Adhikarana അധ്യായോപക്രമഃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അസ്മാദനന്തരം വാതരക്തചികിത്സിതമാരഭ്യതേ| യതോ വാതശോണിതാഖ്യോ വ്യാധിഃ പ്രായോ വാതവ്യാധിരേവ| ശോണിതയുക്തേന വായുനാ കൃതത്വാദ്ബഹുവക്തവ്യാച്ച പൃഥഗസ്യോപദേശഃ, ഇത്യത ആഹ-
Adhikarana വാതശോണിതചികിത്സിതാധ്യായഃ വാതരക്തേ അല്പാല്പം രക്തഹരണമ് (൨-൧) · Śloka ൧
അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) വാതശോണിതിനോ രക്തം സ്നിഗ്ധസ്യ ബഹുശോ ഹരേത്| അല്പാല്പം പാലയന് വായും യഥാദോഷം യഥാബലമ്||൧||
अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) वातशोणितिनो रक्तं स्निग्धस्य बहुशो हरेत्| अल्पाल्पं पालयन् वायुं यथादोषं यथाबलम्||१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതശോണിതിനോ നരസ്യ സ്നിഗ്ധസ്യ സതോ ബഹൂന് വാരാന് ലോഹിതമല്പാല്പം ഹരേദ്വാതകോപഭയാത്| അത ഏവാഹ,-പാലയന് വായുമ്, തഥാ യഥാദോഷം-ദോഷാനതിക്രമേണ, തഥാ ബലാനതിക്രമേണ| യഥാദോഷമിത്യുപലക്ഷണാര്ഥമ്, ദൂഷ്യാദ്യനതിക്രമേണാപി രക്തം ഹരേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ രൂഗ്രാഗാദിയുതേ ജലൌകോഭിഃ വാതരക്തേ ചിമചിമാദിയുതേ ശൃങ്ഗതുമ്ബൈഃ വാതരക്തേ ദേശാന്തരഗതേ പ്രച്ഛാനസിരാഭിഃ (൨-൩) · Śloka ൩
രുഗ്രാഗതോദദാഹേഷു ജലൌകോഭിര്വിനിര്ഹരേത്| ശൃങ്ഗതുമ്ബൈശ്ചിമിചിമാകണ്ഡൂരുഗ്ദൂയനാന്വിതമ്||൨|| പ്രച്ഛാനേന സിരാഭിര്വാ ദേശാദ്ദേശാന്തരം വ്രജത്| |൩|
रुग्रागतोददाहेषु जलौकोभिर्विनिर्हरेत्| शृङ्गतुम्बैश्चिमिचिमाकण्डूरुग्दूयनान्वितम्||२|| प्रच्छानेन सिराभिर्वा देशाद्देशान्तरं व्रजत्| |३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രുഗ്രാഗാദിഷു സത്സു ജലൌകോഭീ രുധിരം ഹരേത്| ചിമിചിമാദ്യന്വിതം രക്തം ശൃങ്ഗതുമ്ബൈര്ഹരേത്| ദേശാദ്ദേശാന്തരം ഗച്ഛദസൃക് പ്രച്ഛാനേന സിരയാ വാ ഹരേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ അങ്ഗഗ്ലാന്യാദൌ രക്തസ്ത്രാവനിഷേധഃ വാതരക്തേ രക്തക്ഷയാത് ഗമ്ഭീരശോഥാദയഃ (൩-൪) · Śloka ൪
| അങ്ഗഗ്ലാനൌ തു ന സ്രാവ്യം രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യത്||൩|| ഗമ്ഭീരം ശ്വയഥും സ്തമ്ഭം കമ്പം സ്നായുസിരാമയാന്| ഗ്ലാനിമന്യാംശ്ച വാതോത്ഥാന് കുര്യാദ്വായുരസൃക്ഷയാത്||൪||
| अङ्गग्लानौ तु न स्राव्यं रूक्षे वातोत्तरे च यत्||३|| गम्भीरं श्वयथुं स्तम्भं कम्पं स्नायुसिरामयान्| ग्लानिमन्यांश्च वातोत्थान् कुर्याद्वायुरसृक्षयात्||४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അങ്ഗഗ്ലാനൌ തു സത്യാം ന സാധ്യം സ്യാത്| തഥാ രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യദ്രക്തം തദപി ന സ്രാവ്യമ്| രൂക്ഷേ സതി വാതചികിത്സിതം സേവേത| നനു, കസ്മാദ്രക്തസ്രാവോ ന വിധീയതേ ? ഇത്യാഹ-വായുരസൃക്ക്ഷയാദ്ഗമ്ഭീരശോഫാദീന് കുര്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വിരേച്യേ സ്നേഹവിരേചനമ് (൫) · Śloka ൫
വിരേച്യഃ സ്നേഹയിത്വാ തു സ്നേഹയുക്തൈര്വിരേചനൈഃ| |൫|
विरेच्यः स्नेहयित्वा तु स्नेहयुक्तैर्विरेचनैः| |५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വിരേചനയോഗ്യഃ പുരുഷഃ സ്നേഹയിത്വാ വിരേചനദ്രവ്യേഃ സ്നേഹയുതൈര്വിരേചനീയഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ പുരാണം ഘൃതമ് (൫) · Śloka ൫
വാതോത്തരേ വാതരക്തേ പുരാണം പായയേദ്ഘൃതമ്| ||൫||
वातोत्तरे वातरक्ते पुराणं पाययेद्घृतम्| ||५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
വാതോത്തരേ വാതരക്തേ പുരാണം ഘൃതം പായയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ ശ്രാവണ്യാദിഘൃതമ് (൬) · Śloka ൬
ശ്രാവണീക്ഷീരകാകോലീക്ഷീരിണീജീവകൈഃ സമൈഃ| സിദ്ധം സര്ഷഭകൈഃ സര്പിഃ സക്ഷീരം വാതരക്തനുത്||൬||
श्रावणीक्षीरकाकोलीक्षीरिणीजीवकैः समैः| सिद्धं सर्षभकैः सर्पिः सक्षीरं वातरक्तनुत्||६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശ്രാവണ്യാദിഭിഃ ഋഷഭയുക്തൈഃ കല്കീകൃതൈഃ സിദ്ധം ഘൃതം ദുഗ്ധയുക്തം വാ വാതശോണിതഹൃത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ ദ്രാക്ഷാദിഘൃതമ് വാതരക്തേ വാതാധികേ ഗുഡൂചീസിദ്ധണ് ക്ഷീരമ് വാതരക്തേ വാതാധികേ തൈലപയഃ ശര്കരാമിശൃണമ് (൭-൮) · Śloka ൮
ദ്രാക്ഷാമധൂകവരിഭ്യാം സിദ്ധം വാ സസിതോപലമ്| ഘൃതം പിബേത്തഥാ ക്ഷീരം ഗുഡൂചീസ്വരസേ ശൃതമ്||൭|| തൈലം പയഃ ശര്കരാം ച പായയേദ്വാ സുമൂര്ച്ഛിതമ്| |൮|
द्राक्षामधूकवरिभ्यां सिद्धं वा ससितोपलम्| घृतं पिबेत्तथा क्षीरं गुडूचीस्वरसे शृतम्||७|| तैलं पयः शर्करां च पाययेद्वा सुमूर्च्छितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദ്രാക്ഷാമധൂകയോഃ ക്വാഥേ സിദ്ധം വാ ഘൃതം സശര്കരം പിബേത്| ക്ഷീരം ച ഗുഡൂചീസ്വരസേ ക്വഥിതം പിബേത്| തൈലാദി വാ സമ്മിശ്രിതം പായയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ ബലാദിക്ഷീരമ് (൮-൯) · Śloka ൯
| ബലാശതാവരീരാസ്നാദശമൂലൈഃ സപീലുഭിഃ||൮|| ശ്യാമൈരണ്ഡസ്ഥിരാഭിശ്ച വാതാര്തിഘ്നം ശൃതം പയഃ| |൯|
| बलाशतावरीरास्नादशमूलैः सपीलुभिः||८|| श्यामैरण्डस्थिराभिश्च वातार्तिघ्नं शृतं पयः| |९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലാദിഭിഃ ശൃതം പയോ വാതരുജാനാശനം സ്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ ദോഷനുലോമനം ക്ഷീരമ് (൯) · Śloka ൯
| ധാരോഷ്ണം മൂത്രയുക്തം വാ ക്ഷീരം ദോഷാനുലോമനമ്||൯||
| धारोष्णं मूत्रयुक्तं वा क्षीरं दोषानुलोमनम्||९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ധാരോഷ്ണം ക്ഷീരം ഗോമൂത്രയുക്തം വാ ദോഷാനുലോമനം സ്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താധികേ ശതാവര്യാദിക്വാഥഃവാതരക്തേ പിത്താസ്വദുതിക്തസിദ്ധം ധൃതം ക്ഷീരം വാ (൧൦) · Śloka ൧൦
