Adhikarana ௧ (௧-௩) · Śloka ௩
அதாதஃ ஶரீரஸங்க்யாஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧||
இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
ஶரீரஸங்க்யாமவயவஶஃ கத்ஸ்நஂ ஶரீரஂ ப்ரவிபஜ்ய ஸர்வஶரீரஸங்க்யாநப்ரமாணஜ்ஞாநஹேதோர்பகவந்தமாத்ரேயமக்நிவேஶஃ பப்ரச்ச||௩||
View original
अथातः शरीरसङ्ख्याशारीरं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
शरीरसङ्ख्यामवयवशः कृत्स्नं शरीरं प्रविभज्य सर्वशरीरसङ्ख्यानप्रमाणज्ञानहेतोर्भगवन्तमात्रेयमग्निवेशः पप्रच्छ||३||
Show commentary
பூர்வாத்யாயே தாதுபேதேந ஶரீரமபிதாய ஏததேவ ஶரீரமவயவஸங்க்யாபேதேந ப்ரதிபாதயிதுஂ ஶரீரஸங்க்யாத்யாயோऽபிதீயதே| அவயவஸங்க்யாபேதேந ச ஶரீரஜ்ஞாநஂ ப்ராதாந்யேந ஸாக்ஷாத் ஸாதநஂ சிகித்ஸோபயுக்தஂ கதயிஷ்யத்யத்யாயாந்தே ‘ஶரீரஸங்க்யாஂ யோ வேத’ இத்யாதிநா| அவயவஶஃ ஶரீரஂ ப்ரவிபஜ்ய ஶரீரஸங்க்யாஂ பப்ரச்சேதி யோஜநா| பச்சாப்ரயோஜநமாஹ- ஸர்வஶரீரஸங்க்யாநப்ரமாணஜ்ஞாநஹேதோரிதி|- ஸங்க்யாநஸ்ய ப்ரமாணமியத்தா ஸங்க்யாநப்ரமாணஂ, தச்ச ‘ஷட் த்வசஃ’ இத்யாதிக்ரந்தவாச்யஂ; கிஂவா ஸங்க்யாநஂ ச ப்ரமாணஂ ச ஸங்க்யாநப்ரமாணஂ; தத்ர ‘ஷட் த்வசஃ’ இத்யாதி ஸங்க்யாநஂ, ‘தஶோதகாஞ்ஜலயஃ’ இத்யாதி ஶரீராவயவப்ரமாணஂ; கிஂவா ‘ஸங்க்யா-நாம-ப்ரமாணஜ்ஞாநஹேதோஃ’ இதி பாடஃ, தத்ர ஸங்க்யாநஸ்ய ப்ரமாணஸ்ய ச தத்தமேவோதாஹரணஂ, நாமஜ்ஞாநஂ து ‘ஏகா கோஜிஹ்விகா’ இத்யாதிக்ரந்தேந பவதீதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧-௩||
Adhikarana ௨ (௪) · Śloka ௪
தமுவாச பகவாநாத்ரேயஃ- ஶணு மத்தோऽக்நிவேஶ! ஸர்வஶரீரமாசக்ஷாணஸ்ய யதா ப்ரஶ்நமேகமநா யதாவத்|
ஶரீரே ஷட் த்வசஃ; தத்யதா- உதகதரா த்வக்பாஹ்யா, த்விதீயா த்வஸக்தரா, ததீயா ஸித்மகிலாஸஸம்பவாதிஷ்டாநா, சதுர்தீ தத்ரூகுஷ்டஸம்பவாதிஷ்டாநா, பஞ்சமீ த்வலஜீவித்ரதிஸம்பவாதிஷ்டாநா, ஷஷ்டீ து யஸ்யாஂ சிந்நாயாஂ தாம்யத்யந்த இவ ச தமஃ ப்ரவிஶதி யாஂ சாப்யதிஷ்டாயாரூஂஷி ஜாயந்தே பர்வஸு கஷ்ணரக்தாநி ஸ்தூலமூலாநி துஶ்சிகித்ஸ்யதமாநி ச; இதி ஷட் த்வசஃ|
