௧௩. ஸ்வரபேதநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ப்ராணோதாநதுஷ்டிஸாதர்ம்யாத் ஶ்வாஸே ச ஸ்வரபேதோ பவதீதி ஶ்வாஸாநந்தரஂ ஸ்வரபேதமாஹ– அத்யுச்சபாஷணேத்யாதி| அத்யயநமுச்சைர்வேதாதிபாடஃ, அபிகாதஃ கண்டாதிதேஶே லகுடாதிபிராகாதஃ, ஏதைஃ ஸந்தூஷணைரந்யைஶ்ச யதாஸ்வஂ வாதாதிகோபநைஃ, விஷஂ து ஸர்வதோஷப்ரகோபணமேவ| ஸ்ரோதஃஸு ஸ்வரவஹேஷு சதுர்ஷு; யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “த்வாப்யாஂ பாஷதே, த்வாப்யாஂ கோஷஂ கரோதி” (ஸு. ஶா. அ. ௯) இதி; பாஷணகோஷணயோரல்பத்வமஹத்த்வாப்யாஂ பேதஃ| ப்ரதிஷ்டாஂ ஸ்திதிஂ, வத்திஂ வா| ஸ இதி ஸ்வரபேதஃ; ஷட்விதோ வாதபித்தகபஸந்நிபாதக்ஷயமேதோஜபேதாத்||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஹிக்காஶ்வாஸௌ ப்ராணோதாநதுஷ்ட்யா ஸம்பவதஃ, தத்துஷ்டிஸாதர்ம்யாத் ஶ்வாஸாநந்தரஂ ஸ்வரபேதமாஹ– அத்யுச்சேத்யாதி| அத்யயநமுச்சைர்வேதாதிபாடஃ; அபிகாதஃ கண்டப்ரதேஶே லகுடாதிபிஃ, அதவா பலேந சர்திஜநிதஃ, அதவாऽஸ்த்யாதிகடிநபோஜ்யஜநிதஃ| விஷதஸ்து த்ரிதோஷப்ரகோபஃ| ஸ்ரோதஃஸு ஸ்வரவஹேஷு சதுர்ஷு, யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “த்வாப்யாஂ பாஷதே, த்வாப்யாஂ கோஷஂ கரோதி” இதி; பாஷணகோஷணயோரல்பத்வமஹத்த்வாப்யாஂ பேதஃ| ஏதைஃ ஸந்தூஷணைரந்யைஶ்ச யதாஸ்வஂ வாதாதிகோபநைர்தோஷாஸ்தேஷு ஸ்ரோதஃஸு ப்ரதிஷ்டாஂ ஸ்திதிஂ வத்திஂ வா கதாஃ ஸ்வரஂ ஹந்யுஃ| ஸ ஸ்வரபேதஃ ஷட்வித இதி வாதபித்தகபஸந்நிபாத க்ஷயமேதோஜநித இதி பேதாத்||௧||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

வாதிகமாஹ– வாதேநேத்யாதி| கஷ்ணத்வஂ மூத்ராதிஷு ஸ்வரபேதாரம்பகதோஷஸ்ய ஸர்வாங்கவ்யாபகத்வாத், அர்ஶோவத்| பிந்நஂ பிந்நஸ்வரஂ, ததேவாஹ– கர்தபவத் கரமிதி; கரஂ நிஷ்டுரம், உத்வேஜகமிதி யாவத்|௨|–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

வாதிகமாஹ– வாதேநேத்யாதி| கஷ்ணத்வஂ ஸ்வரபேதாரம்பகதோஷஸ்ய ஸர்வாங்கவ்யாபகத்வாத், அர்ஶோவத்| பிந்நஂ பிந்நஸ்வரஂ, கர்தபஸ்வரவத் ஸ்வரஂ கரமுத்வேஜகமிதி யாவத்| அந்யே கர்தபவத்ஸ்வரமித்யத்ர கர்தபவத்கரமிதி படந்தி, கர்தபஸ்ய வசநாபாவாத்; ‘கண்டேந’ இதி ஶேஷஃ|௨|–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

பைத்திகமாஹ– பித்தேநேத்யாதி| கலேநேதி விஶேஷ்யோபதர்ஶநஂ, தாஹஸமந்விதேநேதி விஶேஷணஸ்ய விஶேஷ்யாதீநப்ரதீதத்வாத்; கலஃ ஸதாஹோ பவதீத்யர்தஃ||௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

பைத்திகமாஹ– பித்தேநேத்யாதி| கலஸ்தஸ்ய ஸதாஹோ பவதீத்யர்தஃ||௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ப்ரூயாதித்யாதி| திவா விஶேஷாதிதி திநே ஸூர்யரஶ்மிபிஃ கபஸ்ய மந்தீபாவாத்விஶேஷாத்விஶிஷ்டஂ வததீத்யர்தஃ| ‘திவாவிஶேஷ’ இதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ|௩|–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

கபஜமாஹ-ப்ரூயாதித்யாதி| ப்ரூயாதித்யத்ர கச்ச்ராதிதி கேசித்படந்தி|௩|–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸாந்நிபாதிகமாஹ– ஸர்வாத்மக இத்யாதி| ஸர்வவிகாரஸம்பதிதி உக்தவாதாதிஸ்வரபேதலிங்கயோகஃ| தஂ சாப்யஸாத்யமிதி அபிஶப்தோ பிந்நக்ரமே, அஸாத்யமபி; தேந “ஸர்வஜே க்ஷயஜே சாபி ப்ரத்யாக்யாயாசரேத் க்ரியாம்||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௩) இதி ஸுஶ்ருதவசநமுபபந்நஂ பவதீதி||௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஸந்நிபாதஜமாஹ– ஸர்வவிகாரஸம்பதித்யாதி| உக்தவாதாதிஸ்வரபேதலிங்காநி| தஂ சாப்யஸாத்யமிதி அபிஶப்தோ பிந்நக்ரமஃ| அஸாத்யமபி; தேந “ஸர்வஜே க்ஷயஜே சாபி ப்ரத்யாக்யாயாசரேத் க்ரியாம்” இதி ஸுஶ்ருதவசநமுபபந்நஂ பவதீதி||௩||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

க்ஷயஜமாஹ– தூப்யேதேத்யாதி| தூப்யேத வாகிதி ஸதூமேவ நிர்கச்சந்தீ வேதநாயாऽநுபூயதே| க்ஷயகத இதி தாதுக்ஷயகத ஸ்வரபேதே| க்ஷயமாப்நுயாச்ச வாகிதி பதச்சேதஃ| ஏஷ ச யதா ஹதவாக்பவதி ஓஜஃக்ஷயாத்வசநாக்ஷமஸ்ததா ந ஸாத்யதே, அந்யதா து ஸாத்யஃ; தேந ப்ரத்யாக்யாய க்ரியாகரணமுபபந்நஂ பவதி| ‘ஏஷு சாபி’ இதி பாடே வாதாதிஸ்வரபேதேஷு மத்யே ஹதவாகஸாத்யஃ, கிந்த்வயஂ பாடஷ்டீகாகாரைர்ந வ்யாக்யாதஃ|௪|–

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

க்ஷயஜமாஹ– தூம்யேத வாகிதி| ஸதூமேநேவ நிர்கச்சந்தீ வேதநயாऽநுபூயதே, ‘தூமாவதே’ இதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ| க்ஷயகத இதி தாதுக்ஷயகதே ஸ்வரபேதே| க்ஷயமாப்நுயாச்ச வாகிதி பதச்சேதஃ, வசநஂ க்ஷயமாப்நுயாத் ‘வாதாத்’ இதி ஶேஷஃ| ஸ ஏவ யதா ஹதவாக் ஓஜஃக்ஷயாத்வசநாக்ஷமஃ, ததா ந ஸாத்யஃ, அந்யதா து ஸாத்யஃ| அந்யே ‘ஏஷு ச’ இதி படந்தி; ததஶ்சைஷு வாதாதிஸ்வரபேதேஷு மத்யே ஹதவாகஸாத்யஃ; கிஂ த்வயஂ பாடஷ்டீகாகாரைர்ந ஸ்வீகதஃ|௪|–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

