Adhikarana அஸக்தரநிதாநம் (௧) · Śloka ௧
அதாஸக்தரநிதாநம் |
விருத்தமத்யாத்யஶநாதஜீர்ணாத்கர்பப்ரபாதாததிமைதுநாச்ச |
யாநாத்வஶோகாததிகர்ஷணாச்ச பாராபிகாதாச்சயநாத்திவா ச |
தஂ ஶ்லேஷ்மபித்தாநிலஸந்நிபாதைஶ்சதுஷ்ப்ரகாரஂ ப்ரதரஂ வதந்தி ||௧||
View original
अथासृग्दरनिदानम् |
विरुद्धमद्याध्यशनादजीर्णाद्गर्भप्रपातादतिमैथुनाच्च |
यानाध्वशोकादतिकर्षणाच्च भाराभिघाताच्छयनाद्दिवा च |
तं श्लेष्मपित्तानिलसन्निपातैश्चतुष्प्रकारं प्रदरं वदन्ति ||१||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஸ்த்ரீபுஂஸாஂ ஸாதாரணாந் விகாராநபிதாய பும்ப்ரதிநியதஸ்யோபதஂஶாதேருக்தத்வாத் ஸ்த்ரீநியதரோகாபிதாநம்| தத்ர ச யோநிவ்யாபத்திவிஶேஷேऽப்யார்தவப்ரவத்திஸத்பாவாத் ப்ரதமஂ துஷ்டார்தவப்ரவத்திஸ்வரூபஂ ப்ரதரமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தமத்யஂ துஷ்டமத்யம்; அதவா விருத்தஂ ஸஂயோகாதிவிருத்தஂ, மத்யஂ ச ஸ்வரூபதஃ| அஜீர்ணாதபக்வபோஜநாத்| அதிகர்ஷணாத் லங்கநாத்யதியோகேந க்ஷீணதாதுத்வாத்| தஂ ஶ்லேஷ்மபித்தாநிலஸந்நிபாதைரித்யத்ர ஶ்லேஷ்மணோऽக்ரேऽபிதாநஂ ஶ்லேஷ்மஜேऽபி வேதநாஸூசநார்தம்||௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
அத ப்ரதரநிதாநாரம்பஃ| தஸ்ய நிதாநமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தமத்யஂ வ்யாபந்நஂ மத்யஂ, கிஂவா விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதி மத்யஂ ச| தஸ்ய ஸங்க்யாஸம்ப்ராப்திமாஹ– தமித்யாதி| வத்தாஃ வத்தவைத்யாஃ||௧||
Adhikarana அஸக்தரஸ்ய ஸாமாந்யரூபம் (௨) · Śloka ௨
அஸக்தரஂ பவேத் ஸர்வஂ ஸாங்கமர்தஂ ஸவேதநம் |௨|
(ஸு. ஶா. அ. ௨) |
View original
असृग्दरं भवेत् सर्वं साङ्गमर्दं सवेदनम् |२|
(सु. शा. अ. २) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
தஸ்ய ஸாமாந்யரூபமாஹ– அஸக்தரமித்யாதி| ஸவேதநஂ ஸஶூலம்| அஸக் தீர்யதே ச்யவதே யஸ்மிந்நித்யஸக்தரஂ; தந்த்ராந்தரமத்ர– “ததேவாதிப்ரஸங்கேந ப்ரவத்தமநதாவபி| அஸக்தரஂ விஜாநீயாத் புரஸ்தாதுக்தலக்ஷணம்||” (ஸு. ஶா. அ. ௨) இதி| ததேவேதி ஆர்தவம்|௨|–
Adhikarana ஆர்தவாதிப்ரவத்தௌ தோஷாஃ (௨) · Śloka ௨
தஸ்யாதிவத்தௌ தௌர்பல்யஂ ப்ரமோ மூர்சா மதஸ்தஷா |
தாஹஃ ப்ரலாபஃ பாண்டுத்வஂ தந்த்ரா ரோகாஶ்ச வாதஜாஃ ||௨||
(ஸு. ஶா. அ. ௨) |
View original
तस्यातिवृत्तौ दौर्बल्यं भ्रमो मूर्छा मदस्तृषा |
दाहः प्रलापः पाण्डुत्वं तन्द्रा रोगाश्च वातजाः ||२||
(सु. शा. अ. २) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஆர்தவாதிப்ரவத்தௌ உபத்ரவாநாஹ– தஸ்யாதிவத்தௌ தௌர்பல்யமித்யாதி| ரோகாஶ்ச வாதஜா இதி ஆக்ஷேபககம்பாதயஃ||௨||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
உபத்ரவாநாஹ– தஸ்யேத்யாதி| அதிப்ரவத்தௌ அதிப்ரவத்தௌ தௌர்பல்யாதயஃ| வாதஜா இதி ஆக்ஷேபாபதாநகம்பாதயஃ||௨||