ஏதாஃ ஷடங்கஂ ஶரீரமவதத்ய திஷ்டந்தி||௪||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- शृणु मत्तोऽग्निवेश! सर्वशरीरमाचक्षाणस्य यथा प्रश्नमेकमना यथावत्|
शरीरे षट् त्वचः; तद्यथा- उदकधरा त्वग्बाह्या, द्वितीया त्वसृग्धरा, तृतीया सिध्मकिलाससम्भवाधिष्ठाना, चतुर्थी दद्रूकुष्ठसम्भवाधिष्ठाना, पञ्चमी त्वलजीविद्रधिसम्भवाधिष्ठाना, षष्ठी तु यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्ध इव च तमः प्रविशति यां चाप्यधिष्ठायारूंषि जायन्ते पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि च; इति षट् त्वचः|
एताः षडङ्गं शरीरमवतत्य तिष्ठन्ति||४||
Show commentary
ஆசக்ஷாணஸ்யேத்யத்ர ‘மதஂ’ இதி ஶேஷஃ; தேந ஸர்வஂ ஶரீரமாசக்ஷாணஸ்ய மே மதஂ ஶண்விதி யோஜநா| ததஶ்ச ‘நடஸ்ய ஶணோதி’ இதி- வதநுபயோகே ஷஷ்டீ| கிஂ ச ‘மே வசநஂ ஶணு’ இத்யநேந மதாந்தரமப்யஸ்தி ஶரீராவயவஸங்க்யாந இதி ஸூசயதி| ததஶ்ச ஸுஶ்ருதே- “ஸப்த த்வசஃ, த்ரீண்யஸ்திஶதாநி” (ஸு. ஶா. ௫) இத்யாதிநா யதிஹ ப்ரதிபாதிதஸங்க்யாவிருத்தமுச்யதே, தச்சல்யஶாஸ்த்ரோபயுக்தத்வாதிதி தர்ஶயதி| யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே- “த்ரீணி ஸஷஷ்டீநி ஶதாந்யஸ்த்நாஂ வேதவிதோ பாஷந்தே, ஶல்யதந்த்ரே து த்ரீண்யேவ ஶதாநி” (ஸு. ஶா. ௫) இதி| அநேந வசநேந யோऽந்யோऽபி த்வகாதிஸங்க்யாபேதஶ்சரகஸுஶ்ருதயோஃ ஸ ஸ்வதந்த்ரோபயுக்தஸங்க்யோபாதாநாதுந்நேயஃ | ஸித்மகிலாஸஸம்பவாதிஷ்டாநேதி ஸித்மகிலாஸௌ யதோ தோஷாத் ஸம்பவதஸ்தஸ்ய தோஷஸ்யாதிஷ்டாநபூதா; ஏவமுத்தரத்ராபி வ்யாக்யேயம்| தாம்யதீத்யஸ்ய விவரணம்- ‘அந்த இவ தமஃ ப்ரவிஶதி’ இதி; கிஂவா தாம்யதீதி தமோயுக்த இவ சேஷ்டதே| அரூஂஷீதி வ்ரணாநி| பர்வஸ்விதி அவயவஸந்திஷு||௪||
Adhikarana ௩ (௫) · Śloka ௫
தத்ராயஂ ஶரீரஸ்யாங்கவிபாகஃ; தத்யதா- த்வௌ பாஹூ, த்வே ஸக்திநீ, ஶிரோக்ரீவம், அந்தராதிஃ, இதி ஷடங்கமங்கம்||௫||
View original
तत्रायं शरीरस्याङ्गविभागः; तद्यथा- द्वौ बाहू, द्वे सक्थिनी, शिरोग्रीवम्, अन्तराधिः, इति षडङ्गमङ्गम्||५||
Show commentary
