Adhikarana అధ్యాయోపక్రమః · Śloka
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఇదానీం ధూమపానాదనంతరం గండూషవిధిరేవ యుక్తః| తదర్థమాహ
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
౨౨. గండూషాదివిధిరధ్యాయః
Adhikarana గండూషాదివిధిరధ్యాయః (౨-౩) · Śloka ౩
అథాతో గండూషాదివిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||
View original
अथातो गण्डूषादिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-గండూషాదయో విధీయంతేఽస్మిన్నితి గండూషాదివిధిః| ఆదిశబ్దేన కవలాదిపరిగ్రహః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషాదివిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాతుం ప్రతిజానీతే-అథేతి| గండూషాదీని-గండూషకవలప్రతిసారణముఖాలేపమూర్ద్ధతైలకర్ణపూరణాని|
Adhikarana గండూషభేదాః (౧) · Śloka ౧
చతుష్ప్రకరో గండూషః స్నిగ్ధః శమనశోధనౌ| రోపణశ్చ|1|
View original
चतुष्प्रकरो गण्डूषः स्निग्धः शमनशोधनौ| रोपणश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-స్నిగ్ధాదిభేదేన చత్వారః ప్రకారాః-భేదాః, యస్య స చతుష్ప్రకారో గండూషో భవతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషభేదానాహ-చతుష్ప్రకార ఇతి|
Adhikarana గండూషాణాం దోషభేదేన విషయః (౧-౨) · Śloka ౨
| త్రయస్తత్ర త్రిషు యోజ్యాశ్చలాదిషు||1|| అంత్యో వ్రణఘ్నః| |2|
View original
| त्रयस्तत्र त्रिषु योज्याश्चलादिषु||१|| अन्त्यो व्रणघ्नः| |२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తత్ర-తేషు గండూషేషు మధ్యే, యథాసంఖ్యం పవనపిత్తశ్లేష్మసు త్రయః స్నిగ్ధాదయో గండూషా యోజ్యాః| తత్ర వాతే స్నిగ్ధో గండూషః, పిత్తే శమనః, కఫే శోధన ఇత్యర్థః| అంత్యో-రోపణాఖ్యో వ్రణఘ్నో-వ్రణసాధన ఉపయుజ్యతే|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషాణాం భేదేన విషయమాహ-త్రయస్తత్రేతి| అంత్యో-రోపణః| వ్రణఘ్నో-ముఖరోగఘ్నః|
Adhikarana స్నిగ్ధస్య ద్రవ్యాణి (౨) · Śloka ౨
ఇదానీమేషాం లక్షణాని వక్తుమాహ స్నిగ్ధోఽత్ర స్వాద్వమ్లపటుసాధితైః| స్నేహైః|2|
View original
इदानीमेषां लक्षणानि वक्तुमाह स्निग्धोऽत्र स्वाद्वम्लपटुसाधितैः| स्नेहैः|२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0- అత్ర-ఏషు గండూషేషు మధ్యే, స్నిగ్ధో మధురాదిసాధితైః స్నేహైర్భవతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-స్నిగ్ధస్య ద్రవ్యాణ్యాహ-స్నిగ్ధోఽత్రేతి|
Adhikarana శమనస్య ద్రవ్యాణి (౨) · Śloka ౨
| సంశమనస్తిక్తకషాయమధురౌషధైః||2||
View original
| संशमनस्तिक्तकषायमधुरौषधैः||२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శమనస్తిక్తాదిభిరౌషధైః-పటోలారిష్టజంబ్వామ్రామధుకక్వాథశర్కరోదకక్షౌద్రాదిభిః స్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-శమనస్య ద్రవ్యాణ్యాహ-సంశమన ఇతి|
Adhikarana శోధనస్య ద్రవ్యాణి (౩) · Śloka ౩
శోధనస్తిక్తకట్వమ్లపటూష్ణైః| |3|
View original
शोधनस्तिक्तकट्वम्लपटूष्णैः| |३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-శోధనో గండూషస్తిక్తకట్వమ్లాదిభిరౌషధైర్భవతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-శోధనస్య ద్రవ్యాణ్యాహ-శోధన ఇతి|
Adhikarana రోపణస్య ద్రవ్యాణి (౩) · Śloka ౩
రోపణః పునః| కషాయతిక్తకైః|3|
View original
रोपणः पुनः| कषायतिक्तकैः|३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-రోపణస్తు గండూషః కషాయతిక్తకైః స్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-రోపణస్య ద్రవ్యాణ్యాహ-రోపణః పునరితి|
Adhikarana గండూషార్థం ద్రవ్యాణి (౩-౪) · Śloka ౪
