Adhikarana ௧ (௧-௨) · Śloka ௨
அதாதோ முகரோகாணாஂ நிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातो मुखरोगाणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
அதாத இத்யாதி||௧-௨||
Adhikarana ௨ (௩) · Śloka ௩
முகரோகாஃ பஞ்சஷஷ்டிர்பவந்தி ஸப்தஸ்வாயதநேஷு | தத்ராயதநாநி- ஓஷ்டௌ, தந்தமூலாநி, தந்தாஃ, ஜிஹ்வா, தாலு, கண்டஃ, ஸர்வாணி சேதி | தத்ராஷ்டாவோஷ்டயோஃ, பஞ்சதஶ தந்தமூலேஷு, அஷ்டௌ தந்தேஷு, பஞ்ச ஜிஹ்வாயாஂ, நவ தாலுநி, ஸப்ததஶ கண்டே, த்ரயஃ ஸர்வேஷ்வாயதநேஷு ||௩||
मुखरोगाः पञ्चषष्टिर्भवन्ति सप्तस्वायतनेषु | तत्रायतनानि- ओष्ठौ, दन्तमूलानि, दन्ताः, जिह्वा, तालु, कण्ठः, सर्वाणि चेति | तत्राष्टावोष्ठयोः, पञ्चदश दन्तमूलेषु, अष्टौ दन्तेषु, पञ्च जिह्वायां, नव तालुनि, सप्तदश कण्ठे, त्रयः सर्वेष्वायतनेषु ||३||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ஸங்க்யாமாஹ- முகரோகா இத்யாதி| அந்யே ஸப்தஷஷ்டிரித்யாஹுஃ, தந்நேச்சந்தி நிபந்தகாராஃ| அத தே கியத்ஸு ஸ்தாநேஷூத்பத்யந்த இத்யாஹ- ஸப்தஸ்வாயதநேஷ்விதி| ஆயதநேஷு ஸ்தாநேஷு| தாந்யேவ ஸ்தாநாந்யாஹ- தத்ராயதநாநீத்யாதி||௩||
Adhikarana ௩ (௪) · Śloka ௪
தத்ரௌஷ்டப்ரகோபா வாதபித்தஶ்லேஷ்மஸந்நிபாதரக்தமாஂஸமேதோபிகாதநிமித்தாஃ ||௪||
तत्रौष्ठप्रकोपा वातपित्तश्लेष्मसन्निपातरक्तमांसमेदोभिघातनिमित्ताः ||४||
🔊 Audio coming soon
ஓஷ்டப்ரகோபா ஓஷ்டரோகாஃ||௪||
Adhikarana ௪ (௫-௧௨) · Śloka ௧௨
கர்கஶௌ பருஷௌ ஸ்தப்தௌ கஷ்ணௌ தீவ்ரருகந்விதௌ | தால்யேதே பரிபாட்யேதே ஹ்யோஷ்டௌ மாருதகோபதஃ ||௫|| ஆசிதௌ பிடகாபிஸ்து ஸர்ஷபாகதிபிர்பஶம் | ஸதாஹபாகஸஂஸ்ராவௌ நீலௌ பீதௌ ச பித்ததஃ ||௬|| ஸவர்ணாபிஸ்து சீயேதே பிடகாபிரவேதநௌ | கண்டூமந்தௌ கபாச்சூநௌ பிச்சிலௌ ஶீதலௌ குரூ ||௭|| ஸகத் கஷ்ணௌ ஸகத் பீதௌ ஸகச்ச்வேதௌ ததைவ ச | ஸந்நிபாதேந விஜ்ஞேயாவநேகபிடிகாசிதௌ ||௮|| கர்ஜூரபலவர்ணாபிஃ பிடகாபிஃ ஸமாசிதௌ | ரக்தோபஸஷ்டௌ ருதிரஂ ஸ்ரவதஃ ஶோணிதப்ரபௌ ||௯|| மாஂஸதுஷ்டௌ குரூ ஸ்தூலௌ மாஂஸபிண்டவதுத்கதௌ | ஜந்தவஶ்சாத்ர மூர்ச்சந்தி ஸக்கஸ்யோபயதோ முகாத் ||௧௦|| மேதஸா கதமண்டாபௌ கண்டூமந்தௌ ஸ்திரௌ மதூ | அச்சஂ ஸ்படிகஸங்காஶமாஸ்ராவஂ ஸ்ரவதோ குரூ ||௧௧|| க்ஷதஜாபௌ விதீர்யேதே பாட்யேதே சாபிகாததஃ | க்ரதிதௌ ச ஸமாக்யாதாவோஷ்டௌ கண்டூஸமந்விதௌ ||௧௨||
कर्कशौ परुषौ स्तब्धौ कृष्णौ तीव्ररुगन्वितौ | दाल्येते परिपाट्येते ह्योष्ठौ मारुतकोपतः ||५|| आचितौ पिडकाभिस्तु सर्षपाकृतिभिर्भृशम् | सदाहपाकसंस्रावौ नीलौ पीतौ च पित्ततः ||६|| सवर्णाभिस्तु चीयेते पिडकाभिरवेदनौ | कण्डूमन्तौ कफाच्छूनौ पिच्छिलौ शीतलौ गुरू ||७|| सकृत् कृष्णौ सकृत् पीतौ सकृच्छ्वेतौ तथैव च | सन्निपातेन विज्ञेयावनेकपिडिकाचितौ ||८|| खर्जूरफलवर्णाभिः पिडकाभिः समाचितौ | रक्तोपसृष्टौ रुधिरं स्रवतः शोणितप्रभौ ||९|| मांसदुष्टौ गुरू स्थूलौ मांसपिण्डवदुद्गतौ | जन्तवश्चात्र मूर्च्छन्ति सृक्कस्योभयतो मुखात् ||१०|| मेदसा घृतमण्डाभौ कण्डूमन्तौ स्थिरौ मृदू | अच्छं स्फटिकसङ्काशमास्रावं स्रवतो गुरू ||११|| क्षतजाभौ विदीर्येते पाट्येते चाभिघाततः | ग्रथितौ च समाख्यातावोष्ठौ कण्डूसमन्वितौ ||१२||
🔊 Audio coming soon