പൈത്തേ പക്ത്വാ വരീതിക്താപടോലത്രിഫലാമൃതാഃ| പിബേദ്ധൃതം വാ ക്ഷീരം വാ സ്വാദുതിക്തകസാധിതമ്||൧൦||
पैत्ते पक्त्वा वरीतिक्तापटोलत्रिफलामृताः| पिबेद्धृतं वा क्षीरं वा स्वादुतिक्तकसाधितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൈത്തേ-പിത്താധികേ വാതശോണിതേ, ശതാവര്യാദീന് പക്ത്വാ പിബേത്| സ്വാദുതിക്തദ്രവ്യൈഃ സാധിതം ഘൃതം ക്ഷീരം വാ പിബേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താബഹുദോഷേ വിരേകാര്ഥ ഏരണ്ഡതൈലമ് (൧൧) · Śloka ൧൧
ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം ച പ്രയോഗേണ പിബേന്നരഃ| ബഹുദോഷോ വിരേകാര്ഥേ ജീര്ണേ ക്ഷീരൌദനാശനഃ||൧൧||
क्षीरेणैरण्डतैलं च प्रयोगेण पिबेन्नरः| बहुदोषो विरेकार्थे जीर्णे क्षीरौदनाशनः||११||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബഹുദോഷോ നരോ വിരേകാര്ഥമേരണ്ഡതൈലം ക്ഷീരേണ പിബേത്| ജീര്ണേ തസ്മിന് ക്ഷീരൌദനാശീ സ്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താദോഷേ ഹരീതകീ കഷായഃ,വാതരക്തേ പിത്താദോഷേ ത്രിവൃതാചൂര്ണമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
കഷായമഭയാനാം വാ പായയേദ്ധൃതഭര്ജിതമ്| ക്ഷീരാനുപാനം ത്രിവൃതാചൂര്ണേ ദ്രാക്ഷാരസേന വാ||൧൨||
कषायमभयानां वा पाययेद्धृतभर्जितम्| क्षीरानुपानं त्रिवृताचूर्णे द्राक्षारसेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥവാ, ഹരീതകീനാം ക്വാഥം ഘൃതഭര്ജിതം പായയേത്| ത്രിവൃതാമൂലചൂര്ണം ക്ഷീരാനുപാനം ദ്രാക്ഷാരസേന വാ പായയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്തദോഷേ ക്ഷീരബസ്തയഃ വാതരക്തേ പിത്തദോഷേബസ്തിപ്രശംസാ (൧൩-൧൪) · Śloka ൧൪
നിര്ഹരേദ്വാ മലം തസ്യ സഘൃതൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ| ന ഹി ബസ്തിസമം കിഞ്ചിദ്വാതരക്തചികിത്സിതമ്||൧൩|| വിശേഷാത്പ്യുപാര്ശ്വോരുപര്വാസ്ഥിജഠരാര്തിഷു| |൧൪|
निर्हरेद्वा मलं तस्य सघृतैः क्षीरबस्तिभिः| न हि बस्तिसमं किञ्चिद्वातरक्तचिकित्सितम्||१३|| विशेषात्प्युपार्श्वोरुपर्वास्थिजठरार्तिषु| |१४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥവാ തസ്യ-വാതരക്തവതോ, മലം ക്ഷീരബസ്തിഭിര്ഘൃതാന്വിതൈര്നിര്ഹരേത്| യസ്മാദ്ബസ്തിതുല്യം നാന്യദ്വാതരക്തചികിത്സിതമസ്തി| വിശേഷേണ പാഥ്വാദിപീഡാസു ബസ്തിര്ഹിതഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ കഫാധികേ മുസ്താദികഥഃ (൧൪-൧൫) · Śloka ൧൫
| മുസ്താധാത്രീഹരിദ്രാണാം പിബേത്ക്വാഥം കഫോല്ബണേ||൧൪|| സക്ഷൌദ്രം ത്രിഫലായാ വാ ഗുഡൂചീം വാ യഥാതഥാ| |൧൫|
| मुस्ताधात्रीहरिद्राणां पिबेत्क्वाथं कफोल्बणे||१४|| सक्षौद्रं त्रिफलाया वा गुडूचीं वा यथातथा| |१५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മുസ്താദീനാം ക്വാഥം മാക്ഷികാന്വിതം കഫോത്തരേ വാതശോണിതേ പിബേത്| ത്രിഫലായാഃ ക്വാഥം വാ സമാക്ഷികം പിബേത്| സര്വേണ പ്രകാരേണ ഗുഡൂചീം വാ പിബേത്|
Adhikarana വാതരക്തേരക്തേ കഫാധികേ ത്രിഫലാക്വാഥഃ,വാതരക്തേ കഫാധികേ ഗുഡൂചീക്വാഥാദി വാതരക്തേ കഫാധികേ രക്തേസ്നേഹോ വമനം രൂക്ഷണം ച വാതരക്തേ ത്രിദോഷജേ ശൂലാന്വിതേ ത്രിഫലാദികല്കഃ (൧൫-൧൮) · Śloka ൧൮
| യഥാര്ഹസ്നേഹപീതം ച വാമിതം മൃദു രൂക്ഷയേത്||൧൫|| ത്രിഫലാവ്യോഷപത്രൈലാത്വക്ക്ഷീരീചിത്രകം വചാമ്| വിഡങ്ഗമ് ം പിപ്പലീമൂലം ലോമശാം വൃഷകം ത്വചമ്||൧൬|| ഋദ്ധിം ലാങ്ഗലികീം ചവ്യം സമഭാഗാനി പേഷയേത്| കല്യേ ലിപ്ത്വാऽऽയസീം പാത്രീം മധ്യാഹ്നേ ഭക്ഷയേദിദമ്||൧൭|| വാതാസ്രേ സര്വദോഷേऽപി പരം ശൂലാന്വിതേ ഹിതമ്| |൧൮|
| यथार्हस्नेहपीतं च वामितं मृदु रूक्षयेत्||१५|| त्रिफलाव्योषपत्रैलात्वक्क्षीरीचित्रकं वचाम्| विडङ्गम् ं पिप्पलीमूलं लोमशां वृषकं त्वचम्||१६|| ऋद्धिं लाङ्गलिकीं चव्यं समभागानि पेषयेत्| कल्ये लिप्त्वाऽऽयसीं पात्रीं मध्याह्ने भक्षयेदिदम्||१७|| वातास्रे सर्वदोषेऽपि परं शूलान्विते हितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-യോ യസ്യാര്ഹഃ സ്നേഹസ്തം പീതവന്തം കൃതവമനം ച മൃദു കൃത്വാ രൂക്ഷയേത്| സ൦-ത്രിഫലാദീനി സമാംശാനി ജലേന പേഷയേത്| പിഷ്ട്വാ ച പ്രഭാതേ ലൌഹീം പാത്രീം ലിപ്ത്വാ മധ്യാഹ്ന ഇദം ഭക്ഷയേത്| ഏതച്ച വാതരക്തേ സര്വദോഷേऽപി പരം ശൂലാന്വിതേ ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ ത്രിദോഷജേ കോകിലാക്ഷകക്വാഥഃ (൧൮-൧൯) · Śloka ൧൯
| കോകിലാക്ഷകനിര്യൂഹഃ പീതസ്തച്ഛാകഭോജിനാ||൧൮|| കൃപാഭ്യാസ ഇവ ക്രോധം വാതരക്തം നിയച്ഛതി| |൧൯|
| कोकिलाक्षकनिर्यूहः पीतस्तच्छाकभोजिना||१८|| कृपाभ्यास इव क्रोधं वातरक्तं नियच्छति| |१९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കോകിലാക്ഷഭോജിനാ കോകിലാക്ഷകക്വാഥഃ പീതോ വാതരക്തം ശമയതി| കൃപാഭ്യാസഃ ക്രോധം യഥാ|
Adhikarana വാതരക്തേ ത്രിദോഷജേ ലേലീതകീവസാ (൧൯-൨൦) · Śloka ൨൦
| പഞ്ചമൂലസ്യ ധാത്ര്യാ വാ രസൈര്ലേലീതകീം വസാമ്||൧൯|| ഖുഡം സുരൂഢമപ്യങ്ഗേ ബ്രഹ്മചാരീ പിബന് ജയേത്| |൨൦|
| पञ्चमूलस्य धात्र्या वा रसैर्लेलीतकीं वसाम्||१९|| ख़ुडं सुरूढमप्यङ्गे ब्रह्मचारी पिबन् जयेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പഞ്ചമൂലസ്യ രസൈരാമലകരസൈര്വാ ലേലീതകീം വസാം ബ്രഹ്മചാരീ പിബന് ശരീരേ ഖുഡം സുസ്ഥിരീഭൂതമപി ജയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ ഇത്യാഭ്യന്തരം കര്മം വാതരക്തേ അതഃ പരം ബാഹ്യമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
| ഇത്യാഭ്യന്തരമുദ്ദിഷ്ടം കര്മബാഹ്യമതഃ പരമ്||൨൦||
| इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टं कर्मबाह्यमतः परम्||२०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇതി-ഏവം, അഭ്യന്തരം കര്മ-ചികിത്സിതമുക്തമ്| സ൦-അതഃ പരം ബാഹ്യം കര്മോച്യതേ|
Adhikarana വാതരക്തേ ജ്വരദാഹാര്തൌ ആരനാലതൈലമ് (൨൧) · Śloka ൨൧
ആരനാലാഢകേ തൈലം പാദസര്ജരസം ശൃതമ്| പ്രഭൂതേ ഖജിതം തോയേ ജ്വരദാഹാര്തിനുത്പരമ്||൨൧||
आरनालाढके तैलं पादसर्जरसं शृतम्| प्रभूते ख़जितं तोये ज्वरदाहार्तिनुत्परम्||२१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കാഞ്ജികസ്യാഢകേ തൈലം ചതുര്ഥഭാഗസര്ജരസം പക്വം പ്രഭൂതേ ജലേ മഥിതം പരം ജ്വരദാഹാര്തിനുത്|
Adhikarana വാതരക്തേ രൂജായാം പിണ്ഡതൈലമ് (൨൨) · Śloka ൨൨
സമധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠം സസര്ജരസസാരിവമ്| പിണ്ഡതൈലം തദഭ്യങ്ഗാദ്വാതരക്തരുജാപഹമ്||൨൨||
समधूच्छिष्टमञ्जिष्ठं ससर्जरससारिवम्| पिण्डतैलं तदभ्यङ्गाद्वातरक्तरुजापहम्||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പൂര്വോക്തം തൈലം പക്വം സഹ മധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠാസര്ജരസസാരിവാഭിരാവാപരൂപാഭിര്വര്തതേ യത്തദേവഭൂതം സത്പിണ്ഡതൈലമുച്യതേ| തച്ചാഭ്യങ്ഗാദ്വാതരക്തരുജാഹരമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ രൂജായാം ദശമൂലശൃതക്ഷീരേണ പരിഷേകഃ,വാതരക്തേ രൂജായാം കോഷ്ണസര്പിഷാ (൨൩) · Śloka ൨൩
ദശമൂലശൃതം ക്ഷീരം സദ്യഃ ശൂലനിവാരണമ്| പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ തദ്വത്കോഷ്ണേന സര്പിഷാ||൨൩||
दशमूलशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्| परिषेकोऽनिलप्राये तद्वत्कोष्णेन सर्पिषा||२३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദശമൂലേന ക്ഷീരം സിദ്ധം ശീഘ്രമേവ ശൂലഹൃത്, പരിഷേകേണേത്യര്ഥാദവഗമ്യതേ| അത ഏവാഹ-പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ| തഥേവ കോഷ്ണേന സര്പിഷാ-ഘൃതേന, ഹിതഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തേ മധുരസിദ്ധസ്നേഹൈഃ പരിഷേകഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
സ്നേഹൈര്മധുരസിദ്ധൈര്വാ ചതുര്ഭിഃ പരിഷേചയേത്| സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂകാര്തം കോഷ്ണൈര്ദാഹേ തു ശീതലൈഃ||൨൪||
स्नेहैर्मधुरसिद्धैर्वा चतुर्भिः परिषेचयेत्| स्तम्भाक्षेपकशूकार्तं कोष्णैर्दाहे तु शीतलैः||२४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അഥവാ സ്തമ്ഭാദിഭിരാര്തം നരം ചതുര്ഭിര്മധുരദ്രവ്യസാധിതൈഃ സ്നേഹൈഃ കോഷ്ണൈഃ പരിഷേചയേത്| ദാഹേ പുനസ്തൈരേവ ശീതൈഃ പരിഷേചയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തേഗവ്യാദിക്ഷീരൈഃ (൨൫) · Śloka ൨൫
തദ്വദ്ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ| |൨൫|
तद्वद्गव्याविकच्छागैः क्षीरैस्तैलविमिश्रितैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
അഥവാ, ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ കോഷ്ണൈഃ സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂലാര്തം തദ്വത്-പ്രാഗ്വത്, പരിഷേചയേത്| ദാഹേ പുനരേതൈരേവ ക്ഷീതൈഃ പരിഷേചയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തേജീവനീയക്വാഥൈഃവാതരക്തേ സ്തമ്ഭാലഘുപഞ്ചമൂലക്വാഥൈഃ (൨൫) · Śloka ൨൫
| നിഃക്വാഥൈര്ജീവനീയാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ വാ ലഘോഃ||൨൫||
| निःक्वाथैर्जीवनीयानां पञ्चमूलस्य वा लघोः||२५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ജീവനീയാനാം ദ്രവ്യാണാം നിഃക്വാഥൈര്ലഘോര്വാ പഞ്ചമൂലസ്യ ക്വാഥൈഃ കോഷ്ണൈഃ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തം പരിഷേചയേത്| ദാഹേ തു ശീതലൈഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭദ്യാര്തേദ്രാക്ഷേക്ഷുരസാദ്യൈഃ (൨൬) · Śloka ൨൬
ദ്രാക്ഷേക്ഷുരസമദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികമ്| സേകാര്ഥം തണ്ഡുലക്ഷൌദ്രശര്കരാമ്ഭശ്ച ശസ്യതേ||൨൬||
द्राक्षेक्षुरसमद्यानि दधिमस्त्वम्लकाञ्जिकम्| सेकार्थं तण्डुलक्षौद्रशर्कराम्भश्च शस्यते||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദാഹേ ദ്രാക്ഷാരസ ഇക്ഷുരസ മദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികം സേകാര്ഥം ശസ്യതേ| തഥാ, തണ്ഡുലാമ്ഭഃ ക്ഷൌദ്രാമ്ഭഃ ശര്കരാമ്ഭശ്ച സേകാര്ഥം ശസ്യതേ|
Adhikarana വാതരക്തേ ദാഹരൂക്ല്കമേഷു പ്രിയനാരീസ്പര്ശഃ (൨൭) · Śloka ൨൭
പ്രിയാഃ പ്രിയംവദാ നാര്യശ്ചന്ദമാര്ദ്രകരസ്തനാഃ| സ്പര്ശശീതാഹ് സുഖസ്പര്ശാ ഘ്നന്തി ദാഹം രുജം ക്ലമമ്||൨൭||
प्रियाः प्रियंवदा नार्यश्चन्दमार्द्रकरस्तनाः| स्पर्शशीताह् सुखस्पर्शा घ्नन्ति दाहं रुजं क्लमम्||२७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-നാര്യഃ പ്രിയാഃ-വല്ലഭാഃ, പ്രിയവചസശ്ചന്ദനോനാര്ദ്രാഃ കരാഃ സ്തനാശ്ച യാസാം താം ഏവംവിധാഃ സ്പര്ശേന ശീതാഃ സുഖസ്പര്ശാശ്ച് ദാഹം [ രുജം ] ക്ലമം ച ഘ്നന്തി|
Adhikarana വാതരക്തേ സരാഗാദികേ പ്രപൌണ്ഡരീകാദിലേപഃ (൨൮-൨൯) · Śloka ൨൯
സരാഗേ സരുജേ ദാഹേ രക്തം ഹൃത്വാ പ്രലേപയേത്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാദാര്വീമധുകചന്ദനൈഃ||൨൮|| സിതോപലൈരകാസക്തുമസൂരോശീരപദ്മകൈഃ| ലേപോ രുഗ്ദാഹവീസര്പരാഗശോഫനിബര്ഹണഃ||൨൯||
सरागे सरुजे दाहे रक्तं हृत्वा प्रलेपयेत्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठादार्वीमधुकचन्दनैः||२८|| सितोपलैरकासक्तुमसूरोशीरपद्मकैः| लेपो रुग्दाहवीसर्परागशोफनिबर्हणः||२९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ദാഹേ സരാഗേ സതി രക്തം ഹൃത്വാ പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിര്ലേപഃ കാര്യഃ| സ ച ലേപോ രുഗ്ദാഹാദിനിബര്ഹണഃ| ദാര്വീ-ദാരുഹരിദ്രാ| മധുകം-യഷ്ടീമധു| സിതോപലാ-ശര്കരാ| ഏരകാസക്തുഃ-ഏരകാബീജസക്തുഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ ശൂലേ വാരന്ധസിദ്ധഃ കൃശരോ ഉപനാഹനമ് (൩൦) · Śloka ൩൦
