Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അര്ശോനിദാനാദനന്തരമതിസാരഗ്രഹണീരോഗനിദാനാരമ്ഭഃ| യതോ വക്ഷ്യതി (ഹൃ. ചി. അ. ൮|൧൬൪) - "അര്ശോതിസാരഗ്രഹണീവികാരാഃ പ്രായേണ ചാന്യോന്യനിദാനഭൂതാഃ|" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അതീസാരഗ്രഹണീരോഗനിദാനാധ്യായഃ (൨) · Śloka ൨
തസ്മാദതീസാരഗ്രഹണീരോഗനിദാനം പ്രക്രമ്യത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോऽതീസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨||
तस्मादतीसारग्रहणीरोगनिदानं प्रक्रम्यत इत्याह - - - - अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യാ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അതീസാരഃ ഷഡ്വിധഃ (൧) · Śloka ൧
ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച ഭയാച്ഛോകാച്ച ഷഡ്വിധഃ| അതീസാരഃ|൧|
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षड्विधः| अतीसारः|१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ-പൃഥഗ്വാതപിത്തകഫൈഃ, സമസ്തൈഃ-സന്നിപാതേന, തഥാ ഭയാത് ശോകാച്ചേതി ഷഡ്വിധോऽതീസാരഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അതീസാരസ്യ നിദാനമ് (൧-൪) · Śloka ൪
| സ സുതരാം ജായതേऽത്യമ്ബുപാനതഃ||൧|| കൃശശുഷ്കാമിഷാസാത്മ്യതിലപിഷ്ടവിരൂഢകൈഃ| മദ്യരൂക്ഷാതിമാത്രാന്നൈരര്ശോഭിഃ സ്നേഹവിഭ്രമാത്||൨|| കൃമിഭ്യോ വേഗരോധാച്ച തദ്വിധൈഃ കുപിതോऽനിലഃ| വിസ്രംസയത്യധോऽബ്ധാതും ഹത്വാ തേനൈവ ചാനലമ്||൩|| വ്യാപദ്യാനുശകൃത്കോഷ്ഠം പുരീഷം ദ്രവതാം നയന്| പ്രകല്പതേऽതിസാരായ|൪|
| स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः||१|| कृशशुष्कामिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरर्शोभिः स्नेहविभ्रमात्||२|| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चानलम्||३|| व्यापद्यानुशकृत्कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय|४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സ ച സുതരാമത്യമ്ബുപാനാത് ജായതേ| കൃശശുഷ്കാമിഷാദിഭിസ്തഥാ തദ്വിധൈഃ-വാതപ്രകോപഹേതുഭിരിഹാനുക്തൈരപി, അനിലഃ കുപിതോऽബ്ധാതും ശരീരഗതമധോ വിസ്രംസയതി-അധസ്താന്നയതി| സ്നേഹവിഭ്രമഃ-സ്നേഹവ്യാപത്തിഃ| തേനൈവ-അബ്ധാതുനാ, അനലം-ജഠരാഗ്നിം, ഹത്വാ-മന്ദത്വം നീത്വാ, തഥാ കോഷ്ഠം വ്യാപദ്യ-ശൂന്യതാം കോഷ്ഠസ്യ കാരയിത്വാ, അനുശകൃത്-ശകൃതഃ സമീപേ, ന തു സര്വം കോഷ്ഠമ്| പുരീഷം ച തേനൈവ ധാതുനാ ദ്രവതാം നയന്-പ്രാപയന്| അതീസാരായ കല്പതേ-സമ്പദ്യതേ| അനില ഇതി യോജ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അതീസാരസ്യ പൂര്വരൂപമ് (൪-൫) · Śloka ൫
| ലക്ഷണം തസ്യ ഭാവിനഃ||൪|| തോദോ ഹൃദ്ഗുദകോഷ്ഠേഷു ഗാത്രസാദോ മലഗ്രഹഃ| ആധ്മാനമവിപാകശ്ച|൫|
| लक्षणं तस्य भाविनः||४|| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च|५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തസ്യ-അതീസാരസ്യ, ഭാവിനോ-ഭവിഷ്യതോ ലക്ഷണം, തോദോ ഹൃദാദിഷു ഗാത്രസാദാദി ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതജാനാം ലക്ഷണമ് (൫-൭) · Śloka ൭
