೨೨. ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿರಧ್ಯಾಯಃ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಇದಾನೀಂ ಧೂಮಪಾನಾದನನ್ತರಂ ಗಣ್ಡೂಷವಿಧಿರೇವ ಯುಕ್ತಃ| ತದರ್ಥಮಾಹ

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗಣ್ಡೂಷಾದಯೋ ವಿಧೀಯನ್ತೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಕವಲಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ-ಅಥೇತಿ| ಗಣ್ಡೂಷಾದೀನಿ-ಗಣ್ಡೂಷಕವಲಪ್ರತಿಸಾರಣಮುಖಾಲೇಪಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಕರ್ಣಪೂರಣಾನಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭೇದೇನ ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರಕಾರಾಃ-ಭೇದಾಃ, ಯಸ್ಯ ಸ ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರೋ ಗಣ್ಡೂಷೋ ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಭೇದಾನಾಹ-ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಗಣ್ಡೂಷೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಪವನಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸು ತ್ರಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಯೋ ಗಣ್ಡೂಷಾ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ತತ್ರ ವಾತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಗಣ್ಡೂಷಃ, ಪಿತ್ತೇ ಶಮನಃ, ಕಫೇ ಶೋಧನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ತ್ಯೋ-ರೋಪಣಾಖ್ಯೋ ವ್ರಣಘ್ನೋ-ವ್ರಣಸಾಧನ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಾಣಾಂ ಭೇದೇನ ವಿಷಯಮಾಹ-ತ್ರಯಸ್ತತ್ರೇತಿ| ಅನ್ತ್ಯೋ-ರೋಪಣಃ| ವ್ರಣಘ್ನೋ-ಮುಖರೋಗಘ್ನಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦- ಅತ್ರ-ಏಷು ಗಣ್ಡೂಷೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಧುರಾದಿಸಾಧಿತೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತ್ರೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶಮನಸ್ತಿಕ್ತಾದಿಭಿರೌಷಧೈಃ-ಪಟೋಲಾರಿಷ್ಟಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಮಧುಕಕ್ವಾಥಶರ್ಕರೋದಕಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಭಿಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಮನಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಸಂಶಮನ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಶೋಧನೋ ಗಣ್ಡೂಷಸ್ತಿಕ್ತಕಟ್ವಮ್ಲಾದಿಭಿರೌಷಧೈರ್ಭವತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶೋಧನಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಶೋಧನ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ರೋಪಣಸ್ತು ಗಣ್ಡೂಷಃ ಕಷಾಯತಿಕ್ತಕೈಃ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ರೋಪಣಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ರೋಪಣಃ ಪುನರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷು ಗಣ್ಡೂಷೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಸ್ನೇಹಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕೈರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಯುಕ್ತಂ ವಿಪಕ್ವಂ ವಾ, ಯಥಾಸ್ಪರ್ಶಂ-ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ವಾ, ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಾರ್ಥಂ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತಿ| ಸ್ನೇಹಾದೀನಿ ನವ ಯೋಗ್ಯತಾನುಸಾರೇಣ ಯಥಾಸ್ವಂ ಕಲ್ಕೈಃ ಸಂಯೋಜ್ಯ ವಿಪಾಚ್ಯ ವಾ ಶೀತಾನ್ಯುಷ್ಣಾನಿ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ.ಅ. ೩೧)-"ತತ್ರ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣೈರೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧೋ ಯುಕ್ತೋ ವಾ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ ಸ್ನೇಹೋ ಮಾಂಸರಸಸ್ತಿಲಕಲ್ಕೋದಕಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಸ್ನೇಹಿಕಃ| ತಿಕ್ತಕಷಾಯಮಧುರಶೀತೈಃ ಪಟೋಲಾರಿಷ್ಟಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಮಾಲತೀಪಲ್ಲವೋತ್ಪಲಮಧುಕಕ್ವಾಥಸಿತೋದಕ ಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಘೃತಾದಿಭಿಃ ಶಮನಃ| ಕಠ್ವಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣೈಃ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ ಶುಕ್ತಮದ್ಯಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮೂತ್ರಾನ್ಯತಮಕಲ್ಕಿತಾಲೋಡಿತೈಃ ಶೋಧನಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದನ್ತಹರ್ಷಾದೌ ಕವೋಷ್ಣಮಥವಾ ಶೀತಂ ದೋಷವಶಾತ್ ತಿಲಕಲ್ಕೋದಕಂ ಹಿತಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ದನ್ತಹರ್ಷಾದೌ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ದನ್ತಹರ್ಷ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣೇ ನಿತ್ಯಂ ತೈಲಂ ಮಾಂಸರಸೋ ವಾ ಹಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸ್ವಸ್ಥೇ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ನಿತ್ಯಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಊಷಾದಿಯುಕ್ತೇ ಪಾಕೇ ಕ್ಷತೇ ಚಾಗನ್ತುಜೇ, ತಥಾ ವಿಷೇ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ದಗ್ಧೇ ಚ, ಸರ್ಪಿರ್ಗಣ್ಡೂಷೇ ಹಿತಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಊಷಾದಾಹಮುಖಪಾಕಾದೌ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ಊಷಾದಾಹಾನ್ವಿತ ಇತಿ| ಊಷಾ-ಕ್ಷಾರೇಣೇವ| ದಾಹಃ-ಅಗ್ನಿನೇವ| ಪಾಕಾದಯೋ ಮುಖ ಏವ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮಾಕ್ಷಿಕಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಂ ಮುಖೇ ವೈಶದ್ಯಂ-ಅಪೈಚ್ಛಿತ್ಯಂ, ಜನಯತಿ, ಮುಖವ್ರಣಾಂಶ್ಚ ಸನ್ದಧಾತಿ| ತಥಾ, ದಾಹಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಚ ಪ್ರಶಮಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಪೈಚ್ಛಿತ್ಯಾದೌ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ವೈಶದ್ಯಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಗಣ್ಡೂಷ ಉಪಯುಕ್ತಂ ವದನವೈರಸ್ಯಂ ತಥಾ ಮಲಂ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಚಾಪನಯತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖವೈರಸ್ಯಾದೌ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತದೇವ-ಕಾಞ್ಜಿಕಂ, ಅಲವಣಂ ಶೀತಂ ಪರಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಆಸ್ಯಶೋಷಹರಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಶೋಷೇ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ತದೇವೇತಿ| ತತ್-ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮ್| ಅರ್ಥಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಚ ಲವಣೋಷ್ಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕ್ಷಾರೇಣ-ಸ್ವರ್ಜಿಕಾದಿನಾ, ಯುಕ್ತಂ ಜಲಂ ಕಫಸ್ಯ ಚಯಮಾಶು ಭಿನತ್ತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಞ್ಚಯೇ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ಆಶ್ವಿತಿ| ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬು-ಕ್ಷಾರಗಾಲನೋದಕಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೋಷ್ಣಪಾನೀಯಗಣ್ಡೂಷೈರ್ವದನಲಾಘವಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಗೌರವೇ ಗಣ್ಡೂಷಮಾಹ-ಸುಖೋಷ್ಣೋದಕಗಣ್ಡೂಷೈರಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ವಾತರಹಿತೇ ರವಿಕರಾಲೋಕೇ ಸ್ಥಾನೇ| ಸ್ಕನ್ಧೌ ಚ ಕನ್ಧರಾ ಚ ಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಮ್| ಪೂರ್ವಂ ಖಿನ್ನಂ ಪಶ್ಚಾನ್ಮೃದಿತಂ ಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ ಗಣ್ಡೂಷಮಪಿಬನ್, ತಥಾ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಂವಿಧಃ ಸನ್, ಗಣ್ಡೂಷಂ ಧಾರಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷವಿಧಿಮಾಹ-ನಿವಾತ ಇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ.೩೧)-"ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ತನ್ಮನಾಃ ಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಗಲಕಪೋಲಲಲಾಟದೇಶೋ ವರಮಧ್ಯಾವರಾಂ ಕ್ರಮಾದ್ವಕ್ತ್ರಾರ್ಧಭಾಗತ್ರಿಭಾಗಚತುರ್ಭಾಗಪೂರಣೀಂ ದ್ರವಮಾತ್ರಾಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಕವಲೇ ತು ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಕಪೋಲೌ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್| ಅಯಮೇವ ಕವಲಗಣ್ಡೂಷಯೋರ್ವಿಶೇಷಃ| ಪುನಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸ್ವೇದಮರ್ದನಾನ್ಯಾಚರೇತ್| ಏವಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫೋ ವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಫೇನ ಪೂರ್ಣಂ ಕಫಪೂರ್ಣಮಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಕಫಪೂರ್ಣಾಸ್ಯಃ, ತಸ್ಯ ಭಾವಃ ಕಫಪೂರ್ಣಾಸ್ಯತಾ,-ಕಫಪೂರ್ಣಮುಖತಾ, ಯಾವದ್ಭವೇತ್| ಅಥವಾ ಸ್ರವದ್ಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಿ ಯಸ್ಯ ಸ ಸ್ರವದ್ಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಃ, "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಕ್ಥ್ಯಕ್ಷ್ಣೋಃ" ಇತಿ ಷಚ್| ತಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸ್ರವದ್ಘ್ರಾಣಾಕ್ಷತಾ ಯಾವತ್ಸ್ಯಾತ್, ತಾವದ್ಗಣ್ಡೂಷಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಏವಂ ಗಣ್ಡೂಷಾಃ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ಧಾರಯಿತವ್ಯಾಃ, ಯಾವತ್ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಾವಧಿಮಾಹ-ಕಫಪೂರ್ಣಾಸ್ಯತೇತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ. ಅ. ೩೧)-"ಭೇಷಜಸ್ಯಾನುಪಹತಿಃ ಕಫೇನ| ಏವಂ ತ್ರೀನ್ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ಗಣ್ಡೂಷಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಯಾವದ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ಧೂಮಪೀತಲಿಙ್ಗೋತ್ಪತ್ತಿಃ| ತಸ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೇನ ಯೋಗಂ, ಜಾಡ್ಯರಸಾಜ್ಞಾನಾರುಚಿಪ್ರಸೇಕೋಪಲೇಪೈರಯೋಗಂ, ಮುಖಶೋಷಪಾಕಕ್ಲಮಾರುಚಿಹೃದಯದ್ರವಸ್ವರಸಾದಕರ್ಣನಾದೈರತಿಯೋಗಮುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ತೇಷಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖೇ ಪೂರ್ಣೇ ಸತಿ ಯಃ ಸಞ್ಚಾರಯಿತುಮಶಕ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ ಗಣ್ಡೂಷ ಉಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಥಾ-ಮುಖೇಽಪೂರ್ಣೇ ಸತಿ ಯಃ ಸಞ್ಚಾರಯಿತುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ಸ ಕವಲ ಉಚ್ಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಗಣ್ಡೂಷಕವಲಯೋರ್ಭೇದಮಾಹ-ಅಸಞ್ಚಾರ್ಯ ಇತಿ| ಅಪೂರ್ಣೇ-ಕಿಞ್ಚಿದೂನೇ, ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತಥೈವೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಕವಲೋಽನ್ಯಥಾ-ಕಪೋಲೌ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಸಞ್ಚಾರ್ಯಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮನ್ಯಾದೀನಾಂ ರೋಗೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪ್ರಸೇಕಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಆಮಯಶಬ್ದಸ್ಯ ಕಣ್ಠೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಿವಿಧಕಣ್ಠರೋಗಸೂಚನಾರ್ಥಃ| ಮನ್ಯಾರೋಗಾದಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಕವಲಧಾರಣೇನ ಸಾಧ್ಯಾಃ-ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕವಲಸ್ಯ ವಿಷಯಮಾಹ-ಮನ್ಯಾಶಿರ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಲ್ಕಾದಿಭೇದೇನ ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ತ್ರಿಧಾ ಸ್ಯಾತ್| ಕಲ್ಕೋ-ಜಲದಿಪಿಷ್ಟಃ| ಮಾಕ್ಷಿಕಾದಿನಾ ಯದ್ರವೀಕ್ರಿಯತೇ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ| ಚೂರ್ಣಂ ತು-ಪ್ರಥಿತಮೇವ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪ್ರತಿಸಾರಣಮಾಹ-ಕಲ್ಕ ಇತಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾಅವಲೇಹಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್-ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ, ಶ್ಲೇಷ್ಮರೋಗೇಷು ಗಣ್ಡೂಷೋಕ್ತೈರೌಷಧೈರ್ಯೋಜ್ಯಮ್| ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪಿ ಕಫಯೋಗವಿಷಯತ್ವಾತ್ ಶೋಧನಗಣ್ಡೂಷೋಕ್ತೈರೌಷಧೈರಿತಿ ವೇದ್ಯಮ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪ್ರತಿಸಾರಣಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚಾಹ-ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತಿ| ಗಣ್ಡೂಷವಿಹಿತೈಃ-ಶೋಧನಗಣ್ಡೂಷೋಕ್ತೈಃ| ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ-ಅಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಘರ್ಷಣಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೧)-"ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾದಿಷು ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತಿಪ್ರಸಾರಣಾದೂಷಾಶೋಷದಾಹಕ್ಲೇದಶೋಫಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖಾಲೇಪಸ್ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಃ, ದೋಷಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನೋ ವರ್ಣಕರಶ್ಚ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಾಲೇಪಭೇದಾನಾಹ-ಮುಖಾಲೇಪ ಇತಿ| ದೋಷಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನೋ ವರ್ಣ್ಯಶ್ಚೇತಿ ತ್ರಿಧಾ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ ಚ-ಮುಖಾಲೇಪೋ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯುಷ್ಣೋ ಹಿತಃ| ಶೇಷೇಷು ಪಿತ್ತೇ ವಿಷೇ (ವರ್ಣೇ) ಚ, ಅತಿಶಯೇನ ಶಿಶಿರೋ ಹಿತಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವಾತಘ್ನಕಫಘ್ನಾವುಷ್ಣೌ ಕಾರ್ಯಾವಿತ್ಯಾಹ-ಸ ಇತಿ| ಪಿತ್ತಘ್ನವಿಷಘ್ನವರ್ಣ್ಯಾಃ ಶೀತಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಶೇಷೇಷ್ವಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಚತುರ್ಭಾಗತ್ರಿಭಾಗಾರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲೋನ್ನತಿಃ| ಉನ್ನತಿಃ-ಉತ್ಸೇಧಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮಭೇದೇನ ಮುಖಾಲೇಪಪ್ರಮಾಣಮಾಹ ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಸ್ಯ-ಮುಖಾಲೇಪಸ್ಯ, ಅಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಶುಷ್ಕಸ್ತು ಮುಖಾಲೇಪಶ್ಛವಿಂ-ತ್ವಚಂ, ದೂಷಯತಿ| ತಂ-ಮುಖಾಲೇಪಂ, ಆರ್ದ್ರಯಿತ್ವಾ-ತೀಮಯಿತ್ವಾ, ಅಪಸಾರಯೇತ್| ತಸ್ಯಾನ್ತೇ-ತಸ್ಮಿನ್ನಪನೀತೇ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಾಲೇಪಾವಧಿಮಾಹ-ಅಶುಷ್ಕಸ್ಯೇತಿ| ಮುಖಾಲೇಪಾಪನಯಮಾಹ-ತಮಾರ್ದ್ರಯಿತ್ವೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖಾಲೇಪೀ ಚ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅಹಃಸ್ವಪ್ನಾದಿಸೇವನಾತ್ ಕಣ್ಡೂತ್ವಕೂಶೋಷಪೀನಸದೃಷ್ಟ್ಯುಪಘಾತಾದಿಭಯಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಾಲೇಪವರ್ಜ್ಯಾನ್ಯಾಹ-ವಿವರ್ಜಯೇದಿತಿ| ಶುಕ್-ಶೋಕಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಪೀನಸಾದೌ ಮುಖಲೇಪೋ ನ ಯೋಜ್ಯಾಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪೀನಸಾದೌ ಮುಖಾಲೇಪಂ ನಿಷೇಧತಿ-ನ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಸ ಚ-ಮುಖಾಲೇಪಃ, ಸುಯೋಜಿತೋ-ವಿಧಿನಾ ಸೇವಿತಃ, ಅಕಾಲಪಲಿತಾದೀನ್ ಪರಾಕರೋತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮುಖಾಲೇಪಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ-ಸ ತ್ವಿತಿ| ನೀಲಿಕಾಲಿಙ್ಗನಾಶೋಪದ್ರವಃ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೋಲಮಜ್ಜಾದಯೋಽರ್ದ್ಧಶ್ಲೋಕೋಕ್ತಾಃ ಷಟ್ ಮುಖಾಲೇಪಾಃ ಷಟ್ಸು ಹೇಮಾನ್ತಾದಿಷು ೠತುಷು ಸ್ಮೃತಾಃ| ಮುನೀನ್ದ್ರೈರಿತಿ ಶೇಷಃ| ತತ್ರ ಬದರಮಜ್ಜಾದಯೋ ಹೇಮನ್ತೇ, ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಯಃ ಶಿಶಿರೇ, ದರ್ಭಮೂಲಾದಯೋ ವಸನ್ತೇ, ಕುಮುದಾದಯೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ, ಕಾಲೀಯಕಾದಯಃ ಪ್ರಾವೃಷಿ, ತಾಲೀಸಾದಯಃ ಶರದಿ, ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಮುಖಾಲೇಪಸ್ಯ ತು ಭೇದೇನ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ-ಕೋಲಮಜ್ಜೇತಿ| ಶಾಬರಂ-ಲೋಧ್ರಮ್| ತನ್ದುಲಾಃ-ಶಾಲೀನಾಮ್| ಕಾಲೀಯಕಂ-ಪೀತಚನ್ದನಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಖಾಲೇಪಾಭ್ಯಾಸವತಾಂ ನರಾಣಾಂ ದರ್ಶನಂ-ದೃಷ್ಟಿಃ, ದೃಢಂ ಸ್ಯಾತ್| ಮುಖಂ ಚ ವಿಕಸಿತಮಿವ ತಥಾ ಕೋಮಲಂ ಪದ್ಮತುಲ್ಯಂ ಭವತಿ-ಜಾಯತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ವರ್ಣ್ಯಮುಖಾಲೇಪಶೀಲನಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ-ಮುಖಾಲೇಪನಶೀಲಾನಾಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಭೇದಾತ್ ಚತುರ್ಧಾ ಶಿರಸಿ ತೈಲಂ ಸ್ಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಭೇದಾನಾಹ-ಅಭ್ಯಙ್ಗೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಂ ಬಹುಗುಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಅಭ್ಯಙ್ಘಾತ್ ಸೇಕೋ ಬಹುಗುಣಾಃ, ತತೋಽಪಿ ಪಿಚುಃ, ತಸ್ಮಾದಪಿ ಬಸ್ತಿಃ, ಇತಿ ಕ್ರಮೇಣ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನಾಂ ತಾರತಮ್ಯಮಾಹ-ಬಹುಗುಣಮಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾದೀಷ್ವಭ್ಯಙ್ಗಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ಯ ವಿಷಯಮಾಹ-ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗ ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಅರೂಂಷಿಕಾದಿಷು ಪರಿಷೇಕಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಸೇಕಸ್ಯ ವಿಷಯಮಾಹ-ಅರುಂಪಿಕೇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕೇಶಶಾತಾದಿಷು ಪಿಚುಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಪಿಚೋರ್ವಿಷಯಮಾಹ-ಪಿಚುರಿತಿ| ಶಾತಃ-ಸದನಮ್| ಧೂಪನಂ-ಧೂಮೋದ್ಗಮ ಇವ| ಪಿಚುಃ-ಸ್ನೇಹಾರ್ದ್ರಪಿಚುಧಾರಣಮ್|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಬಸ್ತಿಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸುಪ್ತ್ಯಾದೌ ಯೋಜ್ಯಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಬಸ್ತೇರ್ವಿಷಯಮಾಹ-ಬಸ್ತಿರಿತಿ| ಪ್ರಸುಪ್ತಿಃ-ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮ್| ಜಾಗರೋ-ನಿದ್ರಾನಾಶಃ| ದಾರುಣೇ-ತೀವ್ರೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಸ್ಯ-ಶಿರೋಬಸ್ತೇರ್ವಿಧಾನಮುಚ್ಯತೇ| ನಿಷಣ್ಣಸ್ಯ-ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ನರಸ್ಯ| ಕ್ವ ? ಪೀಠೇ ಜಾನುತುಲ್ಯೇ, ತಥಾ ಮೃದೌ-ಅಕಠಿನೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ? ಶುದ್ಧೋ-ವಮನಾದಿನಾ, ಅಕ್ತಃ-ತೈಲಾದಿನಾ, ಖಿನ್ನಃ-ಖೇದೇನ, ದೇಹೋ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಶುದ್ಧಾಕ್ತಖಿನ್ನದೇಹಸ್ಯ| ಕದಾ ? ದಿನಾನ್ತೇ,-ಅಪರಾಹ್ನೇ ವಿಭಾವರ್ಯಾಂ ವಾ| ಚರ್ಮಪಟ್ಟಂ-ಗವ್ಯಂ ಮಾಹಿಷಂ ವಾ, ತಥಾ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ, ತಥಾ ಶಿರಸ್ತುಲ್ಯಂ, ತಥಾಽಽಕರ್ಣಂ-ಯಾವತ್, ಬನ್ಧನಸ್ಥಾನಂ ಯಸ್ಯ, ತದೇವಂವಿಧಂ ಚರ್ಮಪಟ್ಟಂ ಚೈಲವೇಣಿಕಯಾ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಾಷಕಲ್ಕೇನ ಲೇಪಯೇತ್| ಕದಾ ? ಲಲಾಟೇ ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟಿತೇ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಸೂ.ಅ.೩೧)-"ಅಥ ಶುದ್ಧತನೋಃ ಸಾಯಂ ರಾತ್ರೌ ವಾ ನಿವಾತಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಖಿನ್ನಸ್ಯ ಸೋಪಾಶ್ರಯಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕೇಶಾನ್ತೇ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಮಾಷಪಿಷ್ಟೇನ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ಸದ್ಯಃ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಮೃದಿತೇನೋಭಯತಃ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತಸ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಸನ್ಧಾಯ ಬಸ್ತಿಮಾಕರ್ಣಂ ಬಸ್ತಿಮೂಲಂ ಚ ದೃಢಮವಲೀಕಂ ಸಮಂ ಚೈಲವೇಣಿಕಯಾ ಬದ್ಧ್ವಾ ಪುನರ್ಮಾಷಪಿಷ್ಟೇನಾಪರಿಸ್ತ್ರಾವಿ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿದೋಷದೂಷ್ಯಹಿತಂ ಸಿದ್ಧಮನ್ಯತಮಂ ಸ್ನೇಹಂ ಸುಖೋಷ್ಣಮಾಸೇಚಯೇತ್|" ಇತಿ| ತತ ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ ವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ಪಕ್ವಂ ಸ್ನೇಹಂ ಕೋಷ್ಣಮುಪರಿಚ್ಚಿದ್ರೇಣಾವಸೇಚಯೇತ್| ಕೇಶಭೂಮೇರುಪರಿಷ್ಟಾದಙ್ಗುಲಂ ಯಾವತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಶಿರೋಬಸ್ತಿವಿಧಿಮಾಹ-ವಿಧಿಸ್ತಸ್ಯೇತಿ| ಲಲಾಟಶಬ್ದೇನ ಕೇಶರಹಿತಃ ಪ್ರದೇಶಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟಿತೇ| ಆಕರ್ಣಂ-ಕರ್ಣಾದಧೋ ನ ವೇಷ್ಟಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಆಬನ್ಧನಸ್ಥಾನಂ-ಯಾವತಿ ಪ್ರದೇಶೇ ಬಸ್ತೇರ್ಬನ್ಧನಂ ತಾವನ್ತಂ ಪ್ರದೇಶಂ ವೇಷ್ಟಯೇತ್| ಶಿರಃಸಮಂ-ಶಿರಃಪರಿಧಿಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವೇಷ್ಟನವಸ್ತ್ರಮಪ್ಯುಭಯತೋ ಮಾಷಕಲ್ಕೇನ ಲೇಪಯೇತ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಸೂ.ಅ. ೩೧)-"ಕೇಶಾನ್ತೇಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸುಪೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ಮಾಷಪಿಷ್ಟೇನ ಸದ್ಯಃ ಸುಖಾಮ್ಬುಮೃದಿತೇನೋಭಯತಃ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಂ ಚ-ಸ್ನೇಹ, ಯಾವದ್ವಕ್ತ್ರನಾಸಿಕಾಸ್ರುತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾವದ್ಧಾರಯೇತ್| ಚಲ ಆದಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಚಲಾದಯಃ, ತೇಷು ಯಥಾಸಙ್ಹ್ಖ್ಯಂ ದಶಾಷ್ಟೌ ಷಟ್ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಾವತ್ಸ್ನೇಹಂ ಧಾರಯೇತ್| ವಾತೇ ದಶ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣಿ, ಪಿತ್ತೇಽಷ್ಟೌ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣಿ, ಕಫೇ ಷಣ್ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅರುಜೇ ತು-ಸ್ವಸ್ಥವೃತೇ, ಏಕಂ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಂ ಧಾರಯೇತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಬಸ್ತಿಧಾರಣಾವಧಿಮಾಹ-ಧಾರಯೇದಿತಿ| ಅರುಜೇತ್ವೇಕಂ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಮ್| ಮಾತ್ರಾಮಾನಂ ಕ್ಲೇದಾಸಮ್ಭವೇ| ಕ್ಲೇದೇ ತ್ವರ್ವಾಗಪಿ ನಿವರ್ತತೇ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಮುಕ್ತಸ್ನೇಹಸ್ಯ-ಅಪನೀತಶಿರೋಬಸ್ತೇಃ, ಸ್ಕನ್ಧಶಿರೋಗ್ರೀವಾದಿ ಮರ್ದಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿರ್ಹಿ ಸ್ನೇಹಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತತಃ "ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್ " ಇತ್ಯಾದಿಕಮಾಚರೇತ್| ತತ್ರ ಹ್ಯವೋಚತ್ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೬|೨೮)-"ಸರ್ವಕರ್ಮಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷೀಣೇಷು ಚ ಕ್ರಮಃ|" ಇತಿ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಬಸ್ತ್ಯನ್ತೇ ಕೃತ್ಯಮಾಹ-ಸ್ಕನ್ಧಾದೀತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ತಸ್ಯ ಚ-ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೇಃ, ಪರಮಃ ಸೇಕಃ ಸಪ್ತ ದಿನಾನಿ| ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೀಣಿ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾಽಹಾನಿ ಕಾರ್ಯಃ ಶಿರೋಬಸ್ತಿರಿತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಬಸ್ತ್ಯಾವೃತ್ತ್ಯವಧಿಮಾಹ-ಪರಮಮಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು (ಸೂ.ಅ. ೩೧)-"ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಸ್ನಾತಂ ಚ ಯಥಾರ್ಹಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಂ ಚಾಸ್ಯಾಚಾರಮಾದಿಶೇತ್| ಏವಂ ತ್ರೀಣಿ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ದಿನಾನಿ ಯೋಜಯೇದಿತಿ|" ತಥಾ (ಸಂ.ಸೂ.ಅ. ೩೧)-"ಸಾಪಾಶ್ರಯಂ ಪೀಠಂ, ಸಾಯಂ ರಾತ್ರಿರ್ವಾ ಕಾಲಃ, ವೇದನೋಪಶಮೋ ವಾಽವಧಿಃ|" ಇತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕರ್ಣೇ ಪೂರಣಂ ಧಾರಯೇತ್| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಕರ್ಣಮೂಲಂ ವಿಮರ್ದಯನ್| ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಮ್ ? ಯಾವತ್ಪೀಡಾಯಾ ಮಾರ್ದವಂ ಭವೇತ್| ಸ್ವಸ್ಥವೃತೇ ತು ಮಾತ್ರಾಶತಂ ಯಾವದ್ಬಿಭೃಯಾತ್|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಕರ್ಣಪೂರಣೇ ವಿಧಿಂ ಮಾನಂ ಚಾಹ-ಧಾರಯೇದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ದಕ್ಷಿಣಂ ಹಸ್ತಾಗ್ರಂ ಕರ್ತೃ ಯಾವತ್ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನುಮಣ್ಡಲಂ ಪರ್ಯೇತಿ-ಪರಿವರ್ತತೇ| ದಕ್ಷಿಣಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಕಾಕಾಕ್ಷಿಗೋಲಕನ್ಯಾಯೇನ ದ್ವಯೋರಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ| ಕಿಯತ್ಕಾಲೇನ ? ಇತ್ಯಾಹ-ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಮಾತ್ರೇಣ ಸಮಂ,-ನ ತು ವಿಶ್ರಮ್ಯ| ಸಾ ಮಾತ್ರಾ ಸ್ಮೃತೇತಿ| ಮುನಿಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ|

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮಾತ್ರಾಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಯಾವದಿತಿ|

ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಸ೦-ಕಚಾನಾಂ ಸದನಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪರಿಫುಟನಂ-ಕಚಾನಾಮೇವ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್| ಶಿರಸೋ ಮರುದಾಮಯಾಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ-ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ, ಪ್ರಸಾದಂ ಜನಯತಿ| ತಥಾ, ಸ್ವರಾದಿಬಲಂ ಚ ಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಂ ಜನಯತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿಟಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೨||

ಆಯುರ್ವೇದರಸಾಯನಮ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ( ಕೃತ)

ಆ೦ ರ೦-ಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಶೀಲನಸ್ಯ ಫಲಮಾಹ-ಕಚಸದನೇತಿ| ಇತಿ ಹೇಮಾದ್ರಿಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದರಸಾಯನೇ| ಗಣ್ಡೂಷಾದಿಪ್ರಕರಣಂ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ನಿರೂಪಿತಮ್|| ೨೨||