தேஷாமோஷ்டரோகாணாஂ ப்ரத்யேகஂ விஶிஷ்டஂ லக்ஷணமாஹ- கர்கஶாவித்யாதி| கர்கஶௌ ஶாகபத்ரஸதஶௌ| பருஷௌ ரூக்ஷௌ| ஸ்தப்தௌ நிஶ்சலௌ| தால்யேதே த்விவிதா பவத இவ| பரிபாட்யேதே புடபுடாயேதே| ஆசிதௌ வ்யாப்தௌ| சீயேதே வ்யாப்யேதே| ஶூநௌ ஶோபயுக்தௌ| ஸகத் கிஞ்சிதித்யர்தஃ| அநேகபிடகாசிதௌ அநேகவர்ணபிடகாவ்யாப்தாவித்யர்தஃ| அயமஸாத்யோ ஜ்ஞேயஃ| ரக்தோபஸஷ்டௌ ரக்தஜவ்யாதியுக்தௌ| ஶோணிதப்ரபௌ ரக்தச்சாயௌ| ஜந்தவஃ க்ரிமயஃ| அத்ர அஸ்மிந்| மூர்ச்சந்தி பவந்தி| உபயதஃ ஸக்கபாகயோரித்யர்தஃ, ஸக்க ஓஷ்டப்ராந்தஃ| மேதஸா ‘தூஷிதௌ’ இதி ஶேஷஃ| கதமண்டோ கதஸ்யோபர்யச்சோ பாகஃ| ஸ்திராவசலௌ| க்ஷதஜாபௌ ரக்தச்சாயௌ| விதீர்யேதே விதாரணயுக்தௌ பவதஃ| பாட்யேதே த்விதா பவத இவ| க்ரதிதௌ க்ரந்தியுக்தௌ| ஓஷ்டப்ரகோபே வாதஜே ஶுத்தோ வாதஃ காரணம், அபிகாதஜே து கபரக்தஸஹித இதி பரஸ்பரஂ பேதஃ||௫-௧௨||
Adhikarana ௫ (௧௩) · Śloka ௧௩
தந்தமூலகதாஸ்து- ஶீதாதோ, தந்தபுப்புடகோ, தந்தவேஷ்டகஃ, ஶௌஷிரோ, மஹாஶௌஷிரஃ, பரிதர, உபகுஶோ, தந்தவைதர்போ, வர்தநஃ, அதிமாஂஸோ, நாட்யஃ பஞ்சேதி ||௧௩||
दन्तमूलगतास्तु- शीतादो, दन्तपुप्पुटको, दन्तवेष्टकः, शौषिरो, महाशौषिरः, परिदर, उपकुशो, दन्तवैदर्भो, वर्धनः, अधिमांसो, नाड्यः पञ्चेति ||१३||
🔊 Audio coming soon
தந்தமூலகதாஸ்த்வித்யாதி||௧௩||
Adhikarana ௬ (௧௪-௨௬) · Śloka ௨௬
ஶோணிதஂ தந்தவேஷ்டேப்யோ யஸ்யாகஸ்மாத் ப்ரவர்ததே | துர்கந்தீநி ஸகஷ்ணாநி ப்ரக்லேதீநி மதூநி ச ||௧௪|| தந்தமாஂஸாநி ஶீர்யந்தே பசந்தி ச பரஸ்பரம் | ஶீதாதோ நாம ஸ வ்யாதிஃ கபஶோணிதஸம்பவஃ ||௧௫|| தந்தயோஸ்த்ரிஷு வா யஸ்ய ஶ்வயதுஃ ஸருஜோ மஹாந் | தந்தபுப்புடகோ ஜ்ஞேயஃ கபரக்தநிமித்தஜஃ ||௧௬|| ஸ்ரவந்தி பூயருதிரஂ சலா தந்தா பவந்தி ச | தந்தவேஷ்டஃ ஸ விஜ்ஞேயோ துஷ்டஶோணிதஸம்பவஃ ||௧௭|| ஶ்வயதுர்தந்தமூலேஷு ருஜாவாந் கபரக்தஜஃ | லாலாஸ்ராவீ ஸ விஜ்ஞேயஃ கண்டூமாஞ் ஶௌஷிரோ கதஃ ||௧௮|| தந்தாஶ்சலந்தி வேஷ்டேப்யஸ்தாலு சாப்யவதீர்யதே | தந்தமாஂஸாநி பச்யந்தே முகஂ ச பரிபீட்யதே ||௧௯|| யஸ்மிந் ஸ ஸர்வஜோ வ்யாதிர்மஹாஶௌஷிரஸஞ்ஜ்ஞகஃ | தந்தமாஂஸாநி ஶீர்யந்தே யஸ்மிந் ஷ்டீவதி சாப்யஸக் ||௨௦|| பித்தாஸக்கபஜோ வ்யாதிர்ஜ்ஞேயஃ பரிதரோ ஹி ஸஃ | வேஷ்டேஷு தாஹஃ பாகஶ்ச தேப்யோ தந்தாஶ்சலந்தி ச ||௨௧|| ஆகட்டிதாஃ ப்ரஸ்ரவந்தி ஶோணிதஂ மந்தவேதநாஃ | ஆத்மாயந்தே ஸ்ருதே ரக்தே முகஂ பூதி ச ஜாயதே ||௨௨|| யஸ்மிந்நுபகுஶஃ ஸ ஸ்யாத் பித்தரக்தகதோ கதஃ | கஷ்டேஷு தந்தமூலேஷு ஸஂரம்போ ஜாயதே மஹாந் ||௨௩|| பவந்தி ச சலா தந்தாஃ ஸ வைதர்போऽபிகாதஜஃ | மாருதேநாதிகோ தந்தோ ஜாயதே தீவ்ரவேதநஃ ||௨௪|| வர்தநஃ ஸ மதோ வ்யாதிர்ஜாதே ருக் ச ப்ரஶாம்யதி | ஹாநவ்யே பஶ்சிமே தந்தே மஹாஞ்சோதோ மஹாருஜஃ ||௨௫|| லாலாஸ்ராவீ கபகதோ விஜ்ஞேயஃ ஸோऽதிமாஂஸகஃ | தந்தமூலகதா நாட்யஃ பஞ்ச ஜ்ஞேயா யதேரிதாஃ ||௨௬||
शोणितं दन्तवेष्टेभ्यो यस्याकस्मात् प्रवर्तते | दुर्गन्धीनि सकृष्णानि प्रक्लेदीनि मृदूनि च ||१४|| दन्तमांसानि शीर्यन्ते पचन्ति च परस्परम् | शीतादो नाम स व्याधिः कफशोणितसम्भवः ||१५|| दन्तयोस्त्रिषु वा यस्य श्वयथुः सरुजो महान् | दन्तपुप्पुटको ज्ञेयः कफरक्तनिमित्तजः ||१६|| स्रवन्ति पूयरुधिरं चला दन्ता भवन्ति च | दन्तवेष्टः स विज्ञेयो दुष्टशोणितसम्भवः ||१७|| श्वयथुर्दन्तमूलेषु रुजावान् कफरक्तजः | लालास्रावी स विज्ञेयः कण्डूमाञ् शौषिरो गदः ||१८|| दन्ताश्चलन्ति वेष्टेभ्यस्तालु चाप्यवदीर्यते | दन्तमांसानि पच्यन्ते मुखं च परिपीड्यते ||१९|| यस्मिन् स सर्वजो व्याधिर्महाशौषिरसञ्ज्ञकः | दन्तमांसानि शीर्यन्ते यस्मिन् ष्ठीवति चाप्यसृक् ||२०|| पित्तासृक्कफजो व्याधिर्ज्ञेयः परिदरो हि