Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨
ಅಥಾತೋ ಧೂಮನಸ್ಯಕವಲಗ್ರಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕವಲಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸಾದೃಶ್ಯಾದ್ಗಣ್ಡೂಷಪ್ರತಿಸಾರಣೇ ಉಪಲಕ್ಷ್ಯೇತೇ||೧-೨||
Adhikarana ೨ (೩) · Śloka ೩
ಧೂಮಃ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಭವತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಃ, ಸ್ನೈಹಿಕೋ, ವೈರೇಚನಿಕಃ, ಕಾಸಘ್ನೋ, ವಾಮನೀಯಶ್ಚೇತಿ ||೩||
धूमः पञ्चविधो भवति; तद्यथा- प्रायोगिकः, स्नैहिको, वैरेचनिकः, कासघ्नो, वामनीयश्चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷ್ವಾದ್ಯಸ್ಯ ಧೂಮಸ್ಯ ವಿಷಯಭೇದಪ್ರತಿಪಾದನಾಯ ಪಾಞ್ಚವಿಧ್ಯಾಮಾಹ- ಧೂಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಸಘ್ನವಾಮನೀಯಯೋರತ್ರೈವಾನ್ತರ್ಭಾವಾತ್ತ್ರಿವಿಧ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ತತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಸತತೋಪಯೋಗಸ್ತತ್ರ ಸಾಧುಃ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಃ; ಸ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುತ್ಕ್ಲೇಶಯತಿ, ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಚಾಪಕರ್ಷತಿ, ಶಮಯತಿ ವಾತಂ, ಸ್ನೇಹನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ತುಲ್ಯತ್ವಾತ್| ಕಾಸಹರತ್ವಾತ್ ಕಾಸಘ್ನಃ; ಸ ಪುನರುರಃಕಣ್ಠರೋಗಹರೋಽಪ್ಯಾವಸ್ಥಿಕ ಏವ| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣಶಿರಸಿ ಶಿರೋ ವಿರೇಚಯತೀತಿ ವಿರೇಚನಃ, ವಿರೇಚನ ಏವ ವೈರೇಚನಃ; ವೈರೇಚನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯಾಪಕರ್ಷಯತಿ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದೌಷ್ಣ್ಯಾದ್ವೈಶದ್ಯಾಚ್ಚ| ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾಯ ಪ್ರಭವತೀತಿ ಸ್ನೈಹಿಕಃ; ಸ ಚ ವಾತಂ ಶಮಯತಿ, ಸ್ನೇಹನಾದುಪಲೇಪನಾಚ್ಚ| ವಾಮಯತೀತಿ ವಾಮನೀಯಃ, ಸ ಪುನರುತ್ಕೃಷ್ಟಕಫಾಭಿಪನ್ನಕಣ್ಠೋರಸಃ||೩||
Adhikarana ೩ (೪) · Śloka ೪
ತತ್ರೈಲಾದಿನಾ ಕುಷ್ಠತಗರವರ್ಜ್ಯೇನ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೇನ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಶರಕಾಣ್ಡಮಙ್ಗುಲಿಪರಿಣಾಹಂ ಕ್ಷೌಮೇಣಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಲೇಪಯೇದೇಷಾ ವರ್ತಿಃ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ , ಸ್ನೇಹಫಲಸಾರಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಸರ್ಜರಸಗುಗ್ಗುಲುಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಮಿಶ್ರೈಃ ಸ್ನೈಹಿಕೇ, ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈರ್ವೈರೇಚನೇ, ಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾತ್ರಿಕಟುಕಾಸಮರ್ದಹಿಙ್ಗ್ವಿಙ್ಗುದೀತ್ವಙ್ಮನಃಶಿಲಾಚ್ಛಿನ್ನರುಹಾಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಕಾಸಹರೈಶ್ಚ ಕಾಸಘ್ನೇ, ಸ್ನಾಯುಚರ್ಮಖುರಶೃಙ್ಗಕರ್ಕಟಕಾಸ್ಥಿಶುಷ್ಕಮತ್ಸ್ಯವಲ್ಲೂರಕೃಮಿಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವಾಮನೀಯೈಶ್ಚ ವಾಮನೀಯೇ ||೪||
तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्ज्येन श्लक्ष्णपिष्टेन द्वादशाङ्गुलं शरकाण्डमङ्गुलिपरिणाहं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्टयित्वा लेपयेदेषा वर्तिः प्रायोगिके , स्नेहफलसारमधूच्छिष्टसर्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेहमिश्रैः स्नैहिके, शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने, बृहतीकण्टकारिकात्रिकटुकासमर्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कासहरैश्च कासघ्ने, स्नायुचर्मखुरशृङ्गकर्कटकास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्च वामनीये ||४||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ದಹನಬಾಹ್ಯಾಶ್ರಯಧೂಮವರ್ತಿಸಾಧನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೈಲಾದಿನೇತ್ಯಾದಿ| ಏಲಾದಿವರ್ಗೇ ಕುಷ್ಠತಗರೌ ವರ್ಜ್ಯೌ| ತಥಾ ಚ ನಿಮಿಃ- “ಧೂಮೋ ಹಿ ವಕ್ರಕುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ವಿಲಾಲಯತಿ ಶಕ್ತಿತಃ| ಮಸ್ತಿಷ್ಕಂ ತದ್ಧಿ ವಿಷ್ಯಣ್ಣಂ ನಾಶಾಯ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕುಷ್ಠತಗರವರ್ಜಿತೇನೈಲಾದಿನಾ ಲೇಪಯೇತ್| ಶರಕಾಣ್ಡಃ ಶರೇಷಿಕಾ| ಅಙ್ಗುಲಿಪರಿಣಾಹಂ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಙ್ಗುಲಿಸಮಸ್ಥೌಲ್ಯಂ; ಅನ್ತಯೋದ್ರ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಿಹಾಯ ವರ್ತಿಃ| ಶರಕಾಣ್ಡಸ್ಯ ಸುಖಾಪಕರ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಕ್ಷೌಮೇಣಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲವೇಷ್ಟನಮ್| ಯದೇತದಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ವರ್ತಿಪ್ರಮಾಣಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ತದಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದಙ್ಗುಲೇ ನೇತ್ರೇ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ, ಸರ್ವಧೂಮನೇತ್ರೇಭ್ಯಃ ಷಡ್ಭಾಗಪ್ರಮಾಣಾ ವರ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯೇತಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪ್ರತಿಪಾದನಾತ್| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ- “ಅಙ್ಗುಷ್ಠಪರಿಣಾಹೇನ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥೂಲಾಽನ್ತಯೋಸ್ತನುಃ| ಧೂಮನೇತ್ರಸ್ಯ ಷಡ್ಭಾಗಂ ವರ್ತಿಮಾನಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ”- ಇತಿ (ಶರಕಾಣ್ಡಸ್ಯ ಮಾನಂ ಬೋಧ್ಯಮ್)| ಸ್ನೇಹಫಲಸಾರಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಫಲಾನಾಂ ತಿಲಾದಿಶಿಗ್ರುಬಿಭೀತಕಾದಿಫಲಾನಾಂ, ಸಾರಃ ತದನ್ತರ್ಗತೋ ಮಜ್ಜಾ| ತಥಾ ನೇತ್ರಚತುರ್ಭಾಗೇನ ಶರೇಷಿಕಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ, ಏವಂ ಸ್ನೈಹಿಕಾದಿಷು ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ಧೂಮೇಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ನೇತ್ರಮಾನಾತ್ ಷಷ್ಠಭಾಗೇನ ವರ್ತಿಪ್ರಮಾಣಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಪ್ರಭೃತಿಗ್ರಹಣೇನ ದ್ರಾಕ್ಷಾಸಲ್ಲಕೀಖಪುರಾದಿಕಮ್| ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಿಡಙ್ಗಖರಮಞ್ಜರೀಮಧುಶಿಗ್ರುಸೂರ್ಯವಲ್ಲೀಪೀಲುಪಿಪ್ಪಲೀಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಸುರಸಾರ್ಜಕಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಕಾಸಹರೈಶ್ಚೇತಿ ಕಾಸಹರಾಣಿ ಗುಣೋಪವರ್ಣನೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ತತ್ಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಚ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ| ಸ್ನಾಯುಚರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ವಾಮನೀಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮದನಫಲಾದೀನಿ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೀಯೋಕ್ತಾನಿ||೪||
Adhikarana ೪ (೫) · Śloka ೫
ತತ್ರ ಬಸ್ತಿನೇತ್ರದ್ರವ್ಯೈರ್ಧೂಮನೇತ್ರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ಧೂಮನೇತ್ರಂ ತು ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಪರಿಣಾಹಮಗ್ರೇ ಕಲಾಯಮಾತ್ರಸ್ರೋತೋ ಮೂಲೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಪರಿಣಾಹಂ ಧೂಮವರ್ತಿಪ್ರವೇಶಸ್ರೋತೋಽಙ್ಗುಲಾನ್ಯಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ, ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಸ್ನೇಹನೇ, ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈರೇಚನೇ, ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಂ ಕಾಸಘ್ನೇ ವಾಮನೀಯೇ ಚ | ಏತೇಽಪಿ ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಚ್ಛಿದ್ರೇ ಭವತಃ | ವ್ರಣನೇತ್ರಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ವ್ರಣಧೂಪನಾರ್ಥಂ ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಕುಲತ್ಥವಾಹಿಸ್ರೋತ ಇತಿ ||೫||
तत्र बस्तिनेत्रद्रव्यैर्धूमनेत्रद्रव्याणि व्याख्यातानि भवन्ति | धूमनेत्रं तु कनिष्ठिकापरिणाहमग्रे कलायमात्रस्रोतो मूलेऽङ्गुष्ठपरिणाहं धूमवर्तिप्रवेशस्रोतोऽङ्गुलान्यष्टचत्वारिंशत् प्रायोगिके, द्वात्रिंशत् स्नेहने, चतुर्विंशतिर्वैरेचने, षोडशाङ्गुलं कासघ्ने वामनीये च | एतेऽपि कोलास्थिमात्रच्छिद्रे भवतः | व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं व्रणधूपनार्थं कलायपरिमण्डलं कुलत्थवाहिस्रोत इति ||५||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರೈವ ಧೂಮನೇತ್ರದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಮತಿದೇಶೇನಾತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರ ಬಸ್ತಿನೇತ್ರದ್ರವ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿನೇತ್ರದ್ರವ್ಯೈಃ ಸುವರ್ಣರೂಪ್ಯತ್ರಪುಸೀಸತಾಮ್ರಕಾಂಸ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನೇತ್ರಸ್ಯ ದೀರ್ಘತ್ವಚ್ಛಿದ್ರಾಣಾಂ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ- ಧೂಮನೇತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಪರಿಣಾಹಮಿತಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಸಮಸ್ಥೂಲಮ್| ಅಗ್ರೇ ಮುಖನಾಸಿಕಾಪ್ರಣಯನಸ್ಥಾನೇ, ಮೂಲೇ ವರ್ತಿಸಂವರಣಸ್ಥಾನೇ, ಅಙ್ಗುಷ್ಠಪರಿಣಾಹಮ್ ಅಙ್ಗುಷ್ಠಸಮಸ್ಥೂಲಮ್| ಧೂಮವರ್ತಿಪ್ರವೇಶಸ್ರೋತ ಇತಿ ಯಾವತಾ ಸ್ರೋತಸಾ ಧೂಮವರ್ತಿಪ್ರವೇಶೋ ಭವತಿ ತಾವನ್ಮಾತ್ರಸ್ರೋತಸ್ಕಮ್| ಮೂಲಚ್ಛಿದ್ರಮಾನಂ ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಪೃಥಗ್ದೈರ್ಧ್ಯಮಾನಮಾಹ- ಅಙ್ಗುಲಾನ್ಯಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದಿತ್ಯಾದಿ| ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ವಾ ವಾಮನೀಯಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ತಚ್ಚ ಗಯದಾಸೇನ ವಿದೇಹಮತಾನುಸಾರಿಣಾಽಸಮ್ಯಗಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್| ಋಜುತ್ರಿಕೋಷಾಫಲಿತಪರ್ವತ್ರಯವಿರಚಿತತ್ವಂ ನೇತ್ರಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ವ್ರಣನೇತ್ರಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಗುಟಿಕಾಮುಖಮ್||೫||