Adhikarana ஶ்லைஷ்மிகாதிபேதேநாஸக்தரஸ்ய விஶேஷலக்ஷணாநி, அஸாத்யலக்ஷணஂ ச (௩-௫) · Śloka ௫
ஆமஂ ஸபிச்சாப்ரதிமஂ ஸபாண்டு புலாகதோயப்ரதிமஂ கபாத்து |
ஸபீதநீலாஸிதரக்தமுஷ்ணஂ பித்தார்தியுக்தஂ பஶவேகி பித்தாத் ||௩||
ரூக்ஷாருணஂ பேநிலமல்பமல்பஂ வாதார்தி வாதாத் பிஶிதோதகாபம் |
ஸக்ஷௌத்ரஸர்பிர்ஹரிதாலவர்ணஂ மஜ்ஜப்ரகாஶஂ குணபஂ த்ரிதோஷாத் ||௪||
தஂ சாப்யஸாத்யஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞா, ந தத்ர குர்வீத பிஷக் சிகித்ஸாம் |
ஶஶ்வத் ஸ்ரவந்தீமாஸ்ராவஂ தஷ்ணாதாஹஜ்வராந்விதாம் |
க்ஷீணரக்தாஂ துர்பலாஂ ச தாமஸாத்யாஂ விநிர்திஶேத் ||௫||
View original
आमं सपिच्छाप्रतिमं सपाण्डु पुलाकतोयप्रतिमं कफात्तु |
सपीतनीलासितरक्तमुष्णं पित्तार्तियुक्तं भृशवेगि पित्तात् ||३||
रूक्षारुणं फेनिलमल्पमल्पं वातार्ति वातात् पिशितोदकाभम् |
सक्षौद्रसर्पिर्हरितालवर्णं मज्जप्रकाशं कुणपं त्रिदोषात् ||४||
तं चाप्यसाध्यं प्रवदन्ति तज्ज्ञा, न तत्र कुर्वीत भिषक् चिकित्साम् |
शश्वत् स्रवन्तीमास्रावं तृष्णादाहज्वरान्विताम् |
क्षीणरक्तां दुर्बलां च तामसाध्यां विनिर्दिशेत् ||५||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
ஶ்லைஷ்மிகாதிபேதேந விஶேஷலக்ஷணாந்யாஹ– ஆமமித்யாதி| ஆமம் ஆமரஸாநுவித்தம்| ஸபிச்சாப்ரதிமமிதி பிச்சா ஶால்மல்யாதிநிர்யாஸஃ, தத்ஸதஶஂ பிச்சிலமித்யர்தஃ; ஸஶப்த ஈஷதர்தே| புலாகதோயப்ரதிமஂ ப்ரக்ஷாலிதபலலதோயஸதஶம்; அந்யே புலாகஂ கவேதுகமாஹுஃ| பித்தார்தியுக்தஂ தாஹசிமிசிமாதியுக்தம்| பஶவேகி பஹுவேகி| வாதார்தி தோதாதிலக்ஷணம்| பிஶிதோதகாபஂ மாஂஸப்ரக்ஷாலநஜலஸதஶம்| ஸக்ஷௌத்ரஸர்பிர்ஹரிதாலவர்ணமிதி நாநாவர்ணத்வஂ த்ரிதோஷகோபாதேவ| க்ஷௌத்ரவர்ணஂ மநாக்கபிலஂ, ஸர்பிர்வர்ணஂ விலீநகதவத் கிஞ்சிதருணஂ ச| மஜ்ஜப்ரகாஶஂ மஜ்ஜா அஸ்திஸ்நேஹஃ, தத்ஸமம்| குணபஂ ஶவகந்தி| தச்சாப்யஸாத்யமிதி சிகித்ஸாநிவத்த்யர்தம்||௩-௫||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
தத்ர ஶ்லேஷ்மஜமாஹ– ஆமமித்யாதி| ஆமம் ஆமரஸஸஂயுக்தஂ, ஸபிச்சாப்ரதிமஂ, ஸத்யஃஸ்ருதஶால்யாதிமண்டதுல்யஂ, பிச்சிலமித்யர்தஃ| புலாகதோயப்ரதிமஂ கவேதுகாந்நவாரிவத், அந்யே புலாகஂ துச்சதாந்யமாஹுஃ| பித்தஜமாஹ– ஸேத்யாதி| பித்தார்தியுக்தஂ ஸந்தாபாதியுக்தஂ, பஶவேகி பஹுதாரஂ பூரிப்ரவத்தி| வாதிகமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| பிஶிதோதகாபஂ மாஂஸப்ரக்ஷாலநோதகவர்ணம்| த்ரிதோஷமாஹ– ஸேத்யாதி| க்ஷௌத்ரவர்ணஂ மநாக்கபிலஂ ஸர்பிர்வர்ணஂ விலீநகதவத், ஹரிதாலவர்ணஂ பீதஂ, மஜ்ஜப்ரகாஶஂ மஜ்ஜாऽஸ்திஸ்நேஹஃ தத்ஸமஂ, குணபஂ ஶவகந்தி, அஸாத்யமிதி சிகித்ஸாநிவத்த்யர்தம்||௩-௫||
Adhikarana ஶுத்தார்தவலக்ஷணம் (௬-௭) · Śloka ௭
மாஸாந்நிஷ்பிச்சதாஹார்தி பஞ்சராத்ராநுபந்தி ச |