വാതഘ്നൈഃ സാധിതഃ സ്നിഗ്ധഃ കൃശരോ മുദ്ഗപായസഃ| തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈശ്ച ശൂലഘ്നമുപനാഹനമ്||൩൦||
वातघ्नैः साधितः स्निग्धः कृशरो मुद्गपायसः| तिलसर्षपपिण्डैश्च शूलघ्नमुपनाहनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കൃശരഃ-തിലമുദ്ഗാദികൃതോ, വാതഘ്നൈഃ സാധിതോ മുദ്രപായസോ-മുദ്രക്ഷീരേ യോ മിശ്രിതഃ, തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈശ്ചൈതദുപനാഹനം ശൂലഘ്നമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാദികേ ഔദകാദിവേസവാരാഃ വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാഔദകാദിവസാ (൩൧-൩൨) · Śloka ൩൨
ഔദകപ്രസഹാനൂപവേസവാരാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സ്നേഹയുക്താഃ സ്യുരുപനാഹനേ||൩൧|| സ്തമ്ഭതോദരുഗായാമശോഫാങ്ഗഗ്രഹനാശനാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ വസാऽപി വാ||൩൨||
औदकप्रसहानूपवेसवाराः सुसंस्कृताः| जीवनीयौषधैः स्नेहयुक्ताः स्युरुपनाहने||३१|| स्तम्भतोदरुगायामशोफाङ्गग्रहनाशनाः| जीवनीयौषधैः सिद्धा सपयस्का वसाऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഔദകാദ്യാ ജീവനീയൌഷധൈഃ സാധിതാഃ സ്നേഹയുക്താഃ സുസംസ്കൃതാ ഉപനാഹേന സ്തമ്ഭാദിനാശനാഃ സ്യുഃ| അഥവാ, ഔദകാദീനാം വസാ ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ സ്തമ്ഭാദിനാശനാ സ്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തേ ഘൃതാദിലേപഃ വാതരക്തേ സ്തമ്ഭാ ഭൃഷ്ടതിലലേപഃ (൩൩) · Śloka ൩൩
ഘൃതം സഹചരാന്മൂലം ജീവന്തീ ഛാഗലം പയഃ| ലേപഃ പിഷ്ടാസ്തിലാസ്തദ്വദ്ഭൃഷ്ടാഃ പയസി നിവൃതാഃ||൩൩||
घृतं सहचरान्मूलं जीवन्ती छागलं पयः| लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निवृताः||३३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സഹചരജീവന്തീമൂലകല്കോ ഘൃതച്ഛാഗപയോമിശ്രോ ലേപ ഉപയോഗീ ഭവതി| പിഷ്ടാസ്തിലാ ഭൃഷ്ടാഃ-ഭജിതാഃ, പയസി-ക്ഷീരേ, നിവൃതാഃ-പ്രക്ഷിപ്താഃ, തദ്വത്-പ്രാഗ്വത് പ്രലേപേ യോജ്യാഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേധികേ ശൂലേ ഉമൈരണ്ഡ്ലേപൌ (൩൪) · Śloka ൩൪
ക്ഷാരപ്രിഷ്ടക്ഷുമാം ലേപമേരണ്ഡസ്യ ഫലാനി വാ| കുഘാര്ച്ഛൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ശതാഹ്വാം വാऽനിലേऽധികേ||൩൪||
क्षारप्रिष्टक्षुमां लेपमेरण्डस्य फलानि वा| कुघार्च्छूलनिवृत्त्यर्थं शताह्वां वाऽनिलेऽधिके||३४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ക്ഷുമാം-അതസീം, ക്ഷീരേണ പിഷ്ടാമധികേऽനിലേ ശൂലനിവൃത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്| യദ്വാ, ഏരണ്ഡസ്യ ഫലാനി ക്ഷീരപിഷ്ടാനി ശൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്| യദ്വാ, ശതപുഷ്പാം ക്ഷീരേ പിഷ്ട്വാ ശൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേമൂത്രാദിപവ്കം ഘൃതം അമ്യഞ്ജനമ് (൩൫) · Śloka ൩൫
മൂത്രക്ഷാരസുരാപക്വം ഘൃതമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| |൩൫|
मूत्रक्षारसुरापक्वं ग़ृतमभ्यञ्जने हितम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൂത്രാദിഭിഃ സിദ്ധം ഘൃതമധികേऽനിലേऽഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതാധികേ സിദ്ധം ശുക്തം സേകാഭ്യങ്ഗേ (൩൬) · Śloka ൩൬
| സിദ്ധം സമധു ശുക്തം വാ സേകാഭ്യങ്ഗേ|൩൫| |൩൬|
| सिद्धं समधु शुक्तं वा सेकाभ्यङ्गे|३५| |३६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശുക്തം-ചുക്രം, സിദ്ധം സമാക്ഷികം സേകേ പരിഷേകേऽഭ്യങ്ഗേ ച ഹിതമ്||൩൬||
Adhikarana വാതരക്തേരക്തേ കഫോത്തരേ ശൂലേ ഗൃഹധൂമാദിലേപഃ (൩൫-൩൬) · Śloka ൩൬
| കഫോത്തരേ||൩൫|| ഗൃഹധൂമോ വചാ കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ രജനീദ്വയമ്| പ്രലേപഃ ശൂലനുദ്വാതരക്തേ|൩൬|
| कफोत्तरे||३५|| गृहधूमो वचा कुष्ठं शताह्वा रजनीद्वयम्| प्रलेपः शूलनुद्वातरक्ते|३६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫോത്തരേ വാതരക്തേ ഗൃഹധൂമാദിപ്രലേപോ ഹിതോ ഭവതി| ശതാഹ്വാ-ശതപുഷ്പാ| രജനീദ്വയം-ഹരിദ്രേ ദ്വേ|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതരക്തേകഫോത്തരേ മധുശിപ്രുബീജലേപഃ (൩൬-൩൭) · Śloka ൩൭
| വാതകഫോത്തരേ||൩൬|| മധുശിഗ്രോര്ഹിതം തദ്വദ്ബീജം ധാന്യാമ്ലസംയുതമ്| |൩൭|
| वातकफोत्तरे||३६|| मधुशिग्रोर्हितं तद्वद्बीजं धान्याम्लसंयुतम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതകഫോത്തരേ വാതരക്തേ മധുശിഗ്രോര്ബീജം കാഞ്ജികസംയുക്തം തദ്വത്-പ്രലേപേ ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതരക്തേ അമ്ലൈഃ സേചനമ് (൩൭) · Śloka ൩൭
| മുഹൂര്തലിപ്തമമ്ലൈശ്ച സിഞ്ചേദ്വാതകഫോത്തരേ||൩൭||
| मुहूर्तलिप्तमम्लैश्च सिञ्चेद्वातकफोत्तरे||३७||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതകഫോത്തരേ വാതരക്തേ മുഹൂര്തലിപ്തമര്ഥാദേവ കാഞ്ജികപിഷ്ടമധുശിഗ്രുബീജേന ലിപ്തമമ്ലൈഃ-ശുക്താദിഭിഃ, സിഞ്ചേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ ഉത്താനേ ലേപാദയഃ (൩൮) · Śloka ൩൮
ഉത്താനം ലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാവഗാഹനൈഃ| |൩൮|
उत्तानं लेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉത്താനം വാതരക്തം ലേപാദിഭിരാചരേത്-ചികിത്സേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ ഗമ്ഭീരേ ലേപാദയഃ (൩൮) · Śloka ൩൮
| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈര്ഗമ്ഭീരമാചരേത്||൩൮||
| विरेकास्थापनस्नेहपानैर्गम्भीरमाचरेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഗമ്ഭീരം വാതശോണിതം വിരേകാദിഭിരാചരേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതരക്തേഷ്ലേഷ്മോത്തരേ കോഷ്ണാ ലേപാദ്യാഃ ശീതലേപനാദ്യൌര്വിദാഹാദിവൃദ്ധി (൩൯) · Śloka ൩൯
വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ കോഷ്ണാ ലേപദ്യാസ്തത്ര ശീതലൈഃ| വിദാഹശോഫരുക്കണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്||൩൯||
वातश्लेष्मोत्तरे कोष्णा लेपद्यास्तत्र शीतलैः| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതശ്ലേഷ്മോത്തര ഉത്താനേ വാതശോണിതേ ലേപാദ്യാഃ കോഷ്ണാ ഹിതാഃ| തത്ര-തസ്മിന് വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ, ശീതലൈര്ലേപനൈഃ സ്തമ്ഭനാത് വിദാഹാദീനാം വിവൃദ്ഭിര്ഭവതി|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്തരക്തോത്തരേ ഹിമാലേ പാദ്യാഃ ഉഷ്ണൈഃ ല്പോഷാദയഃ (൪൦) · Śloka ൪൦
പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്തേ ലേപാദയോ ഹിമാഃ| ഉഷ്ണൈഃ പ്ലോഷോഷരുഗ്രാഗസ്വേദാവദരണോദ്ഭവഃ||൪൦||
पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||४०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വാതരക്തേ പിത്തരക്തോത്തരേ ഹിമാഃ ശീതാ ലേപാദയോ ഹിതാഃ| തത്ര പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്ത ഉഷ്ണൈര്ലേപൈഃ പ്ലേഷാദയോ ഭവന്തി|
Adhikarana വാതരക്തേ മധുയഷ്ടീതൈലമ് (൪൧-൪൪) · Śloka ൪൪
മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതം കഷായേ പാദശേഷിതേ| തൈലാഢകം സമക്ഷീരം പചേത്കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൪൧|| സ്ഥിരാതാമലകീദൂര്വാപയസ്യാഭീരുചന്ദനൈഃ| ലോഹഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ||൪൨|| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീശതപുഷ്പര്ദ്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവകര്ഷഭജീവന്തീത്വക്ऽऽപത്രനഖവാലകൈഃ||൪൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗം വാതസൃക്ऽऽപിത്തദാഹജ്വരാര്തിനുത്||൪൪||
मधुयष्ट्याः पलशतं कषाये पादशेषिते| तैलाढकं समक्षीरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः||४१|| स्थिरातामलकीदूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| लोहहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः||४२|| काकोलीक्षीरकाकोलीशतपुष्पर्द्धिपद्मकैः| जीवकर्षभजीवन्तीत्वक्ऽऽपत्रनख़वालकैः||४३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातसृक्ऽऽपित्तदाहज्वरार्तिनुत्||४४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതം ക്വാഥകല്പനയാ ക്വഥിതം തസ്മിന്കഷായേ പാദശേഷിതേ ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടേ തൈലസ്യാഢകം സമക്ഷീരമാഢകപ്രമാണേന ക്ഷീരേണ തുല്യം സ്ഥിരാദിഭിഃ പലോന്മിതൈഃ കല്കീകൃതൈര്യുക്തം പചേത്| തത്തൈലം ചതുഷ്പ്രയോഗം-പാനേ നസ്യേऽനുവാസനേ ബസ്തൌ ച യോജിതം, വാതാസൃഗാദീനാമര്തിനുദ്ഭവേത്| സ്ഥിരാ-ശാലിപര്ണീ| താമലകീ-ഭൂധാത്രീ| പയസ്യാ-അര്കപുഷ്പീ| അഭീരുഃ-ശതാവരീ| ലോഹം-അഗരു| ഹംസപദീ-കീടമാരീ| മധുപര്ണീ-ഗുഡൂചീ| ഐന്ദ്രീ-വിശാലാ| വിതുന്നകം-പരിപേലവമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ ബലാതൈലമ് (൪൫-൪൬) · Śloka ൪൬
ബലാകഷായകല്കാഭ്യാം തൈലം ക്ഷീരസമം പചേത്| സഹസ്രശതപാകം തദ്വാതാസൃഗ്വാതരോഗനുത്||൪൫|| രസായനം മുഖ്യതമമിന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദനമ്| ജീവനം ബൃഹണം സ്വര്യം ശുക്രാസൃഗ്ദോഷനാശനമ്||൪൬||
बलाकषायकल्काभ्यां तैलं क्षीरसमं पचेत्| सहस्रशतपाकं तद्वातासृग्वातरोगनुत्||४५|| रसायनं मुख़्यतममिन्द्रियाणां प्रसादनम्| जीवनं बृहणं स्वर्यं शुक्रासृग्दोषनाशनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ബലാകഷായേണ കല്കേന ച തൈലം ക്ഷീരേണ സമം തുല്യം പചേത്| തത്-തൈലം, സഹസ്രപാകം ശതപാകം വാ വാതശോണിതവാതരോഗഹരമ്| തഥാ, മുഖ്യതമം-ശ്രേഷ്ഠമ്, തദ്രസായനമിന്ദ്രിയാണാം-ചക്ഷുരാദീനാം, പ്രസാദനം-പ്രസാദജനകമ്| ജീവനം-പ്രാണധാരണമ്| ബൃംഹണം-ഉപചയകരമ്| സ്വര്യം-സ്വരകരമ്| ശുക്രാസൃഗ്ദോഷാണാം നാശനമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ മാര്ഗസംരോധാത്കുപിഏ വാതേ ആഢ്ചവാതോക്തം കര്മ, തതഃ സ്നേഹനാദി (൪൭-൪൮) · Śloka ൪൮
കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധ്യാऽനിലേ ശസ്തം നാദൌ സ്നേഹനബൃംഹണമ്||൪൭|| കൃത്വാ തത്രാഢ്യവാതോക്തം വാതശോണിതികം തതഃ| ഭേഷജം സ്നേഹനം കുര്യാദ്യച്ച രക്തപ്രസാദനമ്||൪൮||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्ध्याऽनिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्||४७|| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അനിലേ-വാതേ, മേദസോऽതിവൃദ്ധ്യാ കഫസ്യ വാऽതിവൃദ്ധ്യാ മാര്ഗസംരോധാത് കാരണാത് കുപിതേ സ്നേഹനബൃംഹണമൌഷധമാദൌ ന ശസ്തമ്| തത്ര-മേദസാവൃതേ കഫാവൃതേ വാ വാതേ, ആഢ്യവാതോക്തം യച്ചികിത്സിതമുക്തം തത്കാര്യമ്| തതഃ-അനന്തരം, വാതശോണിതികം സ്നേഹനം ഭേഷജം കുര്യാത്| യച്ചാപി രക്തസ്യ പ്രസാദനം തദപി കുര്യാത്| വാതശോണിതചികിത്സിതമുക്ത്വാ പ്രാണാദിചികിത്സാമാഹ-
Adhikarana പ്രാണാദ്യാവൃതവാതരക്തേചികിത്സാ (൪൯) · Śloka ൪൯
പ്രാണാദികോപേ യുഗപദ്യഥോദ്ദിഷ്ടം യഥാമയമ്| യഥാസന്നം ച ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യം സ്യാദ്യഥാബലമ്||൪൯||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नं च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||४९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പ്രാണാദീനാം പഞ്ചാനാം യുഗപത്-തുല്യകാലം കോപേ, യഥോദ്ദിഷ്ടം-യഥോക്തവാതവ്യാധിചികിത്സാനതിക്രമേണ, യഥാമയം-പ്രാണാദികോപജനിതരോഗാദ്യപേക്ഷയാ, യഥാസന്നം-പ്രാണാദീനാമന്യതമമാസന്നമനതിക്രമ്യ, യസ്മിന്നേവ രോഗേ യ ഏവ പ്രാണാദീനാമന്യതമ ആസന്നസ്തമേവ ചികിത്സേത്| യഥാബലം-ബലാനതിക്രമേണ, പ്രാണാദീനാമന്യതമസ്യ ബലിനഃ പൂര്വപ്രതീകാരം കുര്യാത്| ഇത്യേവമത്ര ഭൈഷജ്യം-ഔഷധം, വികല്പ്യം-വികല്പനീയം, സ്യാത്-ഭവേത്|
Adhikarana വാതേ സാമേ സ്വേദാദയഃ (൫൦) · Śloka ൫൦
നീതേ നിരാമതാം സാമേ സ്വേദലങ്ഘനപാചനൈഃ| രൂക്ഷൈശ്ചാലേപസേകാദ്യൈഃ കുര്യാത്കേവലവാതനുത്||൫൦||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्घनपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||५०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സാമേ വാതേ സ്വേദാദിഭിസ്തഥാ രൂക്ഷൈഃ സേകലേപാദിഭിര്നിരാമതാം നീതേ പശ്ചാത് കേവലവാതനുത്-ശുദ്ധവാതചികിത്സിതം, കുര്യാത്|
Adhikarana ശോഷാദയോ വാതരക്തേരോഗാ നവാഃ സാധ്യാഃ (൫൧-൫൩) · Śloka ൫൩
ശോഷാക്ഷേപണസങ്കോചസ്തമ്ഭസ്വപനകമ്പനമ്| ഹനുസ്രംസോऽര്ദിതം ഖാഞ്ജ്യം പാങ്ഗുല്യം ഖുഡവാതതാ||൫൧|| സന്ധിച്യുതിഃ പക്ഷവധോ മേദോമജ്ജാസ്ഥിഗാ ഗദാഃ| ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യാത്സിധ്യേയുര്യത്നതോ നവാഃ||൫൨|| തസ്മാജ്ജയേന്നവാനേതാന് ബലിനോ നിരുപദ്രവാന്| |൫൩|
शोषाक्षेपणसङ्कोचस्तम्भस्वपनकम्पनम्| हनुस्रंसोऽर्दितं ख़ाञ्ज्यं पाङ्गुल्यं ख़ुडवातता||५१|| सन्धिच्युतिः पक्षवधो मेदोमज्जास्थिगा गदाः| एते स्थानस्य गाम्भीर्यात्सिध्येयुर्यत्नतो नवाः||५२|| तस्माज्जयेन्नवानेतान् बलिनो निरुपद्रवान्| |५३|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ശോഷഃ-അങ്ഗശോഷഃ| ആക്ഷേപണം-ആയാമഃ| സങ്കോചഃ-അങ്ഗാവയവാനാമ്| സ്തമ്ഭോ-ദണ്ഡവത് സ്തബ്ധതാ| സ്വപനം-അചൈതന്യമ്| കമ്പനം-വേപഥുഃ| ഹനുസ്രംസോ-ഹനുഭ്രംശഃ| അര്ദിത്തം-വായുനാ വക്രീകൃതം വക്രാര്ധമ്| ഖാഞ്ജ്യം-ഖഞ്ജതാ| പാങ്ഗുല്യം-പങ്ഗുതാ| ഖുഡവാതോ-വാതശോണിതമ്| സന്ധിച്യുതിഃ-സ്ഥാനാദ്ഭ്രംശഃ| പക്ഷവധഃ-പക്ഷാഘാതഃ| തഥാ, യേ ഗദാഃ-രോഗാഃ, മേദആദിസ്ഥാനസ്ഥാ ഭവന്തി ത ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യഭാവേന ജാതാ നവാഃ-അചിരകാലോത്പന്നാഃ, യത്നതഃ സിധ്യേയുഃ, ബലിനഃ പുംസഃ| തസ്മാദേതാന് ശോഷാദീന് നിരുപദ്രവാന് [ നവാന്- ] ശീഘ്രജന്മനോ, ജയേത്-ചികിത്സേത്|
Adhikarana വാതേ പിത്താവൃതേ പര്യായേണ ശീതോഷ്ണാ ക്രിയാ വാതേ പിത്താവൃതേ ജീവനീയം സര്പിഃ ധന്വമാംസാദി ച (൫൩-൫൪) · Śloka ൫൪
| വായൌ പിത്താവൃതേ ശീതാമുഷ്ണാം ച ബഹുശഃ ക്രിയാമ്||൫൩|| വ്യത്യാസാദ്യോജയേത്സര്പിര്ജീവനീയം ച പായയേത്| ധന്വമാംസം യവാഃ ശാലിര്വിരേകഃ ക്ഷീരവാന് മൃദുഃ||൫൪||
| वायौ पित्तावृते शीतामुष्णां च बहुशः क्रियाम्||५३|| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवाः शालिर्विरेकः क्षीरवान् मृदुः||५४||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വായൌ പിത്താവൃതേ വ്യത്യാസാത്-പര്യായേണ, ശീതാമുഷ്ണാം ച ക്രിയാം ബഃഉശഃ-ശതശോ, യോജയേത്| തഥാ, ജീവനീയം സര്പിസ്തമാതുരം പായയേത്| അത്ര ച പിത്താവൃതേ വായൌ ധന്വമാംസം-ജാങ്ഗലം പിശിതം, യോജ്യമ്| യവാഃ ശാലയശ്ച, തഥാ ക്ഷീരവാന്-ക്ഷീരയുക്തോ, മൃദുര്വിരേകോ യോജ്യഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താ സക്ഷീരാ ബസ്തയോऽനു വാസനം ച (൫൫) · Śloka ൫൫
സക്ഷീരാ ബസ്തയഃ ക്ഷീരം പഞ്ചമൂലബലാശൃതമ്| കാലേऽനുവാസനം തൈലൈര്മധുരൌഷധസാധിതൈഃ||൫൫||
सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः||५५||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അത്രാപി പിത്താവൃതേ വായൌ ബസ്തയഃ സക്ഷീരാ യോജ്യാഃ| പഞ്ചമൂലം-മഹത്, തേന ബലാസഹിതേന ശൃതം ക്ഷീരം പ്രയോക്തവ്യമ്| കാലേ-യഥാവസരമനുവാസനയോഗ്യേ, മധുരൌഷധസാധിതൈസ്തൈലൈരനുവാസനം ദേയമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താ മധുയഷ്ടീതൈലാദിനാ സേചനമ് (൫൬) · Śloka ൫൬
യഷ്ടീമധുബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ വാരിണാ ശീതലേന വാ||൫൬||
यष्टीमधुबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||५६||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മധുയഷ്ടിതൈലേന ബലാതൈലേന ഘൃതേന ക്ഷീരേണ ച സേചനം ഹിതമ്| പഞ്ചമൂലസ്യ കഷായേണ-ക്വാഥേന, വാ ശീതലേന വാരിണാ പിത്താവൃതേ വാതേ സേചനം യോജ്യമ്|
Adhikarana വാതരക്തേകഫാവൃതേ യവാന്നാദി സ്വേദനിരൂഹാദയഃ പുരാണ ഘൃതാദി ച (൫൭-൫൮) · Śloka ൫൮
കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്||൫൭|| പുരാണസര്പിസ്തൈലം ച തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| |൫൮|
कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्||५७|| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ഹിതാനി| ജാങ്ഗലാ മൃഗാഃ പക്ഷിണശ്ച തഥാ സ്വേദാ ഹിതാഃ| തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാഃ-ആസ്ഥാപനവിശേഷാശ്ച| തീക്ഷ്ണം വമനം സവിരേചനം ഹിതമ്| പുരാണം ച സര്പിഃ, തിലസര്ഷപജം ച തൈലം ഹിതമ്|
Adhikarana വാതേ കഫാവൃതേ ആദൌ പിത്തജയഃ (൫൮) · Śloka ൫൮
| സംസൃഷ്ടേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൫൮||
| संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-കഫപിത്താഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം സംസൃഷ്ടേ വാത ആദാവേവ പിത്തം വിനിര്ഹരേത്| പശ്ചാത് കഫം വാതയുക്തം ജയേത്|
Adhikarana വാതേ രക്താവൃതേ വാതരക്തേശോണിതികീക്രിയാ (൫൯) · Śloka ൫൯