ஷடங்கதாமுக்தாஂ ஶரீரஸ்ய விபஜதே- தத்ராயமித்யாதி| ஶிரஶ்ச க்ரீவா ச ஶிரோக்ரீவம்; ஏதச்சைக்யவிவக்ஷயா ஜ்ஞேயம்| அந்தராதிஃ மத்யம்||௫||
Adhikarana ௪ (௬) · Śloka ௬
த்ரீணி ஸஷஷ்டீநி ஶதாந்யஸ்த்நாஂ ஸஹ தந்தோலூகலநகேந |
தத்யதா- த்வாத்ரிஂஶத்தந்தாஃ, த்வாத்ரிஂஶத்தந்தோலூகலாநி, விஂஶதிர்நகாஃ, ஷஷ்டிஃ பாணிபாதாங்குல்யஸ்தீநி, விஂஶதிஃ பாணிபாதஶலாகாஃ, சத்வாரி பாணிபாதஶலாகாதிஷ்டாநாநி, த்வே பார்ஷ்ண்யோரஸ்திநீ, சத்வாரஃ பாதயோர்குல்பாஃ, த்வௌ மணிகௌ ஹஸ்தயோஃ, சத்வார்யரத்ந்யோரஸ்தீநி, சத்வாரி ஜங்கயோஃ, த்வே ஜாநுநீ, த்வே ஜாநுகபாலிகே, த்வாவூருநலகௌ, த்வௌ பாஹுநலகௌ, த்வாவஂஸௌ, த்வே அஂஸபலகே, த்வாவக்ஷகௌ, ஏகஂ ஜத்ரு, த்வே தாலுகே, த்வே ஶ்ரோணிபலகே, ஏகஂ பகாஸ்தி, பஞ்சசத்வாரிஂஶத் பஷ்டகதாந்யஸ்தீநி, பஞ்சதஶ க்ரீவாயாஂ, சதுர்தஶோரஸி, த்வயோஃ பார்ஶ்வயோஶ்சதுர்விஂஶதிஃ பர்ஶுகாஃ, தாவந்தி ஸ்தாலகாநி, தாவந்தி சைவ ஸ்தாலகார்புதாநி, ஏகஂ ஹந்வஸ்தி, த்வே ஹநுமூலபந்தநே, ஏகாஸ்தி நாஸிகாகண்டகூடலலாடஂ, த்வௌ ஶங்கௌ, சத்வாரி ஶிரஃகபாலாநீதி; ஏவஂ த்ரீணி ஸஷஷ்டீநி ஶதாந்யஸ்த்நாஂ ஸஹ தந்தோலூகலநகேநேதி||௬||
View original
त्रीणि सषष्टीनि शतान्यस्थ्नां सह दन्तोलूखलनखेन |
तद्यथा- द्वात्रिंशद्दन्ताः, द्वात्रिंशद्दन्तोलूखलानि, विंशतिर्नखाः, षष्टिः पाणिपादाङ्गुल्यस्थीनि, विंशतिः पाणिपादशलाकाः, चत्वारि पाणिपादशलाकाधिष्ठानानि, द्वे पार्ष्ण्योरस्थिनी, चत्वारः पादयोर्गुल्फाः, द्वौ मणिकौ हस्तयोः, चत्वार्यरत्न्योरस्थीनि, चत्वारि जङ्घयोः, द्वे जानुनी, द्वे जानुकपालिके, द्वावूरुनलकौ, द्वौ बाहुनलकौ, द्वावंसौ, द्वे अंसफलके, द्वावक्षकौ, एकं जत्रु, द्वे तालुके, द्वे श्रोणिफलके, एकं भगास्थि, पञ्चचत्वारिंशत् पृष्ठगतान्यस्थीनि, पञ्चदश ग्रीवायां, चतुर्दशोरसि, द्वयोः पार्श्वयोश्चतुर्विंशतिः पर्शुकाः, तावन्ति स्थालकानि, तावन्ति चैव स्थालकार्बुदानि, एकं हन्वस्थि, द्वे हनुमूलबन्धने, एकास्थि नासिकागण्डकूटललाटं, द्वौ शङ्खौ, चत्वारि शिरःकपालानीति; एवं त्रीणि सषष्टीनि शतान्यस्थ्नां सह दन्तोलूखलनखेनेति||६||