सः | वेष्टेषु दाहः पाकश्च तेभ्यो दन्ताश्चलन्ति च ||२१|| आघट्टिताः प्रस्रवन्ति शोणितं मन्दवेदनाः | आध्मायन्ते स्रुते रक्ते मुखं पूति च जायते ||२२|| यस्मिन्नुपकुशः स स्यात् पित्तरक्तकृतो गदः | घृष्टेषु दन्तमूलेषु संरम्भो जायते महान् ||२३|| भवन्ति च चला दन्ताः स वैदर्भोऽभिघातजः | मारुतेनाधिको दन्तो जायते तीव्रवेदनः ||२४|| वर्धनः स मतो व्याधिर्जाते रुक् च प्रशाम्यति | हानव्ये पश्चिमे दन्ते महाञ्छोथो महारुजः ||२५|| लालास्रावी कफकृतो विज्ञेयः सोऽधिमांसकः | दन्तमूलगता नाड्यः पञ्च ज्ञेया यथेरिताः ||२६||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- ஶோணிதமித்யாதி| தந்தவேஷ்டேப்யோ தந்தமாஂஸேப்யஃ| ஶீர்யந்தே கலந்தி| தந்தயோரித்யாதி| தந்தயோரிதி த்விவசநாத் த்வயோஃ| தாலு சாப்யவதீர்யத இதி சகாரேண தந்தாஶ்சாவதீர்யந்தே, ஓஷ்டாவபி ச| ஸர்வஜஃ ஸர்வதோஷேப்யோ ஜாதஃ| அயஂ ஸப்தராத்ராந்மாரயதி| ஷ்டீவதி சாப்யஸகிதி ரோகீ லோஹிதஂ தூத்கரோதீத்யர்தஃ| வேஷ்டேஷு தந்தவேஷ்டநமாஂஸேஷு| தேப்யோ தந்தவேஷ்டேப்யஃ| ஆகட்டிதா ஆசாலிதாஃ| கஷ்டேஷ்வித்யாதி| ஸஂரம்போऽத்ர ஶ்வயதுஃ| மாருதேநேத்யாதி| ஜாதே ருக் ச ப்ரஶாம்யதீதி வ்யாதிப்ரபாவாத்| ஹாநவ்ய இத்யாதி| ஹாநவ்யே ஹநுஸம்பவே| தந்தமூலகதா இத்யாதி| யதேரிதா இதி யதாகதிதா நிதாநே| தேஷாஂ மத்யே த்ரிலிங்கா நாடீ அஸாத்யா||௧௪-௨௬||
Adhikarana ௭ (௨௭-௩௫) · Śloka ௩௫
தந்தகதாஸ்து- தாலநஃ, க்ரிமிதந்தகோ, தந்தஹர்ஷோ, பஞ்ஜநகஃ, தந்தஶர்கரா, கபாலிகா, ஶ்யாவதந்தகோ, ஹநுமோக்ஷஶ்சேதி ||௨௭|| தால்யந்தே பஹுதா தந்தா யஸ்மிஂஸ்தீவ்ரருகந்விதாஃ | தாலநஃ ஸ இதி ஜ்ஞேயஃ ஸதாகதிநிமித்தஜஃ ||௨௮|| கஷ்ணஶ்சித்ரீ சலஃ ஸ்ராவீ ஸஸஂரம்போ மஹாருஜஃ | அநிமித்தருஜோ வாதாத்விஜ்ஞேயஃ கமிதந்தகஃ ||௨௯|| ஶீதமுஷ்ணஂ ச தஶநாஃ ஸஹந்தே ஸ்பர்ஶநஂ ந ச | யஸ்ய தஂ தந்தஹர்ஷஂ து வ்யாதிஂ வித்யாத் ஸமீரணாத் ||௩௦|| வக்த்ரஂ வக்ரஂ பவேத்யஸ்மிந் தந்தபங்கஶ்ச தீவ்ரருக் | கபவாதகதோ வ்யாதிஃ ஸ பஞ்ஜநகஸஞ்ஜ்ஞிதஃ ||௩௧|| ஶர்கரேவ ஸ்திரீபூதோ மலோ தந்தேஷு யஸ்ய வை | ஸா தந்தாநாஂ குணஹரீ விஜ்ஞேயா தந்தஶர்கரா ||௩௨|| தலந்தி தந்தவல்காநி யதா ஶர்கரயா ஸஹ | ஜ்ஞேயா கபாலிகா ஸைவ தஶநாநாஂ விநாஶிநீ ||௩௩|| யோऽஸங்மிஶ்ரேண பித்தேந தக்தோ தந்தஸ்த்வஶேஷதஃ | ஶ்யாவதாஂ நீலதாஂ வாऽபி கதஃ ஸ ஶ்யாவதந்தகஃ ||௩௪|| வாதேந தைஸ்தைர்பாவைஸ்து ஹநுஸந்திர்விஸஂஹதஃ | ஹநுமோக்ஷ இதி ஜ்ஞேயோ வ்யாதிரர்திதலக்ஷணஃ ||௩௫||
दन्तगतास्तु- दालनः, क्रिमिदन्तको, दन्तहर्षो, भञ्जनकः, दन्तशर्करा, कपालिका, श्यावदन्तको, हनुमोक्षश्चेति ||२७|| दाल्यन्ते बहुधा दन्ता यस्मिंस्तीव्ररुगन्विताः | दालनः स इति ज्ञेयः सदागतिनिमित्तजः ||२८|| कृष्णश्छिद्री चलः स्रावी ससंरम्भो महारुजः | अनिमित्तरुजो वाताद्विज्ञेयः कृमिदन्तकः ||२९|| शीतमुष्णं च दशनाः सहन्ते स्पर्शनं न च | यस्य तं दन्तहर्षं तु व्याधिं विद्यात् समीरणात् ||३०|| वक्त्रं वक्रं भवेद्यस्मिन् दन्तभङ्गश्च तीव्ररुक् | कफवातकृतो व्याधिः स भञ्जनकसञ्ज्ञितः ||३१|| शर्करेव स्थिरीभूतो मलो दन्तेषु यस्य वै | सा दन्तानां गुणहरी विज्ञेया दन्तशर्करा ||३२|| दलन्ति दन्तवल्कानि यदा शर्करया सह | ज्ञेया कपालिका सैव दशनानां विनाशिनी ||३३|| योऽसृङ्मिश्रेण पित्तेन दग्धो दन्तस्त्वशेषतः | श्यावतां नीलतां वाऽपि गतः स श्यावदन्तकः ||३४|| वातेन तैस्तैर्भावैस्तु हनुसन्धिर्विसंहतः | हनुमोक्ष