నను, ద్రవ్యాణాం శుష్కత్వాద్గండూషానుపపత్తిరితి చేత్తత్రాహ | తత్ర స్నేహః క్షీరం మధూదకం||3|| శుక్తం మధ్యం రసో మూత్రం ధాన్యామ్లం చ యథాయథం| కల్కైర్యుక్తం విపక్వం వా యథాస్పర్శం ప్రయోజయేత్||4||
View original
ननु, द्रव्याणां शुष्कत्वाद्गण्डूषानुपपत्तिरिति चेत्तत्राह | तत्र स्नेहः क्षीरं मधूदकम्||३|| शुक्तं मध्यं रसो मूत्रं धान्याम्लं च यथायथम्| कल्कैर्युक्तं विपक्वं वा यथास्पर्शं प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తత్ర-తేషు పూర్వోక్తేషు గండూషేషు మధ్యే, స్నేహాదికం కల్కైర్యథాస్వం యుక్తం విపక్వం వా, యథాస్పర్శం-శీతముష్ణం వా, ప్రయోజయేత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషార్థం ద్రవ్యాణ్యాహ-తత్రేతి| స్నేహాదీని నవ యోగ్యతానుసారేణ యథాస్వం కల్కైః సంయోజ్య విపాచ్య వా శీతాన్యుష్ణాని వా ప్రయోజయేత్| ఉక్తం చ సంగ్రహే (సూ.అ. 31)-"తత్ర స్వాద్వమ్లలవణోష్ణైరౌషధైః సిద్ధో యుక్తో వా నాత్యుష్ణః స్నేహో మాంసరసస్తిలకల్కోదకం క్షీరం వా స్నేహికః| తిక్తకషాయమధురశీతైః పటోలారిష్టజంబ్వామ్రమాలతీపల్లవోత్పలమధుకక్వాథసితోదక క్షౌద్రక్షీరేక్షురసఘృతాదిభిః శమనః| కఠ్వమ్లలవణోష్ణైః శిరోవిరేచనాదిద్రవ్యైః శుక్తమద్యధాన్యామ్లమూత్రాన్యతమకల్కితాలోడితైః శోధనః|" ఇతి|
Adhikarana దంతహర్షాదౌ గండూషః (౫-౬) · Śloka ౬
దంతహర్షే దంతచాలే ముఖరోగే చ వాతికే| సుఖోష్ణమథవా శీతం తిలకల్కోదకం హితం||5|| గండూషధారణే| |6|
View original
दन्तहर्षे दन्तचाले मुखरोगे च वातिके| सुखोष्णमथवा शीतं तिलकल्कोदकं हितम्||५|| गण्डूषधारणे| |६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-దంతహర్షాదౌ కవోష్ణమథవా శీతం దోషవశాత్ తిలకల్కోదకం హితం|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-దంతహర్షాదౌ గండూషమాహ-దంతహర్ష ఇతి|
Adhikarana స్వస్థే గండూషః (౬) · Śloka ౬
నిత్యం తైలం మాంసరసోఽథవా| |6|
View original
नित्यं तैलं मांसरसोऽथवा| |६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-గండూషధారణే నిత్యం తైలం మాంసరసో వా హితః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-స్వస్థే గండూషమాహ-నిత్యమితి|
Adhikarana ఊషాదాహముఖపాకాదౌ గండూషః (౬-౭) · Śloka ౭
| ఊషాదాహాన్వితే పాకే క్షతే చాగంతుసంభవే||6|| విషే క్షారాగ్నిదగ్ధే చ సర్పిర్ధార్యం పయోఽథవా| |7|
View original
| ऊषादाहान्विते पाके क्षते चागन्तुसम्भवे||६|| विषे क्षाराग्निदग्धे च सर्पिर्धार्यं पयोऽथवा| |७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ఊషాదియుక్తే పాకే క్షతే చాగంతుజే, తథా విషే క్షారాగ్నిభ్యాం దగ్ధే చ, సర్పిర్గండూషే హితం క్షీరం వా|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ఊషాదాహముఖపాకాదౌ గండూషమాహ-ఊషాదాహాన్విత ఇతి| ఊషా-క్షారేణేవ| దాహః-అగ్నినేవ| పాకాదయో ముఖ ఏవ|
Adhikarana ముఖపైచ్ఛిల్యాదౌ గండూషః (౭-౮) · Śloka ౮
| వైశద్యం జనయత్యాశు సందధాతి ముఖే వ్రణాన్||7|| దాహతృష్ణాప్రశమనం మధుగండూషధారణం| |8|
View original
| वैशद्यं जनयत्याशु सन्दधाति मुखे व्रणान्||७|| दाहतृष्णाप्रशमनं मधुगण्डूषधारणम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-మాక్షికగండూషధారణం ముఖే వైశద్యం-అపైచ్ఛ్హిత్యం, జనయతి, ముఖవ్రణాంశ్చ సందధాతి| తథా, దాహం తృష్ణాం చ ప్రశమయతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖపైచ్ఛిత్యాదౌ గండూషమాహ-వైశద్యమితి|
Adhikarana ముఖవైరస్యాదౌ గండూషః (౮) · Śloka ౮
| ధాన్యామ్లమాస్యవైరస్యమలదౌర్గంధ్యనాశనం||8||
View original