Show commentary
ஸஷஷ்டீநீதி ஷஷ்ட்யாऽதிகாநி| தந்தாநாமுலூகலா யத்ராஶ்ரிதா தந்தாஃ| யத்யபி நகா விவிதாஶிதபீதீயே மலபாகபோஷ்யத்வேந மலே ஏவ ப்ரக்ஷிப்தாஃ, ததாऽபீஹாஸ்திதாரூபயோகஸ்யாபி வித்யமாநத்வாதஸ்திகணநாயாஂ படிதாஃ| ப்ரத்யங்குலி பர்வத்ரயஂ, தேந விஂஶத்யங்குலிகதமஸ்த்நாஂ விஂஶதித்ரயஂ பவதி| வத்தாங்குஷ்டே யத்தஸ்தபாதப்ரவிஷ்டஂ தத்ததீயஂ பர்வ ஜ்ஞேயம்| வத்தாங்குஷ்டஶலாகாऽபி ஸ்வல்பப்ரமாணா ஜ்ஞேயா| அங்குலீநாஂ ஶலாகா யத்ர ஸஂலக்நாஸ்தச்சலாகாதிஷ்டாநம்| ஜாநு ஜங்கோர்வோஃ ஸந்திஃ| அக்ஷகௌ அர்வாக் ஜத்ருஸந்தேஃ கீலகௌ| தாலுகே தால்வஸ்திநீ| பகாஸ்தி அபிமுகஂ கடீஸந்தாநகாரகஂ திர்யகஸ்தி| ஸ்தாலகாநீதி பர்ஶுகாநாஂ மூலஸ்தாநலக்நாநி | ஸ்தாலகார்புதாநி து பர்ஶுகாமூலாந்யர்புதாகாராண்யஸ்தீநி | நாஸிகாகண்டகூடலலாடாநாமேகமூலத்வாதேகமேவாஸ்தி கணநீயஂ, யே து பதக்கணநாஂ குர்வந்தி தேஷாஂ நாஸாகண்டகூடலலாடாநாஂ த்ரயாணாஂ த்ரீண்யேவாஸ்தீநீதி ந ஸங்க்யாபூரணம்||௬||
Adhikarana ௫ (௭-௮) · Śloka ௮
பஞ்சேந்த்ரியாதிஷ்டாநாநி; தத்யதா- த்வக், ஜிஹ்வா, நாஸிகா, அக்ஷிணீ, கர்ணௌ ச|
பஞ்ச புத்தீந்த்ரியாணி; தத்யதா- ஸ்பர்ஶநஂ, ரஸநஂ, க்ராணஂ, தர்ஶநஂ, ஶ்ரோத்ரமிதி|
பஞ்ச கர்மேந்த்ரியாணி; தத்யதா- ஹஸ்தௌ, பாதௌ, பாயுஃ, உபஸ்தஃ, ஜிஹ்வா சேதி||௭||
ஹதயஂ சேதநாதிஷ்டாநமேகம்||௮||
View original
पञ्चेन्द्रियाधिष्ठानानि; तद्यथा- त्वग्, जिह्वा, नासिका, अक्षिणी, कर्णौ च|
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि; तद्यथा- स्पर्शनं, रसनं, घ्राणं, दर्शनं, श्रोत्रमिति|
पञ्च कर्मेन्द्रियाणि; तद्यथा- हस्तौ, पादौ, पायुः, उपस्थः, जिह्वा चेति||७||
हृदयं चेतनाधिष्ठानमेकम्||८||
Show commentary
அக்ஷிணீ கர்ணௌ ச பதக்த்வேऽபி ஏகைகேந்த்ரியாதிஷ்டாநத்வேநைகத்வேநைவ க்ராஹ்யே| ஏவஂ ஹஸ்தௌ பாதௌ ச ஏகதயா க்ராஹ்யௌ||௭-௮||
Adhikarana ௬ (௯) · Śloka ௯
தஶ ப்ராணாயதநாநி; தத்யதா- மூர்தா, கண்டஃ, ஹதயஂ, நாபிஃ, குதஂ, பஸ்திஃ, ஓஜஃ, ஶுக்ரஂ, ஶோணிதஂ, மாஂஸமிதி|