इति ज्ञेयो व्याधिरर्दितलक्षणः ||३५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- தால்யந்த இத்யாதி| தால்யந்தே விதார்யந்தே| ஸதாகதிநிமித்தஜஃ ஸதாகதிர்வாதஃ, தந்நிமித்தஜஃ| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ| கஷ்ண இத்யாதி| கஷ்ணஃ கஷ்ணதந்தகஃ| சித்ரீ ஸச்சித்ரதந்தகஃ, க்ரிமிகதச்சித்ரத்வாத்| சலஃ சலதந்தஃ| ஸஂரம்பஃ ஶ்வயதுஃ| வக்த்ரமித்யாதி| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ| ஶர்கரேத்யாதி| ஶர்கரா கர்பரஸ்ய ஸூக்ஷ்மகண்டஃ| குணஹரீ ஶுக்லாதிகுணஹரணஶீலா| தலந்தீத்யாதி| தலந்தி ஸ்புடந்தி| தந்தவல்காநி தந்தத்வசஃ| ய இத்யாதி| அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ| தைஸ்தைருச்சைர்வ்யாஹரணகடிநபக்ஷணஜம்பணாதிபிஃ| விஸஂஹதோ விகட்டிதஃ| ஹநுமோக்ஷவ்யாதிரபி தந்தஸ்தாநஸாமீப்யாத்தந்தபீடாகரத்வாச்ச தந்தரோக இதி வ்யபதிஶ்யதே||௨௭-௩௫||
Adhikarana ௮ (௩௬-௩௯) · Śloka ௩௯
ஜிஹ்வாகதாஸ்து- கண்டகாஸ்த்ரிவிதாஸ்த்ரிபிர்தோஷைஃ, அலாஸ, உபஜிஹ்விகா சேதி ||௩௬|| ஜிஹ்வாऽநிலேந ஸ்புடிதா ப்ரஸுப்தா பவேச்ச ஶாகச்சதநப்ரகாஶா | பித்தேந பீதா பரிதஹ்யதே ச சிதா ஸரக்தைரபி கண்டகைஶ்ச | கபேந குர்வீ பஹலா சிதா ச மாஂஸோத்கமைஃ ஶால்மலிகண்டகாபைஃ ||௩௭|| ஜிஹ்வாதலே யஃ ஶ்வயதுஃ ப்ரகாடஃ ஸோऽலாஸஸஞ்ஜ்ஞஃ கபரக்தமூர்திஃ | ஜிஹ்வாஂ ஸ து ஸ்தம்பயதி ப்ரவத்தோ மூலே து ஜிஹ்வா பஶமேதி பாகம் ||௩௮|| ஜிஹ்வாக்ரரூபஃ ஶ்வயதுர்ஹி ஜிஹ்வாமுந்நம்ய ஜாதஃ கபரக்தயோநிஃ | ப்ரஸேககண்டூபரிதாஹயுக்தா ப்ரகத்யதேऽஸாவுபஜிஹ்விகேதி ||௩௯||
जिह्वागतास्तु- कण्टकास्त्रिविधास्त्रिभिर्दोषैः, अलास, उपजिह्विका चेति ||३६|| जिह्वाऽनिलेन स्फुटिता प्रसुप्ता भवेच्च शाकच्छदनप्रकाशा | पित्तेन पीता परिदह्यते च चिता सरक्तैरपि कण्टकैश्च | कफेन गुर्वी बहला चिता च मांसोद्गमैः शाल्मलिकण्टकाभैः ||३७|| जिह्वातले यः श्वयथुः प्रगाढः सोऽलाससञ्ज्ञः कफरक्तमूर्तिः | जिह्वां स तु स्तम्भयति प्रवृद्धो मूले तु जिह्वा भृशमेति पाकम् ||३८|| जिह्वाग्ररूपः श्वयथुर्हि जिह्वामुन्नम्य जातः कफरक्तयोनिः | प्रसेककण्डूपरिदाहयुक्ता प्रकथ्यतेऽसावुपजिह्विकेति ||३९||
🔊 Audio coming soon
ஜிஹ்வாகதாஸ்த்வித்யாதி| தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- ஜிஹ்வேத்யாதி| ஶாகோ வக்ஷவிஶேஷோ மஹாகரபத்ரலக்ஷணஃ| சதநஂ பத்ரம்| சிதா வ்யாப்தா| பஹலா ஸ்தூலா| மாஂஸோத்கமைஃ மாஂஸாங்குரைஃ; சிதா வ்யாப்தா பவதீதி ஸம்பந்தஃ| ஜிஹ்வாதல இத்யாதி| ப்ரகாடஃ ப்ரகர்ஷேண தாருணஃ| கபரக்தமூர்தித்வேந கபரக்தயோஃ ப்ராதாந்யஂ, ஜிஹ்வாஸ்தம்பேந து வாயுரப்யஸ்தி, பஶஂ பாகேந து பித்தமப்யஸ்தி; அத ஏவ த்ரிதோஷஜத்வேநாஸாத்யத்வமபி, துரபக்ரமத்வாத்| ஜிஹ்வாக்ரரூப இத்யாதி| ஜிஹ்வாமுந்நம்ய ஊர்த்வீகத்ய, ஜாத உத்பந்நஃ; ஏதேந ஜிஹ்வாயா அதோ பவதீத்யுக்தம்| கபரக்தயோநிஃ ஶ்லேஷ்மரக்தகாரணஃ||௩௬-௩௯||
Adhikarana ௯ (௪௦-௪௫) · Śloka ௪௫