| धान्याम्लमास्यवैरस्यमलदौर्गन्ध्यनाशनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ధాన్యామ్లం గండూష ఉపయుక్తం వదనవైరస్యం తథా మలం దౌర్గంధ్యం చాపనయతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖవైరస్యాదౌ గండూషమాహ-ధాన్యామ్లమితి|
Adhikarana ముఖశోషే గండూషః (౯) · Śloka ౯
తదేవాలవణం శీతం ముఖశోషహరం పరం| |9|
View original
तदेवालवणं शीतं मुखशोषहरं परम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తదేవ-కాంజికం, అలవణం శీతం పరం-అతిశయేన, ఆస్యశోషహరం|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖశోషే గండూషమాహ-తదేవేతి| తత్-ధాన్యామ్లం| అర్థాత్ పూర్వం చ లవణోష్ణం|
Adhikarana శ్లేష్మసంచయే గండూషః (౯) · Śloka ౯
| ఆశు క్షారాంబుగండూషో భినత్తి శ్లేష్మణశ్చయం||9||
View original
| आशु क्षाराम्बुगण्डूषो भिनत्ति श्लेष्मणश्चयम्||९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-క్షారేణ-స్వర్జికాదినా, యుక్తం జలం కఫస్య చయమాశు భినత్తి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-శ్లేష్మసంచయే గండూషమాహ-ఆశ్వితి| క్షారాంబు-క్షారగాలనోదకం|
Adhikarana ముఖగౌరవే గండూషః (౧౦) · Śloka ౧౦
సుఖోష్ణోదకగండూషైర్జాయతే వక్త్రలాఘవం| |10|
View original
सुखोष्णोदकगण्डूषैर्जायते वक्त्रलाघवम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కోష్ణపానీయగండూషైర్వదనలాఘవం సంపద్యతే|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖగౌరవే గండూషమాహ-సుఖోష్ణోదకగండూషైరితి|
Adhikarana గండూషవిధిః (౧౦-౧౧) · Śloka ౧౧
| నివాతే సాతపే స్విన్నమృదితస్కంధకంధరః||10|| గండూషమపిబన్ కించిదున్నతాస్యో విధారయేత్| |11|
View original
| निवाते सातपे स्विन्नमृदितस्कन्धकन्धरः||१०|| गण्डूषमपिबन् किञ्चिदुन्नतास्यो विधारयेत्| |११|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-వాతరహితే రవికరాలోకే స్థానే| స్కంధౌ చ కంధరా చ స్కంధకంధరం| పూర్వం ఖిన్నం పశ్చాన్మృదితం స్కంధకంధరం యస్య స ఏవం| తథా గండూషమపిబన్, తథా కించిదున్నతం ముఖం యస్య స ఏవంవిధః సన్, గండూషం ధారయేత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషవిధిమాహ-నివాత ఇతి| సంగ్రహే తు (సూ.అ.31)-"సుఖోపవిష్టస్తన్మనాః స్విన్నమృదితగలకపోలలలాటదేశో వరమధ్యావరాం క్రమాద్వక్త్రార్ధభాగత్రిభాగచతుర్భాగపూరణీం ద్రవమాత్రాం కల్కం వా కోలప్రమాణం| కవలే తు పర్యాయేణ కపోలౌ కంఠం చ సంచారయేత్| అయమేవ కవలగండూషయోర్విశేషః| పునశ్చాస్య స్వేదమర్దనాన్యాచరేత్| ఏవముత్క్లిష్టకఫో వక్త్రం ప్రతిపద్యతే|" ఇతి|
Adhikarana గండూషధారణావధిః (౧౧) · Śloka ౧౧
కియంతం కాలం ? ఇత్యాహ | కఫపూర్ణాస్యతా యావత్స్రవద్ఘ్రాణాక్షతాఽథవా||11||
View original
कियन्तं कालं ? इत्याह | कफपूर्णास्यता यावत्स्रवद्घ्राणाक्षताऽथवा||११||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కఫేన పూర్ణం కఫపూర్ణమాస్యం యస్య స కఫపూర్ణాస్యః, తస్య భావః కఫపూర్ణాస్యతా,-కఫపూర్ణముఖతా, యావద్భవేత్| అథవా స్రవద్ఘ్రాణాక్షి యస్య స స్రవద్ఘ్రాణాక్షః, "బహువ్రీహౌ సక్థ్యక్ష్ణోః" ఇతి షచ్| తస్య భావః స్రవద్ఘ్రాణాక్షతా యావత్స్యాత్, తావద్గండూషాన్ ధారయేత్| ఏవం గండూషాః పంచ సప్త వా ధారయితవ్యాః, యావత్స్వాస్థ్యం స్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషధారణావధిమాహ-కఫపూర్ణాస్యతేతి| సంగ్రహే తు (సూ. అ. 31)-"భేషజస్యానుపహతిః కఫేన| ఏవం త్రీన్ పంచ సప్త వా గండూషాన్ ధారయేత్| యావద్వా సమ్యగ్ధూమపీతలింగోత్పత్తిః| తస్య స్వాస్థ్యేన యోగం, జాడ్యరసాజ్ఞానారుచిప్రసేకోపలేపైరయోగం, ముఖశోషపాకక్లమారుచిహృదయద్రవస్వరసాదకర్ణనాదైరతియోగముపలక్షయేత్| తేషాం యథాస్వం ప్రతికుర్వీత|" ఇతి|
Adhikarana గండూషకవలయోర్భైదః (౧౨) · Śloka ౧౨
