Adhikarana ਅਧ੍ਯਾਯੋਪਕ੍ਰਮਃ (੧) · Śloka ੧
ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ||੧||
View original
अस्मादनन्तरं बस्तिव्यापत्सिद्धिर्व्याख्यायते||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation
੫. ਵਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ
Adhikarana ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰਧ੍ਯਾਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਅਥਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|
View original
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਥਾਤ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| (ਅਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਸੁ ਬਸ੍ਤਿਸੁ ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ, ਤਾਸਾਂ ਸਾਧਨਾਯਾਸ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭਃ|)
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ-ਅਥੇਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ.੬)- "ਵਿਬਨ੍ਧਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਵਾਹਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਗਰੁਘਿਧ੍ਮਾਹਤ੍ਪੀਡਾਕਰ੍ਤਨਸ੍ਰਵਾਃ|| ਅਯੋਗਾਦਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੇਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਟ੍ ਸਡਾਪਦਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਨਿਰੂਹਵ੍ਯਾਪਦਃ, ਅਯੋਗਵ੍ਯਾਪਦਃ, ਵਿਬਨ੍ਧਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ (੧-੬) · Śloka ੬
ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਯੋਜਿਤਃ| ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰੋ ਘਨੋਪਿ ਵਾ||੧|| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਤਂ ਦੋਸਂ ਦੁਰ੍ਬਲਤ੍ਵਾਦਨਿਰ੍ਹਰਨ੍| ਕਰੋਤ੍ਯਯੋਗਂ ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦਗ੍ਰਹਃ||੨|| ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਰੁਜਾ ਦਾਹੋ ਹਲ੍ਲੇਪਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗੁਦੇ| ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਗਣ੍ਡਾਨਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਰਤਿਰ੍ਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੩|| ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਹਿਤਂ ਮਧ੍ਯਦੋਸੇਤਿਸਾਰਿਣਿ| ਉਸ੍ਣਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪|| ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਕਾਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਾਰੁਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਵਾਨ੍||੫|| ਸੁਰਾਦਿਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯਸ੍ਤਮਾਨਯੇਤ੍| |੬|
View original
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा||१|| बस्तिः सङ्क्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोत्ययोगं तेन स्याद्वातमूत्रशकृदग्रहः||२|| नाभिबस्तिरुजा दाहो हृल्लेपः श्वयथुर्गुदे| कण्डूर्गण्डानि वैवर्ण्यमरतिर्वह्निमार्दवम्||३|| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्यदोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते||४|| फलवर्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्||५|| सुरादिमूत्रवान् बस्तिः सप्राक्पेष्यस्तमानयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਸ੍ਤ੍ਰਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਤਥਾਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣੋਲ੍ਪਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰਃ-ਅਲ੍ਪਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਃ(ਲ੍ਕਃ), ਤਥਾ ਘਨੋ-ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਕੋ, ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯੋਜਿਤਃ ਸਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਸਾਧ੍ਯਂ ਦੋਸਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬਲਤ੍ਵਾਦਨਿਰ੍ਹਰਨ੍ ਅਯੋਗਂ ਕਰੋਤਿ| ਤੇਨ-ਅਯੋਗੇਨ, ਵਾਤਾਦਿਗ੍ਰਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍-ਅਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ (ਚਿ. ਅ. ੯/੬) ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਂ-ਪਾਚਨਯੁਗੁਲਂ-ਮਧ੍ਯ ਦੋਸੇਤਿਸਾਰਿਣਿ ਵਿਹਿਤਂ ਭੂਤੀਕਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਰੇਕੋ ਬਿਲ੍ਵਧਨਿਕੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍-ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਾਤ੍, ਏਕਸ੍ਯ-ਅਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯੋਸ੍ਣਸ੍ਯ, ਤਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਫਲਵਰ੍ਤਯਃ ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਃ, ਅਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਮਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਸੁਰਾਦਿਮਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਃ, ਸਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯਃ-"ਬਲਾਂ ਗੁਡੂਚੀਂ" (ਕ. ਅ. ੪/੧) ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਬਸ੍ਤੌ ਯਃ ਪੇਸ੍ਯੋ ਯਵਾਨ੍ਯਾਦਿਕਤ੍ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯੇਣ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯਃ| ਤਮਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਵਸ੍ਤਿਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਦੋਸਮਾਨਯੇਤ੍-ਆਕਰ੍ਸਯੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਬਨ੍ਧਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਪੇਸ੍ਯਂ ਚ| ਤਂ ਦੋਸਂ-ਯਦਰ੍ਥਂ ਦਤ੍ਤਃ| ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਂ-"ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਕਵਥਿਤਾਸ੍ਤੋਯੇ ਮਧ੍ਯਦੋਸੋ ਵਿਸ਼ੋਸਯਨ੍| ਭੁਤੀਕਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਵਚਾਧਾਨ੍ਯਹਰੀਤਕੀਃ|| ਅਥਵਾ ਬਿਲ੍ਵਧਨਿਕਾਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਵਾਲਕਮ੍|" (ਹ.ਚਿ.ਅ. ੯੧੫) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਭੂਤੀਕਂ-ਕਟ੍ਤਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਸ੍ਯਂ-"ਪੂਤੋਯਵਾਨੀਫਲਬਿਲ੍ਵਕੁਸ੍ਠਵਚਾਸ਼ਤਾਵ੍ਹਾਘਨਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮ੍| ਕਲ੍ਕੈਃ (ਹ.ਕ.ਅ. ੪/੨) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਰਾ-ਮਦਿਰਾ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਨ੍ਯਦਪ੍ਯਮ੍ਲਮ੍| ਗੌਰਵਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਂ ਤ੍ਵਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ. ੬)-"ਸਸ਼ੇਸਾਮੇ ਨਿਰੂਹੇਣ ਮਦੁਨਾ ਦੋਸ ਈਰਿਤਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਤ੍ਯਨਿਲਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਰੂਣਧ੍ਦ੍ਯਗ੍ਨਿਂਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ|| ਗੌਰਵਕ੍ਲਮਹਚ੍ਛੂਲਦਾਹਸਮ੍ਮੋਹਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਚਰੇਤ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਵੇਦਪਾਚਨੈਃ|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕਟ੍ਤਣੋਸ਼ੀਰਦਾਰੁਮੂਰ੍ਵਾਸ਼ਤਂ ਜਲਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਵਚਾਨਾਗਰਸ਼ਠ੍ਯੋ ਵਾ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਪੇਯਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਵਾ ਸ੍ਯੁਰਰਿਸ੍ਟਨਾਸਵੇਨ ਵਾ|| ਦਾਰੁ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਲਾਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਠੀਮ੍| ਪਿਸ੍ਠ੍ਵਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਛ ਦੀਪਨਾਨ੍|| ਬਸ੍ਤਿਮਸ੍ਯ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਮੂਤ੍ਰਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮ੍|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਆਧ੍ਮਾਨਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ (੬-੧੦) · Śloka ੧੦
| ਯੁਕ੍ਤੋਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯੋ ਦੋਸਾਢ੍ਯੇ ਰੂਕ੍ਸੇ ਕ੍ਰੂਰਾਸ਼ਯੇਥਵਾ||੬|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਾਵਤੋ ਰੂਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੋ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਸਮੀਰਣਮ੍| ਸ ਵਿਮਾਰ੍ਗੋਨਿਲਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮਰ੍ਮਪੀਡਨਮ੍||੭|| ਵਿਦਾਹਂ ਗੁਦਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵੇਦਨਾਮ੍| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਹਦਯਂ ਸ਼ੂਲੈਰਿਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਿ||੮|| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੀਲੁਸਰ੍ਸਪਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍||੯|| ਸਰਲਾਮਰਦਾਰੁਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| |੧੦|