| തത്ര വാതേന വിഡ്ജലമ്||൫|| അല്പാല്പം ശബ്ദശൂലാഢ്യം വിബദ്ധമുപവേശ്യതേ| രൂക്ഷം സഫേനമച്ഛം ച ഗ്രഥിതം വാ മുഹുര്മുഹുഃ||൬|| തഥാ ദഗ്ധഗുഡാഭാസം സപിച്ഛാപരികര്തികമ്| ശുഷ്കാസ്യോ ഭ്രഷ്ടപായുശ്ച ഹൃഷ്ടരോമാ വിനിഷ്ടനന്||൭||
| तत्र वातेन विड्जलम्||५|| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः||६|| तथा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टपायुश्च हृष्टरोमा विनिष्टनन्||७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-[തത്ര-] തേഷു ഷഡതീസാരേഷു, വാതേനാതീസാരേ വിഡ്ജലാദികം ശുഷ്കമുഖാദികോ നര ഉപവേശ്യതേ| കിം കുര്വന് ? വിനിഷ്ടനന്| കോऽര്ഥഃ ? നിഃകുഥന്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്തജാനാം ലക്ഷണമ് (൮-൯) · Śloka ൯
പിത്തേന പീതമസിതം ഹാരിദ്രം ശാദ്വലപ്രഭമ്| സരക്തമതിദുര്ഗന്ധം തൃണ്മൂര്ച്ഛാസ്വേദദാഹവാന്||൮|| സശൂലം പായുസന്താപപാകവാന്| |൯|
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्||८|| सशूलं पायुसन्तापपाकवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തേന തൃഡാദിമാന്നരഃ പീതാദികമുപവേശ്യതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦
Adhikarana കഫജാനാം ലക്ഷണമ് (൯-൧൧) · Śloka ൧൧
ശ്ലേഷ്മണാ ഘനമ്| പിച്ഛിലം തന്തുമച്ഛ്വേതം സ്നിഗ്ധമാമം കഫാന്വിതമ്||൯|| അഭീക്ഷ്ണം ഗുരു ദുര്ഗന്ധം വിബദ്ധമനുബദ്ധരുക്| നിദ്രാലുരലസോऽന്നദ്വിഡല്പാല്പം സപ്രവാഹികമ്||൧൦|| സരോമഹര്ഷഃ സോത്ക്ലേശോ ഗുരുബസ്തിഗുദോദരഃ| കൃതേऽപ്യകൃതസംജ്ഞശ്ച|൧൧|
श्लेष्मणा घनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफान्वितम्||९|| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्||१०|| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च|११|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്ലേഷ്മണാ ഘനാദിഗുണം നര ഉപവേശ്യതേ| നിദ്രാലുസ്തഥാऽലസോऽന്നദ്വേഷീ ച സ്തോകം സ്തോകം സഹ പ്രവാഹികയാ വര്തതേ സപ്രവാഹികം ചോപവേശ്യതേ| തഥാ, സരോമഹര്ഷാദികഃ സ്യാത്| കൃതേऽപ്യകൃതസംജ്ഞശ്ച-തഥാ കൃതേऽപ്യകൃതസംജ്ഞശ്ച പുരീഷോത്സര്ഗേऽകൃതസംജ്ഞഃ കൃതപുരീഷോത്സര്ഗ ഇതി സംവേദനാ ന ഭവതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ത്രിദോഷസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൧) · Śloka ൧൧
| സര്വാത്മാ സര്വലക്ഷണഃ||൧൧||
| सर्वात्मा सर्वलक्षणः||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വാത്മാ-സന്നിപാതേന, സര്വദോഷലിങ്ഗഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦
Adhikarana ഭയജസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൨-൧൩) · Śloka ൧൩
ഭയേന ക്ഷോഭിതേ ചിത്തേ സപിത്തോ ദ്രാവയേച്ഛകൃത്| വായുസ്തതോऽതിസാര്യേത ക്ഷിപ്രമുഷ്ണം ദ്രവം പ്ലവമ്||൧൨|| വാതപിത്തസമം ലിങ്ഗൈരാഹുഃ| |൧൩|