అసంచార్యో ముఖే పూర్ణే గండూషః, కవలోఽన్యథా| |12|
View original
असञ्चार्यो मुखे पूर्णे गण्डूषः, कवलोऽन्यथा| |१२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ముఖే పూర్ణే సతి యః సంచారయితుమశక్యః స్యాత్ స గండూష ఉచ్యతే| అన్యథా-ముఖేఽపూర్ణే సతి యః సంచారయితుం శక్యతే, స కవల ఉచ్యతే|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-గండూషకవలయోర్భేదమాహ-అసంచార్య ఇతి| అపూర్ణే-కించిదూనే, సంగ్రహే తథైవోక్తత్వాత్| కవలోఽన్యథా-కపోలౌ కంఠం చ సంచార్యః|
Adhikarana కవలస్య విషయః (౧౨) · Śloka ౧౨
మన్యాశిరఃకర్ణముఖాక్షిరోగాః ప్రసేకకంఠామయవక్త్రశోషాః| హృల్లాసతంద్రారుచిపీనసాశ్చ సాధ్యా విశేషాత్కవలగ్రహేణ||12||
View original
मन्याशिरःकर्णमुखाक्षिरोगाः प्रसेककण्ठामयवक्त्रशोषाः| हृल्लासतन्द्रारुचिपीनसाश्च साध्या विशेषात्कवलग्रहेण||१२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-మన్యాదీనాం రోగేణ సంబంధః| ప్రసేకాదీనాం ద్వంద్వః| ఆమయశబ్దస్య కంఠేన సంబంధో వివిధకంఠరోగసూచనార్థః| మన్యారోగాదయో విశేషేణ కవలధారణేన సాధ్యాః-చికిత్స్యాః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-కవలస్య విషయమాహ-మన్యాశిర ఇతి|
Adhikarana ప్రతిసారణం (౧౩) · Śloka ౧౩
| కల్కో రసక్రియా చూర్ణస్త్రివిధం ప్రతిసారణం||13||
View original
| कल्को रसक्रिया चूर्णस्त्रिविधं प्रतिसारणम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కల్కాదిభేదేన ప్రతిసారణం త్రిధా స్యాత్| కల్కో-జలదిపిష్టః| మాక్షికాదినా యద్రవీక్రియతే ద్రవ్యం సా రసక్రియా| చూర్ణం తు-ప్రథితమేవ|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ప్రతిసారణమాహ-కల్క ఇతి| రసక్రియాఅవలేహః|
Adhikarana ప్రతిసారణస్య విషయో ద్రవ్యాణి చ (౧) · Śloka ౧
యుంజ్యాత్తత్ కఫరోగేషు గండూషవిహితౌషధైః| ||1||
View original
युञ्ज्यात्तत् कफरोगेषु गण्डूषविहितौषधैः| ||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తత్-ప్రతిసారణం, శ్లేష్మరోగేషు గండూషోక్తైరౌషధైర్యోజ్యం| సామాన్యోక్తావపి కఫయోగవిషయత్వాత్ శోధనగండూషోక్తైరౌషధైరితి వేద్యం|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ప్రతిసారణస్య విషయం ద్రవ్యాణి చాహ-యుంజ్యాదితి| గండూషవిహితైః-శోధనగండూషోక్తైః| ప్రతిసారణం-అంగుల్యా ఘర్షణం| సంగ్రహే తు (సూ.అ. 31)-"తదభిష్యందాధిమంథగలశుండికాదిషు యుక్త్యా ప్రయోజ్యం| అతిప్రసారణాదూషాశోషదాహక్లేదశోఫాదయో భవంతి|" ఇతి|
Adhikarana ముఖాలేపభేదాః (౧౪) · Śloka ౧౪
| ముఖాలేపస్త్రిధా దోషవిషహా వర్ణకృచ్చ|14|
View original
| मुखालेपस्त्रिधा दोषविषहा वर्णकृच्च|१४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ముఖాలేపస్త్రిప్రకారః, దోషఘ్నో విషఘ్నో వర్ణకరశ్చ|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖాలేపభేదానాహ-ముఖాలేప ఇతి| దోషఘ్నో విషఘ్నో వర్ణ్యశ్చేతి త్రిధా|
Adhikarana వాతఘ్నకఫఘ్నావుష్ణౌ కార్యౌ, పిత్త్తఘ్నవిషంఘవర్ణ్యాః శీతాః కార్యాః (౧౪-౧౫) · Śloka ౧౫
| సః||14|| ఉష్ణో వాతకఫే శస్తః, శేషేష్వన్యర్థశీతలః| |15|
View original
| सः||१४|| उष्णो वातकफे शस्तः, शेषेष्वन्यर्थशीतलः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-స చ-ముఖాలేపో, వాతశ్లేష్మణ్యుష్ణో హితః| శేషేషు పిత్తే విషే (వర్ణే) చ, అతిశయేన శిశిరో హితః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-వాతఘ్నకఫఘ్నావుష్ణౌ కార్యావిత్యాహ-స ఇతి| పిత్తఘ్నవిషఘ్నవర్ణ్యాః శీతాః కార్యా ఇత్యాహ-శేషేష్వితి|
Adhikarana ముఖాలేపప్రమణం (౧౫) · Śloka ౧౫
| త్రిప్రమాణశ్చతుర్భాగత్రిభాగార్ద్ధాంగులోన్నతిః||15||
View original