View original
| युक्तोऽल्पवीर्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराशयेऽथवा||६|| बस्तिर्दोषावृतो रूद्धमार्गो रुन्ध्यात्समीरणम्| स विमार्गोऽनिलः कुर्यादाध्मानं मर्मपीडनम्||७|| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवङ्क्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति||८|| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्तिं प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात्पीलुसर्षपमूत्रवान्||९|| सरलामरदारुभ्यां साधितं चानुवासनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਦੋਸਾਢ੍ਯੇ ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸੇ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤੋ ਦੋਸੈਃ-ਵਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯਵਰਕੈਰਾਵਤਃ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ ਬਸ੍ਤੀ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਃ-ਪ੍ਰਤਿਹਤਗਤਿਪ੍ਰਸਰਣੋ, ਵਾਯੁਂ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍| ਸੋਨਿਲੋ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗ ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਦਯਾਦੀਨਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਵ੍ਯਧਨਂ-ਪੀਡਨਂ, ਤਥਾ ਗੁਦਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਵਿਦਾਹਂ, ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵੇਦਨਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੂਲੈਃ-ਨਾਨਾਵਿਧਾਭਿਰ੍ਭਗ੍ਨਰੁਦ੍ਧਮਦਿਤਪੀਡਿਤਾਵਨਦ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਾਭਿਃ, ਹਦਯਂ ਰੁਣਦ੍ਧਿ-ਆਵਣੋਤਿ| ਹਦਯਮਾਵਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ-ਅਨਿਯਤੇ ਦੇਸ਼ੇ, ਧਾਵਤਿ ਪਵਨਃ| ਤਤ੍ਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਸੁਸ੍ਟ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਫਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਕਸ਼੍ਚ ਨਿਰੁਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੀਲੁਸਰ੍ਸਪਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍| ਸਰਲਦੇਵਦਾਰੁਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਧ੍ਮਾਨਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਃ-ਵਿਬਨ੍ਧਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਪੀਲੁ-ਪੀਲੁਫਲਮ੍| ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਂ ਤ੍ਵਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ. ੬)-"ਬਹੁਦੋਸੇਬਲੇ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਨੁਰ੍ਮਦੁਃ| ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪਸ਼੍ਛਾਵਤੋ ਦੋਸੈਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਸਮੀਰਣਮ੍|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸੋਨੁਸਰਨ੍ ਦੇਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਿਵਿਭ੍ਰਮਮ੍|| ਤਮੁਸ੍ਣਤੈਲਲਵਣਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਰ੍ਦਿਤਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਧੂਮੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਰਾਸ੍ਯਵਿਰੇਚਨੈਃ|| ਵਿਰੇਕੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਛਾਸ਼ੁ ਯੋਜਯੇਦਾਨੁਲੋਮਿਕੈਃ|" ਇਤਿ| ਵਾਹਾਨਾਖ੍ਯਾਂ ਚ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ. ੬)-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਮਹਾਦੋਸੇ ਬਸ੍ਤਿਮਦ੍ਵਲ੍ਪਭੇਸਜਃ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਲ੍ਪਂ ਹਰੇਦ੍ਦੋਸਂ ਜਨਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍|| ਸ਼ੋਫਂ ਬਸ੍ਤਾਵਪਾਨੇ ਚ ਸਦਨਂ ਚੋਰੁਜਙ੍ਘਯੋਃ| ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰੁਤੋ ਜਨ੍ਤੁਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ ਪ੍ਰਵਾਹਤੇ|| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਨਿਰੁਹਾਂਸ਼੍ਛ ਸ਼ੋਧਨੀਯਾਨੁਲੋਮਿਕਾਨ੍| ਵਿਦਧ੍ਯਾਲ੍ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਤ੍ਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੂਤਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ (੧੦-੨੧) · Śloka ੨੧
| ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਵੇਗਸਂਰੋਧਂ ਪੀਡਿਤੋ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੧੦|| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਵਣੋਸ੍ਣੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪੋਲ੍ਪਭੇਸਜਃ| ਮਦੁਰ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਤ੍||੧੧|| ਨਿਰੇਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਲ੍ਲਾਸਤਡ੍ਦਾਹਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਕਾਰਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਿਞ੍ਚੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮੁਖਮ੍||੧੨|| ਵ੍ਯੇਜਦਾਕ੍ਲਮਨਾਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਂ ਮਜ੍ਯਾਤ੍ ਕਰੈਰੁਸ੍ਣੈਰਧੋਮੁਖਮ੍||੧੩|| ਕੇਸ਼ੇਸੂਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਧੁਨ੍ਵੀਤ ਭੀਸਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਭਿਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਲ੍ਕਾਰਾਜਪੁਰੁਸੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੇਤਿ ਤਥਾ ਹ੍ਯਧਃ||੧੪|| ਪਾਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗਲਾਪੀਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਨਿਰੋਧਾਦ੍ਧਿ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਾਯਨਃ||੧੫|| ਅਪਾਨਃ ਪਵਨੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਤਮਾਸ਼੍ਵੇਵਾਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਕੁਸ੍ਠਕ੍ਰਮੁਕਕਲ੍ਕਂ ਚ ਪਾਯੇਤਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍||੧੬|| ਓਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸੋਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਥ੍ਯਾਕਲ੍ਕਂ ਵਾਧੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੭|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਨਿਰੂਹੋ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧੇਯੋ ਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ||੧੮|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਸਾਮਤਾਵਂਸ਼ਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਠੀਦੇਵਾਹ੍ਵਰੋਹਿਸੈਃ||੧੯|| ਸਤੈਲਗੁਡਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੋ ਵਿਰੇਕੌਸਧਕਲ੍ਕਵਾਨ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਬਸ੍ਤਿਰੁਰਃਸ੍ਥਿਤੇ||੨੦|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥੇ ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਸਪੈਃ ਸ਼ਿਰਃ| |੨੧|
View original
| कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया||१०|| अस्निग्धलवणोष्णो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्||११|| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्तयन्| मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्||१२|| व्येजदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्| पृष्ठपार्श्वोदरं मृज्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्||१३|| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भीषयेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||१४|| पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते तथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः||१५|| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति| कुष्ठक्रमुककल्कं च पायेताम्लसंयुतम्||१६|| ओष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत् गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोनुलोमनम्||१७|| पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः||१८|| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा सामृतावंशपल्लवैः| पूतीकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः||१९|| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्| बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते||२०|| शिरःस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵੇਗਸਂਰੋਧਂ-ਵੇਗਵਿਧਾਰਣਂ, ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਪੁਂਸੋ ਯਃ ਪੀਡਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾ ਪੀਡਿਤੋਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਵਣੋਸ੍ਣੋ ਵਾ ਤਥਾਲ੍ਪੋ ਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਅਲ੍ਪਭੇਸਜਸ਼੍ਚ ਮਦੁਰ੍ਵਾ, ਸ ਤਥਾਭੂਤੋ ਮਾਰੁਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਮੂਖਨਾਸਿਕਾਤ੍ ਨਿਰੇਤਿ-ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍(ਯਨ੍)| ਅਸ੍ਯ ਤੁ-ਤਥਾਵਿਧਬਸ੍ਤੇਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਵਿਕਾਰਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮੁਖਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਲਮਨਾਸ਼ਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਂ ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਦਿਨਾ ਵੀਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਹ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰਧੋ ਯਾਤਿ| ਉਸ੍ਣੈਃ ਕਰੈਃ ਪਸ੍ਠਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੁਦਰਂ ਚ ਮਜ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਂ ਪੁਰੁਸਮਧੋਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕੇਸ਼ੈਰੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਵਪੁਰ੍ਧੁਨ੍ਵੀਤ| ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਲਾਦਿਭਿਰ੍ਭੀਸਯੇਤ੍| ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਤਥਾ ਪਾਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗਲਾਪੀਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਨ ਮ੍ਰਿਯੇਤ| ਏਵਂ ਸਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਨਿਰੋਧਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਨਿਰੋਧਾਦ੍ਯਸ੍ਮਾਦਧੋਗਃ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਾਯਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾਪਾਨੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦ੍ਰਾਗੇਵਾਪਕਰ੍ਸਤਿ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਦਧਃ ਕ੍ਸਿਪਤਿ| ਸੁਸ੍ਠੁ-ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ, ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਮਯਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਾਯਨਃ| ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਕਲ੍ਕਂ ਚਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| [ ਸਃ ] ਕਲ੍ਕਃ, ਅਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਉਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਤ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਮਨੁਲੋਮਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਲ੍ਕਂ ਪੀਤਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣਾਧੋਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ ਦੋਸੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ (ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ) ਨਿਰੁਹੋ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕੋ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ| ਯਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੇਯਃ| ਅਥਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਭਿਸ੍ਤੈਲਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਕਵਾਨ੍ ਵਿਧੇਯਃ| ਉਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ| ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਬਸ੍ਤੌ ਨਸ੍ਯਂ ਧੂਮਸ਼੍ਚ, ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੇਨ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨੀਯਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰੁਤਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਕੁਰ੍ਵਤ ਇਤਿ| ਮਜ੍ਯਾਤ੍-ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਭੀਸਯੇਤ੍-ਤ੍ਰਾਸਯੇਤ੍| ਪਾਣਿਭਿਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ| ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਂ-ਗੁਦਂ ਮੇਢ੍ਰਂ ਚ, ਅਯਨਮਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਕ੍ਰਮੁਕਂ-ਪੂਗਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਯਵਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਵਾਥਃ, ਅਮਤਾਦੀਨਾਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਅਮਤਾ-ਗੁਡੂਚੀ| ਤ੍ਵਕ੍ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ| ਤੈਲਾਦਿਯੋਗਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਕ੍ਵਾਥਯੋਃ, ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਪਿ| ਇਤ੍ਯਯੋਗਵ੍ਯਾਪਦਃ|
Adhikarana ਅਤਿਯੋਗਵ੍ਯਾਪਦਃ (੨੧-੨੩) · Śloka ੨੩
| ਬਸ੍ਤਿਰਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਘਨੋਤਿਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੨੧|| ਅਲ੍ਪੇ ਦੋਸੇ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਪੁਨਃਪੁਨਃ| ਅਤਿਯੋਗਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਭਵੇਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਰੁਜਾਕਰਃ||੨੨|| ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਨ ਸ ਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਸਾਧਨਃ| |੨੩|
View original
| बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा||२१|| अल्पे दोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनःपुनः| अतियोगत्वमापन्नो भवेत्कुक्षिरुजाकरः||२२|| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਘਨੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋਤਿਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਂਸੋਲ੍ਪੇ ਦੋਸੇ ਤਥਾ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਤਿਯੋਗਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਯਮ੍ ਕੁਕ੍ਸਿਰੁਗ੍ਜਨਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਃ-ਤਥਾਵਿਧੋ ਬਸ੍ਤਿਃ, ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਨ ਤੁਲ੍ਯੇ-ਸਦਸ਼ੇ, ਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਤਿਯੋਗਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਖ੍ਯਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ.ਅ. ੬)-"ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਪਦ੍ਮਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਮਧੁਕੋਲ੍ਪਲੇ| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਮਧੂਕਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਨ੍ਦੁਲਧਾਵਨੇ|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਪਕ੍ਵਲੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਵਿਨੀਯ ਸਘਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੇਤਿਯੋਗਤਃ||" ਇਤਿ| ਵਿਰੇਚਨਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਾਹੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਙ੍ਗਰੁਗਾਦਿਵ੍ਯਾਪਞ੍ਚਤੁਸ੍ਕਂ ਤ੍ਵਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ. ੬)- "ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਰਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਗੁਰੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਮਾਤ੍ਰਕਃ| ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਯ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੁਃਸ਼ਯਿਤਾਯ ਵਾ|| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਮਰੁਤਂਕੋਪਯੇਤ੍ਸ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਃ| ਕਰੋਤ੍ਯਙ੍ਗਰੁਜਾਂ ਜਮ੍ਭਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਭੇਦਂ ਚ ਪਰ੍ਵਣਾਮ੍|| ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਸਂਸ੍ਤਰਾਦਿਭਿਃ| ਬਿਲ੍ਵਕੋਲਯਵੈਰਣ੍ਡਵਰ੍ਸਾਭੂਬਹਤੀਦ੍ਵਯੈਃ|| ਸਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਸ਼ਤੈਰ੍ਮਸ੍ਤੁਫਲਸੌਵੀਰਕਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਆਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਾਸ਼ਿਤਂ ਰਸੈਃ|| ਤੈਲੇਨਾਨਿਲਜਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਬਲੇ ਬਸ੍ਤਿਰਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਨਿਰ੍ਹਰਨ੍|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿਧ੍ਮਾਂ ਹਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਯਤ੍| ਬਲਾਬਹਤ੍ਯਾਦਿਵਰਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਰਨਾਲਾਮ੍ਲੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾਕ੍ਸਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲਵਣਸਂਯੁਤਮ੍|| ਧੂਮਲੇਹਰਸਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਾਤਜਿਤ੍| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸਵਾਤੋ ਵਾ ਨ ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ|| ਘਟ੍ਟਯੇਦ੍ਦਦਯਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਸ਼ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਕਟੈਃ| ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਕਨ੍ਧਕਰੀਰਬਦਰੀਫਲੈਃ|| ਸ਼ਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਾਤਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਕਃ|| ਹਤ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਲਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੋਪਯੇਤ੍| ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਗੁਦਾਂਸ੍ਤੇ ਹਿ ਕਨ੍ਤਤੋਸ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ|| ਵਿਵਰ੍ਣਸ੍ਯਾਲ੍ਪਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਲੇਖਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੌਸਧੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਯਸ੍ਯੇਕ੍ਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਃ|| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਵ੍ਹਤਿਲਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਭੋਜਿਨਃ| ਸਸਰ੍ਜਰਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਵ੍ਹਂ ਜਿਙ੍ਗਿਣੀਕਰ੍ਦਮਾਞ੍ਜਨਮ੍|| ਵਿਨੀਯ ਦੁਗ੍ਧੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਵ੍ਦ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਰਸਭੋਜਿਨਃ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਛ ਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਛ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਵਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ (੨੩-੨੮) · Śloka ੨੮
| ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵਾ||੨੩|| ਗੁਦਂ ਦਹਨ੍ ਲਿਖਨ੍ ਕ੍ਸਿਣ੍ਵਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍| ਸ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਭੂਰਿਭਿਃ||੨੪|| ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤਿਵੇਗੇਨ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸੋਸਕਤ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੫|| ਦਾਹਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਵਾਰਿਣਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਦਾਹਾਦਿਕਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||੨੬|| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਾਮ੍| ਯੁਞ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਵਿਟ੍ਕਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍||੨੭|| ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਪਾਨਂ ਦਧ੍ਯਥਵਾ ਸੁਰਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਪਦਾਮੇਵਂ|੨੮|
View original
| बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा||२३|| गुदं दहन् लिखन् क्षिण्वन् करोत्यस्य परिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः||२४|| बहुशश्चातिवेगेन मोहं गच्छति सोऽसकृत्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया तत्र प्रशस्यते||२५|| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकान् जयेत्||२६|| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्||२७|| माषयूषेण कुल्माषान् पानं दध्यथवा सुराम्| सिद्धिर्वस्त्यापदामेवं|२८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਗੁਦਂ ਦਹਨ੍ਨਿਵ ਵਿਲਿਖਨ੍ਨਿਵ ਕ੍ਸਿਪਨ੍ਨਿਵਾਸ੍ਯ-ਨਰਸ੍ਯ, ਪਰਿਸ੍ਰਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਃ-ਪੁਰੁਸਃ, ਤਦਾ ਵਿਦਗ੍ਧਮਸ੍ਰਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਥਾ ਬਹੁਸੋ-ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਅਤਿਵੇਗੇਨ ਭੂਰਿਭਿਃ- ਬਹੁਭਿਃ, ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਥਾ ਮੋਹਮਸਕਦ੍ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਦਾਹਮੋਹਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍-ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਯੁਤਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਾਰਿ, ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਦਾਹਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਸਹ ਭੋਜਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਦਧ੍ਯਥਵਾ ਸੁਰਾਂ ਪਾਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਪਦਾਂ-ਨਿਰੁਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤੀਨਾਂ, ਏਵਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ੍ਨਵਾਖ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਹ-ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ.ਅ. ੬)-"ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵਨ੍ਤੈਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣੈਰਾਜਂ ਪਯਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਪੂਤਂ ਘਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨ੍|| ਵਟਾਦਿਪਲ੍ਲਵੇਸ੍ਵੇਵਂ ਕਲ੍ਪੋ ਯਵਤਿਲੇਸੁ ਚ| ਸੁਵਰ੍ਚਲੋਪੋਦਕਯੋਃ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਗੁਦੇ ਚ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੇਕਪ੍ਰਲੇਪਨਾਨ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕ.ਅ. ੬)-"ਆਮਂ ਯਃ ਕੁਣਪਂ ਰੁਗ੍ਵਾਨੁਪਵੇਸ਼੍ਯੇਤ ਸਾਰੁਚਿਃ| ਸਘਨਾਤਿਵਿਸਾਕੁਸ੍ਠਨਤਦਾਰੁਵਚਾਃ ਪਿਬੇਤ੍|| ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਮਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਂ ਵਾ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗੀਯੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍|| ਸਣ੍ਣਾਮੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੁ| ਕੇਵਲੈਃ ਸਹ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸੋਪਦ੍ਰਬਾਂਸ਼੍ਛ ਤਾਨ੍|| ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਧ੍ਮਾਨਪਰਿਕਰ੍ਤਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਤਣ੍ਮੋਹਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦੀਂਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍|| ਤਤ੍ਰਾਮੇਨ੍ਤਰਪਾਨਂ ਤੁ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਪਾਚਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਰਾਮੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ|| ਵਾਤਘ੍ਨਗ੍ਰਾਹਿਵਰ੍ਗੀਯੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਕਤਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਵਣਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ ਸਮੀਰਣੇ|| ਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਸਾਰ੍ਯਮਾਣੇ ਕਫੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਃ|| ਸ਼ਕਤਾ ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਮੇ ਤੇਨ ਵਰ੍ਚਸ੍ਯਥਾਨਿਲੇ| ਸਂਸਸ੍ਟੇਨ੍ਤਰਪਾਨਮ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍|| ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਮੇਸਜਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਯੋਰਾਮੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਸਂਸਸ੍ਟਯੋਰ੍ਭਵੇਤ੍ਪਾਨਂ ਸਕਟੁਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍|| ਤਥਾਮੇ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਆਮੇਨ ਤੁ ਕਫੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਕਸਾਯਲਵਣੌਸਧਮ੍|| ਵਾਤੇਨ ਵਿਸ਼ਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾਨਿਲੇ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਮਧੁਰਃ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ|| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਃ ਖਾਦ੍ਵਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਸ਼ਕਚ੍ਛੋਣਿਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਤੋਰਸ੍ਨਪਿਤ੍ਤਯੋਃ|| ਬਸ੍ਤਿਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੇ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਕਫੇਨ ਵਿਸ਼ਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੈਃ|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ| ਮਧੁਰੋਸਣਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ ਕਫਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ|| ਮਾਰੁਤੇ ਕਫਸਂਸ੍ਰੁਸ੍ਟੇ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਵਣੋ ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਃ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਯੁਨਾ ਕਫੇ|| ਤ੍ਰਿਚਤੁਃਪਞ੍ਚਸਟ੍ਯੋਗਾਨੇਵਮੇਵ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਛੈਸਾਤਿਸਾਰੋਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਮਤਾ|| ਯੁਗਪਤ੍ ਸਡ੍ਰਸਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਪਾਚਨਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਿਰਾਮਾਣਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਡ੍ਰਸਿਕੋ ਹਿਤਃ|| ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੂਨਿ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰੋਦੁਮ੍ਬਰਤ੍ਵਚਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਕਟ੍ਤਣਂ ਚ ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਅਤੀਸਾਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪੇਯਮੇਤਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍|| ਕਚ੍ਛੁਰਾਧਾਤੁਕੀਬਿਲ੍ਵਸਮਙ੍ਗਾਰਕ੍ਤਮੂਲਿਭਿਃ| ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ੁਙ੍ਗੈਸ਼੍ਛ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਲੇ ਸ਼ਤੈਃ|| ਬਾਲੋਦੁਮ੍ਬਰਕਟ੍ਵਙ੍ਗਸਮਙ੍ਗਾਪ੍ਲਕ੍ਸਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਮਸੂਰਧਾਰਕੀਪੁਸ੍ਪਬਲਾਭਿਸ਼੍ਛ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍|| ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਬਸ੍ਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍| ਯਥਾਯਥਂ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਤਾਂਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਾਧਨਮ੍||" ਇਤਿ ਨਿਰੂਹਵ੍ਯਾਪਦਃ|
Adhikarana ਅਨੁਵਾਸਨਵ੍ਯਾਪਦਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੮||
View original
| स्नेहबस्तेस्तु वक्ष्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਃ-ਅਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ, ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਥਾਨੁਵਾਸਨਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਤਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ. ਅ. ੭)-"ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੌ ਮਰੁਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਯਾਸ਼ਵਿਡਾਵਤੇ| ਅਭੁਕ੍ਤਸ਼ੂਨਪਾਯ੍ਵਾਮਦਤ੍ਤੇਸ੍ਟੌ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਕਾਰਣਮ੍ (੨੯-੩੦) · Śloka ੩੦
ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪੋ ਵਾਧਿਕੇ ਵਾਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਕਫੇ ਮਦੁਃ| ਅਤਿਭੁਕ੍ਤੇ ਗੁਰੁਰ੍ਵਰ੍ਚਃਸਞ੍ਚਯੇਲ੍ਪਬਲਸ੍ਤਥਾ||੨੯|| ਦਤ੍ਤਸ੍ਤੈਰਾਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨਾਯਾਤ੍ਯਭਿਭਵਾਦਪਿ| |੩੦|
View original
शीतोऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चःसञ्चयेऽल्पबलस्तथा||२९|| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नायात्यभिभवादपि| |३०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੀਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪੋ ਵਾਧਿਕੇ ਵਾਤੇ ਦਤ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ, ਤਥਾ ਕਫੇ ਮਦੁਃ, ਅਯੋਗਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਤਿਭੁਕ੍ਤੇ ਗੁਰੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦਤ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਵਰ੍ਚਸਃ-ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ, ਸਞ੍ਚਯੇਲ੍ਪਬਲਃ-ਉਭਯਥਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵੀਰ੍ਯਤਸ਼੍ਚ, ਦਤ੍ਤਃ, ਤੈਃ-ਸ਼ੀਤਾਦਿਕਾਰਣਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ, ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰਾਵਤੋ ਨਾਯਾਤਿ-ਗੁਦਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਭਿਭਵਾਦਪ੍ਯੇਤੈਰੇਵ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਕਾਰਣਮਾਹ-ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪ ਇਤਿ| ਗੁਰੁਃ-ਚਿਰਪਾਕਃ| ਅਲ੍ਪਬਲਃ-ਅਨੁਲੋਮਨਾਸਮਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਤਾਦਿਗੁਣਸ੍ਵਾਵਤਤ੍ਵਮ੍| ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਭਿਭਵਃ|
Adhikarana ਵਾਤਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੩੦-੩੩) · Śloka ੩੩
| ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਰੁਸਦਨਾਧ੍ਮਾਨਜ੍ਵਰਸ਼ੂਲਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨੈਃ||੩੦|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਵੇਸ੍ਟਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਵਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਂ ਰਾਸ੍ਨਾਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲਿਕੈਃ||੩੧|| ਸੌਵੀਰਕਸੁਰਾਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਯਵਸਾਧਿਤੈਃ| ਨਿਰੂਹੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮੂਤ੍ਰੈਃ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕੈਃ||੩੨|| ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਚ ਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਯਂ ਭੁਕ੍ਤੇਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| |੩੩|
View original
| स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः||३०|| पार्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निग्धाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः||३१|| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत्सम्यक् समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः||३२|| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਰੁਸਾਦਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਵਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ ਏਵਂਵਿਧਂ, ਸ੍ਨੇਹਂ-ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ, ਨਿਰੁਹੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਤਾਨੇਵ ਨਿਰੂਹਾਨਾਹ-ਸੌਵੀਰਕਸੁਰਾਦਿਸਾਧਿਤੈਸ੍ਤਥਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤੈਸ੍ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੈਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਾਥਵਦ੍ਭਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਚ ਪੀਤਦ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਰਾਸ੍ਨਾਪੀਤਦ੍ਰੂ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤੇ ਤੈਲੇ ਰਾਸ੍ਨਾਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲੇ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯੇਸਾਂ ਨਿਰੂਹਾਣਾਂ ਤੈਃ, ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁਟਕੇ ਰਾਸ੍ਨਾਤੈਲਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਤੈਲਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਭ੍ਯਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਪਥਗੇਤਤ੍ ਤੈਲਦ੍ਵਯਮੁਪਯੋਗੀਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਚ-ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਂ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍, ਰਾਸ੍ਨਾਤੈਲੇਨ ਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲੇਨ ਵਾ ਦੋਸਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਦਨੁਵਾਸਯੇਚ੍ਚ| ਸਾਯਂ ਭੁਕ੍ਤੇ-ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੁਕ੍ਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਾਤਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਸ੍ਤਮ੍ਭੋਰੁਸਦਨੇਤਿ| ਵੇਸ੍ਟਨਂ-ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਪੀਤਦ੍ਰੁਃ-ਸਰਲਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਤੈਲੇਨ ਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਰਾਸ੍ਨਾਪੀਤਦ੍ਰੁਤੈਲਾਭ੍ਯਾਮ੍|
Adhikarana ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੩੩-੩੪) · Śloka ੩੪
| ਤਡ੍ਦਾਹਰਾਗਸਮ੍ਮੋਹਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਤਮਕਜ੍ਵਰੈਃ||੩੩|| ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੩੪|
View original
| तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः||३३|| विद्यात्पित्तावृतं स्वादुतिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਂ ਤਡ੍ਦਾਹਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਤਟ੍ਦਾਹੇਤਿ| ਤਮਕਃ-ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ|