மேதோஜலக்ஷணமாஹ– அந்தர்கதேத்யாதிநா| அந்தர்கதஸ்வரமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்; ‘அந்தர்கதஂ ஸ்வரம்’ இதி பாடே து கண்டஸ்யாந்தர்கதஂ யதா பவதி ததா ஸ்வரஂ வசநஂ வததீதி யோஜ்யஂ; ‘அந்தர்கலம்’ இதி பாடாந்தரே கலஸ்யாந்தரிதி அந்தர்கலஂ ஸ்வரஂ வததீத்யர்தஃ| திக்தகல இதி ஶ்லேஷ்மணா மேதஸா வா லிப்தகல இத்யர்தஃ| தஷார்தஶ்ச மேதோருத்தஸ்ரோதஸ்த்வாத்||௪||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

மேதோஜமாஹ– அந்தரித்யாதி| அந்தர்கதஸ்வரமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்; தேந கண்டஸ்தாந்தர்கதஂ யதா பவதி ததா ஸ்வரஂ வசநஂ வததீதி யோஜ்யம்| ‘அந்யே அந்தர்கலம்’ இதி படந்தி, தத்ர கலஸ்ய அந்தஃ அந்தர்கலஂ, தத்கதஂ ஸ்வரஂ வததீத்யர்தஃ| மேதோந்வயாந்மேதஃஸம்பந்தாத்| ‘மேதஶ்சயாத்’ இதி கேசித்பாடாந்தரஂ படந்தி, மேதஶ்சயாந்மேதோவத்தேரிதி; ‘பேதஃக்ஷயாத்’ இதி பாடாந்தரம், அத்ர ஸ்வரஶப்தோ லுப்தோ மத்யேऽதிதிஷ்டோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந மேதஸா ஸ்வரக்ஷயாதித்யர்தஃ| திக்தகல இதி ஶ்லேஷ்மணா மேதஸா வா லிப்தகல இத்யர்தஃ| தஷார்த இதி மேதோருத்தஸ்ரோதஸ்த்வாத்||௪||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

உக்தவாதாதிஜாநாமேவாவஸ்தாயாமஸாத்யத்வமாஹ– க்ஷீணஸ்யேத்யாதிநா ஸஹோபஜாத இத்யந்தேந| க்ஷீணஸ்ய க்ஷீணமாஂஸஸ்ய| கஶஸ்ய அபலஸ்ய| ஸஹோபஜாதோ ஜந்மப்ரபதிபத்தஃ, ‘காகஸ்வர’ இதி லோகே| ‘ஸஹோபஜாதஃ’ இத்யத்ர ‘மதோபஜாதஃ’ இதி பாடாந்தரம், மதோ ரோகவிஶேஷஃ| மேதஸ்விநோऽதிஸ்தூலஸ்ய மேதஸாऽऽவதஸ்ரோதஸ்த்வேந யோ ஜாதஃ; அமேதஸ்விநஸ்து மேதோதுஷ்ட்யா ஜாதஃ ஸ ஸாத்யஃ பூர்வமுக்த இதி ந விரோதஃ| ஸர்வஸமுத்பவஶ்சாவகாடஃ ஸம்பூர்ணலிங்கோ வாऽஸாத்யோ த்ரஷ்டவ்ய இதி||௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

அஸாத்யமாஹ– க்ஷீணஸ்யேத்யாதி| க்ஷீணஸ்ய அபலஸ்ய, கஶஸ்ய க்ஷீணமாஂஸஸ்ய, ஸஹஜோபஜாதஃ ஜந்மப்ரதிபத்தஃ, ஸ ச காகஸ்வர இதி லோகே; ‘ஸஹஜோபஜாத’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘ஸ மதோபஜாத’ இதி படந்த்யந்யே; தத்ர மதோ ரோகவிஶேஷஃ| மேதஸ்விந இதி அதிஸ்தூலஸ்ய மேதஸாவதஸ்ரோதஸ்த்வேந யோ ஜாதஃ, மேதஸ்விநஸ்து மேதோவத்த்யா யோ ஜாதஃ ஸோऽஸாத்யஃ பூர்வமுக்தமிதி ந விரோதஃ| ஸர்வஸமுத்பவஶ்சாவகாடஃ ஸம்பூர்ணலிங்கோ வாऽஸாத்யோ த்ரஷ்டவ்யஃ||௫||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ஸ்வரபேதநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௩||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இத்யாதங்கதர்பணே நிதாநவ்யாக்யாயாஂ ஸ்வரபேதநிதாநம்||௧௩||