தேஷு ஷட் பூர்வாணி மர்மஸங்க்யாதாநி||௯||
View original
दश प्राणायतनानि; तद्यथा- मूर्धा, कण्ठः, हृदयं, नाभिः, गुदं, बस्तिः, ओजः, शुक्रं, शोणितं, मांसमिति|
तेषु षट् पूर्वाणि मर्मसङ्ख्यातानि||९||
Show commentary
இஹ தஶப்ராணாயதநேஷு தஶப்ராணாயதநீயோக்தௌ ஶங்கௌ பரித்யஜ்ய நாபிர்மாஂஸஂ ச கஹீதஂ, தேந நாபிமாஂஸயோரபி ப்ராணாயதநத்வஂ ததா ஶங்கயோஶ்ச பாடத்வயதர்ஶநாத்போத்தவ்யம்| யதுக்தஂ தஶப்ராணாயதநீயே- “தஶைவாயதநாந்யாஹுஃ ப்ராணா யேஷு ப்ரதிஷ்டிதாஃ, ஶங்கௌ மர்மத்ரயஂ கண்டோ ரக்தஂ ஶுக்ரௌஜஸீ குதம்” (ஸூ.அ.௨௯) இதி||௯||
Adhikarana ௭ (௧௦) · Śloka ௧௦
பஞ்சதஶ கோஷ்டாங்காநி; தத்யதா- நாபிஶ்ச, ஹதயஂ ச, க்லோம ச, யகச்ச, ப்லீஹா ச, வக்கௌ ச, பஸ்திஶ்ச, புரீஷாதாரஶ்ச, ஆமாஶயஶ்ச, பக்வாஶயஶ்ச, உத்தரகுதஂ ச, அதரகுதஂ ச, க்ஷுத்ராந்த்ரஂ ச, ஸ்தூலாந்த்ரஂ ச, வபாவஹநஂ சேதி||௧௦||
View original
पञ्चदश कोष्ठाङ्गानि; तद्यथा- नाभिश्च, हृदयं च, क्लोम च, यकृच्च, प्लीहा च, वृक्कौ च, बस्तिश्च, पुरीषाधारश्च, आमाशयश्च, पक्वाशयश्च, उत्तरगुदं च, अधरगुदं च, क्षुद्रान्त्रं च, स्थूलान्त्रं च, वपावहनं चेति||१०||
Show commentary
க்லோம பிபாஸாஸ்தாநம்| பஸ்திஃ மூத்ராஶயஃ| உத்தரகுதஃ யத்ர புரீஷமவதிஷ்டதே, யேந து புரீஷஂ நிஷ்க்ராமதி தததரகுதம்| வபாவஹநஂ மேதஃஸ்தாநஂ ‘தைலவர்திகா’ இதி க்யாதம்||௧௦||
Adhikarana ௮ (௧௧) · Śloka ௧௧
ஷட்பஞ்சாஶத் ப்ரத்யங்காநி ஷட்ஸ்வங்கேஷூபநிபத்தாநி, யாந்யபரிஸங்க்யாதாநி பூர்வமங்கேஷு பரிஸங்க்யாயமாநேஷு, தாந்யந்யைஃ பர்யாயைரிஹ ப்ரகாஶ்யாநி பவந்தி|
தத்யதா- த்வே ஜங்காபிண்டிகே, த்வே ஊருபிண்டிகே, த்வௌ ஸ்பிசௌ, த்வௌ வஷணௌ, ஏகஂ ஶேபஃ, த்வே உகே, த்வௌ வங்க்ஷணௌ, த்வௌ குகுந்தரௌ, ஏகஂ பஸ்திஶீர்ஷம், ஏகமுதரஂ, த்வௌ ஸ்தநௌ, த்வௌ ஶ்லேஷ்மபுவௌ , த்வே பாஹுபிண்டிகே, சிபுகமேகஂ, த்வாவோஷ்டௌ, த்வே ஸக்கண்யௌ, த்வௌ தந்தவேஷ்டகௌ, ஏகஂ தாலு, ஏகா கலஶுண்டிகா, த்வே உபஜிஹ்விகே, ஏகா கோஜிஹ்விகா, த்வௌ கண்டௌ, த்வே கர்ணஶஷ்குலிகே, த்வௌ கர்ணபுத்ரகௌ, த்வே அக்ஷிகூடே, சத்வார்யக்ஷிவர்த்மாநி, த்வே அக்ஷிகநீநிகே, த்வே ப்ருவௌ, ஏகாऽவடுஃ, சத்வாரி பாணிபாதஹதயாநி||௧௧||