കാരയേദ്രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാമ്| |൫൯|
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാം കാരയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ മാംസാവൃതേ സ്വേദാദയഃ (൫൯) · Śloka ൫൯
| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹോ മാംസാവൃതേ ഹിതമ്||൫൯||
| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहो मांसावृते हितम्||५९||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മാംസാവൃതേ സ്വേദാഭ്യങ്ഗമാംസരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹശ്ച യഥായോഗമേതദ്ധിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ അസ്ഥിമ്ജ്ജസ്ഥേ സ്വേദാദയഃ,വാതരക്തേ രേതസാവൃതേ ശുക്രസ്ഥവാതോക്തമ് (൬൦) · Śloka ൬൦
പ്രമേഹമേദോവാതഘ്നമാഢ്യവാതേ ഭിഷഗ്ജിതമ്| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വോക്തം രേതസാऽऽവൃതേ||൬൦||
प्रमेहमेदोवातघ्नमाढ्यवाते भिषग्जितम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसाऽऽवृते||६०||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ആഢ്യവാതേ-മേദസാऽऽവൃതേ വായൌ, പ്രമേഹനം മേദോഘ്നം വാതഘ്നം ച ഭിഷഗ്ജിതം-ഔഷധം, ഹിതമ്| സ൦-അസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ വാതേ മഹസ്നേഹോ-ഘൃതമജ്ജാവസാതൈലൈഃ സിദ്ധോ, യദ്വാ നാരായണാദിര്ഹിതഃ| രേതസാऽऽവൃതേ പൂര്വോക്തം-വാതവ്യാധൌ ശുക്രസ്തവാതോക്തം (ഹൃ. ചി. അ. ൨൧|൨൦) , ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ അന്നാവൃതേ പാചനീയാദി (൬൧) · Śloka ൬൧
അന്നാവൃതേ പാചനീയം വമനം ദീപനം ലഘു| |൬൧|
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लघु| |६१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അന്നേനാവൃതേ പാചനീയമൌഷധം വമനം ഹിതമ്| ദീപനീയം-ആഗ്നേയം, യദൌഷധം ലഘു ച-പ്രകൃത്യാ, തത്സര്വം ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാദി (൬൧) · Śloka ൬൧
| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാനി സ്വേദാശ്ചോത്തരബസ്തയഃ|൬൧|
| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरबस्तयः|६१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-മൂത്രേണാവൃതേ വാതേ മൂത്രലാനി-ത്രപുസാദീനി, സ്വേദാശ്ചോത്തരബസ്തയോഃ ഹിതാഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ പുരീഷാവൃതേ ഏരണ്ഡതൈലാദി (൬൧) · Śloka ൬൧
ഏരണ്ഡതൈലം വര്ചഃസ്ഥേ ബസ്തിസ്നേഹാശ്ച മേദിനഃ| ||൬൧||
एरण्डतैलं वर्चःस्थे बस्तिस्नेहाश्च मेदिनः| ||६१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-വര്ചസാऽऽവൃതേ വാത ഏരണ്ഡതൈലം ബസ്തയശ്ച സ്നേഹാശ്ച മേദിനോ ഹിതാഃ|
Adhikarana വാതരക്തേ വാതേ സര്വകുഷ്ഠേഷു സ്ഥാനാവൃതേ കഫാപിത്താവിരൂദ്ധം വാതാധികേനുലോമനം സ്ത്രോതഃ ശുദ്ധികരം ബസ്തിവിരേചനം രസായനാനി ശിലാജതു ഇത്യാദി (൬൨-൬൬) · Śloka ൬൬
| കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യശ്ച വാതാനുലോമനമ്||൬൨|| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത്കാര്യം മാതരിശ്വനി| അനഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരണമ്||൬൩|| യാപനാ ബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു കാര്യം വിരേചനമ്||൬൪|| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| ശിലാഹ്വസ്യ വിശേഷേണ പയസാ ശുദ്ധഗുഗ്ഗുലോഃ||൬൫|| ലേഹോ വാ ഭാര്ഗവസ്തദ്വദേകാദശസിതാശിതഃ| |൬൬|
| कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्||६२|| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्||६३|| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्||६४|| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः||६५|| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशितः| |६६|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വസ്ഥാനാവൃതേ മാതരിശ്വനി-വായൌ, ആശു-ശീഘ്രമേവ, യദൌഷധം കഫപിത്തയോരവിരുദ്ധം വാതസ്യ ചാനുലോമനം തത്കാര്യമ്|സ൦-തസ്മിന് സര്വധാത്വാവൃതേ മാതരിശ്വനി യദനഭിഷ്യന്ദി സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം യച്ഛുദ്ധികരം തത്സര്വമന്നപാനൌഷധം യോജ്യമ്| യാപനസംജ്ഞാ ബസ്തയോ ബാഹുല്യേന മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ-സ്നേഹബസ്തയശ്ച, ഹിതാഃ| ബലസ്യാധിക്യം പ്രസമീക്ഷ്യ-ബുദ്ധ്വാ, മൃദു വിരേചനം ഹിതമ്| സര്വേഷാം രസായനപ്രയോഗാണാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| തഥാ ശുദ്ധസ്യ ഗുഗ്ഗുലോഃ പ്രയോഗഃ, ഭാര്ഗവോ ലേഹോ-ബ്രാഹ്മരസായനോക്തശ്ച്യവനപ്രാശോ വാ, തദ്വദേകാദശസിതാശിതോ-ബ്രാഹ്മരസായനോക്തഃ (?), പ്രശസ്യതേ|
Adhikarana വാതരക്തേ അപാനേ ആവൃതേ ദീപനാദി (൬൬-൬൭) · Śloka ൬൭
| അപാനേ ത്വാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്||൬൬|| വാതാനുലോമനം കാര്യം മൂത്രാശയവിശോധനമ്| |൬൭|
| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||६६|| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्| |६७|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-അപാനേ വായൌ യേനകേനചിദാവൃതേ സര്വം ഭേഷജം ദീപനം-അഗ്നേഃ, ഗ്രാഹി-സങ്ഗ്രഹണം, വാതസ്യാനുലോമനം മൂത്രാശയസ്യ-ബസ്തേഃ, വിശോധനം തത്സര്വം കാര്യമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ പ്രാണാദാവാവൃത്തേ സര്വകുഷ്ഠേഷു ം വിചാര്യ (൬൭-൬൮) · Śloka ൬൮
| ഇതി സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രഓക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്||൬൭|| പ്രാണാദീനാം ഭിഷക്കുര്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| |൬൮|