| त्रिप्रमाणश्चतुर्भागत्रिभागार्द्धाङ्गुलोन्नतिः||१५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-చతుర్భాగత్రిభాగార్ద్ధాంగులోన్నతిః| ఉన్నతిః-ఉత్సేధః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-హీనమధ్యోత్తమభేదేన ముఖాలేపప్రమాణమాహ త్రిప్రమాణ ఇతి|
Adhikarana ముఖాలేపావధిః,ముఖాలేపాపనయనం (౧౬) · Śloka ౧౬
అశుష్కస్య స్థితిస్తస్య, శుష్కో దూషయతి చ్ఛవిం| తమార్ద్రయిత్వాఽపనయేత్తదంతేఽభ్యంగమాచరేత్||16||
View original
अशुष्कस्य स्थितिस्तस्य, शुष्को दूषयति च्छविम्| तमार्द्रयित्वाऽपनयेत्तदन्तेऽभ्यङ्गमाचरेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తస్య-ముఖాలేపస్య, అశుష్కస్య స్థితిః| శుష్కస్తు ముఖాలేపశ్ఛవిం-త్వచం, దూషయతి| తం-ముఖాలేపం, ఆర్ద్రయిత్వా-తీమయిత్వా, అపసారయేత్| తస్యాంతే-తస్మిన్నపనీతే, అభ్యంగం కుర్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖాలేపావధిమాహ-అశుష్కస్యేతి| ముఖాలేపాపనయమాహ-తమార్ద్రయిత్వేతి|
Adhikarana ముఖాలేపవర్జ్యాని (౧౭) · Śloka ౧౭
వివర్జయేద్దివాస్వప్నభాష్యాగ్న్యాతపశుక్క్రుధః| |17|
View original
विवर्जयेद्दिवास्वप्नभाष्याग्न्यातपशुक्क्रुधः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ముఖాలేపీ చ దివాస్వప్నాది వర్జయేత్| అహఃస్వప్నాదిసేవనాత్ కండూత్వకూశోషపీనసదృష్ట్యుపఘాతాదిభయం స్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖాలేపవర్జ్యాన్యాహ-వివర్జయేదితి| శుక్-శోకః|
Adhikarana పీనసాదౌ ముఖాలేపనిషేధః (౧౭-౧౮) · Śloka ౧౮
| న యోజ్యః పీనసేఽజీర్ణే దత్తనస్యే హనుగ్రహే||17|| అరోచకే జాగరితే| |18|
View original
| न योज्यः पीनसेऽजीर्णे दत्तनस्ये हनुग्रहे||१७|| अरोचके जागरिते| |१८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-పీనసాదౌ ముఖలేపో న యోజ్యాః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-పీనసాదౌ ముఖాలేపం నిషేధతి-న యోజ్య ఇతి|
Adhikarana ముఖాలేపస్య ఫలం (౧౮) · Śloka ౧౮
స తు హంతి సుయోజితః| అకాలపలితవ్యంగవలీతిమిరనీలికాః||18||
View original
स तु हन्ति सुयोजितः| अकालपलितव्यङ्गवलीतिमिरनीलिकाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-స చ-ముఖాలేపః, సుయోజితో-విధినా సేవితః, అకాలపలితాదీన్ పరాకరోతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-ముఖాలేపస్య ఫలమాహ-స త్వితి| నీలికాలింగనాశోపద్రవః|
Adhikarana కోలమజ్జాదయః షణ్ముఖాలేపా,హేమంతాదిషు షడృతుషు యోజ్యాః (౧౯-౨౨) · Śloka ౨౨
కోలమజ్జా వృషాన్మూలం శాబరం గౌరసర్షపాః| సింహీమూలం తిలాః కృష్ణా దార్వీత్వఙ్నిస్తుషా యవాః||19|| దర్భమూలహిమోశీరశిరీషమిశితండులాః| కుముదోత్పలకహ్లారదూర్వామధుకచందనం||20|| కాలీయకతిలోశీరమాంసీతగరపద్మకం| తాలీసగుంద్రాపుండ్రాహ్వయష్టీకాశనతాగురు||21|| ఇత్యార్ద్ధార్ద్ధోదితా లేపా హేమంతాదిషు షట్ స్మృతాః| |22|
View original
कोलमज्जा वृषान्मूलं शाबरं गौरसर्षपाः| सिंहीमूलं तिलाः कृष्णा दार्वीत्वङ्निस्तुषा यवाः||१९|| दर्भमूलहिमोशीरशिरीषमिशितण्डुलाः| कुमुदोत्पलकह्लारदूर्वामधुकचन्दनम्||२०|| कालीयकतिलोशीरमांसीतगरपद्मकम्| तालीसगुन्द्रापुण्ड्राह्वयष्टीकाशनतागुरु||२१|| इत्यार्द्धार्द्धोदिता लेपा हेमन्तादिषु षट् स्मृताः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కోలమజ్జాదయోఽర్ద్ధశ్లోకోక్తాః షట్ ముఖాలేపాః షట్సు హేమాంతాదిషు ౠతుషు స్మృతాః| మునీంద్రైరితి శేషః| తత్ర బదరమజ్జాదయో హేమంతే, వ్యాఘ్ర్యాదయః శిశిరే, దర్భమూలాదయో వసంతే, కుముదాదయో గ్రీష్మే, కాలీయకాదయః ప్రావృషి, తాలీసాదయః శరది, ఇతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-వర్ణ్యస్య ముఖాలేపస్య తు భేదేన ద్రవ్యాణ్యాహ-కోలమజ్జేతి| శాబరం-లోధ్రం| తందులాః-శాలీనాం| కాలీయకం-పీతచందనం|