தாலுகதாஸ்து- கலஶுண்டிகா, துண்டிகேரீ, அத்ருஷஃ, கச்சபஃ, அர்புதஂ, மாஂஸஸங்காதஃ, தாலுபுப்புடஃ, தாலுஶோஷஃ, தாலுபாக இதி ||௪௦|| ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாஂ தாலுமூலாத் ப்ரவத்தோ தீர்கஃ ஶோபோ த்மாதபஸ்திப்ரகாஶஃ | தஷ்ணாகாஸஶ்வாஸகத் ஸம்ப்ரதிஷ்டோ வ்யாதிர்வைத்யைஃ கண்டஶுண்டீதி நாம்நா ||௪௧|| ஶோபஃ ஸ்தூலஸ்தோததாஹப்ரபாகீ ப்ராகுக்தாப்யாஂ துண்டிகேரீ மதா து | ஶோபஃ ஸ்தப்தோ லோஹிதஸ்தாலுதேஶே ரக்தாஜ்ஜ்ஞேயஃ ஸோऽத்ருஷோ ருக்ஜ்வராட்யஃ ||௪௨|| கூர்மோத்ஸந்நோऽவேதநோऽஶீக்ரஜந்மாऽரக்தோ ஜ்ஞேயஃ கச்சபஃ ஶ்லேஷ்மணா ஸ்யாத் | பத்மாகாரஂ தாலுமத்யே து ஶோபஂ வித்யாத்ரக்தாதர்புதஂ ப்ரோக்தலிங்கம் ||௪௩|| துஷ்டஂ மாஂஸஂ ஶ்லேஷ்மணா நீருஜஂ ச தால்வந்தஃஸ்தஂ மாஂஸஸங்காதமாஹுஃ | நீருக் ஸ்தாயீ கோலமாத்ரஃ கபாத் ஸ்யாந்மேதோயுக்தாத் புப்புடஸ்தாலுதேஶே ||௪௪|| ஶோஷோऽத்யர்தஂ தீர்யதே சாபி தாலுஃ ஶ்வாஸோ வாதாத்தாலுஶோஷஃ ஸபித்தாத் | பித்தஂ குர்யாத் பாகமத்யர்தகோரஂ தாலுந்யேநஂ தாலுபாகஂ வதந்தி ||௪௫||
तालुगतास्तु- गलशुण्डिका, तुण्डिकेरी, अध्रुषः, कच्छपः, अर्बुदं, मांससङ्घातः, तालुपुप्पुटः, तालुशोषः, तालुपाक इति ||४०|| श्लेष्मासृग्भ्यां तालुमूलात् प्रवृद्धो दीर्घः शोफो ध्मातबस्तिप्रकाशः | तृष्णाकासश्वासकृत् सम्प्रदिष्टो व्याधिर्वैद्यैः कण्ठशुण्डीति नाम्ना ||४१|| शोफः स्थूलस्तोददाहप्रपाकी प्रागुक्ताभ्यां तुण्डिकेरी मता तु | शोफः स्तब्धो लोहितस्तालुदेशे रक्ताज्ज्ञेयः सोऽध्रुषो रुग्ज्वराढ्यः ||४२|| कूर्मोत्सन्नोऽवेदनोऽशीघ्रजन्माऽरक्तो ज्ञेयः कच्छपः श्लेष्मणा स्यात् | पद्माकारं तालुमध्ये तु शोफं विद्याद्रक्तादर्बुदं प्रोक्तलिङ्गम् ||४३|| दुष्टं मांसं श्लेष्मणा नीरुजं च ताल्वन्तःस्थं मांससङ्घातमाहुः | नीरुक् स्थायी कोलमात्रः कफात् स्यान्मेदोयुक्तात् पुप्पुटस्तालुदेशे ||४४|| शोषोऽत्यर्थं दीर्यते चापि तालुः श्वासो वातात्तालुशोषः सपित्तात् | पित्तं कुर्यात् पाकमत्यर्थघोरं तालुन्येनं तालुपाकं वदन्ति ||४५||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாமித்யாதி| கண்டஶுண்டீ கலஶுண்டீத்யர்தஃ| ஶோப இத்யாதி| தோததாஹப்ரபாகீதி தோததாஹப்ரபாகயுக்தஃ| ப்ராகுக்தாப்யாஂ ஶ்லேஷ்மாஸக்ப்யாம்| துண்டிகேரீ வநகார்பாஸிகா, தத்பலாநுகாரீ வ்யாதிரயம்| கூர்மேத்யாதி| கூர்மோத்ஸந்நஃ கூர்மவதுந்நதஃ| அரக்தஃ பாண்டுரஃ| அஶீக்ரஜந்மா மந்தாநுஸாரீ| பத்மாகாரஂ பத்மகர்ணிகாகாரம்| ப்ரோக்தலிங்கஂ யதோக்தரக்தார்புதலிங்கம் | அஸாத்யோऽயஂ வ்யாதிஃ| துஷ்டமித்யாதி| ஸ்தாயீ ஸ்திரஃ| புப்புட இத்யத்ர தாலுஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந தாலுபுப்புட இத்யர்தஃ| ஶோஷ இத்யாதி| ஏநமிதி ஏநஂ பாகம்||௪௦-௪௫||
Adhikarana ௧௦ (௪௬) · Śloka ௪௬
கண்டகதாஸ்து- ரோஹிண்யஃ பஞ்ச, கண்டஶாலூகம், அதிஜிஹ்வோ, பலயோ, பலாஸ , ஏகவந்தோ, வந்தஃ, ஶதக்நீ, கிலாயுஃ, கலவித்ரதிஃ, கலௌகஃ, ஸ்வரக்நோ, மாஂஸதாநோ, விதாரீ சேதி ||௪௬||
कण्ठगतास्तु- रोहिण्यः पञ्च, कण्ठशालूकम्, अधिजिह्वो, बलयो, बलास , एकवृन्दो, वृन्दः, शतघ्नी, गिलायुः, गलविद्रधिः, गलौघः, स्वरघ्नो, मांसतानो, विदारी चेति ||४६||
🔊 Audio coming soon
கண்டகதாஸ்த்வித்யாதி| ஏகவந்தோ வந்த இதி ஏகவந்த ஏவ தோஷவிஶேஷாநுகமேநாவஸ்தாந்தரஂ ப்ராப்தோ வந்தத்வஂ ப்ரதிபத்யதே, அதோ மூலோக்தா ஸப்ததஶஸங்க்யா ந விருத்யத இதி ஜேஜ்ஜடஃ; கயீ து ‘வந்த’ இதி பாடஂ கல்பிதமேவ மந்யதே; அந்யே து ‘வந்தமுதாஹரந்தி’ இத்யத்ர சந்தோநுரோதாதேகவந்த ஏவ வந்தஶப்தேநோக்த இத்யாஹுஃ||௪௬||
Adhikarana ௧௧ (௪௭-௫௦) · Śloka ௫௦
கலேऽநிலஃ பித்தகபௌ ச மூர்ச்சிதௌ பதக் ஸமஸ்தாஶ்ச ததைவ ஶோணிதம் | ப்ரதூஷ்ய மாஂஸஂ கலரோதிநோऽங்குராந் ஸஜந்தி யாந் ஸாऽஸுஹரா ஹி ரோஹிணீ ||௪௭|| ஜிஹ்வாஂ ஸமந்தாத்பஶவேதநா யே மாஂஸாங்குராஃ கண்டநிரோதிநஃ ஸ்யுஃ | தாஂ ரோஹிணீஂ வாதகதாஂ வதந்தி வாதாத்மகோபத்ரவகாடயுக்தாம் ||௪௮|| க்ஷிப்ரோத்கமா க்ஷிப்ரவிதாஹபாகா தீவ்ரஜ்வரா பித்தநிமித்தஜா ஸ்யாத் | ஸ்ரோதோநிரோதிந்யபி மந்தபாகா குர்வீ ஸ்திரா ஸா கபஸம்பவா வை ||௪௯|| கம்பீரபாகாऽப்ரதிவாரவீர்யா த்ரிதோஷலிங்கா த்ரயஸம்பவா ஸ்யாத் | ஸ்போடாசிதா பித்தஸமாநலிங்காऽஸாத்யா ப்ரதிஷ்டா ருதிராத்மிகேயம் ||௫௦||