View original
षट्पञ्चाशत् प्रत्यङ्गानि षट्स्वङ्गेषूपनिबद्धानि, यान्यपरिसङ्ख्यातानि पूर्वमङ्गेषु परिसङ्ख्यायमानेषु, तान्यन्यैः पर्यायैरिह प्रकाश्यानि भवन्ति|
तद्यथा- द्वे जङ्घापिण्डिके, द्वे ऊरुपिण्डिके, द्वौ स्फिचौ, द्वौ वृषणौ, एकं शेफः, द्वे उखे, द्वौ वङ्क्षणौ, द्वौ कुकुन्दरौ, एकं बस्तिशीर्षम्, एकमुदरं, द्वौ स्तनौ, द्वौ श्लेष्मभुवौ , द्वे बाहुपिण्डिके, चिबुकमेकं, द्वावोष्ठौ, द्वे सृक्कण्यौ, द्वौ दन्तवेष्टकौ, एकं तालु, एका गलशुण्डिका, द्वे उपजिह्विके, एका गोजिह्विका, द्वौ गण्डौ, द्वे कर्णशष्कुलिके, द्वौ कर्णपुत्रकौ, द्वे अक्षिकूटे, चत्वार्यक्षिवर्त्मानि, द्वे अक्षिकनीनिके, द्वे भ्रुवौ, एकाऽवटुः, चत्वारि पाणिपादहृदयानि||११||
Show commentary
ஷட்பஞ்சாஶத் ப்ரத்யங்காநீதி ‘தத்யதா- த்வே ஜங்காபிண்டிகே’ இத்யாதிக்ரந்தவக்ஷ்யமாணாநி| யாநீத்யாதி யாநி வக்ஷ்யமாணாநி ஷட்பஞ்சாஶத் ப்ரத்யங்காநி, பூர்வமங்கேஷு ஹஸ்தாதிஷு ஷட்ஸு, பரிஸங்க்யாயமாநேஷ்வபரிஸங்க்யாதாநி, தாந்யந்யைஃ பர்யாயைஃ ப்ரகாஶ்யாநி பவந்தீதி யோஜநா| பர்யாயாஶ்ச ஜங்காபிண்டிகாதயஃ ஶப்தா ஏவ| ஏதேந ஹஸ்தாதிஷடங்ககதநேநைவ ததாஶ்ரிதா அபி ஜங்காபிண்டிகாதய உக்தா ஏவ, ஸம்ப்ரதி த்வவயவவிஶேஷவ்யவஹாரார்தஂ ஜங்காபிண்டிகாதயஃ பதகுக்தா இதி வாக்யார்தஃ| ‘பூர்வமங்கேஷு’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘பூர்வமந்யேஷு’ இதி வா பாடஃ; தத்ராப்யந்யஶப்தேந ஹஸ்தாதீநி ஷடங்காநி க்ராஹ்யாணி| உகே இதி கக்ஷஶிரோபார்ஶ்வயோர்நிம்நபாகௌ| குகுந்தரௌ ஸ்பிசோருபரி உந்நதபாகௌ| பஸ்திஶிரோ நாபேரதஃ| ஶ்லேஷ்மபுவௌ கண்டஸ்ய பார்ஶ்வயோர்வ்யவஸ்திதௌ கடிநௌ பாகௌ| ஸக்கண்யௌ வதநாந்தே| த்வே உபஜிஹ்விகே இதி ஜிஹ்வாயா அதோகதா ஜிஹ்வா ததா உபரிகதா க்ராஹ்யா| ஏகா கோஜிஹ்விகேதி கௌர்வாக், தஸ்யாஃ காரணபூதா ஜிஹ்வா கோஜிஹ்வா; தேந வசநகாரணபூதா ப்ரதாநஜிஹ்வைவ கஹ்யதே| கர்ணஶஷ்குலிகே கர்ணகதாவர்தகௌ| கர்ணபுத்ரகௌ து பாஹ்யகர்ணாவேவ| அக்ஷிகூடகே அக்ஷிகோலகே| த்வே அக்ஷிகநீநிகே இத்யத்ர கநீநிகாஶப்தேந நாஸாயாஃ ஸமமக்ஷிஸந்திரபிதீயதே| அவடுஃ காடா| சத்வாரி பாணிபாதஹதயாநீதி பாண்யோஃ பாதயோஶ்ச தலாநி மத்யாநி சத்வாரீத்யர்தஃ| ஏதாவதைவ ஷட்பஞ்சாஶத் ப்ரத்யங்காநி பூர்யந்தே||௧௧||