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्||१२|| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः| |१३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഭയേന ചിത്തേ ക്ഷോഭിതേ സതി പിത്തസഹിതോ വായുഃ ശകൃദ്ദ്രാവയേത്| തതോऽനന്തരമതിസാര്യേത, ക്ഷിപ്രാദിഗുണയുക്തം ലിങ്ഗൈര്വാതപിത്തതുല്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ശോകജസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൩) · Śloka ൧൩
തദ്വച്ച ശോകതഃ| |൧൩|
तद्वच्च शोकतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തദ്വച്ച-ഭയേന തുല്യലിങ്ഗം, ശോകാദതിസാര്യതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഷണ്ണാമതീസാരാണാം പ്രത്യേകം ദ്വൈവിധ്യദ്വികമ് (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
| അതീസാരഃ സമാസേന ദ്വിധാ സാമോ നിരാമകഃ||൧൩|| സാസൃങ്നിരസ്രഃ| |൧൪|
| अतीसारः समासेन द्विधा सामो निरामकः||१३|| सासृङ्निरस्रः| |१४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതീസാരഃ ഷോഢാ ഭവന് ദ്വിപ്രകാരഃ സങ്ക്ഷേപേണ| ഏകഃ സാമോ ദ്വിതീയോ നിരാമകഃ| തഥാ, ഏകഃ സരക്തോ ദ്വിതീയോ നിരസ്രഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana സാമസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
തത്രാദ്യേ ഗൌരവാദപ്സു മജ്ജതി| ശകൃദ്ദുര്ഗന്ധമാടോപവിഷ്ടമ്ഭാര്തിപ്രസേകിനഃ||൧൪||
तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भार्तिप्रसेकिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര-തസ്മിന്, ആദ്യേ-സാമേऽതീസാരേ, ഗൌരവാദപ്സു പതിതം പുരീഷം മജ്ജതി-ബ്രുഡതി, ദുര്ഗന്ധം ച സ്യാത്| ആടോപാദിയുതസ്യ പുംസഃ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana നിരാമസ്യ ലക്ഷണമ് (൧൫) · Śloka ൧൫
വിപരീതോ നിരാമസ്തു കഫാത്പക്വോऽപി മജ്ജതി| |൧൫|
विपरीतो निरामस्तु कफात्पक्वोऽपि मज्जति| |१५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നിരാമസ്ത്വതീസാരോऽതോ വിപരീതഃ-അപ്സു പ്ലവതി, ആടോപാദിരഹിതസ്യ പുംസഃ| സ൦-കഫാത്പുനഃ സ്വഭാവഗുരുത്വാത് പക്വോऽപി മജ്ജതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗ്രഹണീരോഗസ്യ നിദാനമ് (൧൫-൧൬) · Śloka ൧൬
അഥ ഗ്രഹണീരോഗം ലക്ഷയതി - - - - | അതീസാരേഷു യോ നാതിയത്നവാന് ഗ്രഹണീഗദഃ||൧൫|| തസ്യ സ്യാദഗ്നിവിധ്വംസകരൈരന്യസ്യ സേവിതൈഃ| |൧൬|
अथ ग्रहणीरोगं लक्षयति - - - - | अतीसारेषु यो नातियत्नवान् ग्रहणीगदः||१५|| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അതീസാരേഷു യോऽതിയത്നവാന്ന ഭവതി തസ്യ ഗ്രഹണീഗദോ ഭവേദിതി ഗ്രഹണ്യാ നിദാനമ്| അന്യസ്യ-അനതിസാരിണഃ, അഗ്നിവിധ്വംസകരൈഃ-വഹ്നിമാന്ദ്യഹേതുഭിരന്നപാനൈഃ, ശീലിതൈര്ഗ്രഹണീരോഗഃ സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അതീസാരസ്യ മേദകലക്ഷണമ് (൧൬-൧൭) · Śloka ൧൭
അതീസാരഗ്രഹണീരോഗയോഃ സമാനാഭാസത്വാത് കോ വിശേഷഃ ? ഇത്യാഹ - - - - | സാമം ശകൃന്നിരാമം വാ ജീര്ണേ യേനാതിസാര്യതേ||൧൬|| സോऽതിസാരോऽതിസരണാദാശുകാരീ സ്വഭാവതഃ| |൧൭|