गलेऽनिलः पित्तकफौ च मूर्च्छितौ पृथक् समस्ताश्च तथैव शोणितम् | प्रदूष्य मांसं गलरोधिनोऽङ्कुरान् सृजन्ति यान् साऽसुहरा हि रोहिणी ||४७|| जिह्वां समन्ताद्भृशवेदना ये मांसाङ्कुराः कण्ठनिरोधिनः स्युः | तां रोहिणीं वातकृतां वदन्ति वातात्मकोपद्रवगाढयुक्ताम् ||४८|| क्षिप्रोद्गमा क्षिप्रविदाहपाका तीव्रज्वरा पित्तनिमित्तजा स्यात् | स्रोतोनिरोधिन्यपि मन्दपाका गुर्वी स्थिरा सा कफसम्भवा वै ||४९|| गम्भीरपाकाऽप्रतिवारवीर्या त्रिदोषलिङ्गा त्रयसम्भवा स्यात् | स्फोटाचिता पित्तसमानलिङ्गाऽसाध्या प्रदिष्टा रुधिरात्मिकेयम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
தேஷாஂ ப்ரத்யேகஂ லக்ஷணமாஹ- கல இத்யாதி| பதகிதி திஸ்ரஃ, ஸமஸ்தா இதி ஏகா, ஶோணிதமித்யேகா, ஏவஂ பஞ்ச| மூர்ச்சிதௌ வத்தௌ| அஸுஹரா ப்ராணஹரா| ‘கலேऽநிலஃ பித்தகபௌ ச மூர்ச்சிதௌ ப்ரதூஷ்ய மாஂஸஂ ச ததைவ ஶோணிதம்| கலோபஸஂரோதகரைஸ்ததாऽங்குரைர்நிஹந்த்யஸூந் வ்யாதிரயஂ து ரோஹிணீ’ இத்யபி பாடாந்தரமிச்சந்தி நிபந்தகாராஃ| த்ரிதோஷஜா ரக்தஜா சாஸாத்யா| உக்தஂ ச,- “வாதாத் பித்தாத் கபாத்த்ரிப்யோ ரக்தாத்ரோஹிண்ய ஈரிதாஃ| அந்த்யே ஸத்யோ மாரயத ஆத்யாஸ்திஸ்ரஃ க்ரியாஂ விநா”- இதி| ஜிஹ்வாமித்யாதி| ஜிஹ்வாஂ ஸமந்தாதிதி ஜிஹ்வாஂ வ்யாப்ய ஸம்பவதீத்யர்தஃ| அப்ரதிவாரவீர்யா துர்நிவாரஶக்திரித்யர்தஃ||௪௭-௫௦||
Adhikarana ௧௨ (௫௧) · Śloka ௫௧
கோலாஸ்திமாத்ரஃ கபஸம்பவோ யோ க்ரந்திர்கலே கண்டகஶூகபூதஃ | கரஃ ஸ்திரஃ ஶஸ்த்ரநிபாதஸாத்யஸ்தஂ கண்டஶாலூகமிதி ப்ருவந்தி ||௫௧||
कोलास्थिमात्रः कफसम्भवो यो ग्रन्थिर्गले कण्टकशूकभूतः | खरः स्थिरः शस्त्रनिपातसाध्यस्तं कण्ठशालूकमिति ब्रुवन्ति ||५१||
🔊 Audio coming soon
கோலேத்யாதி| கண்டகஶூகபூதஃ கண்டக இவ ஶூகஃ கண்டகஶூகஃ, தத்வத்த்வஂ பூதஃ ப்ராப்தஃ| அத ஏவ பிஶிதாங்குராசிதத்வாச்சாலூகாகாரத்வமஸ்ய||௫௧||
Adhikarana ௧௩ (௫௨) · Śloka ௫௨
ஜிஹ்வாக்ரரூபஃ ஶ்வயதுஃ கபாத்து ஜிஹ்வாப்ரபந்தோபரி ரக்தமிஶ்ராத் | ஜ்ஞேயோऽதிஜிஹ்வஃ கலு ரோக ஏஷ விவர்ஜயேதாகதபாகமேநம் ||௫௨||
जिह्वाग्ररूपः श्वयथुः कफात्तु जिह्वाप्रबन्धोपरि रक्तमिश्रात् | ज्ञेयोऽधिजिह्वः खलु रोग एष विवर्जयेदागतपाकमेनम् ||५२||
🔊 Audio coming soon
ஜிஹ்வேத்யாதி| ஜிஹ்வாப்ரபந்தஸ்யோபரி ஜிஹ்வாமூலஸ்யோபரிஷ்டாதித்யர்தஃ| ஆகதபாகத்வேந பித்தமப்யத்ராஸ்தி||௫௨||
Adhikarana ௧௪ (௫௩) · Śloka ௫௩
பலாஸ ஏவாயதமுந்நதஂ ச ஶோபஂ கரோத்யந்நகதிஂ நிவார்ய | தஂ ஸர்வதைவாப்ரதிவாரவீர்யஂ விவர்ஜநீயஂ வலயஂ வதந்தி ||௫௩||
बलास एवायतमुन्नतं च शोफं करोत्यन्नगतिं निवार्य | तं सर्वथैवाप्रतिवारवीर्यं विवर्जनीयं वलयं वदन्ति ||५३||
🔊 Audio coming soon
பலாஸ இத்யாதி| பலாஸஃ ஶ்லேஷ்மா||௫௩||
Adhikarana ௧௫ (௫௪) · Śloka ௫௪
கலே து ஶோபஂ குருதஃ ப்ரவத்தௌ ஶ்லேஷ்மாநிலௌ ஶ்வாஸருஜோபபந்நம் | மர்மச்சிதஂ துஸ்தரமேததாஹுர்பலாஸஸஞ்ஜ்ஞஂ நிபுணா விகாரம் ||௫௪||
गले तु शोफं कुरुतः प्रवृद्धौ श्लेष्मानिलौ श्वासरुजोपपन्नम् | मर्मच्छिदं दुस्तरमेतदाहुर्बलाससञ्ज्ञं निपुणा विकारम् ||५४||
🔊 Audio coming soon
கல இத்யாதி| உபபந்நஂ ஸஹிதம்| நிபுணா தீமந்தஃ||௫௪||