Adhikarana ೫ (೬-೯) · Śloka ೯
ಅಥ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಃ ಸುಮನಾ ಋಜ್ವಧೋದೃಷ್ಟಿರತನ್ದ್ರಿತಃ ಸ್ನೇಹಾಕ್ತದೀಪ್ತಾಗ್ರಾಂ ವರ್ತಿಂ ನೇತ್ರಸ್ರೋತಸಿ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ||೬|| ಮುಖೇನ ತಂ ಪಿಬೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ತತಃ ಪಿಬೇತ್ | ಮುಖಪೀತಂ ಮುಖೇನೈವ ವಮೇತ್ ಪೀತಂ ಚ ನಾಸಯಾ ||೭|| ಮುಖೇನ ಧೂಮಮಾದಾಯ ನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್ | ತೇನ ಹಿ ಪ್ರತಿಲೋಮೇನ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತತ್ರ ನಿಹನ್ಯತೇ ||೮|| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ಘ್ರಾಣೇನಾದದೀತ, ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಮುಖನಾಸಾಭ್ಯಾಂ, ನಾಸಿಕಯಾ ವೈರೇಚನಿಕಂ, ಮುಖೇನೈವೇತರೌ ||೯||
अथ सुखोपविष्टः सुमना ऋज्वधोदृष्टिरतन्द्रितः स्नेहाक्तदीप्ताग्रां वर्तिं नेत्रस्रोतसि प्रणिधाय धूमं पिबेत् ||६|| मुखेन तं पिबेत् पूर्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् | मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतं च नासया ||७|| मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् | तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र निहन्यते ||८|| विशेषतस्तु प्रायोगिकं घ्राणेनाददीत, स्नैहिकं मुखनासाभ्यां, नासिकया वैरेचनिकं, मुखेनैवेतरौ ||९||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾನನ್ತರಂ ಧೂಮಪಾನವಿಧಾನಮಾಹ- ಅಥ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟ ಋಜ್ವಧೋದೃಷ್ಟಿರಿತಿ ಕಾಯನಿಯಮಃ| ಸುಮನಾ ಇತಿ ಕ್ರೋಧಾದ್ಯಪಗಮಾನ್ಮನೋನಿಯಮಃ| ಅತನ್ದ್ರಿತಃ ಅನಲಸಃ| ಸ್ನೇಹಾಕ್ತದೀಪ್ತಾಗ್ರಾಮಿತಿ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಾಕ್ತಾಂ ಪಶ್ಚಾದ್ದೀಪ್ತಾಗ್ರಾಮ್| ಮುಖೇನೇತ್ಯಾದಿ ಉಭಯಮಾರ್ಗಪಾನಾರ್ಹೋ ಮುಖೇನ ಪೂರ್ವಂ ಪಿಬೇತ್ ಪಶ್ಚಾನ್ನಾಸಿಕಯೇತಿ| ತದುಭಯಪೀತಂ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಮಪ್ಯುರಃಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮುಖೇನ ವಮನೀಯಂ ನ ಕಥಮಪಿ ನಾಸಿಕಯೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಮುಖಪೀತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಖೇನ ಪೀತಂ ಮುಖೇನೈವ ವಮೇತ್, ನಾಸಿಕಯಾಽಪಿ ಪೀತಂ ಮುಖೇನೈವ ವಮೇತ್| ಪ್ರತಿಲೋಮೇನ ವ್ಯಾಪದಮಾಹ- ಪ್ರತಿಲೋಮೇನೇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಚ ಚಕ್ಷುಷ್ಯೇಣಃ- “ನಿರ್ವಮೇತ್ತು ಮುಖೇನೈವ ನಾಸಯಾ ನ ಕಥಞ್ಚನ| ವಿಲೋಮತೋ ಗತೋ ಧೂಮಃ ಕುರ್ಯಾದ್ದರ್ಶನವಿಭ್ರಮಮ್”- ಇತಿ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಿರೋಗತಧಮನೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣವಿಶೇಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ಘ್ರಾಣೇನಾದದೀತ, ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪುನರುರಃಶಿರೋರೋಗಸಮ್ಭವಾನಾಮುಭಯಮಾರ್ಗೇಣಾಪಿ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರದರ್ಶನಾತ್; ತಥಾಚ ವಿದೇಹಃ- “ಪ್ರಯೋಗಪಾನೇ ಪೂರ್ವಂ ವಾ ನಾಸಯಾ ಧೂಮಮಾಚರೇತ್”- ಇತಿ| ಪೂರ್ವಂ ವಾ ನಾಸಯಾ ಧೂಮಮಾಚರೇದಿತ್ಯನೇನ ಕ್ವಚಿನ್ಮುಖೇನಾಪಿ ಪ್ರಾಕ್ ಪೇಯ ಇತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ| ಉಭಯಮಾರ್ಗಪಾನಹೇತುಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೇಣದರ್ಶಿತೋ ಯಥಾ- “ಉರಃಕಣ್ಠಾದಿರೋಗೇಷು ಮುಖೇನೈವ ಪಿಬೇನ್ನರಃ| ಶಿರಃಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಾಸ್ಥೇ ನಾಸಾತೋ ಧೂಮಮಾಚರೇತ್”- ಇತಿ| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಮುಖನಾಸಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಕಣ್ಠೋರಃಸಮಾಶ್ರಿತೇ ವಾತೇ ಮುಖೇನ, ಶಿರಃಸಮಾಶ್ರಿತೇ ವಾತೇ ನಾಸಯಾ, ಉಭಯಮಾರ್ಗೇಣ ಪಾನಾರ್ಹೋ ಮುಖೇನ ಪೂರ್ವಂ ಪಿಬೇತ್ಪಶ್ಚಾನ್ನಾಸಿಕಯೇತಿ| ವೈರೇಚನಿಕಮಿತಿ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾಭಿವ್ಯಾಪ್ತಕಣ್ಠೋರಸೋ ನಾಸಯಾ, ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಃ ಪುನರ್ವೈರೇಚನಿಕಮಪಿ ಪ್ರಾಗ್ವಕ್ತ್ರೇಣ; ತಥಾ ಚ ವಾಗ್ಭಟಃ- “ಪ್ರಾಕ್ ಪಿಬೇನ್ನಾಸಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ದೋಷೇ ಘ್ರಾಣಶಿರೋಗತೇ| ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ ವಕ್ತ್ರೇಣ ವಿಪರೀತಂ ತು ಕಣ್ಠಗೇ”-| ಮುಖೇನೈವೇತಿ ಇತರೌ ಕಾಸಘ್ನವಾಮನೀಯೌ ಮುಖೇನೈವ ಪೇಯೌ, ಕಾಸಸ್ಯ ವಾಮನೀಯಸ್ಯ ಚ ರೋಗಸ್ಯೋರಃಕಣ್ಠಗತ್ವಾತ್||೬-೯||
Adhikarana ೬ (೧೦) · Śloka ೧೦
ತತ್ರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ವರ್ತಿಂ ವ್ಯಪಗತಶರಕಾಣ್ಡಾಂ ನಿವಾತಾತಪಶುಷ್ಕಾಮಙ್ಗಾರೇಷ್ವವದೀಪ್ಯ ನೇತ್ರಮೂಲಸ್ರೋತಸಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯ ಧೂಮಮಾಹರೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್; ಏವಂ ಸ್ನೇಹನಂ ವೈರೇಚನಿಕಂ ಚ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ | ಇತರಯೋರ್ವ್ಯಪೇತಧೂಮಾಙ್ಗಾರೇ ಸ್ಥಿರೇ ಸಮಾಹಿತೇ ಶರಾವೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ವರ್ತಿಂ ಮೂಲಚ್ಛಿದ್ರೇಣಾನ್ಯೇನ ಶರಾವೇಣ ಪಿಧಾಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಛಿದ್ರೇ ನೇತ್ರಮೂಲಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಧೂಮಮಾಸೇವೇತ, ಪ್ರಶಾನ್ತೇ ಧೂಮೇ ವರ್ತಿಮವಶಿಷ್ಟಾಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುನರಪಿ ಧೂಮಂ ಪಾಯಯೇದಾದೋಷವಿಶುದ್ಧೇಃ; ಏಷ ಧೂಮಪಾನೋಪಾಯವಿಧಿಃ ||೧೦||
तत्र प्रायोगिके वर्तिं व्यपगतशरकाण्डां निवातातपशुष्कामङ्गारेष्ववदीप्य नेत्रमूलस्रोतसि प्रयुज्य धूममाहरेति ब्रूयात्; एवं स्नेहनं वैरेचनिकं च कुर्यादिति | इतरयोर्व्यपेतधूमाङ्गारे स्थिरे समाहिते शरावे प्रक्षिप्य वर्तिं मूलच्छिद्रेणान्येन शरावेण पिधाय तस्मिन् छिद्रे नेत्रमूलं संयोज्य धूममासेवेत, प्रशान्ते धूमे वर्तिमवशिष्टां प्रक्षिप्य पुनरपि धूमं पाययेदादोषविशुद्धेः; एष धूमपानोपायविधिः ||१०||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ವರ್ತಿಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿರೇ ಅಚಲೇ| ಸಮಾಹಿತೇ ಶೋಭನಕಾರಿತಯಾ ಸ್ಥಾಪಿತೇ| ಮೂಲಚ್ಛಿದ್ರೇಣೋತಿ ಮೂಲೇ ಛಿದ್ರಂ ಯಸ್ಯ ತೇನ ಮೂಲಚ್ಛಿದ್ರೇಣಾನ್ಯೇನ ಶರಾವೇಣ| ವರ್ತಿಂ ಧೂಮವರ್ತಿಂ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ||೧೦||
Adhikarana ೭ (೧೧) · Śloka ೧೧
ತತ್ರ ಶೋಕಶ್ರಮಭಯಾಮರ್ಷೌಷ್ಣ್ಯವಿಷರಕ್ತಪಿತ್ತಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಪಿಪಾಸಾಪಾಣ್ಡುರೋಗತಾಲುಶೋಷಚ್ಛರ್ದಿಶಿರೋಽಭಿಘಾತೋದ್ಗಾರಾಪತರ್ಪಿತ- ತಿಮಿರಪ್ರಮೇಹೋದರಾಧ್ಮಾನೋರ್ಧ್ವವಾತಾರ್ತಾ ಬಾಲವೃದ್ಧದುರ್ಬಲವಿರಿಕ್ತಾಸ್ಥಾಪಿತಜಾಗರಿತಗರ್ಭಿಣೀರೂಕ್ಷಕ್ಷೀಣಕ್ಷತೋರಸ್ಕ- ಮಧುಘೃತದಧಿದುಗ್ಧಮತ್ಸ್ಯಮದ್ಯಯವಾಗೂಪೀತಾಲ್ಪಕಫಾಶ್ಚ ನ ಧೂಮಮಾಸೇವೇರನ್ ||೧೧||
तत्र शोकश्रमभयामर्षौष्ण्यविषरक्तपित्तमदमूर्च्छादाहपिपासापाण्डुरोगतालुशोषच्छर्दिशिरोऽभिघातोद्गारापतर्पित- तिमिरप्रमेहोदराध्मानोर्ध्ववातार्ता बालवृद्धदुर्बलविरिक्तास्थापितजागरितगर्भिणीरूक्षक्षीणक्षतोरस्क- मधुघृतदधिदुग्धमत्स्यमद्ययवागूपीताल्पकफाश्च न धूममासेवेरन् ||११||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಧೂಮಾನರ್ಹೋಪದೇಶಃ- ತತ್ರ ಶೋಕಶ್ರಮಭಯೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಶೋಕಾದಿಭಿರೂರ್ಧ್ವವಾತಾನ್ತೈಃ ಸಹಾರ್ತಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೧೧||
Adhikarana ೮ (೧೨) · Śloka ೧೨
ಅಕಾಲಪೀತಃ ಕುರುತೇ ಭ್ರಮಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಶಿರೋರುಜಮ್ | ಘ್ರಾಣಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿಜಿಹ್ವಾನಾಮುಪಘಾತಂ ಚ ದಾರುಣಮ್ ||೧೨||
अकालपीतः कुरुते भ्रमं मूर्च्छां शिरोरुजम् | घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातं च दारुणम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಕಾಲಪೀತಸ್ಯ ವ್ಯಾಪದುದ್ಭವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಕಾಲಪೀತ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೨||
Adhikarana ೯ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಆದ್ಯಾಸ್ತು ತ್ರಯೋ ಧೂಮಾ ದ್ವಾದಶಸು ಕಾಲೇಷೂಪಾದೇಯಾಃ | ತದ್ಯಥಾ- ಕ್ಷುತದನ್ತಪ್ರಕ್ಷಾಲನನಸ್ಯಸ್ನಾನಭೋಜನದಿವಾಸ್ವಪ್ನಮೈಥುನಚ್ಛರ್ದಿಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಹಸಿತರುಷಿತಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾನ್ತೇಷ್ವಿತಿ | ತತ್ರ ವಿಭಾಗೋ- ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಕ್ಷವಥುಹಸಿತರುಷಿತಮೈಥುನಾನ್ತೇಷು ಸ್ನೈಹಿಕಃ, ಸ್ನಾನಚ್ಛರ್ದನದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇಷು ವೈರೇಚನಿಕಃ, ದನ್ತಪ್ರಕ್ಷಾಲನಸ್ಯ ಸ್ನಾನಭೋಜನಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾನ್ತೇಷು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಇತಿ ||೧೩||