Adhikarana వర్ణ్యముఖాలేపశీలనస్య ఫలం (౨౨-౨౩) · Śloka ౨౩
| ముఖాలేపనశీలానాం దృఢం భవతి దర్శనం||22|| వదనం చాపరిమ్లానం శ్లక్ష్ణం తామరసోపమం| |23|
View original
| मुखालेपनशीलानां दृढं भवति दर्शनम्||२२|| वदनं चापरिम्लानं श्लक्ष्णं तामरसोपमम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ముఖాలేపాభ్యాసవతాం నరాణాం దర్శనం-దృష్టిః, దృఢం స్యాత్| ముఖం చ వికసితమివ తథా కోమలం పద్మతుల్యం భవతి-జాయతే|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-వర్ణ్యముఖాలేపశీలనస్య ఫలమాహ-ముఖాలేపనశీలానామితి|
Adhikarana మూర్ద్ధతైలభేదాః (౨౩-౨౪) · Śloka ౨౪
| అభ్యంగసేకపిచవో బస్తిశ్చేతి చతుర్విధం||23|| మూర్ద్ధతైలం| |24|
View original
| अभ्यङ्गसेकपिचवो बस्तिश्चेति चतुर्विधम्||२३|| मूर्द्धतैलम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అభ్యంగాదిభేదాత్ చతుర్ధా శిరసి తైలం స్యాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-మూర్ద్ధతైలభేదానాహ-అభ్యంగేతి|
Adhikarana అభ్యంగాదీనాం తారతమ్యం (౨౪) · Śloka ౨౪
బహుగుణం తద్విద్యాదుత్తరోత్తరం| |24|
View original
बहुगुणं तद्विद्यादुत्तरोत्तरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తచ్చోత్తరోత్తరం బహుగుణం విద్యాత్| అభ్యంఘాత్ సేకో బహుగుణాః, తతోఽపి పిచుః, తస్మాదపి బస్తిః, ఇతి క్రమేణ|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-అభ్యంగాదీనాం తారతమ్యమాహ-బహుగుణమితి|
Adhikarana అభ్యంగస్య విషయః (౨౪) · Śloka ౨౪
| తత్రాభ్యంగః ప్రయోక్తవ్యో రౌక్ష్యకండూమలాదిషు||24||
View original
| तत्राभ्यङ्गः प्रयोक्तव्यो रौक्ष्यकण्डूमलादिषु||२४||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తత్ర-తేషు మధ్యే, రౌక్ష్యాదీష్వభ్యంగః ప్రయోజ్యః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-అభ్యంగస్య విషయమాహ-తత్రాభ్యంగ ఇతి|
Adhikarana సేకస్య విషయః (౨౫) · Śloka ౨౫
అరూంషికాశిరస్తోదదాహపాకవ్రణేషు తు| పరిషేకః|25|
View original
अरूंषिकाशिरस्तोददाहपाकव्रणेषु तु| परिषेकः|२५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-అరూంషికాదిషు పరిషేకః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-సేకస్య విషయమాహ-అరుంపికేతి|
Adhikarana పిచోర్విషయః (౨౫-౨౬) · Śloka ౨౬
| పిచుః కేశశాతస్ఫుటనధూపనే||25|| నేత్రస్తంభే చ| |26|
View original
| पिचुः केशशातस्फुटनधूपने||२५|| नेत्रस्तम्भे च| |२६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కేశశాతాదిషు పిచుః ప్రయోక్తవ్యః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-పిచోర్విషయమాహ-పిచురితి| శాతః-సదనం| ధూపనం-ధూమోద్గమ ఇవ| పిచుః-స్నేహార్ద్రపిచుధారణం|
Adhikarana బస్తేర్విషయః (౨౬) · Śloka ౨౬
బస్తిస్తు ప్రసుప్త్యర్దితజాగజే| నాసాస్యశోషే తిమిరే శిరోరోగే చ దారుణే||26||
View original
बस्तिस्तु प्रसुप्त्यर्दितजागजे| नासास्यशोषे तिमिरे शिरोरोगे च दारुणे||२६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-బస్తిః పునః ప్రసుప్త్యాదౌ యోజ్యః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-బస్తేర్విషయమాహ-బస్తిరితి| ప్రసుప్తిః-స్పర్శాజ్ఞానం| జాగరో-నిద్రానాశః| దారుణే-తీవ్రే|
Adhikarana శిరోబస్తివిధిః (౨౭-౩౦) · Śloka ౩౦
విధిస్తస్య నిషణ్ణస్య పీఠే జానుసమే మృదౌ| శుద్ధాక్తస్విన్నదేహస్య దినాంతే గవ్యమాహిషం||27|| ద్వాదశాంగులవిస్తీర్ణం చర్మపట్టం శిరఃసమం| ఆకర్ణబంధనస్థానం లలాటే వస్త్రవేష్టితే||28|| చైలవేణికయా బద్ధ్వా మాషకల్కేన లేపయేత్| తతో యథావ్యాధి శ్రుతం స్నేహం కోష్ణం నిషేచయేత్||29|| ఊర్ధ్వం కేశభువో యావదంగులం| |30|