நைவாதிபஹுலாத்யல்பமார்தவஂ ஶுத்தமாதிஶேத் ||௬||
ஶஶாஸக்ப்ரதிமஂ யச்ச யத்வா லாக்ஷாரஸோபமம் |
ததார்தவஂ ப்ரஶஂஸந்தி யச்சாப்ஸு ந விரஜ்யதே ||௭||
(ஸு. ஶா. அ. ௨) |
View original
मासान्निष्पिच्छदाहार्ति पञ्चरात्रानुबन्धि च |
नैवातिबहुलात्यल्पमार्तवं शुद्धमादिशेत् ||६||
शशासृक्प्रतिमं यच्च यद्वा लाक्षारसोपमम् |
तदार्तवं प्रशंसन्ति यच्चाप्सु न विरज्यते ||७||
(सु. शा. अ. २) |
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
விஶுத்தார்தவலக்ஷணமாஹ– மாஸாதித்யாதி| நிஷ்பிச்சதாஹார்தீதி அபிச்சிலமதாஹமஶூலாதி வேதநம், ஏதேந விகதவாதாதிலிங்கரஹிதமித்யர்தஃ| பஞ்சராத்ராநுபந்தீதி “பஞ்சராத்ரஂ ப்ரபூதப்ரவத்த்யாऽநுபத்நாதீத்யர்தஃ|” அல்பப்ரவத்த்யா பஞ்சராத்ராத் பரதோऽப்யநுபத்நாதி| ததுக்தஂ ஹாரீதே– ‘ ஷோடஶதிவஸாந்யதுகாலஃ’| இதி| விதேஹேऽப்யுக்தம்– “ஸ்த்ரீணாமதுர்பவதி ஷோடஶ வாஸராணி|” இதி| ஶஶாஸகித்யாதிநா வர்ணத்வயஂ வாதாதிப்ரகதிபேதாத்| யச்சாப்ஸு ந விரஜ்யதே இதி யேநார்தவேந ரஞ்ஜிதஂ வஸ்த்ரமப்ஸு ப்ரக்ஷாலிதஂ ஸல்லோஹிதஂ ந பவதி தத்விஶுத்தம்| ததாச ஹிரண்யாக்ஷஃ– “ஸுரேந்த்ரகோபஸங்காஶஂ ஸ்நிக்தஂ ச மதுகந்தி ச| அபிச்சிலமஶீதஂ ச யத்வாஸோ ந விரஞ்ஜயேத்||” இதி||௬-௭||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
ஶுத்தார்தவலக்ஷணமாஹ– மாஸேத்யாதி| அபிச்சதாஹார்தீதி அபிச்சிலம், அதாஹம், அஶூலாதிவேதநம், ஏதேந விகதவாதாதிலக்ஷணரஹிதமித்யர்தஃ| பஞ்சராத்ராநுபந்தீதி பஞ்சராத்ரஂ ப்ரபூதப்ரவத்த்யாऽநுபத்நாதி யதித்யர்தஃ| அல்பப்ரவத்யா பஞ்சராத்ராத்பரதோऽப்யநுபத்நாதி| யதுக்தஂ ஹாரீதே– “ஷோடஶதிவஸாந்யதுகாலஃ” இதி| விதேஹோऽப்யுக்தவாந்– “ஸ்த்ரீணாமதுர்பவதி ஷோடஶ வாஸராணி” இதி| புநஶ்ச ஶுத்தலக்ஷணமாஹ– ஶஶேத்யாதி|| வர்ணத்வயாபிதாநஂ வாதாதிப்ரகதிபேதேந வர்ணபேதாத்| யச்சாப்ஸு ந விரஜ்யத இதி யதார்தவஂ கர்படகதஂ ஸத் அப்ஸு ஜலேஷு ஸஂயுஜ்யமாநேஷு ந விவர்ணஂ பவதி| அயமர்தஃ– யத் தௌதஂ ஸத் வாஸோ ந விரஞ்ஜயதி| யதுக்தஂ ஹிரண்யாக்ஷே– “இந்த்ரகோபகஸங்காஶஂ ஸ்நிக்தஂ ச மதுகந்தி ச| அபிச்சிலமஶீதஂ ச யத்வாஸோ ந விரஞ்ஜயேத்||” இதி||௬-௭||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௬௧
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே அஸக்தரநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௬௧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने असृग्दरनिदानं समाप्तम् ||६१||
Show commentary
மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமஸக்தரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௧||
ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)
இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ ப்ரதரநிதாநம்||௬௧||