आद्यास्तु त्रयो धूमा द्वादशसु कालेषूपादेयाः | तद्यथा- क्षुतदन्तप्रक्षालननस्यस्नानभोजनदिवास्वप्नमैथुनच्छर्दिमूत्रोच्चारहसितरुषितशस्त्रकर्मान्तेष्विति | तत्र विभागो- मूत्रोच्चारक्षवथुहसितरुषितमैथुनान्तेषु स्नैहिकः, स्नानच्छर्दनदिवास्वप्नान्तेषु वैरेचनिकः, दन्तप्रक्षालनस्य स्नानभोजनशस्त्रकर्मान्तेषु प्रायोगिक इति ||१३||
🔊 Audio coming soon
ಕಃ ಪುನರ್ಧೂಮಸ್ಯ ಪಾನಕಾಲ ಇತ್ಯಾಹ- ಆದ್ಯಸ್ತು ತ್ರಯೋ ಧೂಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ರುಷಿತಂ ಕ್ರೋಧಃ||೧೩||
Adhikarana ೧೦ (೧೪) · Śloka ೧೪
ತತ್ರ ಸ್ನೈಹಿಕೋ ವಾತಂ ಶಮಯತಿ, ಸ್ನೇಹಾದುಪಲೇಪಾಚ್ಚ; ವೈರೇಚನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯಾಪಕರ್ಷತಿ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದೌಷ್ಣ್ಯಾದ್ವೈಶದ್ಯಾಚ್ಚ; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುತ್ಕ್ಲೇಶಯತ್ಯುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಚಾಪಕರ್ಷತಿ ಶಮಯತಿ ವಾತಂ ಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ||೧೪||
तत्र स्नैहिको वातं शमयति, स्नेहादुपलेपाच्च; वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यादौष्ण्याद्वैशद्याच्च; प्रायोगिकः श्लेष्माणमुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति शमयति वातं साधारणत्वात् पूर्वाभ्यामिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಾರ್ಯಮಾಹ- ತತ್ರ ಸ್ನೈಹಿಕೋ ವಾತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕುತಃ ಪುನರಯಂ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಾಪಕರ್ಷಣವಾತಶಮನಾನಿ ಕರೋತೀತ್ಯಾಹ- ಸಾಧಾರಣತ್ವಾದಿತಿ; ಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹನವಿರೇಚನಾಭ್ಯಾಂ ತುಲ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪||
Adhikarana ೧೧ (೧೫-೧೬) · Śloka ೧೬
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ನರೋ ಧೂಮೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ ಪ್ರಸನ್ನೇನ್ದ್ರಿಯವಾಙ್ಮನಾಃ | ದೃಢಕೇಶದ್ವಿಜಶ್ಮಶ್ರುಃ ಸುಗನ್ಧಿವಿಶದಾನನಃ ||೧೫|| ತಥಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾರೋಚಕಾಸ್ಯೋಪಲೇಪಸ್ವರಭೇದಮುಖಾಸ್ರಾವಕ್ಷವಥುವಮಥುಕ್ರಥತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾಹನುಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾಃ ಪೀನಸಶಿರೋರೋಗಕರ್ಣಾಕ್ಷಿಶೂಲಾ ವಾತಕಫನಿಮಿತ್ತಾಶ್ಚಾಸ್ಯ ಮುಖರೋಗಾ ನ ಭವನ್ತಿ ||೧೬||
भवति चात्र- नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः | दृढकेशद्विजश्मश्रुः सुगन्धिविशदाननः ||१५|| तथा कासश्वासारोचकास्योपलेपस्वरभेदमुखास्रावक्षवथुवमथुक्रथतन्द्रानिद्राहनुमन्यास्तम्भाः पीनसशिरोरोगकर्णाक्षिशूला वातकफनिमित्ताश्चास्य मुखरोगा न भवन्ति ||१६||
🔊 Audio coming soon
ಧೂಮೋಪಯೋಗಫಲಮಾಹ- ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಥಃ ಅಕಸ್ಮಾದುಚ್ಛ್ವಾಸಾವರೋಧಃ||೧೫-೧೬||
Adhikarana ೧೨ (೧೭) · Śloka ೧೭
ತಸ್ಯ ಯೋಗಾಯೋಗಾತಿಯೋಗಾ ವಿಜ್ಞಾತವ್ಯಾಃ | ತತ್ರ ಯೋಗೋ ರೋಗಪ್ರಶಮನಃ, ಅಯೋಗೋ ರೋಗಾಪ್ರಶಮನಃ, ತಾಲುಗಲಶೋಷಪರಿದಾಹಪಿಪಾಸಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಮದಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡದೃಷ್ಟಿನಾಸಾರೋಗದೌರ್ಬಲ್ಯಾನ್ಯತಿಯೋಗೋ ಜನಯತಿ ||೧೭||
तस्य योगायोगातियोगा विज्ञातव्याः | तत्र योगो रोगप्रशमनः, अयोगो रोगाप्रशमनः, तालुगलशोषपरिदाहपिपासामूर्च्छाभ्रममदकर्णक्ष्वेडदृष्टिनासारोगदौर्बल्यान्यतियोगो जनयति ||१७||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟಿನಾಸಯೋ ರೋಗದೌರ್ಬಲ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತಿಯೋಗೋ ಜನಯತೀತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರೇ ‘ತತ್ರ ಸರ್ಪಿಃಪಾನನಾವನಾಞ್ಜನತರ್ಪಣಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ||೧೭||
Adhikarana ೧೩ (೧೮) · Śloka ೧೮
ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನುಚ್ಛ್ವಾಸಾನಾದದೀತ ಮುಖನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಪರ್ಯಾಯಾಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋ ವೇತಿ, ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಯಾವದಶ್ರುಪವೃತ್ತಿಃ, ವೈರೇಚನಿಕಮಾದೋಷದರ್ಶನಾತ್, ತಿಲತಣ್ಡುಲಯವಾಗೂಪೀತೇನ ಪಾತವ್ಯೋ ವಾಮನೀಯಃ, ಗ್ರಾಸಾನ್ತರೇಷು ಕಾಸಘ್ನ ಇತಿ ||೧೮||
प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत मुखनासिकाभ्यां च पर्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति, स्नैहिकं यावदश्रुपवृत्तिः, वैरेचनिकमादोषदर्शनात्, तिलतण्डुलयवागूपीतेन पातव्यो वामनीयः, ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಾದೀನಾಂ ಪಾನಮರ್ಯಾದಾಮಾಹ- ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಖನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ದೋಷಸ್ಥಾನಮವೇಕ್ಷ್ಯೋಚಿತಮಾರ್ಗೇಣಾದದೀತ| ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನುಚ್ಛ್ವಾಸಾನ್ ಕತಿಸಙ್ಖ್ಯಾಕಾನಾದದೀತೇತ್ಯಾಹ- ಪರ್ಯಾಯಾಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋ ವೇತಿ|- ಪರ್ಯಾಯಃ ಪರಿಪಾಟೀ, ಉಚ್ಛ್ವಾಸತ್ರಯೇಣೈಕಃ ಪರ್ಯಾಯಃ, ತಾನ್ ಪರ್ಯಾಯಾನ್ ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋ ವಾ ದೋಷಪುರುಷಬಲಮವೇಕ್ಷ್ಯ; ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ತ್ರಿಭಿಃಆದಾನವಿಸರ್ಗೈಸ್ತ್ರೀನ್ ವಾರಾಂಶ್ಚತುರೋ ವಾ ಧೂಮಃ ಪಾತವ್ಯಃ| ವಾಶಬ್ದೋಽತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಮ್| ತೇನ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರವ್ಯವಸ್ಥಿತೋಽರ್ಥೋಽತ್ರಜ್ಞಾತವ್ಯಃ| ತಥಾಚ ಧೂಮಪಾನಮಾತ್ರಾವಿಧಾನೇ ನಿಮಿಃ- “ಧೂಮಪಾನೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯ ಉಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ತ್ರಿಗುಣಃ ಕಲಾಃ| ತಿಸ್ರಃ ಕಲಾಶ್ಚಾತ್ರ ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿಮಾತ್ರಿಕಮ್||ಪಿಬೇತ್ ಸ್ವಸ್ಥವಿಧೌ ಮಾತ್ರಾಂ ದುರ್ಬಲಸ್ತು ಕಲಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ಪಿಬೇದ್ರುಜಿ”- ಇತಿ| ಸ್ನೈಹಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಾವದಶ್ರುಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ ಬಲವತಿ ಪುರುಷೇ, ದುರ್ಬಲೇ ಚ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವತ್| ತಥಾಚ ಭೋಜಃ- “ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ನೇಹಿಕೇ ಧೂಮೇ ಕೃಶೋ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇನ್ನರಃ| ಬಲವಾಂಸ್ತು ಪಿಬೇತ್ತಾವದ್ಯಾವದಶ್ರುರ್ನ ಗಚ್ಛತಿ”- ಇತಿ| ವೈರೇಚನಿಕಮಾದೋಷದರ್ಶನಾದಿತಿ ದೋಷಸ್ಯ ಕಫಾಖ್ಯಸ್ಯ ವಿಕೃತಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ ಯಾವತ್| ಅತ ಏವ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಶೋಧನಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ ತ್ರಿಶ್ಚತುರ್ವಾ ಪಾನಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ- “ಸಕೃತ್ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೇಹನೀಯಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ಸಕೃದೇವ ಚ| ದ್ವಿರ್ವಾ ವಿರೇಚನೀಯಂ ತು ತ್ರಿಶ್ಚತುರ್ವಾ ಪಿಬೇನ್ನರಃ”- ಇತಿ| ವಿಶಿಷ್ಟಧೂಮಪಾನೇ ಪೂರ್ವಂ ಕರಣೀಯಮಾಹ- ತಿಲತಣ್ಡುಲೇತ್ಯಾದಿ| ವಮನಕಾಲ ಏವಾಕಣ್ಠಂ ತಿಲಾದಿಯವಾಗೂಪೀತೇನ ವಾಮನೀಯೋ ಧೂಮಃ ಪಾತವ್ಯೋ ಯಾವತ್ ‘ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಯಾನು ಸುಖಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯೋಕ್ತಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಕ್ಷಣಮಿತಿ| ಗ್ರಾಸಾನ್ತರೇಷ್ವಿತಿ ಕವಲಯೋಃ ಕವಲಾನಾಂ ವಾಽನ್ತರೇ, ಅನ್ತರಂ ಮಧ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಗ್ರಾಸಾನ್ತೇ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ತಥಾ ‘ಭೋಜನಸ್ಯೋತ್ತರೇ’ ಇತ್ಯಪರೇ ಪಠನ್ತಿ| ಕಾಸಘ್ನಶ್ಚ ವೈರೇಚನಿಕವತ್ ತ್ರಿಶ್ಚತುರ್ವಾ ಯಾವದ್ವಿಕೃತಕಫಹರಣಮ್| ತಥಾ ಚ ಚರಕಃ- “ಮುಖೇನ ವೈರೇಚನವತ್ ಕಾಸವಾನ್ ಧೂಮಮಾಪಿಬೇತ್”||೧೮||
Adhikarana ೧೪ (೧೯-೨೦) · Śloka ೨೦
ವ್ರಣಧೂಮಂ ಶರಾವಸಮ್ಪುಟೋಪನೀತೇನ ನೇತ್ರೇಣ ವ್ರಣಮಾನಯೇತ್, ಧೂಮಪಾನಾದ್ವೇದನೋಪಶಮೋ ವ್ರಣವೈಶದ್ಯಮಾಸ್ರಾವೋಪಶಮಶ್ಚ ಭವತಿ ||೧೯|| ವಿಧಿರೇಷ ಸಮಾಸೇನ ಧೂಮಸ್ಯಾಭಿಹಿತೋ ಮಯಾ | ನಸ್ಯಸ್ಯಾತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಧಿಂ ನಿರವಶೇಷತಃ ||೨೦||
व्रणधूमं शरावसम्पुटोपनीतेन नेत्रेण व्रणमानयेत्, धूमपानाद्वेदनोपशमो व्रणवैशद्यमास्रावोपशमश्च भवति ||१९|| विधिरेष समासेन धूमस्याभिहितो मया | नस्यस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं निरवशेषतः ||२०||
🔊 Audio coming soon
ಅತೋ ವ್ರಣಧೂಪನವಿಧಾನಂ- ವ್ರಣಧೂಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೯-೨೦||
Adhikarana ೧೫ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಔಷಧಮೌಷಧಸಿದ್ಧೋ ವಾ ಸ್ನೇಹೋ ನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ದೀಯತ ಇತಿ ನಸ್ಯಮ್ | ತದ್ದ್ವಿವಿಧಂ ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ, ಸ್ನೇಹನಂ ಚ | ತದ್ದ್ವಿವಿಧಮಪಿ ಪಞ್ಚಧಾ | ತದ್ಯಥಾ- ನಸ್ಯಂ, ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ, ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ, ಅವಪೀಡಃ, ಪ್ರಧಮನಂ ಚ | ತೇಷು ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಚ; ನಸ್ಯವಿಕಲ್ಪಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ, ಶಿರೋವಿರೇಚನವಿಕಲ್ಪೋಽವಪೀಡಃ ಪ್ರಧಮನಂ ಚ; ತತೋ ನಸ್ಯಶಬ್ದಃ ಪಞ್ಚಧಾ ನಿಯಮಿತಃ ||೨೧||