View original
विधिस्तस्य निषण्णस्य पीठे जानुसमे मृदौ| शुद्धाक्तस्विन्नदेहस्य दिनान्ते गव्यमाहिषम्||२७|| द्वादशाङ्गुलविस्तीर्णं चर्मपट्टं शिरःसमम्| आकर्णबन्धनस्थानं ललाटे वस्त्रवेष्टिते||२८|| चैलवेणिकया बद्ध्वा माषकल्केन लेपयेत्| ततो यथाव्याधि श्रुतं स्नेहं कोष्णं निषेचयेत्||२९|| ऊर्ध्वं केशभुवो यावदङ्गुलम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తస్య-శిరోబస్తేర్విధానముచ్యతే| నిషణ్ణస్య-ఉపవిష్టస్య నరస్య| క్వ ? పీఠే జానుతుల్యే, తథా మృదౌ-అకఠినే| కింభూతస్య నరస్య ? శుద్ధో-వమనాదినా, అక్తః-తైలాదినా, ఖిన్నః-ఖేదేన, దేహో యస్య తస్య శుద్ధాక్తఖిన్నదేహస్య| కదా ? దినాంతే,-అపరాహ్నే విభావర్యాం వా| చర్మపట్టం-గవ్యం మాహిషం వా, తథా ద్వాదశాంగులవిస్తీర్ణం, తథా శిరస్తుల్యం, తథాఽఽకర్ణం-యావత్, బంధనస్థానం యస్య, తదేవంవిధం చర్మపట్టం చైలవేణికయా సంయమ్య మాషకల్కేన లేపయేత్| కదా ? లలాటే వస్త్రవేష్టితే| సంగ్రహే తూక్తం (సూ.అ.31)-"అథ శుద్ధతనోః సాయం రాత్రౌ వా నివాతస్థస్య స్వభ్యక్తఖిన్నస్య సోపాశ్రయాసనోపవిష్టస్య కేశాంతే శ్లక్ష్ణం త్ర్యంగులం మాషపిష్టేన సుసూక్ష్మేణ సద్యః సుఖాంబునా మృదితేనోభయతః ప్రదిగ్ధం వస్త్రపట్టం బధ్నీయాత్| తతస్తస్యోపరి సంధాయ బస్తిమాకర్ణం బస్తిమూలం చ దృఢమవలీకం సమం చైలవేణికయా బద్ధ్వా పునర్మాషపిష్టేనాపరిస్త్రావి కృత్వా యథావ్యాధిదోషదూష్యహితం సిద్ధమన్యతమం స్నేహం సుఖోష్ణమాసేచయేత్|" ఇతి| తత ఏవం కృతే సతి వ్యాధివశేన పక్వం స్నేహం కోష్ణముపరిచ్చిద్రేణావసేచయేత్| కేశభూమేరుపరిష్టాదంగులం యావత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-శిరోబస్తివిధిమాహ-విధిస్తస్యేతి| లలాటశబ్దేన కేశరహితః ప్రదేశః, తస్మిన్ వస్త్రవేష్టితే| ఆకర్ణం-కర్ణాదధో న వేష్టయేదిత్యర్థః, ఆబంధనస్థానం-యావతి ప్రదేశే బస్తేర్బంధనం తావంతం ప్రదేశం వేష్టయేత్| శిరఃసమం-శిరఃపరిధిమిత్యర్థః| వేష్టనవస్త్రమప్యుభయతో మాషకల్కేన లేపయేత్| ఉక్తం హి సంగ్రహే (సూ.అ. 31)-"కేశాంతేశ్లక్ష్ణం త్ర్యంగులం సుపూక్ష్మేణ మాషపిష్టేన సద్యః సుఖాంబుమృదితేనోభయతః ప్రదిగ్ధం వస్త్రపట్టం బధ్నీయాత్|" ఇతి|
Adhikarana బస్తిధారణావధిః (౩౦-౩౧) · Śloka ౩౧
స చ స్నేహః కియత్కాలం ధార్యః ? ఇత్యాహ ధారయేచ్చ తం| ఆవక్త్రనాసికోత్క్లేదాద్దశాష్టౌ షట్ చలాదిషు||30|| మాత్రాసహస్రాణ్యరుజే త్వేకం| |31|
View original
स च स्नेहः कियत्कालं धार्यः ? इत्याह धारयेच्च तम्| आवक्त्रनासिकोत्क्लेदाद्दशाष्टौ षट् चलादिषु||३०|| मात्रासहस्राण्यरुजे त्वेकं| |३१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తం చ-స్నేహ, యావద్వక్త్రనాసికాస్రుతిః స్యాత్తావద్ధారయేత్| చల ఆదిర్యేషాం తే చలాదయః, తేషు యథాసఙ్హ్ఖ్యం దశాష్టౌ షట్ మాత్రాసహస్రాణి యావత్స్నేహం ధారయేత్| వాతే దశ మాత్రాసహస్రాణి, పిత్తేఽష్టౌ మాత్రాసహస్రాణి, కఫే షణ్మాత్రాసహస్రాణీత్యర్థః| అరుజే తు-స్వస్థవృతే, ఏకం మాత్రాసహస్రం ధారయేత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-బస్తిధారణావధిమాహ-ధారయేదితి| అరుజేత్వేకం మాత్రాసహస్రం| మాత్రామానం క్లేదాసంభవే| క్లేదే త్వర్వాగపి నివర్తతే|
Adhikarana బస్త్యంతే కృత్యం (౩౧) · Śloka ౩౧
స్కంధాది మర్దయేత్| ముక్తస్నేహస్య|31|
View original
स्कन्धादि मर्दयेत्| मुक्तस्नेहस्य|३१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-ముక్తస్నేహస్య-అపనీతశిరోబస్తేః, స్కంధశిరోగ్రీవాది మర్దయేత్| స్నేహబస్తిర్హి స్నేహశబ్దేనాత్ర గృహ్యతే| తతః "ఉష్ణోదకోపచారీ స్యాత్ " ఇత్యాదికమాచరేత్| తత్ర హ్యవోచత్ (హృ.సూ.అ.16|28)-"సర్వకర్మస్వయం ప్రాయో వ్యాధిక్షీణేషు చ క్రమః|" ఇతి|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-బస్త్యంతే కృత్యమాహ-స్కంధాదీతి|