Adhikarana ௧௬ (௫௫-௫௬) · Śloka ௫௬
வத்தோந்நதோ யஃ ஶ்வயதுஃ ஸதாஹஃ கண்ட்வந்விதோऽபாக்யமதுர்குருஶ்ச | நாம்நைகவந்தஃ பரிகீர்திதோऽஸௌ வ்யாதிர்பலாஸக்ஷதஜப்ரஸூதஃ ||௫௫|| ஸமுந்நதஂ வத்தமமந்ததாஹஂ தீவ்ரஜ்வரஂ வந்தமுதாஹரந்தி | தஂ சாபி பித்தக்ஷதஜப்ரகோபாத்வித்யாத் ஸதோதஂ பவநாஸ்ரஜஂ து ||௫௬||
वृत्तोन्नतो यः श्वयथुः सदाहः कण्ड्वन्वितोऽपाक्यमृदुर्गुरुश्च | नाम्नैकवृन्दः परिकीर्तितोऽसौ व्याधिर्बलासक्षतजप्रसूतः ||५५|| समुन्नतं वृत्तममन्ददाहं तीव्रज्वरं वृन्दमुदाहरन्ति | तं चापि पित्तक्षतजप्रकोपाद्विद्यात् सतोदं पवनास्रजं तु ||५६||
🔊 Audio coming soon
வத்தோந்நத இத்யாதி| ஸதாஹோ மந்ததாஹஃ| அபாகீ ஈஷத்பாகீ| பலாஸக்ஷதஜப்ரஸூதஃ ஶ்லேஷ்மரக்தஜாதஃ| பேதேந வந்தத்வஂ ப்ரதிபாத்யதே| ஏதேந ஏகவந்தோ வந்தஶ்ச த்வாவப்யேகாத்மகௌ மதௌ| ஏவஂ சைதே கண்டரோகாஃ ஸப்ததஶேதி| பஞ்ஜிகாயாஂ புநராதாவேவ ‘ஏகவந்த’ இதி பாடஃ||௫௫-௫௬||
Adhikarana ௧௭ (௫௭) · Śloka ௫௭
வர்திர்கநா கண்டநிரோதிநீ யா சிதாऽதிமாத்ரஂ பிஶிதப்ரரோஹைஃ | நாநாருஜோச்ச்ராயகரீ த்ரிதோஷாஜ்ஜ்ஞேயா ஶதக்நீவ ஶதக்ந்யஸாத்யா ||௫௭||
वर्तिर्घना कण्ठनिरोधिनी या चिताऽतिमात्रं पिशितप्ररोहैः | नानारुजोच्छ्रायकरी त्रिदोषाज्ज्ञेया शतघ्नीव शतघ्न्यसाध्या ||५७||
🔊 Audio coming soon
வர்திரித்யாதி| “அயஃகண்டகஸஞ்ச்சந்நா ஶதக்நீ மஹதீ ஶிலா”||௫௭||
Adhikarana ௧௮ (௫௮) · Śloka ௫௮
க்ரந்திர்கலே த்வாமலகாஸ்திமாத்ரஃ ஸ்திரோऽல்பருக் ஸ்யாத் கபரக்தமூர்திஃ | ஸஂலக்ஷ்யதே ஸக்தமிவாஶநஂ ச ஸ ஶஸ்த்ரஸாத்யஸ்து கிலாயுஸஞ்ஜ்ஞஃ ||௫௮||
ग्रन्थिर्गले त्वामलकास्थिमात्रः स्थिरोऽल्परुक् स्यात् कफरक्तमूर्तिः | संलक्ष्यते सक्तमिवाशनं च स शस्त्रसाध्यस्तु गिलायुसञ्ज्ञः ||५८||
🔊 Audio coming soon
க்ரந்திரித்யாதி| கபரக்தமூர்திஃ கபரக்தகாரணஃ| ஸக்தமிவ லக்நமிவ| அஶநஂ போஜநம்||௫௮||
Adhikarana ௧௯ (௫௯) · Śloka ௫௯
ஸர்வஂ கலஂ வ்யாப்ய ஸமுத்திதோ யஃ ஶோபோ ருஜோ யத்ர ச ஸந்தி ஸர்வாஃ | ஸ ஸர்வதோஷோ கலவித்ரதிஸ்து தஸ்யைவ துல்யஃ கலு ஸர்வஜஸ்ய ||௫௯||
सर्वं गलं व्याप्य समुत्थितो यः शोफो रुजो यत्र च सन्ति सर्वाः | स सर्वदोषो गलविद्रधिस्तु तस्यैव तुल्यः खलु सर्वजस्य ||५९||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வமித்யாதி| தஸ்யைவ துல்யஃ கலு ஸர்வஜஸ்யேதி தஸ்யைவ ஸாந்நிபாதிகவித்ரதேஃ ஸதஶ இத்யர்தஃ||௫௯||
Adhikarana ௨௦ (௬௦-௬௧) · Śloka ௬௧
ஶோபோ மஹாநந்நஜலாவரோதீ தீவ்ரஜ்வரோ வாதகதேர்நிஹந்தா | கபேந ஜாதோ ருதிராந்விதேந கலே கலௌகஃ பரிகீர்த்யதேऽஸௌ ||௬௦|| யோऽதிப்ரதாம்யந் ஶ்வஸிதி ப்ரஸக்தஂ பிந்நஸ்வரஃ ஶுஷ்கவிமுக்தகண்டஃ | கபோபதிக்தேஷ்வநிலாயநேஷு ஜ்ஞேயஃ ஸ ரோகஃ ஶ்வஸநாத் ஸ்வரக்நஃ ||௬௧||
शोफो महानन्नजलावरोधी तीव्रज्वरो वातगतेर्निहन्ता | कफेन जातो रुधिरान्वितेन गले गलौघः परिकीर्त्यतेऽसौ ||६०|| योऽतिप्रताम्यन् श्वसिति प्रसक्तं भिन्नस्वरः शुष्कविमुक्तकण्ठः | कफोपदिग्धेष्वनिलायनेषु ज्ञेयः स रोगः श्वसनात् स्वरघ्नः ||६१||
🔊 Audio coming soon
ஶோப இத்யாதி| அதிப்ரதாம்யந் அத்யர்தஂ ப்ரகர்ஷேண தாம்யந் தமஃ ப்ரபஶ்யந்| ஶ்வஸிதி நிஃஶ்வஸிதீத்யர்தஃ| ப்ரஸக்தஂ நிரந்தரம்| கபோபதிக்தேஷு ஶ்லேஷ்மருத்தேஷு| அநிலாயநேஷு வாயுமார்கேஷு| ஶ்வஸநாத் வாதாத்||௬௦-௬௧||
Adhikarana ௨௧ (௬௨) · Śloka ௬௨
ப்ரதாநவாந் யஃ ஶ்வயதுஃ ஸுகஷ்டோ கலோபரோதஂ குருதே க்ரமேண | ஸ மாஂஸதாநஃ கதிதோऽவலம்பீ ப்ராணப்ரணுத் ஸர்வகதோ விகாரஃ ||௬௨||