औषधमौषधसिद्धो वा स्नेहो नासिकाभ्यां दीयत इति नस्यम् | तद्द्विविधं शिरोविरेचनं, स्नेहनं च | तद्द्विविधमपि पञ्चधा | तद्यथा- नस्यं, शिरोविरेचनं, प्रतिमर्शो, अवपीडः, प्रधमनं च | तेषु नस्यं प्रधानं शिरोविरेचनं च; नस्यविकल्पः प्रतिमर्शः, शिरोविरेचनविकल्पोऽवपीडः प्रधमनं च; ततो नस्यशब्दः पञ्चधा नियमितः ||२१||
🔊 Audio coming soon
ನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ದ್ವಿವಚನಂ ಪುಟಯುಗ್ಮಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ತದ್ದ್ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಸ್ಯಮತ್ರ ‘ತತ್ರ ಯಃ ಸ್ನೇಹನಾರ್ಥಂ ಶೂನ್ಯಶಿರ ಸಾಂ’ ಇತ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಾಕ್ಯಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈರ್ಯೋ ದೀಯತೇ ಸ ಶಿರೋವಿರೇಚನಃ| ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ತ್ವಿಹೈವಾಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಶೃತಶೀತಸ್ವರಸಾದೀನಾಂ ಪಿಚುನಾಽವಪೀಡನಾತ್ ಅವಪೀಡಃ| ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಮುಖೇನ ನಾಡ್ಯಾ ವಾ ಪ್ರಧ್ಮಾಪನಾತ್ ಪ್ರಧಮನಮ್| ಚಕಾರಃ ಪುನರತ್ರ ಶಿರೋವಿರೇಚನಸ್ಯಾಪಿ ವಿಕಲ್ಪಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶ ಇತ್ಯನುಕ್ತಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ; ತಥಾ ಚ ದೃಢಬಲಃ- “ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ ಭವೇತ್ ಸ್ನೇಹೋ ನಿರ್ದೋಷ ಉಭಯಾರ್ಥಕೃತ್”- ಇತಿ| ತತೋ ನಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತತಸ್ತೇಭ್ಯೋ ವಿರೇಚನಭೇದೇಭ್ಯಃ, ನಸ್ಯಶಬ್ದಃ ನಸ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಧಾನಂ, ಪಞ್ಚಧಾ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಂ, ನಿಯಮಿತೋ ನಿಯಮೇನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ ಪ್ರಾಪ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||
Adhikarana ೧೬ (೨೨) · Śloka ೨೨
ತತ್ರ ಯಃ ಸ್ನೇಹನಾರ್ಥಂ ಶೂನ್ಯಶಿರಸಾಂ ಗ್ರೀವಾಸ್ಕನ್ಧೋರಸಾಂ ಚ ಬಲಜನನಾರ್ಥಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದಜನನಾರ್ಥಂ ವಾ ಸ್ನೇಹೋ ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ವೈಶೇಷಿಕೋ ನಸ್ಯಶಬ್ದಃ | ತತ್ತು ದೇಯಂ ವಾತಾಭಿಭೂತೇ ಶಿರಸಿ ದನ್ತಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಪ್ರಪಾತದಾರುಣಕರ್ಣಶೂಲಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡತಿಮಿರಸ್ವರೋಪಘಾತ- ನಾಸಾರೋಗಾಸ್ಯಶೋಷಾವಬಾಹುಕಾಕಾಲಜವಲೀಪಲಿತಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಾರುಣಪ್ರಬೋಧೇಷು ವಾತಪೈತ್ತಿಕೇಷು ಮುಖರೋಗೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ವಾತಪಿತ್ತಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನೇತಿ ||೨೨||
तत्र यः स्नेहनार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां च बलजननार्थं दृष्टिप्रसादजननार्थं वा स्नेहो विधीयते तस्मिन् वैशेषिको नस्यशब्दः | तत्तु देयं वाताभिभूते शिरसि दन्तकेशश्मश्रुप्रपातदारुणकर्णशूलकर्णक्ष्वेडतिमिरस्वरोपघात- नासारोगास्यशोषावबाहुकाकालजवलीपलितप्रादुर्भावदारुणप्रबोधेषु वातपैत्तिकेषु मुखरोगेष्वन्येषु च वातपित्तहरद्रव्यसिद्धेन स्नेहेनेति ||२२||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ನಸ್ಯವಿಧೌ| ಸ್ನೇಹಃ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಾಖ್ಯಃ, ಸ ಚ ಯಥಾಸ್ವಗುಣೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಹರದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧಃ; ತತ್ರ ತೈಲಂ ನಸ್ಯೇ ವಾತಕಫಹರಂ, ಪಿತ್ತರಕ್ತಹರಂ ತು ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿರಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತತ್ತು ದೇಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ನಸ್ಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಹರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ದೇಯಮ್| ತಸ್ಯ ಕಾಲಾವಧಿಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾಜ್ಜ್ಞೇಯಃ| ತಥಾಚ ಭೋಜಃ- “ಏಕಾನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ವಾ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ತು ಪರಂ ದೇಯಂ ವಿಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಪುನಃ||ಪಕ್ಷಂ ವಿಂಶತಿರಾತ್ರಂ ವಾ ಯಾವದ್ವಾ ಸಾಧು ಮನ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ಅಪರಸ್ತ್ವಾಹ- “ತ್ರ್ಯಹಂ ಪಞ್ಚಾಹಮಥವಾ ಸಪ್ತಾಹಂ ವಾ ಸುಯನ್ತ್ರಿತಃ| ಪರಂ ನವಾಹಮೂರ್ಧ್ವಂ ತು ನವಾಹಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯತಾಂ ವ್ರಜೇತ್||ನ ತನ್ನಸ್ಯಗುಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದ್ದೋಷಕೃನ್ನ ಚ| ತಸ್ಮಾನ್ನಸ್ಯಪ್ರಯೋಗಸ್ತು ಸ್ನೈಹಿಕೋ ನ ಹಿತಃ ಸದಾ”- ಇತಿ||೨೨||
Adhikarana ೧೭ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽಭಿವ್ಯಾಪ್ತತಾಲುಕಣ್ಠಶಿರಸಾಮರೋಚಕಶಿರೋಗೌರವಶೂಲಪೀನಸಾರ್ಧಾವಭೇದಕ- ಕೃಮಿಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಪಸ್ಮಾರಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನೇಷ್ವನ್ಯೇಷುಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತೇಷು ಕಫಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸ್ನೇಹೇನೇತಿ ||೨೩||
शिरोविरेचनं श्लेष्मणाऽभिव्याप्ततालुकण्ठशिरसामरोचकशिरोगौरवशूलपीनसार्धावभेदक- कृमिप्रतिश्यायापस्मारगन्धाज्ञानेष्वन्येषुचोर्ध्वजत्रुगतेषु कफजेषु विकारेषु शिरोविरेचनद्रव्यैस्तत्सिद्धेन वा स्नेहेनेति ||२३||
🔊 Audio coming soon
ಅಯ ಶಿರೋವಿರೇಚನವಿಷಯಾವಸರಃ- ಶಿರೋವಿರೇಚನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಶಿಗ್ರುಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಾಪಾಮಾರ್ಗಕ್ಷವಕಫಣಿಜ್ಜಕಪ್ರಭೃತೀನಿ| ತತ್ರ ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಃ ಕೃತಂ ಚ ನಸ್ಯಮವಪೀಡಾಭಿಧಾನಂ, ತತ್ಸಿದ್ಧಸ್ನೇಹೇನ ಕೃತಂ ಶಿರೋವಿರೇಕಂ; ಗಯೀ ತು ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ಸ್ನೇಹೇನೈವ ಪಠತಿ||೨೩||
Adhikarana ೧೮ (೨೪) · Śloka ೨೪
ತತ್ರೈತದ್ದ್ವಿವಿಧಮಪ್ಯಭುಕ್ತವತೋಽನ್ನಕಾಲೇ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮರೋಗಿಣಾಂ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಪಿತ್ತರೋಗಿಣಾಂ, ಅಪರಾಹ್ಣೇ ವಾತರೋಗಿಣಾಮ್ ||೨೪||
तत्रैतद्द्विविधमप्यभुक्तवतोऽन्नकाले पूर्वाह्णे श्लेष्मरोगिणां, मध्याह्ने पित्तरोगिणां, अपराह्णे वातरोगिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
ತಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಸ್ನೈಹಿಕವೈರೇಚನಿಕಯೋಃ ಕಾಲಾವಧಾರಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೈತದ್ದ್ವಿವಿಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದ್ದ್ವಿವಿಧಮಪಿ ನಸ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಮಧ್ಯಾಹ್ನಾಪರಾಹ್ಣೇಷು ಕಫಪಿತ್ತವಾತರೋಗಿಣಾಂ ದೇಯಮಿತಿ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೃತ್ತಿಕನಸ್ಯಕಾಲಾವಧಾರಣಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್| ತಥಾ ಚ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ,- “ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ತು ಶೀತೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ, ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ, ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಪರಾಹ್ಣೇ, ವರ್ಷಾಸ್ವಾದಿತ್ಯದರ್ಶನೇ, ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಚರತೋ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮೋತ್ತರಕಾಲಮೇವ”- ಇತಿ||೨೪||
Adhikarana ೧೯ (೨೫-೨೭) · Śloka ೨೭
ಅಥ ಪುರುಷಾಯ ಶಿರೋವಿರೇಚನೀಯಾಯ ತ್ಯಕ್ತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಯ ಭುಕ್ತವತೇ ವ್ಯಭ್ರೇ ಕಾಲೇ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಧೂಮಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶುದ್ಧವಕ್ತ್ರಸ್ರೋತಸೇ ಪಾಣಿತಾಪಪರಿಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಗಲಕಪೋಲಲಲಾಟಪ್ರದೇಶಾಯ ವಾತಾತಪರಜೋಹೀನೇ ವೇಶ್ಮನ್ಯುತ್ತಾನಶಾಯಿನೇ ಪ್ರಸಾರಿತಕರಚರಣಾಯ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿತಶಿರಸೇ ವಸ್ತ್ರಾಚ್ಛಾದಿತನೇತ್ರಾಯ ವಾಮಹಸ್ತಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರೋನ್ನಾಮಿತನಾಸಾಗ್ರಾಯ ವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಿ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ಸ್ನೇಹಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪ್ರತಪ್ತಂ ರಜತಸುವರ್ಣತಾಮ್ರಮಣಿಮೃತ್ಪಾತ್ರಶುಕ್ತೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಥಂ ಶುಕ್ತ್ಯಾ ಪಿಚುನಾ ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಸ್ನೇಹಮದ್ರುತಮಾಸಿಞ್ಚೇದವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಧಾರಂ ಯಥಾ ನೇತ್ರೇ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ||೨೫|| ಸ್ನೇಹೇಽವಸಿಚ್ಯಮಾನೇ ತು ಶಿರೋ ನೈವ ಪ್ರಕಮ್ಪಯೇತ್ | ನ ಕುಪ್ಯೇನ್ನ ಪ್ರಭಾಷೇಚ್ಚ ನ ಕ್ಷುಯಾನ್ನ ಹಸೇತ್ತಥಾ ||೨೬|| ಏತೈರ್ಹಿ ವಿಹತಃ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ | ತತಃ ಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋಽಕ್ಷಿಗದಸಮ್ಭವಃ ||೨೭||