Adhikarana బస్త్యావృత్త్యవధిః (౩౧) · Śloka ౩౧
| పరమం సప్తాహం తస్య సేవనం||31||
View original
| परमं सप्ताहं तस्य सेवनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-తస్య చ-స్నేహబస్తేః, పరమః సేకః సప్త దినాని| తస్మాత్త్రీణి పంచ సప్త వాఽహాని కార్యః శిరోబస్తిరిత్యవతిష్ఠతే|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-బస్త్యావృత్త్యవధిమాహ-పరమమితి| సంగ్రహే తు (సూ.అ. 31)-"ఉష్ణాంబునా స్నాతం చ యథార్హం భోజయేత్| స్నేహోక్తం చాస్యాచారమాదిశేత్| ఏవం త్రీణి పంచ సప్త వా దినాని యోజయేదితి|" తథా (సం.సూ.అ. 31)-"సాపాశ్రయం పీఠం, సాయం రాత్రిర్వా కాలః, వేదనోపశమో వాఽవధిః|" ఇతి|
Adhikarana కర్ణపూరణేవిధిర్మానం చ మాత్రాలక్షణం (౩౨) · Śloka ౩౨
ధారయేత్పూరణం కర్ణే కర్ణమూలం విమర్దయన్| రుజః స్యాన్మార్దవం యావన్మాత్రాశతమవేదనే||32||
View original
धारयेत्पूरणं कर्णे कर्णमूलं विमर्दयन्| रुजः स्यान्मार्दवं यावन्मात्राशतमवेदने||३२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కర్ణే పూరణం ధారయేత్| కిం కుర్వన్ ? కర్ణమూలం విమర్దయన్| కియంతం కాలం ? యావత్పీడాయా మార్దవం భవేత్| స్వస్థవృతే తు మాత్రాశతం యావద్బిభృయాత్|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-కర్ణపూరణే విధిం మానం చాహ-ధారయేదితి|
Adhikarana మాత్రాలక్షణం (౩౩) · Śloka ౩౩
అథ మాత్రాయాః కిం ప్రమాణం ? ఇత్యాహ యావత్పర్యేతి హస్తాగ్రం దక్షిణం జానుమండలం| నిమేషోన్మేషకాలేన సమం మాత్రా తు సా స్మృతా||33||
View original
अथ मात्रायाः किं प्रमाणं ? इत्याह यावत्पर्येति हस्ताग्रं दक्षिणं जानुमण्डलम्| निमेषोन्मेषकालेन समं मात्रा तु सा स्मृता||३३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-దక్షిణం హస్తాగ్రం కర్తృ యావత్ దక్షిణం జానుమండలం పర్యేతి-పరివర్తతే| దక్షిణశబ్దోఽత్ర కాకాక్షిగోలకన్యాయేన ద్వయోరపి యుజ్యతే| కియత్కాలేన ? ఇత్యాహ-నిమేషోన్మేషమాత్రేణ సమం,-న తు విశ్రమ్య| సా మాత్రా స్మృతేతి| మునిభిరితి శేషః|
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-మాత్రాలక్షణమాహ-యావదితి|
Adhikarana మూర్ద్ధతైలశీలనస్య ఫలం (౨౨) · Śloka ౨౨
కచసదనసితత్వపింజరత్వం పరిఫుటనం శిరసః సమీరరోగాన్| జయతి, జనయతీంద్రియప్రసాదం స్వరహనుమూర్ద్ధబలం చ మూర్ద్ధతైలం||34|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే గండూషాదివిధిర్నామ ద్వావింశోఽధ్యాయః||22||
View original
कचसदनसितत्वपिञ्जरत्वं परिफुटनं शिरसः समीररोगान्| जयति, जनयतीन्द्रियप्रसादं स्वरहनुमूर्द्धबलं च मूर्द्धतैलम्||३४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने गण्डूषादिविधिर्नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
సర్వాంగసుందరీ వ్యాఖ్యా ( కృత)
స0-కచానాం సదనాదిభిః సంబంధః| పరిఫుటనం-కచానామేవ, ప్రకృతత్వాత్| శిరసో మరుదామయాంశ్చ హంతి| ఇంద్రియాణాం-చక్షురాదీనాం, ప్రసాదం జనయతి| తథా, స్వరాదిబలం చ మూర్ద్ధతైలం జనయతి| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచిటయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే గండూషాదివిధిర్నామ ద్వావింశతితమోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 22||
ఆయుర్వేదరసాయనం వ్యాఖ్యా ( కృత)
ఆ0 ర0-మూర్ద్ధతైలశీలనస్య ఫలమాహ-కచసదనేతి| ఇతి హేమాద్రిటీకాయామాయుర్వేదరసాయనే| గండూషాదిప్రకరణం సామస్త్యేన నిరూపితం|| 22||