Adhikarana ਕਫਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੩੪-੩੬) · Śloka ੩੬
| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਲਸ੍ਯਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਗੌਰਵੈਃ||੩੪|| ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਗ੍ਲਾਨਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਵਤਮ੍| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੈਃ ਸੁਰਾਮੂਤ੍ਰੋਪਸਾਧਿਤੈਃ||੩੫|| ਫਲਤੈਲਯੁਤੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੩੬|
View original
| तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः||३४|| सम्मूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमावृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः||३५|| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਕਫਾਵਤਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ ਸੁਰਾਮੂਤ੍ਰੋਪਸਾਧਿਤੈਃ ਫਲਤੈਲਯੁਤੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਨਿਰੂਹੈਃ, ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਫਲਾਨਾਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਣਾਮਕ੍ਸੋਟਾਦੀਨਾਂ, ਤੈਲਂ ਫਲਤੈਲਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁਂ ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਂ, ਤਿਲਤੈਲਂ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਾਸ੍ਤੈਰਿਤਿ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਕਫਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਤਨ੍ਦ੍ਰੇਤਿ| ਫਲਤੈਲਂ-ਮਦਨਫਲਤੈਲਮ੍|
Adhikarana ਅਤ੍ਯਸ਼ਨਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੩੬-੩੮) · Śloka ੩੮
| ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰੁਚਿਗ੍ਲਾਨਿਸ਼ੂਲਨਿਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਨੈਃ||੩੬|| ਆਮਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸਦਾਹੈਸ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਸ਼ਨਾਵਤਮ੍| ਕਟੂਨਾਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਨਮ੍||੩੭|| ਮਦੁਰ੍ਵਿਰੇਕਃ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਮਵਿਹਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| |੩੮|
View original
| छर्दिमूर्च्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः||३६|| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानां च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्||३७|| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्रामविहितं हितम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰਾਮਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਦਾਹਯੁਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹਮਤ੍ਯਸ਼ਨਾਵਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਟੂਨਾਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਮਦੁਭਿਃ-ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ, ਵਿਰੇਕਃ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਮਾਮਵਿਹਿਤਮੌਸਧਂ ਹਿਤਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਯਸ਼ਨਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛੇਤਿ| ਆਮਂ-ਆਮਾਜੀਰ੍ਣਮ੍| ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਕਟੂਨਾਮੇਵ, ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਕਟੂਨਾਂ ਲਵਣਾਨਾਂ ਚ|
Adhikarana ਵਿਡਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੩੮-੪੦) · Śloka ੪੦
| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਾਰ੍ਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਾਧ੍ਮਾਨਹਦ੍ਗ੍ਰਹੈਃ||੩੮|| ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਡਾਵਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਬਿਲ੍ਵਾਦਿਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰੁਹੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ||੩੯|| ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗੁਦਾਵਰ੍ਤਹਰੇਣ ਚ| |੪੦|
View original
| विण्मूत्रानिलसङ्गार्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः||३८|| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सवर्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरुहैः सानुवासनैः||३९|| निर्हरेद्विधिना सम्यगुदावर्तहरेण च| |४०|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਡਾਵਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਰਨੁਵਾਸਨੈਸ਼੍ਚ, ਤਥੋਦਾਵਰ੍ਤਹਰੇਣ ਵਿਧਿਨਾ, ਸਮ੍ਯਗ੍ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਿਡਾਵਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲੇਤਿ| ਅਰ੍ਤਿਃ-ਸ਼ੂਲਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਃ-ਗਣਃ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍|
Adhikarana ਅਭੁਕ੍ਤਾਦਿਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੪੦-੪੩) · Śloka ੪੩
| ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਸ਼ੂਨਪਾਯੌ ਵਾ ਪੇਯਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਵਾ||੪੦|| ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਵੇਗਾਦ੍ਧਾਵਤ੍ਯਨਾਵਤਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਾਯਂ ਤਤਃ ਕਣ੍ਠਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਖੇਭ੍ਯ ਏਤ੍ਯਪਿ||੪੧|| ਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਿਦ੍ਧੋ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਤੈਲੋ ਦੇਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਃ||੪੨|| ਕਣ੍ਠਾਦਾਗਚ੍ਛਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਗ੍ਰਹਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍||੪੩||
View original
| अभुक्ते शूनपायौ वा पेयामात्राशितस्य वा||४०|| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वं कायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि||४१|| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः सानुवासनः||४२|| कण्ठादागच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निबर्हणम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਨਃ ਪਾਯੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ, ਅਥਵਾ ਪੇਯਾਮਾਤ੍ਰਮੇਵਾਸ਼ਿਤਂ ਯੇਨ ਸ ਪੇਯਾਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ, ਅਨਾਵਤਃ ਸਨ੍ ਵੇਗਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਾਯਂ ਧਾਵਤਿ| ਤਤਃ ਕਣ੍ਠਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਖੇਭ੍ਯਃ ਏਤਿ-ਪਤਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਸਿਦ੍ਧੋ ਯੋ ਯਵਾਦਿਮਾਨ੍ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਿਦ੍ਧਤੈਲੈਰ੍ਨਿਰੂਹਮਨੁਵਾਸਨਂ [ ਚ ] ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਣ੍ਠਾਦਾਗਚ੍ਛਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਭੁਕ੍ਤਦਤ੍ਤਸ਼ੂਨਪਾਯੁਦਤ੍ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਅਭੁਕ੍ਤ ਇਤਿ| ਮਾਤ੍ਰਾ-ਸ੍ਤੋਕਮ੍| ਪੇਯਾਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚਾਭੁਕ੍ਤਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪਥਗੁਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕਤਃ| ਕਣ੍ਠਾਦੇਤਿ-ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਖੇਭ੍ਯਃ-ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਣੇਭ੍ਯਃ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਤ੍ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕੇਨ ਮੁਤ੍ਰੇਣ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥਤੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰੂਹਃ| ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਨਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ-ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੋਧਃ|
Adhikarana ਆਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੪੪-੪੫) · Śloka ੪੫
ਨਾਪਕ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਗੁਦਂ ਸ ਹ੍ਯੁਪਲਿਮ੍ਪਤਿ| ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰੁਙ੍ਮੋਹਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫਾਨ੍, ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਰ ਚ||੪੪|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਤੈਲਮਰ੍ਕਪਤ੍ਰਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍| |੪੫|
View original