| इति सङ्क्षेपतः प्रओक्तमावृतानां चिकित्सितम्||६७|| प्राणादीनां भिषक्कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇതി-അനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ, ആവൃതാനാം സങ്ക്ഷേപതശ്ചികിത്സിതം-ഔഷധം, പ്രോക്തമ്| യത് പ്രാണാദീനാം പഞ്ചാനാമാവൃതാനാം ചികിത്സിതം തത്-പൂര്വോക്തം, ഭിഷക് സ്വയമേവ വിതര്ക്യ-വിചാര്യ, കുര്യാത്|
Adhikarana വാതരക്തേ ഉദാനേ ആവൃതേ ഊര്ധ്വം യോജയേത്വാതരക്തേ അപാനേ ആവൃതേ അനുലോമനമ് വാതരക്തേ സമാനേ അവൃതേ ശമനമ് വാതരക്തേ വ്യാനേ ആവൃതേ രിധായോജയേത് വാതരക്തേ പ്രാണവായോശ്ചതുര്ഭോ രക്ഷണീയത്വമ് വാതരക്തേ ഏവമാവൃതവാതാധികേനാം സ്വസ്ഥാനനയനമ (൬൮-൭൦) · Śloka ൭൦
| ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്||൬൮|| സമാനം ശമയേദ്വിദ്വാംസ്ത്രിധാ വ്യാനം തു യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതിഃ||൬൯|| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേദേവം വൃതാന് വാതാന് വിമാര്ഗഗാന്| |൭൦|
| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्||६८|| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानं तु योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः||६९|| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्| |७०|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഉദാനാഖ്യം വായുമൂര്ധ്വമേവ യോജയേത്-യതോऽസൌ സദൈവോര്ധ്വഗാമീ, തഥാ പ്രയതേത യഥോര്ധ്വഗാമീ ഭവതി| അപാനാഖ്യം ചാനിലമനുലോമയേത്-അധോഗതിര്ഹ്യയം സദൈവ സമീരണസ്തസ്മാദധോഗമനം യഥാऽസ്യ സമ്പദ്യേത തഥാ ചികിത്സിതം കാര്യമിത്യര്ഥഃ| സമാനാഖ്യം വായും വിദ്വാന് വൈദ്യോ വാതഘ്നൈരൌഷധൈഃ ശമയേത്| അയമഭിപ്രായോ ഗ്രന്ഥകൃതഃ-കില നാസ്യോര്ധ്വഗാമിതാ നൈവാധോഗാമിതാ യഥാ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സിതം ഹിതമ്, കിം തര്ഹി സ്വസ്ഥാനപ്രതിപത്തിരേവേത്യേവം ചികിത്സാ കാര്യേതി| വ്യാനാഖ്യം തു വായും ത്രിധാ യോജയേത്-ഊര്ധ്വാധോമധ്യഗമനം യഥാऽസ്യ ശരീരേ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സാ കാര്യേതി| തഥാ, പ്രാണോ വായുശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി-ഉദാനാപാനസമാനവ്യാനേഭ്യോऽപി, സര്വപ്രയത്നേന രക്ഷ്യഃ-യ്ഥോദാനാദിഭിര്നാസ്യ ബാധാ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സാ കാര്യേത്യര്ഥഃ| യതസ്തസ്യ-പ്രാണസ്യ, സ്ഥിതൌ സത്യാം ദേഹസ്യ-ശരീരസ്യ, സംസ്ഥിതിഃ-ജീവനം ഭവതി, പ്രാണം വിനാ ന ജീവതീത്യഥഃ| ഏവം-അനേന പ്രകാരേണ, വാതാന് വിമാര്ഗഗാനാവൃതാന് സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേത്|
Adhikarana വാതരക്തേ സര്വാവരേണേ പിത്തരക്തവര്ജിതേ ലശുനരസായനമ് (൭൦-൭൧) · Śloka ൭൧
| സര്വം ചാവരണം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതമ്||൭൦|| രസായനവിധാനേന ലശുനോ ഹന്തി ശീലിതഃ| |൭൧|
| सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्||७०|| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| |७१|
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-സര്വമേവാവരണം വാതാനാം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതം രസായനവിധിനാ ശീലിതോ ലശുനോ ഹന്തി| ഏതേന പിത്തരക്തസംസൃഷ്ടമാവരണം വര്ജയിത്വാ സര്വാവരണാന്യന്യാനി ലശുനഃ കേവല ഏവ നിഹന്തി|
Adhikarana വാതരക്തേ പിത്താവൃതേ പിത്തഹരാദേ (൭൧) · Śloka ൭൧
| പിത്താവൃതേ പിത്തഹരം മരുതശ്ചാനുലോമനമ്||൭൧||
| पित्तावृते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्||७१||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-പിത്താവൃത ഉദാനാദൌ പിത്തഹരം പവനസ്യ ചാനുലോമനം ഹിതമ്|
Adhikarana വാതരക്തേ രക്താവൃതേ തദ്വത് ഖുഡോക്തം ച (൭൨) · Śloka ൭൨
രക്താവൃതേऽപി തദ്വച്ച ഖുഡോക്തം യച്ച ഭേഷജമ്| രക്തപിത്താനിലഹരം വിവിധം ച രസായനമ്||൭൨||
रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| रक्तपित्तानिलहरं विविधं च रसायनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-രക്താവൃതേ തദ്വത്-പിത്തഹരം തഥൈവ മാരുതാനുലോമനം, ഹിതമ്| യച്ച ഖുഡോക്തം-വാതശോണിതോക്തം, ഭേഷജം തഥാ പിത്തരക്താനിലഹരം ച ഹിതമ്, വിവിധം രസായനം ച| വിവിധം-നാനാപ്രകാരം, സര്വദോഷദൂഷ്യാദികം ചാലോക്യ യഥായോഗം വിധേയമ്|
Adhikarana ഏവമ് ച്ചികിത്സിതസ്ഥാനം ആയുര്വേദഫലഭൂതമ് (൭൩) · Śloka ൭൩
യഥാനിദാനം നിര്ദിഷ്ടമിതി സമ്യക് ചികിത്സിതമ്| ആയുര്വേദഫലം സ്ഥാനമേതത്സദ്യോऽര്തിനാശനാത്||൭൩||
यथानिदानं निर्दिष्टमिति सम्यक् चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनात्||७३||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ഇതി-അനേന പ്രകാരേണ, യഥാനിദാനം-നിദാനാനതിക്രമേണ, യഥോദ്ദേശസ്തഥാ നിര്ദേശഃ| അനയാ രീത്യാ സര്വമേവ ചികിത്സിതം നിര്ദിഷ്ടമ്| ഏതച്ചായുര്വേദഫലഭൂതം സ്ഥാനമ്, ഏതദുപദേശേന സദ്യോऽര്തിനാശനാദ്ധേതോഃ|
Adhikarana ഔഷധസ്യ പര്യായാഃ ഇതി ചികിത്സിതസ്ഥാനമ് (൨൨) · Śloka ൨൨
ചികിത്സിതം ഹിതം പഥ്യം പ്രായശ്ചിത്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ഭേഷജം ശമനം ശസ്തം പര്യായൈഃ സ്മൃതമൌഷധമ്||൭൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൨||
चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||७४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने वातशोणितचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാങ്ഗസുന്ദരീ വ്യാഖ്യാ ( കൃത)
സ൦-ചികിത്സിതാദയ ഔഷധസ്യ പര്യായാഃ സ്മൃതാ ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൨൨||