प्रतानवान् यः श्वयथुः सुकष्टो गलोपरोधं कुरुते क्रमेण | स मांसतानः कथितोऽवलम्बी प्राणप्रणुत् सर्वकृतो विकारः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ப்ரதாநவாநித்யாதி| ப்ரதாநவாந் விஸ்தாரவாந்| அவலம்பீ லம்பநஶீலஃ| ப்ராணநுத் ப்ராணப்ரேரகஃ||௬௨||
Adhikarana ௨௨ (௬௩) · Śloka ௬௩
ஸதாஹதோதஂ ஶ்வயதுஂ ஸரக்தமந்தர்கலே பூதிவிஶீர்ணமாஂஸம் | பித்தேந வித்யாத்வதநே விதாரீஂ பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே ||௬௩||
सदाहतोदं श्वयथुं सरक्तमन्तर्गले पूतिविशीर्णमांसम् | पित्तेन विद्याद्वदने विदारीं पार्श्वे विशेषात् स तु येन शेते ||६३||
🔊 Audio coming soon
ஸதாஹேத்யாதி| பூதிவிஶீர்ணமாஂஸஂ துர்கந்திஶடிதமாஂஸம்| பார்ஶ்வே விஶேஷாத் ஸ து யேந ஶேதே இதி யேநைவ பார்ஶ்வேந விஶேஷாச்சேதே தேநைவ பார்ஶ்வேந விதாரீ விஶேஷேண பவதி| அந்யத்ராப்யஸ்யாஃ ஸம்பவநா ஸாமாந்யதோ ந நிவார்யதே||௬௩||
Adhikarana ௨௩ (௬௪) · Śloka ௬௪
ஸர்வஸராஸ்து வாதபித்தகபஶோணிதநிமித்தாஃ ||௬௪||
सर्वसरास्तु वातपित्तकफशोणितनिमित्ताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வஸராஸ்த்வித்யாதி| பித்தநிமித்தோ ரக்தநிமித்தஶ்சைக ஏவேதி வாதாதிநிமித்தாஸ்த்ரய ஏவ ஸர்வஸராஃ| ஸர்வஸ்மிந் முகே யே பவந்தி தே ஸர்வஸராஃ||௬௪||
Adhikarana ௨௪ (௬௫-௬௬) · Śloka ௬௬
ஸ்போடைஃ ஸதோதைர்வதநஂ ஸமந்தாத்யஸ்யாசிதஂ ஸர்வஸரஃ ஸ வாதாத் | ரக்தைஃ ஸதாஹைஸ்தநுபிஃ ஸபீதைர்யஸ்யாசிதஂ சாபி ஸ பித்தகோபாத் ||௬௫|| கண்டூயுதைரல்பருஜைஃ ஸவர்ணைர்யஸ்யாசிதஂ சாபி ஸ வை கபேந | ரக்தேந பித்தோதித ஏக ஏவ கைஶ்சித் ப்ரதிஷ்டோ முகபாகஸஞ்ஜ்ஞஃ ||௬௬||
स्फोटैः सतोदैर्वदनं समन्ताद्यस्याचितं सर्वसरः स वातात् | रक्तैः सदाहैस्तनुभिः सपीतैर्यस्याचितं चापि स पित्तकोपात् ||६५|| कण्डूयुतैरल्परुजैः सवर्णैर्यस्याचितं चापि स वै कफेन | रक्तेन पित्तोदित एक एव कैश्चित् प्रदिष्टो मुखपाकसञ्ज्ञः ||६६||
🔊 Audio coming soon
ஸ்போடைரித்யாதி| ரக்தைஃ ‘ஸ்போடைஃ’ இதி ஶேஷஃ| கண்டூயுதைரித்யாதி ‘ஸ்போடைஃ’ இதி ஶேஷஃ| ரக்தேநேத்யாதி ரக்தேந கத்வா யோऽஸௌ ஸர்வஸரஃ கைஶ்சிதாசார்யைஃ முகபாகஸஞ்ஜ்ஞஃ ப்ரதிஷ்டஃ கதிதஃ, ஸ ச பித்தோதித ஏக ஏவ; ந சத்வாரஃ ஸர்வஸராஃ, கிந்து த்ரய ஏவ| ஏவமேதே பஞ்சஷஷ்டிர்முகரோகாஃ ஸ்வப்தஸ்வாயதநேஷ்விதி||௬௫-௬௬||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௧௬
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநே முகரோகநிதாநஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ ||௧௬|| இதி பகவதா ஶ்ரீதந்வந்தரிணோபதிஷ்டாயாஂ தச்சிஷ்யேண மஹர்ஷிணா ஸுஶ்ருதேந விரசிதாயாஂ ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ த்விதீயஂ நிதாநஸ்தாநஂ ஸமாப்தம் |
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने मुखरोगनिदानं नाम षोडशोऽध्यायः ||१६|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां द्वितीयं निदानस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
நிபந்தாந் பஹுஶோ வீக்ஷ்ய வைத்யேஶபரதாத்மஜஃ| நிதாநஸ்தாநமகரோத் ஸுஸ்பஷ்டஂ டல்ஹ(ஹ்ல)ணோ பிஷக்| இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸமஸ்தநிபந்தார்தஜ்ஞாபிகாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாஂ நிதாநஸ்தாநே ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||