஂ த்ரீணி பஞ்ச ஸப்த வா திநாநி யோஜயேதிதி|" ததா (ஸஂ.ஸூ.அ. ௩௧)-"ஸாபாஶ்ரயஂ பீடஂ, ஸாயஂ ராத்ரிர்வா காலஃ, வேதநோபஶமோ வாऽவதிஃ|" இதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கர்ணே பூரணஂ தாரயேத்| கிஂ குர்வந் ? கர்ணமூலஂ விமர்தயந்| கியந்தஂ காலம் ? யாவத்பீடாயா மார்தவஂ பவேத்| ஸ்வஸ்தவதே து மாத்ராஶதஂ யாவத்பிபயாத்|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-கர்ணபூரணே விதிஂ மாநஂ சாஹ-தாரயேதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-தக்ஷிணஂ ஹஸ்தாக்ரஂ கர்த யாவத் தக்ஷிணஂ ஜாநுமண்டலஂ பர்யேதி-பரிவர்ததே| தக்ஷிணஶப்தோऽத்ர காகாக்ஷிகோலகந்யாயேந த்வயோரபி யுஜ்யதே| கியத்காலேந ? இத்யாஹ-நிமேஷோந்மேஷமாத்ரேண ஸமஂ,-ந து விஶ்ரம்ய| ஸா மாத்ரா ஸ்மதேதி| முநிபிரிதி ஶேஷஃ|

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மாத்ராலக்ஷணமாஹ-யாவதிதி|

ஸர்வாங்கஸுந்தரீ வ்யாக்யா ( கத)

ஸ௦-கசாநாஂ ஸதநாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| பரிபுடநஂ-கசாநாமேவ, ப்ரகதத்வாத்| ஶிரஸோ மருதாமயாஂஶ்ச ஹந்தி| இந்த்ரியாணாஂ-சக்ஷுராதீநாஂ, ப்ரஸாதஂ ஜநயதி| ததா, ஸ்வராதிபலஂ ச மூர்த்ததைலஂ ஜநயதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிடயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே கண்டூஷாதிவிதிர்நாம த்வாவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௨||

ஆயுர்வேதரஸாயநம் வ்யாக்யா ( கத)

ஆ௦ ர௦-மூர்த்ததைலஶீலநஸ்ய பலமாஹ-கசஸதநேதி| இதி ஹேமாத்ரிடீகாயாமாயுர்வேதரஸாயநே| கண்டூஷாதிப்ரகரணஂ ஸாமஸ்த்யேந நிரூபிதம்|| ௨௨||