अतीसारग्रहणीरोगयोः समानाभासत्वात् को विशेषः ? इत्याह - - - - | सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्यते||१६|| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാമം പുരീഷമഥവാ നിരാമം ജീര്ണ ആഹാരേ സതി യേന-വ്യാധിനാ, അതിസാര്യതേ-അത്യര്ഥം ബഹിര്നിഃസാര്യതേ, സ വ്യാധിരതീസാരഃ| അതിസരണാദ്ധേതോഃ| അതിസരണശബ്ദനിര്ദേശേന ചാസ്യാന്വര്ഥത്വം ദ്യോതിതമ്| തദേവമതിസരണാദതീസാര ഇത്യുച്യതേ| നനു, ഏവം സതി യദാ ഗ്രഹണീദോഷേऽപ്യതിസരണം കഥഞ്ചിത്സ്യാത്തദാ തസ്യാപ്യതീസാരത്വം സ്യാദിത്യാശങ്ക്യാഹ-ആശുകാരീത്യാദി| പ്രഭാവപ്രധാനോऽയം നിര്ദേശഃ| ഹേതൌ പ്രഥമാ| സ്വഭാവേനാശുകാരിത്വാദതീസാരോ ഗ്രഹണീദോഷാദന്യ ഇത്യര്ഥഃ| ഗ്രഹണീദോഷോ ഹി നാശുകാരീ, കിന്തര്ഹി ? ചിരകൃത്| തഥാ ചാഹ (ശ്ലോ. ൧൮)- "ചിരകൃദ്ഗ്രഹണീദോഷഃ" ഇതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗ്രഹണീരോഗസ്യ മേദകലക്ഷണമ് (൧൭-൧൮) · Śloka ൧൮
അഥ ഗ്രഹണീദോഷസ്യ സ്വരൂപം വര്ണയന്നതീസാരാദ്ഭൂയോ മേദമാഹ - - - - | സാമം സാന്നമജീര്ണേऽന്നേ ജീര്ണേ പക്വം തു നൈവ വാ||൧൭|| അകസ്മാദ്വാ മുഹുര്ബദ്ധമകസ്മാച്ഛിഥിലം മുഹുഃ| ചിരകൃദ്ഗ്രഹണീദോഷഃ സഞ്ചയാച്ചോപവേശയേത്||൧൮||
अथ ग्रहणीदोषस्य स्वरूपं वर्णयन्नतीसाराद्भूयो मेदमाह - - - - | सामं सान्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा||१७|| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद्ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗ്രഹണീദോഷോऽജീര്ണേऽന്നേ സാമം കദാചിത്സാന്നം, കദാചിജ്ജീര്ണേऽന്നേ പക്വം തഥാ നൈവ വാ| അകസ്മാത്-കദാചിന്നിമിത്തമന്തരേണാപി, മുഹുര്മുഹുഃ-പുനഃപുനര്ബദ്ധം, കദാചിന്നിമിത്തം വിനാ മുഹുഃ ശിഥിലം, സഞ്ചയാദുപവേശയേദിതി യോജ്യമ്| അയം തു ഗ്രഹണീദോഷശ്ചിരകൃത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗ്രഹണീരോഗശ്ചതുര്ധാ (൧൯) · Śloka ൧൯
സ ചതുര്ധാ പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സന്നിപാതാച്ച ജായതേ| |൧൯|
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते| |१९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സഃ-ഗ്രഹണീദോഷഃ, പൃഥഗ്ദോഷൈഃ-വാതപിത്തകഫൈഃ, സന്നിപാതേന ചേതി ചതുഷ്പ്രകാരോ ജായതേ|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗ്രഹണീരോഗസ്യ പൂര്വരൂപമ് (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൦
| പ്രാഗ്രൂപം തസ്യ സദനം ചിരാത്പചനമമ്ലകഃ||൧൯|| പ്രസേകോ വക്ക്രവൈരസ്യമരുചിസ്തൃട് ക്ലമോ ഭ്രമഃ| ആനദ്ധോദരതാ ഛര്ദിഃ കര്ണക്ഷ്വേഡോऽന്ത്രകൂജനമ്||൨൦||
| प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः||१९|| प्रसेको वक्क्रवैरस्यमरुचिस्तृट् क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेडोऽन्त्रकूजनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തസ്യ-ഗ്രഹണീദോഷസ്യ, പ്രാഗ്രൂപം സദനം ചിരാത്പചനാദി ച|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana ഗ്രഹണീരോഗസ്യ സാമാന്യലക്ഷണമ് (൨൧) · Śloka ൨൧
സാമാന്യം ലക്ഷണം കാര്ശ്യം ധൂമകസ്തമകോ ജ്വരഃ| മൂര്ച്ഛാ ശിരോരുഗ്വിഷ്ടമ്ഭഃ ശ്വയഥുഃ കരപാദയോഃ||൨൧||