अथ पुरुषाय शिरोविरेचनीयाय त्यक्तमूत्रपुरीषाय भुक्तवते व्यभ्रे काले दन्तकाष्ठधूमपानाभ्यां विशुद्धवक्त्रस्रोतसे पाणितापपरिस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशाय वातातपरजोहीने वेश्मन्युत्तानशायिने प्रसारितकरचरणाय किञ्चित् प्रविलम्बितशिरसे वस्त्राच्छादितनेत्राय वामहस्तप्रदेशिन्यग्रोन्नामितनासाग्राय विशुद्धस्रोतसि दक्षिणहस्तेन स्नेहमुष्णाम्बुना प्रतप्तं रजतसुवर्णताम्रमणिमृत्पात्रशुक्तीनामन्यतमस्थं शुक्त्या पिचुना वा सुखोष्णं स्नेहमद्रुतमासिञ्चेदव्यवच्छिन्नधारं यथा नेत्रे न प्राप्नोति ||२५|| स्नेहेऽवसिच्यमाने तु शिरो नैव प्रकम्पयेत् | न कुप्येन्न प्रभाषेच्च न क्षुयान्न हसेत्तथा ||२६|| एतैर्हि विहतः स्नेहो न सम्यक् प्रतिपद्यते | ततः कासप्रतिश्यायशिरोऽक्षिगदसम्भवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾನನ್ತರಂ ತದ್ದಾನವಿಧಾನಂ- ಅಥ ಪುರುಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹಮಿತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯೋಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್ ಕಲ್ಕಕ್ವಾಥಾದಿಕಮಪ್ಯನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ದೇಯಮ್| ದತ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಯತ್ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತತ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾಜ್ಜ್ಞೇಯಂ; ತಥಾ ಚ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ- “ದತ್ತಮಾತ್ರೇ ನಸ್ಯೇ ಕರ್ಣಲಲಾಟಕೇಶಭೂಮಿಗಣ್ಡಮನ್ಯಾಸ್ಕನ್ಧಪಾಣಿಪಾದತಲಾನ್ಯನುಸುಖಂ ಮರ್ದಯೇತ್, ಶನೈಃ ಶನೈಶ್ಚೋಚ್ಛಿಙ್ಘ್ಯಾತ್”- ಇತಿ||೨೫-೨೭||
Adhikarana ೨೦ (೨೮) · Śloka ೨೮
ತಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಷ್ಟೌ ಬಿನ್ದವಃ ಪ್ರದೇಶಿನೀಪರ್ವದ್ವಯನಿಃಸೃತಾಃ ಪ್ರಥಮಾ ಮಾತ್ರಾ, ದ್ವಿತೀಯಾ ಶುಕ್ತಿಃ, ತೃತೀಯಾ ಪಾಣಿಶುಕ್ತಿಃ, ಇತ್ಯೇತಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ಮಾತ್ರಾ ಯಥಾಬಲಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ||೨೮||
तस्य प्रमाणमष्टौ बिन्दवः प्रदेशिनीपर्वद्वयनिःसृताः प्रथमा मात्रा, द्वितीया शुक्तिः, तृतीया पाणिशुक्तिः, इत्येतास्तिस्रो मात्रा यथाबलं प्रयोज्याः ||२८||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚಾಲ್ಪಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಪ್ರಮಾಣಾನ್ಯಾಹ- ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯೇತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ| ಅಷ್ಟಾವಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ನಾಸಾಪುಟಯೋಃ, ಏವಂ ಷೋಡಶ ಬಿನ್ದವಃ| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಸಮೀಪವರ್ತಿನ್ಯಙ್ಗುಲಿಃ ಪ್ರದೇಶಿನೀ, ತತ್ಪರ್ವದ್ವಯಚ್ಯುತಾ ಬಿನ್ದವಃ| ಪ್ರಥಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಹೀನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಶುಕ್ತಿರ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ಬಿನ್ದವಃ| ಉತ್ತಮಾ ಪಾಣಿಶುಕ್ತಿಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಬಿನ್ದವಃ| ಗಯೀ ತು ಭೋಜದರ್ಶನಾತ್ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ನಸ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ನಾಸಾಪುಟಯೋರಷ್ಟೌ ಬಿನ್ದವಃ, ಸ್ನೇಹನಾರ್ಥೇ ತದ್ದ್ವಿಗುಣಾಃ ಶುಕ್ತಿಪ್ರಮಾಣಾ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ| ತಥಾ ಚ ಭೋಜಃ- “ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ನಸ್ಯಮುಚ್ಯತೇ| ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ಬಿನ್ದವೋಽಷ್ಟೌ ಸ್ನೈಹಿಕೇ ಶುಕ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ||ದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ದದ್ಯಾದ್ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ಗುಣಮ್”- ಇತಿ||೨೮||
Adhikarana ೨೧ (೨೯-೩೦) · Śloka ೩೦
ಸ್ನೇಹನಸ್ಯಂ ನೋಪಗಿಲೇತ್ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೨೯|| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಮಭಿಪ್ಲಾವ್ಯ ನಿರೇತಿ ವದನಾದ್ಯಥಾ | ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಭಯಾಚ್ಚೈನಂ ನಿಷ್ಠೀವೇದವಿಧಾರಯನ್ ||೩೦||
स्नेहनस्यं नोपगिलेत्कथञ्चिदपि बुद्धिमान् ||२९|| शृङ्गाटकमभिप्लाव्य निरेति वदनाद्यथा | कफोत्क्लेशभयाच्चैनं निष्ठीवेदविधारयन् ||३०||
🔊 Audio coming soon
ನೋಪಗಿಲೇನ್ನ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ ಹಿ ವಿದೇಹಃ,- ನಿಷ್ಠೀವೇನ್ನ ಪಿಬೇನ್ನಸ್ಯಂ ವ್ಯಾಪದಃ ಪಿಬತಸ್ತ್ವಿಮಾಃ| ಭವನ್ತಿ ಕಾಸಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಕುತ್ಸಾಽನ್ನೇ ವಮಥುಸ್ತಥಾ”- ಇತಿ| ಕ್ವಚಿನ್ನಸ್ಯಪಾನಮಪ್ಯುಕ್ತಂ ವಿದೇಹನೈವ,- “ಕ್ಷೀಣಂ ಮಾಂಸಂ ಬಲಂ ಯಸ್ಯ ವಾತಾರ್ತಿಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾ| ಸುದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಃ ಸ್ನೇಹಸಾತ್ಮ್ಯಃ ಸ ನಸ್ಯಂ ನಾಸಯಾ ಪಿಬೇತ್||ಧಾತೂಂಶ್ಚ ತರ್ಪಯೇದ್ದೇಹೇ ಪೀತಂ ನಸ್ಯಂ ತು ನಸ್ತತಃ”- ಇತಿ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಮಿತ್ಯಾದಿ|- ನಾಸಾಕರ್ಣಸ್ರೋತೋಕ್ಷಿಜಿಹ್ವಾತರ್ಪಣೀನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಃ| ನಿಷ್ಠೀವೇದಿತಿ ವದನಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮುಞ್ಚೇತ್, ವಾಮದಕ್ಷಿಣಯೋರಿತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ| ತಥಾಚ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ- “ಅನಭ್ಯವಹರಂಶ್ಚ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ನಿಷ್ಠೀವೇತ್, ಏಕಪಾರ್ಶ್ವಷ್ಠೀವನೇ ನ ಸರ್ವಾಃ ಸಿರಾ ಭೇಷಜೇನ ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ”- ಇತಿ||೨೯-೩೦||
Adhikarana ೨೨ (೩೧) · Śloka ೩೧
ದತ್ತೇ ಚ ಪುನರಪಿ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಗಲಕಪೋಲಾದೀನ್ ಧೂಮಮಾಸೇವೇತ, ಭೋಜಯೇಚ್ಚೈನಮಭಿಷ್ಯನ್ದಿ, ತತೋಽಸ್ಯಾಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್; ರಜೋಧೂಮಸ್ನೇಹಾತಪಮದ್ಯದ್ರವಪಾನಶಿರಃಸ್ನಾನಾತಿಯಾನಕ್ರೋಧಾದೀನಿ ಚ ಪರಿಹರೇತ್ ||೩೧||
दत्ते च पुनरपि संस्वेद्य गलकपोलादीन् धूममासेवेत, भोजयेच्चैनमभिष्यन्दि, ततोऽस्याचारिकमादिशेत्; रजोधूमस्नेहातपमद्यद्रवपानशिरःस्नानातियानक्रोधादीनि च परिहरेत् ||३१||
🔊 Audio coming soon
ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಾಹ- ದತ್ತೇ ಚ ಪುನರಪಿ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಧೂಮಮಾಸೇವೇತೇತಿ ವಾಕ್ಶತಾನನ್ತರಂ; ತಥಾಚ ಭೋಜಃ- “ವಾಕ್ಶತಾದೂರ್ಧ್ವಮುತ್ಥಾಯ ಧೂಮಂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಂ ಪಿಬೇತ್”- ಇತಿ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಉಪಲೇಪಕಾರಿ| ಆಚಾರಿಕಮಿತಿ ಆಚಾರಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದಿಕಮಯುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ರಜೋಧೂಮಾದೀನ್ ಪರಿಹರೇತ್||೩೧||
Adhikarana ೨೩ (೩೨-೩೫) · Śloka ೩೫
ತಸ್ಯ ಯೋಗಾತಿಯೋಗಾಯೋಗಾನಾಮಿದಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಭವತಿ ||೩೨|| ಲಾಘವಂ ಶಿರಸೋ ಯೋಗೇ ಸುಖಸ್ವಪ್ನಪ್ರಬೋಧನಮ್ | ವಿಕಾರೋಪಶಮಃ ಶುದ್ಧಿರಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಮನಃಸುಖಮ್ ||೩೩|| ಕಫಪ್ರಸೇಕಃ ಶಿರಸೋ ಗುರುತೇನ್ದ್ರಿಯವಿಭ್ರಮಃ | ಲಕ್ಷಣಂ ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧೇ ರೂಕ್ಷಂ ತತ್ರಾವಚಾರಯೇತ್ ||೩೪|| ಅಯೋಗೇ ವಾತವೈಗುಣ್ಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ರೂಕ್ಷತಾ | ರೋಗಾಶಾನ್ತಿಶ್ಚ ತತ್ರೇಷ್ಟಂ ಭೂಯೋ ನಸ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೩೫||
तस्य योगातियोगायोगानामिदं विज्ञानं भवति ||३२|| लाघवं शिरसो योगे सुखस्वप्नप्रबोधनम् | विकारोपशमः शुद्धिरिन्द्रियाणां मनःसुखम् ||३३|| कफप्रसेकः शिरसो गुरुतेन्द्रियविभ्रमः | लक्षणं मूर्ध्न्यतिस्निग्धे रूक्षं तत्रावचारयेत् ||३४|| अयोगे वातवैगुण्यमिन्द्रियाणां च रूक्षता | रोगाशान्तिश्च तत्रेष्टं भूयो नस्यं प्रयोजयेत् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ಗಯೀ ತ್ವಯೋಗಲಕ್ಷಣಂ ನ ಪಠತಿ, ಪ್ರತಿಪಾದಿತಸ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕನಸ್ಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥವಿಷಯಸ್ಯಾಯೋಗೇ ವಾತವೈಗುಣ್ಯಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ; ಯಚ್ಚಾಯೋಗೇ ವಾತವೈಗುಣ್ಯಂ ತದವಸ್ಥಾವಿಷಯೇ||೩೨-೩೫||
Adhikarana ೨೪ (೩೬) · Śloka ೩೬
ಚತ್ವಾರೋ ಬಿನ್ದವಃ ಷಡ್ ವಾ ತಥಾಽಷ್ಟೌ ವಾ ಯಥಾಬಲಮ್ | ಶಿರೋವಿರೇಕಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಭಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೩೬||