नापक्वं प्रणयेत्स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान्, क्रियाऽत्र च||४४|| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਃ-ਅਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹੋ, ਗੁਦਮੁਪਲਿਮ੍ਪਤਿ| ਤਤਃ-ਉਪਲਿਪ੍ਤੇ ਗੁਦੇ, ਰੁਜਾਭਿਃ ਸਹ ਮੋਹਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਰ੍ਕਪਤ੍ਰਰਸੇ ਸ਼ਤਂ ਤੈਲਮ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਆਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਨਾਪਕ੍ਵਮਿਤਿ| ਤੈਲਮਨੁਵਾਸਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਇਤ੍ਯਨੁਵਾਸਨਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਅਥ ਨੇਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਸ਼ਯ੍ਯਾਪ੍ਰਣੇਤਦੋਸਜਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਤਾਸ਼੍ਛੋਕ੍ਤਾਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ.੭)-"ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਤਨੁ ਸ੍ਥੂਲਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਿਥਿਲਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵਕ੍ਰਮਸ੍ਟੌ ਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਤਿਗਤਿਕ੍ਸੋਭਕਸਣਕ੍ਸਣਨਸ੍ਰਵਾਃ| ਗੁਦਪੀਡਾ ਗਤਿਰ੍ਜਿਹ੍ਯਾ ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਮਾਂਸਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਸਭਜਾਲਵਤ੍ਸ੍ਥੂਲਵਾਤਲਾਃ| ਛਿਦ੍ਰਃ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਤਾਨਸ੍ਟੌ ਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਕਰ੍ਮਸੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਗਤਿਵੈਸਮ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਜਿਹ੍ਯਤ੍ਵਸ੍ਰੁਤਿਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਾਃ| ਫੇਨਿਲਚ੍ਯੁਤ੍ਯਧਾਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਬਸ੍ਤੇਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਦੋਸਤਃ| ਉਚ੍ਚਕੈਰਤ੍ਯਵਾਕ੍ਸ਼ੀਰ੍ਸਮੂਰ੍ਧ੍ਵਸਙ੍ਕੁਚਿਤਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਯ੍ਯਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੋਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸਾਧੁ ਨਾਗਤਿਃ| ਆਸ਼੍ਵਾਗਤਿਰ੍ਮਰੁਤ੍ਕੋਪਸ੍ਤਪ੍ਤਿਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਚ| ਤਦ੍ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਯਥੌਪਯਕਮਤ੍ਰ ਚ| ਸਵਾਤਾਤਿਦ੍ਰੁਤੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤਿਰ੍ਯਗੁਲ੍ਲੁਪ੍ਤਕਮ੍ਪਿਤਾਃ|| ਅਤਿਮਨ੍ਦਕਬਾਹ੍ਯਾਤਿਵੇਗਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਣੇਤਤਃ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਸਵਾਤਪ੍ਰਣਯਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੪੫-੪੬) · Śloka ੪੬
| ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਤੁ ਬਦ੍ਧੇ ਵਾ ਦਤ੍ਤੇ ਨਿਃਸ਼ੇਸ ਏਵ ਵਾ||੪੫|| ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕ੍ਸੁਭਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੂਲਤੋਦਕਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਗੁਦੇ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯਸ਼ਨਾਨਿ ਚ||੪੬||
View original
| अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा||४५|| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नान्यशनानि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਦਨੇ ਬਦ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਅਥਵਾ ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਦਤ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸ਼ੂਲਤੋਦਕਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਗੁਦੇ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ, ਤਥਾ ਵਾਤਹਨ੍ਤਣਿ ਭੋਜਨਾਨਿ ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸਵਾਤਪ੍ਰਣਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਅਨੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯੇਤਿ|
Adhikarana ਅਤਿਦ੍ਰੁਤੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਯੋਃ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੪੭-੪੮) · Śloka ੪੮
ਦ੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਹਸੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ ਏਵ ਵਾ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟੀਗੁਦਜਙ੍ਘੋਰੁਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਤਿਭੇਦਨਮ੍||੪੭|| ਭੋਜਨਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਸਬਸ੍ਤਯਃ| |੪੮|
View original
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्तिभेदनम्||४७|| भोजनं तत्र वातघ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣੀਤੇ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟੇ ਸਹਸੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਚ ਕਟ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਪੀਡਾਭੇਦਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਮਸ਼ਨਂ ਸ੍ਵੇਦੋਭ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤ੍ਦ੍ਰੁਤੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹਦ੍ਰੁਤਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਣੀਤੇ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤੇ| ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਟੇ-ਨਿਸ੍ਕਾਸ਼ਿਤੇ| ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ-ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਨੀਤੇ| ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ.੭)- "ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਲ੍ਯਾਵਤਦ੍ਵਾਰੇ ਬਦ੍ਧੇ ਵਾਪਿ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਦ੍ਦਜੁ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਯੇਤ੍||" ਇਤਿ|
Adhikarana ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੪੮-੪੯) · Śloka ੪੯
| ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇਨ੍ਤਰਾ ਮੁਕ੍ਤੇ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋਨਿਲਃ||੪੮|| ਉਰਃਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਸਾਦਮੂਰ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਜਨਯੇਦ੍ਬਲੀ| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਫਲਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍||੪੯||
View original
| पीड्यमानेऽन्तरा मुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः||४८|| उरःशिरोरुजं सादमूर्वोश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिफलश्यामादिमूत्रवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਪੁਟਕੇਨ੍ਤਰਾ-ਮਧ੍ਯ ਏਵ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੇ, ਗੁਦੇਨਿਲਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਉਰਃਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮੂਰੁਸਾਦਂ ਚ ਜਨਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਦਨਫਲਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਉਲ੍ਲੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਪੀਡ੍ਯਮਾਨ ਇਤਿ| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਕਮ੍ਪਿਤਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਕ.ਅ. ੭)-"ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੋ ਦਵਥੁਃ ਸ਼ੋਫਃ ਕਮ੍ਪਨਾਭਿਹਤੇ ਗੁਦੇ| ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸੇਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਬਸ੍ਤਯਃ|| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਣੀਤੇਨ ਨੇਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸਣਨਾਦ੍ਵਲੇਃ| ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਰ੍ਤਿਦਾਹਨਿਸ੍ਤੋਦਗੁਰੁਵਰ੍ਚਃਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍|| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਚੁਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਛ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਨ ਭਾਵਯਤਿ ਮਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਣੇਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ|" ਇਤਿ|
Adhikarana ਅਤਿਵੇਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ (੫੦) · Śloka ੫੦
ਅਤਿਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਾਯਾਤਿ ਵਾ ਗਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕਸ਼੍ਚ ਗਲਪੀਡਾਦਿ ਕਰ੍ਮ ਚ||੫੦||
View original