सामान्यं लक्षणं कार्श्यं धूमकस्तमको ज्वरः| मूर्च्छा शिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करपादयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചതുര്വിധസ്യാസ്യ ഗ്രഹണീഗദസ്യ സാമാന്യം ലക്ഷണം കാര്ശ്യാദികമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വാതജസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൨-൨൫) · Śloka ൨൫
തത്രാനിലാത്താലുശോഷസ്തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ| പാര്ശ്വോരുവങ്ക്ഷണഗ്രീവാരുജാऽഭീക്ഷ്ണം വിഷൂചികാ||൨൨|| രസേഷു ഗൃദ്ധിഃ സര്വേഷു ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ പരികര്തികാ| ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യം സമശ്നുതേ||൨൩|| വാതഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹപാണ്ഡുത്വശങ്കിതഃ| ചിരാദ്ദുഃഖം ദ്രവം ശുഷ്കം തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത്||൨൪|| പുനഃപുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ പായുരുക്ശ്വാസകാസവാന്| |൨൫|
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुजाऽभीक्ष्णं विषूचिका||२२|| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्तिका| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते||२३|| वातहृद्रोगगुल्मार्शःप्लीहपाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत्||२४|| पुनःपुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्| |२५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-തത്ര-തേഷു ചതുര്ഷു ഗദേഷു മധ്യേ, വാതാത്താലുശോഷാദി സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana പിത്തജസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൫-൨൬) · Śloka ൨൬
| പിത്തേന നീലപീതാഭം പീതാഭഃ സൃജതി ദ്രവമ്||൨൫|| പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ| |൨൬|
| पित्तेन नीलपीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२५|| पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| |२६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്തേന പീതാഭഃ സന് തഥാ പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരാദ്യര്ദിതോ നീലവര്ണാദികം വര്ചഃ സൃജതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana കഫജസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൬-൨൯) · Śloka ൨൯
| ശ്ലേഷ്മണാ പച്യതേ ദുഃഖമന്നം ഛര്ദിരരോചകഃ||൨൬|| ആസ്യോപദേഹേനിഷ്ഠീവകാസഹൃല്ലാസപീനസാഃ| ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരു||൨൭|| ഉദ്ഗാരോ ദുഷ്ടമധുരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ്| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ്||൨൮|| അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യമ്| |൨൯|