चत्वारो बिन्दवः षड् वा तथाऽष्टौ वा यथाबलम् | शिरोविरेकस्नेहस्य प्रमाणमभिनिर्दिशेत् ||३६||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹನನಸ್ಯವಿಶೇಷಮುದ್ದಿಶಞ್ಛಿರೋವಿರೇಚನನಸ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಮುಪದಿಶನ್ನಾಹ- ಚತ್ವಾರೋ ಬಿನ್ದವ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ನಾಸಾಪುಟಯೋರ್ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮೇಷ್ವೇಷು ದೋಷಪುರುಷಬಲೇಷು ಚತುಃಷಡಷ್ಟಬಿನ್ದವಃ ಸ್ನೈಹಿಕಸ್ಯ ಶಿರೋವಿರೇಚನಸ್ಯ| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ, “ಚತುರಶ್ಚತುರೋ ಬಿನ್ದೂನೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಮಾಚರೇತ್| ಏಷಾ ಲಘ್ವೀ ಮತಾ ಮಾತ್ರಾ ತಥಾ ಶೀಘ್ರಂ ವಿರೇಚಯೇತ್||ಅಥ್ಯರ್ಧಾಂ ದ್ವಿಗುಣಾಂ ವಾಽಪಿ ತ್ರಿಗುಣಾಂ ವಾ ಚತುರ್ಗುಣಾಮ್| ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ವಿದಿತ್ವಾ ತು ಮಾತ್ರಾಂ ಸಮವಚಾರಯೇತ್”- ಇತಿ||೩೬||
Adhikarana ೨೫ (೩೭-೪೩) · Śloka ೪೩
ನಸ್ಯೇ ತ್ರೀಣ್ಯುಪದಿಷ್ಟಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಪ್ರಯೋಗತಃ | ಶುದ್ಧ(ದ್ಧಿ)ಹೀನಾತಿಸಞ್ಜ್ಞಾನಿ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಚಿನ್ತಕೈಃ ||೩೭|| ಲಾಘವಂ ಶಿರಸಃ ಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವ್ಯಾಧಿನಿರ್ಜಯಃ | ಚಿತ್ತೋನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಶಿರಸಃ ಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ ||೩೮|| ಕಣ್ಡೂಪದೇಹೌ ಗುರುತಾ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಕಫಸಂಸ್ರವಃ | ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಹೀನವಿಶುದ್ಧೇ ತು ಲಕ್ಷಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೩೯|| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಾಗಮೋ ವಾತವೃದ್ಧಿರಿನ್ದ್ರಿಯವಿಭ್ರಮಃ | ಶೂನ್ಯತಾ ಶಿರಸಶ್ಚಾಪಿ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಗಾಢವಿರೇಚಿತೇ ||೪೦|| ಹೀನಾತಿಶುದ್ಧೇ ಶಿರಸಿ ಕಫವಾತಘ್ನಮಾಚರೇತ್ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಶುದ್ಧೇ ಶಿರಸಿ ಸರ್ಪಿರ್ನಸ್ಯಂ ನಿಷೇಚಯೇತ್ ||೪೧|| (ಏಕಾನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ವಾ ಸಪ್ತಾಹಂ ವಾ ಪುನಃ ಪುನಃ | ಏಕವಿಂಶತಿರಾತ್ರಂ ವಾ ಯಾವದ್ವಾ ಸಾಧು ಮನ್ಯತೇ ||೪೨|| ಮಾರುತೇನಾಭಿಭೂತಸ್ಯ ವಾಽತ್ಯನ್ತಂ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ದ್ವಿಕಾಲಂ ಚಾಪಿ ದಾತವ್ಯಂ ನಸ್ಯಂ ತಸ್ಯ ವಿಜಾನತಾ ) ||೪೩||
नस्ये त्रीण्युपदिष्टानि लक्षणानि प्रयोगतः | शुद्ध(द्धि)हीनातिसञ्ज्ञानि विशेषाच्छास्त्रचिन्तकैः ||३७|| लाघवं शिरसः शुद्धिः स्रोतसां व्याधिनिर्जयः | चित्तोन्द्रियप्रसादश्च शिरसः शुद्धिलक्षणम् ||३८|| कण्डूपदेहौ गुरुता स्रोतसां कफसंस्रवः | मूर्ध्नि हीनविशुद्धे तु लक्षणं परिकीर्तितम् ||३९|| मस्तुलुङ्गागमो वातवृद्धिरिन्द्रियविभ्रमः | शून्यता शिरसश्चापि मूर्ध्नि गाढविरेचिते ||४०|| हीनातिशुद्धे शिरसि कफवातघ्नमाचरेत् | सम्यग्विशुद्धे शिरसि सर्पिर्नस्यं निषेचयेत् ||४१|| (एकान्तरं द्व्यन्तरं वा सप्ताहं वा पुनः पुनः | एकविंशतिरात्रं वा यावद्वा साधु मन्यते ||४२|| मारुतेनाभिभूतस्य वाऽत्यन्तं यस्य देहिनः | द्विकालं चापि दातव्यं नस्यं तस्य विजानता ) ||४३||
🔊 Audio coming soon
ನಸ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶಾಸ್ತ್ರಚಿನ್ತಕೈಃ ವಿದೇಹಾದಿಭಿಃ| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಃ ಶಿರೋಽನ್ತರ್ಘೃತಾಕಾರಃ| ಸರ್ಪಿರ್ನಸ್ಯಂ ನಿಷೇಚಯೇದಿತಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತೌ, ವಾತಪ್ರಕೃತೌ ತು ಪಕ್ವತೈಲಮೇವ||೩೭-೪೩||
Adhikarana ೨೬ (೪೪-೪೫) · Śloka ೪೫
ಅವಪೀಡಸ್ತು ಶಿರೋವಿರೇಚನವದಭಿಷ್ಯಣ್ಣಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಸಞ್ಜ್ಞೇಭ್ಯೋ ದದ್ಯಾಚ್ಛಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಮನ್ಯತಮಮವಪಿಷ್ಯಾವಪೀಡ್ಯ ಚ, ಶರ್ಕರೇಕ್ಷುರಸಕ್ಷೀರಘೃತಮಾಂಸರಸಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತೇ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೪೪|| ಕೃಶದುರ್ಬಲಭೀರೂಣಾಂ ಸುಕುಮಾರಸ್ಯ ಯೋಷಿತಾಮ್ | ಶೃತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಶಿರಃಶುದ್ಧ್ಯೈ ಕಲ್ಕಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಯಥಾ ಹಿತಃ ||೪೫||
अवपीडस्तु शिरोविरेचनवदभिष्यण्णसर्पदष्टविसञ्ज्ञेभ्यो दद्याच्छिरोविरेचनद्रव्याणामन्यतममवपिष्यावपीड्य च, शर्करेक्षुरसक्षीरघृतमांसरसानामन्यतमं क्षीणानां शोणितपित्ते च विदध्यात् ||४४|| कृशदुर्बलभीरूणां सुकुमारस्य योषिताम् | शृताः स्नेहाः शिरःशुद्ध्यै कल्कस्तेभ्यो यथा हितः ||४५||
🔊 Audio coming soon
ಯದ್ಯಪ್ಯವಪೀಡಾದೌ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಃ ಪೂರ್ವಮುದ್ದೇಶಸೂತ್ರೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಸರ್ವದೋಷೋಪಯೋಜ್ಯತಯಾ ಪರಿಹಾರ್ಯರಹಿತತ್ವೇನ ಪಶ್ಚಾನ್ನಿರ್ದೇಶಂ ಕರಿಷ್ಯತೀತಿ ಅಸರ್ವದೋಷೋಪಯೋಜ್ಯಂ ಸಪರಿಹಾರಂ ಚಾವಪೀಡಮಾಹ- ಅವಪೀಡ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ನೋ ಮೇದಃಕಫಾಭಿವ್ಯಾಪ್ತಶಿರಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಾದಿಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಾಮೇಕತಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ, ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕಲ್ಕಂ, ಚಕಾರಾದೇತೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥೇನಾಕ್ತಂ ಪಿಚುನಕ್ತಕಮವಪೀಡ್ಯ ಶಿರೋವಿರೇಚನವದ್ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಚತುಃಷಡಷ್ಟಬಿನ್ದುಪ್ರಮಾಣಂ ಹೀನಾದಿಮಾತ್ರಾಸ್ವವಪೀಡಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ವಿಷಾರ್ತಾದೀನಾಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧನತ್ವೇನ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದೀನಾಂ ಸ್ತಮ್ಭನತ್ವೇನ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ವಿದೇಹಃ- “ವಿಷಾಭಿಘಾತಸನ್ನ್ಯಾಸಮೂರ್ಚ್ಛಾಮೋಹಾಪತನ್ತ್ರಕೇ| ಮದಾಪಸ್ಮಾರಕಾಮಾರ್ತಿಚಿನ್ತಾಕ್ರೋಧಭಯಾದಿಷು| ಮಾನಸೇಷು ಚ ರೋಗೇಷು ಮೂಢವ್ಯಾಕುಲಚೇತಸಾಮ್| ಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧಹೇತ್ವರ್ಥಮವಪೀಡಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||ಶಿರೋವಿರೇಚನಸ್ನೇಹಮುಷ್ಕಾಖ್ಯಂ(?) ತದ್ವಿರೇಚನಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಕಲ್ಕಪಿಷ್ಟಂ ಚ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ತ್ವವಪೀಡನಮ್”- ಇತಿ||೪೪-೪೫||
Adhikarana ೨೭ (೪೬) · Śloka ೪೬
ಚೇತೋವಿಕಾರಕೃಮಿವಿಷಾಭಿಪನ್ನಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಧಮೇತ್ ||೪೬||
चेतोविकारकृमिविषाभिपन्नानां चूर्णं प्रधमेत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಧಮನಪ್ರಯೋಗವಿಷಯಾವಧಾರಣಂ- ಚೇತೋವಿಕಾರಕೃಮಿವಿಷಾಭಿಪನ್ನಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾಹ ವಿದೇಹಃ- “ನಾಡೀ ಷಡಙ್ಗುಲಾಯಾಮಾ ದ್ವಿಮುಖೀ ಚ ತಯಾ ಧಮೇತ್| ತ್ರಿಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಮುಚ್ಚುಟೀಮಾತ್ರಮೇಷ ಪ್ರಧಮನೇ ವಿಧಿಃ||ಶುಕ್ತಿಪ್ರಮಾಣಂ ಜಿಘ್ರೇದ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ವಾಸಸಾ”- ಇತಿ| ತರ್ಜನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಾಗ್ರಮಾತ್ರಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮುಚ್ಚುಟೀಮಾತ್ರಮ್| ಗಯೀ ತು ಪ್ರತಿಮರ್ಶಾನನ್ತರಮವಪೀಡಪ್ರಧಮನೇ ಪ್ರಾಹ||೪೬||
Adhikarana ೨೮ (೪೭) · Śloka ೪೭
ನಸ್ಯೇನ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯೋ ಭುಕ್ತವಾನಪತರ್ಪಿತೋಽತ್ಯರ್ಥತರುಣಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೀ ಗರ್ಭಿಣೀ ಪೀತಸ್ನೇಹೋದಕಮದ್ಯದ್ರವೋಽಜೀರ್ಣೀ ದತ್ತಬಸ್ತಿಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಗರಾರ್ತಸ್ತೃಷಿತಃ ಶೋಕಾಭಿಭೂತಃ ಶ್ರಾನ್ತೋ ಬಾಲೋ ವೃದ್ಧೋ ವೇಗಾವರೋಧಿತಃ ಶಿರಃಸ್ನಾತುಕಾಮಶ್ಚೇತಿ; ಅನಾರ್ತವೇ ಚಾಭ್ರೇ ನಸ್ಯಧೂಮೌ ಪರಿಹರೇತ್ ||೪೭||
नस्येन परिहर्तव्यो भुक्तवानपतर्पितोऽत्यर्थतरुणप्रतिश्यायी गर्भिणी पीतस्नेहोदकमद्यद्रवोऽजीर्णी दत्तबस्तिः क्रुद्धो गरार्तस्तृषितः शोकाभिभूतः श्रान्तो बालो वृद्धो वेगावरोधितः शिरःस्नातुकामश्चेति; अनार्तवे चाभ्रे नस्यधूमौ परिहरेत् ||४७||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಪರಂ ನಸ್ಯಾನರ್ಹೋಪದೇಶಃ- ನಸ್ಯೇನೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾರ್ತವೇ ಚೇತ್ಯಾದಿ ಚಕಾರಾದಾರ್ತವೇಽಪ್ಯಭ್ರೇ||೪೭||
Adhikarana ೨೯ (೪೮) · Śloka ೪೮
ತತ್ರ ಹೀನಾತಿಮಾತ್ರಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಸಹಸಾಪ್ರದಾನಾದತಿಪ್ರವಿಲಮ್ಬಿತಶಿರಸ ಉಚ್ಛಿಙ್ಘತೋ ವಿಚಲತೋಽಭ್ಯವಹರತೋ ವಾ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಪ್ರದಾನಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಪದೋ ಭವನ್ತಿ ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರಾದಯೋ ದೋಷನಿಮಿತ್ತಾಃ ಕ್ಷಯಜಾಶ್ಚ ||೪೮||
तत्र हीनातिमात्रातिशीतोष्णसहसाप्रदानादतिप्रविलम्बितशिरस उच्छिङ्घतो विचलतोऽभ्यवहरतो वा प्रतिषिद्धप्रदानाच्च व्यापदो भवन्ति तृष्णोद्गारादयो दोषनिमित्ताः क्षयजाश्च ||४८||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ನಸ್ಯವ್ಯಾಪದಃ ಕಾರಣಸಹಿತಾಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ- ತತ್ರ ಹೀನಾತಿಮಾತ್ರಾತಿಶೀತೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷನಿಮಿತ್ತಾ ಇತಿ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶನಿಮಿತ್ತಾಃ, ಕ್ಷಯಜಾಶ್ಚೇತಿ ದೋಷಕ್ಷಯಜಾಃ||೪೮||
Adhikarana ೩೦ (೪೯) · Śloka ೪೯
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ನಸ್ಯೇ ಶಿರೋವಿರೇಕೇ ಚ ವ್ಯಾಪದೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಾತ್ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚೈವ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ||೪೯||