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठत्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादि कर्म च||५०||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਅਤਿਪ੍ਰਪੀਡਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਪੁਟਕਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ, ਗਲਂ ਵਾਯਾਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੇਕਸ਼੍ਚ ਗਲਪੀਡਾਦਿ ਚ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਅਤਿਵੇਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚਾਹ-ਅਤਿਪ੍ਰਪੀਡਿਤ ਇਤਿ|
Adhikarana ਵਮਨਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਪਚਾਰਨਿਸੇਧਃ (੫੧-੫੨) · Śloka ੫੨
ਵਮਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਕ੍ਸਾਮਦੇਹਬਲਾਨਲਮ੍| ਯਥਾਣ੍ਡਂ ਤਰੁਣਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾ ਤਥਾ||੫੧|| ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਚਾਰਤਃ| |੫੨|
View original
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाऽण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा||५१|| भिषक् प्रयत्नतो रक्षेत्सर्वस्मादपचारतः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦-ਵਮਨਵਿਰੇਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸਾਮਦੇਹਂ ਕ੍ਸਾਮਬਲਂ ਕ੍ਸਾਮਾਨਲਂ ਚ ਪੁਰੁਸਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਚਾਰਾਦ੍ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਕਿਮਿਵ? ਯਥਾ ਤਰੁਣਂ-ਅਭਿਨਵਂ ਜਾਤਮਣ੍ਡਂ, ਯਥਾ ਚ ਤੈਲਪੂਰ੍ਣਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਰਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸੇਤ੍|
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਵਮਨਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਪਚਾਰਂ ਨਿਸੇਧਤਿ ਵਮਨਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ|
Adhikarana ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੋਪਚਾਰਃ (੫) · Śloka ੫
| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਹਦ੍ਯਾਨਿ ਤਤੋਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ||੫੨|| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੌ ਤਤੋ ਭੂਯਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕੌ ਤਤਃ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਂ ਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਃ||੫੩|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਯੋਗੇਨ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਨਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਂਸਹਃ ਸ੍ਥਿਰਬਲੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਗਤਃ||੫੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
View original
| दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ||५२|| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः||५३|| व्यत्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वंसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||५४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਸ੦- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧੁਰਹਦ੍ਯਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਮਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ, ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਰਸੌ, ਤਤਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕਰਸੌ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਂ-ਪਰਸ੍ਪਰਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਾਣਾਂ ਰਸਾਨਾਂ, ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਯੋਃ, ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍-ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍, ਉਪਯੋਗੇਨ-ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਯੋਗੇਨ, ਯਥਾ-ਮਧੁਰਰਸਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਪੁਨਰਮ੍ਲਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਅਮ੍ਲਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਰੁਪਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ, ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਯਥੋਚਿਤਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਨਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਂਸਹਃ-ਅਸ਼ੇਸਕ੍ਸਮਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰਬਲਃ, ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ( ਕਤ)
ਆ੦ ਰ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯੋਪਚਾਰਮਾਹ-ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਕ. ਅ. ੭)-"ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਯਜੇਦਸ੍ਟੌ ਭਾਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੋਰੋਗਤਿਮਿਰੋਰਃਸ੍ਵਰਵ੍ਯਥਾਃ|| ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੇਵਤਮਕਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਾਧਨਮ੍|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਨਸ੍ਯਾਧੋਭਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹੋਪਸੇਵਨਮ੍|| ਮੌਨਂ ਵਿਧਿਰ੍ਵਾਤਹਰੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਕਾਰਜਿਤ੍| ਅਤ੍ਯਾਸ੍ਯਾਯਨਯਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਨ੍ਧਿਮੂਰ੍ਧਤ੍ਰਿਕਾਦਿਰੁਕ੍| ਅਤਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ਪਾਦਜਙ੍ਘੋਰੁਸਦਨਾਦਯਃ| ਤੇਸਾਂ ਵਾਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨਾਦਾਮਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਦਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧੇਯੋ ਵਿਧਿਰਾਮਹਾ|| ਅਹਿਤਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੇਸਜਾਨਿ ਚ| ਹਲੀਮਕਾਦਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਪੁਰਾ ਗਦਾਃ|| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਜਿਤ੍ਤੇਸੁ ਧੂਮਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਾਜ੍ਜੀਵਿਤਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤੈਰਸ੍ਯਾਨਿਲਾਮਯੈਃ|| ਗੁਦੋਵਲੁਪ੍ਯਤ ਇਵ ਭ੍ਰਮਤੀਵ ਚ ਚੇਤਨਾ| ਮੇਢ੍ਰਂ ਧੂਮਾਯਤਿ ਮਨਸ੍ਤਮਸੀਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤੇ|| ਜੀਵਨੀਯਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਰੁਪਯੋਜਨਮ੍| ਆਹਾਰੋ ਬਂਹਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਚ ਬਸ੍ਤਯਃ|| ਵੇਗਰੋਧੋਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਸਦਾਤੁਰਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਪਵਨੇ ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਤਾਪਿਨਿ|| ਫਲਵਰ੍ਤਿਂ ਪੁਰਾ ਦਦ੍ਯਾਦਥ ਬਸ੍ਤਿਂ ਚਲਾਪਹਮ੍| ਨਿਕੁਮ੍ਭਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨ੍ਯੁਰੁਬੂਕਧਾਵਨੀਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦਾਰੁ ਮਹਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਫਲਂ ਚ ਮੁਤ੍ਰੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਸਮਸ੍ਤੁ ਘਤਂ ਸਤੈਲਂ ਲਵਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ|| ਨਿਰੂਹਿਤਂ ਧਨ੍ਵਰਸੇਨ ਭੋਜਯੇਨ੍ਨਿਕੁਮ੍ਭਤੈਲੇਨ ਤਤੋਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਬਲਾਂ ਸਰਾਸ੍ਨਾਂ ਫਲਬਿਲ੍ਵਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਤਮਾਲਕਾਤ੍ਫਲਮ੍|| ਯਵਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਪਚੇਜ੍ਜਲੇ ਰਸਃ ਸਮੁਸ੍ਤਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵੈਸ਼੍ਛ ਕਲ੍ਕਵਾਨ੍| ਸਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵੋ ਹਿਤਃ ਸਦਾਤੁਰਾਣਾਂ ਬਲਪੁਸ੍ਟਿਵਰ੍ਣਦਃ|| ਤਥਾਨੁਵਾਸ੍ਯਂ ਮਧੁਕੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਬਾਲੇਨ ਬਿਲ੍ਵੇਨ ਸ਼ਤਾਵ੍ਹਯਾਥਵਾ| ਸਜੀਵਨੀਯਸ੍ਤੁ ਰਸੋਨੁਵਾਸਨੇ ਨਿਰੂਹਣੇ ਚਾਲਵਣਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਹਿਤਃ|| ਨ ਚਾਨ੍ਯਦਾਸ਼੍ਵਙ੍ਗਬਲਾਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤੇਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਦ੍ਧਯੋਰ੍ਹਿਤਮ੍|| ਨਿਰੂਹਬਸ੍ਤੇਰ੍ਨੈਵ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਥਵਿਰਬਾਲਯੋਃ| ਬਲਾਙ੍ਗਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਦਤੋ ਯੋਜਯੇਦਤਃ||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਹੇਮਾਦ੍ਰਿਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਰਸਾਯਨੇ| ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਕਰਣਂ ਸਾਮਤ੍ਸ੍ਯੇਨ ਨਿਰੂਪਿਤਮ੍|| ੫||