| श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः||२६|| आस्योपदेहेनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु||२७|| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम्||२८|| अकृशस्यापि दौर्बल्यम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്ലേഷ്മണാ ദുഃഖം-കൃച്ഛ്രേണ, അന്നം പച്യതേ| ഛര്ദ്യാദി ച സ്യാത്| തഥാ, ഹൃദയം സ്ത്യാനം-പിണ്ഡിതമിവ, മന്യതേ| ജഠരം നിശ്ചലം ഗുരു ച| ഉദ്ഗാരശ്ച ദുഷ്ടമധുരഃ സ്യാത്| സദനം ശരീരസ്യ| സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണാദി ച സ്യാത്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana സന്നിപാതജസ്യ ലക്ഷണമ് (൨൯) · Śloka ൨൯
സര്വജേ സര്വസങ്കരഃ| |൨൯|
सर्वजे सर्वसङ्करः| |२९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വജേ-സന്നിപാതജേ, സര്വേഷാം ലക്ഷണാനാം സങ്കരോ-മിശ്രത്വം, ഭവതി|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana വിഷമാദ്യാസ്ത്രയോऽഗ്നയോऽപി ഗ്രഹണീദോഷാഃ (൨൯-൩൦) · Śloka ൩൦
| വിഭാഗേऽങ്ഗസ്യ യേ ചോക്താ വിഷമാദ്യാസ്ത്രയോऽഗ്നയഃ||൨൯|| തേऽപി സ്യുര്ഗ്രഹണീദോഷാഃ| |൩൦|
| विभागेऽङ्गस्य ये चोक्ता विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः||२९|| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषाः| |३०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അങ്ഗസ്യ വിഭാഗേ ച യേ വിഷമാദ്യാഃ-വിഷമതീക്ഷ്ണമന്ദാഃ, ത്രയോऽഗ്നയ ഉക്താസ്തേऽപി ഗ്രഹണീദോഷാഃ സ്യുഃ| നനു, ഏവം സതി സപ്ത ഗ്രഹണീദോഷാ ഇതി പ്രാപ്നോതി| മൈവമ്| മുഖ്യാഃ സപ്രാപ്തിപൂര്വരൂപരൂപനിര്ദേശാദിയുക്താശ്ചത്വാര ഏവ ഗ്രഹണീഗദാഃ| യേ തു വിഷമാദ്യാസ്ത്രയസ്തേ ഗ്രഹണീരോഗാഭാസാ ഇതി ബോധ്യമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana സമോऽഗ്നിഃ സ്വാസ്ഥ്യദഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
സമസ്തു സ്വാസ്ഥ്യകാരണമ്| |൩൦|
समस्तु स्वास्थ्यकारणम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സമഃ പുനരഗ്നിഃ സ്വാസ്ഥ്യസ്യ-ആരോഗ്യസ്യ, കാരണമ്|
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦
Adhikarana അഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ (൮) · Śloka ൮
വാതവ്യാധ്യശ്മരീകുഷ്ഠമേഹോദരഭഗന്ദരാഃ| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീത്യഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ സുദുസ്തരാഃ||൩൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേऽതീസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||३०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതവ്യാധ്യാദയോऽഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ സുദുസ്തരാഃ-വിഷമാഃ| തസ്മാത്തേഷു യത്നഃ കാര്യ ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേऽതിസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൮||
ആയുര്വേദരസായനമ് വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
൦൦൦൦൦