भवतश्चात्र- नस्ये शिरोविरेके च व्यापदो द्विविधाः स्मृताः | दोषोत्क्लेशात् क्षयाच्चैव विज्ञेयास्ता यथाक्रमम् ||४९||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಮೇವಾರ್ಥಂ ಪದ್ಯೇನ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕುರ್ವನ್ನಾಹ- ಭವತಶ್ಚಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾಕ್ರಮಮಿತಿ ಸ್ನೈಹಿಕನಸ್ಯೇ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಜಾಃ, ಶಿರೋವಿರೇಚನೇ ಕ್ಷಯಜಾವ್ಯಾಪದೋ ಭವನ್ತೀತಿ||೪೯||
Adhikarana ೩೧ (೫೦) · Śloka ೫೦
ದೋಷೋಕ್ಲೇಶನಿಮಿತ್ತಾಸ್ತು ಜಯೇಚ್ಛಮನಶೋಧನೈಃ | ಅಥ ಕ್ಷಯನಿಮಿತ್ತಾಸು ಯಥಾಸ್ವಂ ಬೃಂಹಣಂ ಹಿತಮ್ ||೫೦||
दोषोक्लेशनिमित्तास्तु जयेच्छमनशोधनैः | अथ क्षयनिमित्तासु यथास्वं बृंहणं हितम् ||५०||
🔊 Audio coming soon
ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶನಿಮಿತ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶಮನಶೋಧನೈರಿತಿ ತತ್ರಾಲ್ಪೇ ಶಮನಂ, ಪ್ರಭೂತೇ ಶೋಧನಮ್||೫೦||
Adhikarana ೩೨ (೫೧-೫೩) · Śloka ೫೩
ಪ್ರತಿಮರ್ಶಶ್ಚತುರ್ದಶಸು ಕಾಲೇಷೂಪಾದೇಯಃ; ತದ್ಯಥಾ- ತಲ್ಪೋತ್ಥಿತೇನ, ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತದನ್ತೇನ, ಗೃಹಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಾ, ವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾಧ್ವಪರಿಶ್ರಾನ್ತೇನ, ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಕವಲಾಞ್ಜನಾನ್ತೇ, ಭುಕ್ತವತಾ, ಛರ್ದಿತವತಾ, ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋತ್ಥಿತೇನ, ಸಾಯಂ ಚೇತಿ ||೫೧|| ತತ್ರ ತಲ್ಪೋತ್ಥಿತೇನಾಸೇವಿತಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ ರಾತ್ರಾವುಪಚಿತಂ ನಾಸಾಸ್ರೋತೋಗತಂ ಮಲಮುಪಹನ್ತಿ ಮನಃಪ್ರಸಾದಂ ಚ ಕರೋತಿ, ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತದನ್ತೇನಾಸೇವಿತೋ ದನ್ತಾನಾಂ ದೃಢತಾಂ ವದನಸೌಗನ್ಧ್ಯಂ ಚಾಪಾದಯತಿ, ಗೃಹಾನ್ನಿರ್ಗಚ್ಛತಾ ಸೇವಿತೋ ನಾಸಾಸ್ರೋತಸಃ ಕ್ಲಿನ್ನತಯಾ ರಜೋಧೂಮೋ ವಾ ನ ಬಾಧತೇ, ವ್ಯಾಯಾಮಮೈಥುನಾಧ್ವಪರಿಶ್ರಾನ್ತೇನಾಸೇವಿತಃ ಶ್ರಮಮುಪಹನ್ತಿ, ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಾನ್ತೇ ಸೇವಿತೋ ದೃಷ್ಟೇರ್ಗುರುತ್ವಮಪನಯತಿ, ಕವಲಾಞ್ಜನಾನ್ತೇ ಸೇವಿತೋ ದೃಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಸಾದಯತಿ, ಭುಕ್ತವತಾ ಸೇವಿತಃ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವಿಶುದ್ಧಿಂ ಲಘುತಾಂ ಚಾಪಾದಯತಿ, ವಾನ್ತೇನಾಸೇವಿತಃ ಸ್ರೋತೋವಿಲಗ್ನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮಪೋಹ್ಯ ಭಕ್ತಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾಮಾಪಾದಯತಿ, ದಿವಾಸ್ವಪ್ನೋತ್ಥಿತೇನಾಸೇವಿತೋ ನಿದ್ರಾಶೇಷಂ ಗುರುತ್ವಂ ಮಲಂ ಚಾಪೋಹ್ಯ ಚಿತ್ತೈಕಾಗ್ರ್ಯಂ ಜನಯತಿ, ಸಾಯಂ ಚಾಸೇವಿತಃ ಸುಖನಿದ್ರಾಪ್ರಬೋಧಂ ಚೇತಿ ||೫೨|| ಈಷದುಚ್ಛಿಙ್ಘತಃ ಸ್ನೇಹೋ ಯಾವದ್ವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ | ನಸ್ಯೇ ನಿಷಿಕ್ತಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಂ ಪ್ರಮಾಣತಃ ||೫೩||
प्रतिमर्शश्चतुर्दशसु कालेषूपादेयः; तद्यथा- तल्पोत्थितेन, प्रक्षालितदन्तेन, गृहान्निर्गच्छता, व्यायामव्यवायाध्वपरिश्रान्तेन, मूत्रोच्चारकवलाञ्जनान्ते, भुक्तवता, छर्दितवता, दिवास्वप्नोत्थितेन, सायं चेति ||५१|| तत्र तल्पोत्थितेनासेवितः प्रतिमर्शो रात्रावुपचितं नासास्रोतोगतं मलमुपहन्ति मनःप्रसादं च करोति, प्रक्षालितदन्तेनासेवितो दन्तानां दृढतां वदनसौगन्ध्यं चापादयति, गृहान्निर्गच्छता सेवितो नासास्रोतसः क्लिन्नतया रजोधूमो वा न बाधते, व्यायाममैथुनाध्वपरिश्रान्तेनासेवितः श्रममुपहन्ति, मूत्रोच्चारान्ते सेवितो दृष्टेर्गुरुत्वमपनयति, कवलाञ्जनान्ते सेवितो दृष्टिं प्रसादयति, भुक्तवता सेवितः स्रोतसां विशुद्धिं लघुतां चापादयति, वान्तेनासेवितः स्रोतोविलग्नं श्लेष्माणमपोह्य भक्ताकाङ्क्षामापादयति, दिवास्वप्नोत्थितेनासेवितो निद्राशेषं गुरुत्वं मलं चापोह्य चित्तैकाग्र्यं जनयति, सायं चासेवितः सुखनिद्राप्रबोधं चेति ||५२|| ईषदुच्छिङ्घतः स्नेहो यावद्वक्त्रं प्रपद्यते | नस्ये निषिक्तं तं विद्यात् प्रतिमर्शं प्रमाणतः ||५३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತಿಮರ್ಶಪ್ರಮಾಣಮಾಹ- ಈಷದಿತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟೇ ಚಾನ್ಯಥಾ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಪ್ರಮಾಣಮ್| ತಥಾ ಚ- “ಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ಯ ಬಿನ್ದುದ್ವಿತಯಮಿಷ್ಯತೇ| ಬಿನ್ದುರ್ವಾ ಯೇನ ಚೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ನಾನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||ನಿಹಿತೋ ಯತ್ರ ವಾ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಸಾಕ್ಷಾದುಪಲಭ್ಯತೇ”- ಇತಿ| ಶಿರೋವಿರೇಚನಸ್ನೇಹವತ್ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ನೇಹೋಽಪಿ ನಾಭ್ಯವಹರಣೀಯಃ| ತಥಾಹಿ ವಿದೇಹಃ- “ಉಚ್ಛಿಙ್ಘೇನ್ನ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನೇಹಂ ನಿಷ್ಠೀವೇನ್ಮುಖಮಾಗತಮ್”- ಇತಿ| ನಸ್ಯಾದಿಷು ನರಾವಸ್ಥಿಕಕಾಲಸ್ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದನುಸರ್ತವ್ಯಃ; ತಥಾ ಚ ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯಃ- “ಸಪ್ತವರ್ಷಮುಪಾದಾಯ ನಸ್ಯಕರ್ಮ ಚತುರ್ವಿಧಮ್| ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋಽಥ ವಮನಂ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಶಸ್ಯತೇ| ಧೂಮೋಽಥ ದ್ವಾದಶೇ ವರ್ಷೇ ಕವಲಃ ಪಞ್ಚಮೇ ಮತಃ| ದೋಷವ್ಯಾಧಿಬಲಾವಸ್ಥಾಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಚೈತಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್”- ಇತಿ||೫೧-೫೩||
Adhikarana ೩೩ (೫೪-೫೫) · Śloka ೫೫
ನಸ್ಯೇನ ರೋಗಾಃ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ನರಾಣಾಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಜಾಃ | ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ವೈಮಲ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದಾಸ್ಯಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ||೫೪|| ಹನುದನ್ತಶಿರೋಗ್ರೀವಾತ್ರಿಕಬಾಹೂರಸಾಂ ಬಲಮ್ | ವಲೀಪಲಿತಖಾಲಿತ್ಯವ್ಯಙ್ಗಾನಾಂ ಚಾಪ್ಯಸಮ್ಭವಮ್ ||೫೫||
नस्येन रोगाः शाम्यन्ति नराणामूर्ध्वजत्रुजाः | इन्द्रियाणां च वैमल्यं कुर्यादास्यं सुगन्धि च ||५४|| हनुदन्तशिरोग्रीवात्रिकबाहूरसां बलम् | वलीपलितखालित्यव्यङ्गानां चाप्यसम्भवम् ||५५||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ನಸ್ಯಫಲಮಾಹ- ನಸ್ಯೇನ ರೋಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ||೫೪-೫೫||
Adhikarana ೩೪ (೫೬-೫೭) · Śloka ೫೭
ತೈಲಂ ಕಫೇ ಸವಾತೇ ಸ್ಯಾತ್ ಕೇವಲೇ ಪವನೇ ವಸಾಮ್ | ದದ್ಯಾತ್ಸರ್ಪಿಃ ಸದಾ ಪಿತ್ತೇ ಮಜ್ಜಾನಂ ಚ ಸಮಾರುತೇ ||೫೬|| ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಿಧಿರೇವಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ | ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಾವಿರೋಧಿತ್ವಾತ್ತೇಷು ತೈಲಂ ವಿಧೀಯತೇ ||೫೭||
तैलं कफे सवाते स्यात् केवले पवने वसाम् | दद्यात्सर्पिः सदा पित्ते मज्जानं च समारुते ||५६|| चतुर्विधस्य स्नेहस्य विधिरेवं प्रकीर्तितः | श्लेष्मस्थानाविरोधित्वात्तेषु तैलं विधीयते ||५७||
🔊 Audio coming soon
ಅತಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕತ್ವೇನ ವಿಭಜತಿ- ತೈಲಮಿತ್ಯಾದಿ||೫೬-೫೭||
Adhikarana ೩೫ (೫೮-೬೦) · Śloka ೬೦
ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕವಲಗ್ರಹಣೇ ವಿಧಿಮ್ | ಚತುರ್ಧಾ ಕವಲಃ ಸ್ನೇಹೀ ಪ್ರಸಾದೀ ಶೋಧಿರೋಪಣೌ ||೫೮|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೈಹಿಕೋ ವಾತೇ, ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಪ್ರಸಾದನಃ | ಪಿತ್ತೇ, ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೈ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೈಃ ಶೋಧನಃ ಕಫೇ ||೫೯|| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಮಧುರೈಃ ಕಟೂಷ್ಣೈ ರೋಪಣೋ ವ್ರಣೇ | ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯ ಚೈವಾಸ್ಯ ವಿಶೇಷೋಽಯಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೬೦||
अतः परं प्रवक्ष्यामि कवलग्रहणे विधिम् | चतुर्धा कवलः स्नेही प्रसादी शोधिरोपणौ ||५८|| स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते, स्वादुशीतैः प्रसादनः | पित्ते, कट्वम्ललवणै रूक्षोष्णैः शोधनः कफे ||५९|| कषायतिक्तमधुरैः कटूष्णै रोपणो व्रणे | चतुर्विधस्य चैवास्य विशेषोऽयं प्रकीर्तितः ||६०||
🔊 Audio coming soon
ತತೋ ನಸ್ಯಮಭಿಧಾಯ ಶಿರೋರೋಗಮುಖರೋಗಾವಜಯಕಾರಣಂ ಕವಲಗ್ರಹಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಭೇದೇನ ತ್ರಿಷು ಸ್ನೈಹಿಕಾದೀನಭಿಧಾಯ ರೋಪಣೋ ವ್ರಣ ಇತ್ಯನೇನ ಶೋಣಿತಂ ಚತುರ್ಥಮಭಿಹಿತಮ್||೫೮-೬೦||
Adhikarana ೩೬ (೬೧) · Śloka ೬೧
ತತ್ರ ತ್ರಿಕಟುಕವಚಾಸರ್ಷಪಹರೀತಕೀಕಲ್ಕಮಾಲೋಡ್ಯ ತೈಲಶುಕ್ತಸುರಾಮೂತ್ರಕ್ಷಾರಮಧೂನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸಲವಣಮಭಿಪ್ರತಪ್ತಮುಪಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಗಲಕಪೋಲಲಲಾಟಪ್ರದೇಶೋ ಧಾರಯೇತ್ ||೬೧||
तत्र त्रिकटुकवचासर्षपहरीतकीकल्कमालोड्य तैलशुक्तसुरामूत्रक्षारमधूनामन्यतमेन सलवणमभिप्रतप्तमुपस्विन्नमृदितगलकपोलललाटप्रदेशो धारयेत् ||६१||
🔊 Audio coming soon
ಮುಖಸ್ಯಾತ್ರ ಕಫಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ ಕಫಹರಂ ಸಂಶೋಧನಮೇವ ಕವಲಂ ತ್ರಿಕಟುಕಾದಿದ್ರವ್ಯೈರ್ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೬೧||
Adhikarana ೩೭ (೬೨) · Śloka ೬೨
ಸುಖಂ ಸಞ್ಚಾರ್ಯತೇ ಯಾ ತು ಮಾತ್ರಾ ಸ (ಸಾ) ಕವಲಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಅಸಞ್ಚಾರ್ಯಾ ತು ಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಗಣ್ಡೂಷಃ ಸ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೬೨||
सुखं सञ्चार्यते या तु मात्रा स (सा) कवलः स्मृतः | असञ्चार्या तु या मात्रा गण्डूषः स प्रकीर्तितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕವಲಗಣ್ಡೂಷಯೋಃ ಪ್ರತಿಸ್ವಂ ಭೇದಮಾಹ- ಸುಖಮಿತ್ಯಾದಿ||೬೨||
Adhikarana ೩೮ (೬೩) · Śloka ೬೩
ತಾವಚ್ಚ ಧಾರಯಿತವ್ಯೋಽನನ್ಯಮನಸೋನ್ನತದೇಹೇನ ಯಾವದ್ದೋಷಪರಿಪೂರ್ಣಕಪೋಲತ್ವಂ ನಾಸಾಸ್ರೋತೋನಯನಪರಿಪ್ಲಾವಶ್ಚ ಭವತಿ ತದಾ ವಿಮೋಕ್ತವ್ಯಃ, ಪುನಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಗ್ರಹೀತವ್ಯ ಇತಿ ||೬೩||
तावच्च धारयितव्योऽनन्यमनसोन्नतदेहेन यावद्दोषपरिपूर्णकपोलत्वं नासास्रोतोनयनपरिप्लावश्च भवति तदा विमोक्तव्यः, पुनश्चान्यो ग्रहीतव्य इति ||६३||
🔊 Audio coming soon
ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಧಾರಣೀಯಸ್ತದಾಹ- ತಾವಚ್ಚ ಧಾರಯಿತವ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷೋಽತ್ರ ಕಫಃ| ನಾಸಾಸ್ರೋತಃ ನಾಸಾರನ್ಧ್ರಮ್||೬೩||
Adhikarana ೩೯ (೬೪) · Śloka ೬೪
ಏವಂ ಸ್ನೇಹಪಯಃಕ್ಷೌದ್ರರಸಮೂತ್ರಾಮ್ಲಸಮ್ಭೃತಾಃ | ಕಷಾಯೋಷ್ಣೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಕವಲಾ ದೋಷತೋ ಹಿತಾಃ ||೬೪||
एवं स्नेहपयःक्षौद्ररसमूत्राम्लसम्भृताः | कषायोष्णोदकाभ्यां च कवला दोषतो हिताः ||६४||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಧನಕವಲಸ್ಯ ವಿಧಾನಂ ಸ್ನೇಹಾದಿಷ್ವಪಿ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಏವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಭೃತಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾಃ| ದೋಷತ ಇತಿ ದೋಷವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕಭಾವೇನ| ದೋಷಗ್ರಹಣೇನ ವ್ಯಾಧಿಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯತೇ, ಕಾರ್ಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾತ್||೬೪||
Adhikarana ೪೦ (೬೫-೬೬) · Śloka ೬೭
ವ್ಯಾಧೇರಪಚಯಸ್ತುಷ್ಟಿರ್ವೈಶದ್ಯಂ ವಕ್ತ್ರಲಾಘವಮ್ | ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಕವಲೇ ಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್ ||೬೫|| ಹೀನೇ ಜಾಡ್ಯಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಾವರಸಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ | ಅತಿಯೋಗಾನ್ಮುಖೇ ಪಾಕಃ ಶೋಷತೃಷ್ಣಾರುಚಿಕ್ಲಮಾಃ ||೬೬|| ಶೋಧನೀಯೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಭವನ್ತ್ಯೇವ ನ ಸಂಶಯಃ |೬೭|
व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् | इन्द्रियाणां प्रसादश्च कवले शुद्धिलक्षणम् ||६५|| हीने जाड्यकफोत्क्लेशावरसज्ञानमेव च | अतियोगान्मुखे पाकः शोषतृष्णारुचिक्लमाः ||६६|| शोधनीये विशेषेण भवन्त्येव न संशयः |६७|
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ಯೋಗಾದಿಲಕ್ಷಣಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವ್ಯಾಧೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಸ್ಥಾನಿತ್ವೇನ ಶೋಧನೀಯ ಏವ ಪ್ರಧಾನಃ, ತೇನ ವ್ಯಾಧೇರಪಚಯ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಶುದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಧನೀಯಸ್ಯ, ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪುನಃ ಸ್ನೈಹಿಕಾದೀನಾಮಪಿ; ಮುಖಪಾಕಾದಿ ತು ಶೋಧನೀಯಸ್ಯೈವ, ಶೇಷಾಣಾಂ ತು ದ್ರವ್ಯಗುಣಾದೂಹ್ಯಮ್||೬೫-೬೬||-
Adhikarana ೪೧ (೬೭-೬೮) · Śloka ೬೮
ತಿಲಾ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶರ್ಕರಾ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಚ ||೬೭|| ಸಕ್ಷೌದ್ರೋ ದಗ್ಧವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಗಣ್ಡೂಷೋ ದಾಹನಾಶನಃ | ಕವಲಸ್ಯ ವಿಧಿರ್ಹ್ಯೇಷ ಸಮಾಸೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೬೮||
तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च ||६७|| सक्षौद्रो दग्धवक्त्रस्य गण्डूषो दाहनाशनः | कवलस्य विधिर्ह्येष समासेन प्रकीर्तितः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ಆಗನ್ತುಕಸ್ಯ ಕ್ಷಾರಾದಿದಾಹಸ್ಯ ಕವಲಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತಿಲಾ ನೀಲೋತ್ಪಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೈರ್ವ್ಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಕ್ಷಾರಾದಿದಾಹೇ ಕವಲಃ||೬೭-೬೮||
Adhikarana ೪೨ (೬೯) · Śloka ೭೦
ವಿಭಜ್ಯ ಭೇಷಜಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕುರ್ವೀತ ಪ್ರತಿಸಾರಣಮ್ | ಕಲ್ಕೋ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚೂರ್ಣಂ ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ ||೬೯|| ಅಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರಪ್ರಣೀತಂ ತು ಯಥಾಸ್ವಂ ಮುಖರೋಗಿಣಾಮ್ |೭೦|
विभज्य भेषजं बुद्ध्या कुर्वीत प्रतिसारणम् | कल्को रसक्रिया क्षौद्रं चूर्णं चेति चतुर्विधम् ||६९|| अङ्गुल्यग्रप्रणीतं तु यथास्वं मुखरोगिणाम् |७०|
🔊 Audio coming soon
ಲುಪ್ತಾದಿಗ್ರಹಣಗೃಹೀತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಸಾರಣಸ್ಯ ಸಮಾಸೇನ ವಿಧಾನಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ವಿಭಜ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾ ಫಾಣಿತಾಕೃತಿಃ| ಭೇಷಜಂ ರಸವೀರ್ಯಗುಣವಿಪಾಕೈರ್ವಾತಾದಿದೋಷಾನ್ ತದಾರಬ್ಧರೋಗಾಂಶ್ಚ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ, ಯಥಾಸ್ವಂ ಯದ್ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ಹಿತಂ ತತ್ಕೃತ್ವೈವ ಮುಖರೋಗಿಣಾಂ ಕುರ್ವೀತ ಕಲ್ಕಾದಿಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಪ್ರತಿಸಾರಣಮ್| ಅಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರಪ್ರಣೀತತ್ವೇನ ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರತ್ವಂ ಪ್ರತಿಸಾರಣಸ್ಯ ಸೂಚಯತಿ| ತಥಾ ಚ ಶಾಲಾಕ್ಯೇ- “ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರೇಣ ಪಿಣ್ಡೇನ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ವಾರಾನ್ ಹೀನಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮೇಷು ವ್ಯಾಧಿಷು ಚ ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ಕುರ್ವೀತ| ನ ಚೈನಮತಿಘರ್ಷಯೇತ್| ಅತಿಘರ್ಷಣಾದೋಷಚೋಷದಾಹಕ್ಲೇದಶ್ವಯಥುತೃಷ್ಣಾಭಕ್ತಚ್ಛನ್ದವಾಕ್ಸಙ್ಗಾ ಭವನ್ತಿ, ಅಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರತಿಸಾರಣಾತ್ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಗುರುತ್ವಾನನ್ನಾಭಿಲಾಷಪ್ರಮೋಹವಿಕಾರಾನುಪಶಯಾಃ, ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರತಿಸಾರಣಾದ್ವೈಶದ್ಯಂ ಲಾಘವಂ ಕ್ಷವಥುರಪ್ರಸೇಕೋಽನ್ನಾಭಿಲಾಷಶ್ಚ”- ಇತಿ||೬೯||-
Adhikarana ೪೩ (೭೦-೭೧) · Śloka ೭೧
ತಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗಮಯೋಗಂ ಚ ಕವಲೋಕ್ತಂ ವಿಭಾವಯೇತ್ ||೭೦|| ತಾನೇವ ಶಮಯೇದ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಕವಲೋ ಯಾನಪೋಹತಿ | ದೋಷಘ್ನಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಭೋಜಯೇಚ್ಚ ತಥಾ ನರಮ್ ||೭೧||
तस्मिन् योगमयोगं च कवलोक्तं विभावयेत् ||७०|| तानेव शमयेद् व्याधीन् कवलो यानपोहति | दोषघ्नमनभिष्यन्दि भोजयेच्च तथा नरम् ||७१||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯೋಗಾದನ್ಯಃ ಅಯೋಗಃ, ಸ ಪುನರಿಹ ಹೀನಯೋಗೋಽತಿಯೋಗಶ್ಚ| ಅಯೋಗಂ ಚೇತಿ ಚಕಾರೇಣ ಯೋಗಾಯೋಗಾತಿಯೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ದೋಷಘ್ನಮಿತಿ ಯೇನ ದೋಷೇಣ ವಾತಾದಿನಾ ಮುಖರೋಗ ಆರಬ್ಧಃ| (ಅತ್ರ ಚ ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯಃ,- “ಸಪ್ತವರ್ಷಮುಪಾದಾಯ ನಸ್ಯಕರ್ಮ ಚತುರ್ವಿಧಮ್| ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋಽಥ ವಮನಂ ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಶಸ್ಯತೇ| ಧೂಮೋ ದ್ವಾದಶವರ್ಷಸ್ಯ ಕವಲಃ ಪಞ್ಚಮೇ ತತಃ| ದೋಷವ್ಯಾಧಿಬಲಾವಸ್ಥಾಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಚೈತಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್”- ಇತಿ)||೭೦-೭೧||
Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೪೦
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಧೂಮನಸ್ಯಕವಲಗ್ರಹಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೦|| ಇತಿ ಭಗವತಾ ಶ್ರೀಧನ್ವನ್ತರಿಣೋಪದಿಷ್ಟಾಯಾಂ ತಚ್ಛಿಷ್ಯೇಣ ಮಹರ್ಷಿಣಾ ಸುಶ್ರುತೇನ ವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್|
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने धूमनस्यकवलग्रहचिकित्सितं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ||४०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां चतुर्थं चिकित्सास्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸಮಸ್ತನಿಬನ್ಧಾರ್ಥಜ್ಞಾಪಿಕಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತಟೀಕಾಯಾಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೦||