Adhikarana ௯ (௧௨-௧௩) · Śloka ௧௩
நவ மஹந்தி சித்ராணி- ஸப்த ஶிரஸி, த்வே சாதஃ||௧௨||
ஏதாவத்தஶ்யஂ ஶக்யமபி நிர்தேஷ்டும்||௧௩||
View original
नव महन्ति छिद्राणि- सप्त शिरसि, द्वे चाधः||१२||
एतावद्दृश्यं शक्यमपि निर्देष्टुम्||१३||
Show commentary
நவ மஹாந்தி சித்ராணீதி க்ரந்தஂ வ்யாகரோதி- ஸப்த ஶிரஸி த்வே சாத இதி| ஏதாவத்தஶ்யமிதி ஏதாவத்த்வகாதி தஶ்யஂ ப்ராயஃ ப்ரத்யக்ஷோபலப்திவிஷயமித்யர்தஃ||௧௨-௧௩||
Adhikarana ௧௦ (௧௪) · Śloka ௧௪
அநிர்தேஶ்யமதஃ பரஂ தர்க்யமேவ|
தத்யதா- நவ ஸ்நாயுஶதாநி, ஸப்த ஸிராஶதாநி, த்வே தமநீஶதே, சத்வாரி பேஶீஶதாநி, ஸப்தோத்தரஂ மர்மஶதஂ, த்வே ஸந்திஶதே, ஏகோநத்ரிஂஶத்ஸஹஸ்ராணி நவ ச ஶதாநி ஷட்பஞ்சாஶத்காநி ஸிராதமநீநாமணுஶஃ ப்ரவிபஜ்யமாநாநாஂ முகாக்ரபரிமாணஂ, தாவந்தி சைவ கேஶஶ்மஶ்ருலோமாநீதி|
ஏதத்யதாவத்ஸங்க்யாதஂ த்வக்ப்ரபதி தஶ்யஂ, தர்க்யமதஃ பரம்|
ஏததுபயமபி ந விகல்பதே, ப்ரகதிபாவாச்சரீரஸ்ய||௧௪||
View original
अनिर्देश्यमतः परं तर्क्यमेव|
तद्यथा- नव स्नायुशतानि, सप्त सिराशतानि, द्वे धमनीशते, चत्वारि पेशीशतानि, सप्तोत्तरं मर्मशतं, द्वे सन्धिशते, एकोनत्रिंशत्सहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशत्कानि सिराधमनीनामणुशः प्रविभज्यमानानां मुखाग्रपरिमाणं, तावन्ति चैव केशश्मश्रुलोमानीति|
एतद्यथावत्सङ्ख्यातं त्वक्प्रभृति दृश्यं, तर्क्यमतः परम्|
एतदुभयमपि न विकल्पते, प्रकृतिभावाच्छरीरस्य||१४||
Show commentary
அதஃ பரஂ தர்க்யமேவேதி அதஸ்த்வகாதேஃ பரஂ யத் ஸ்நாய்வாதி தத் ப்ராயஸ்தர்க்யமேவ அநுமாநகம்யமேவேத்யர்தஃ| யத்யபி ஸ்நாய்வாத்யபி ப்ரத்யக்ஷஂ பவதி, ததாऽபீஹ வக்ஷ்யமாணஸங்க்யாயுக்தஂ ஸர்வஂ ஸ்நாய்வாதி ந ப்ரத்யக்ஷேண ஸுகரக்ரஹமிதி தர்க்யமித்யுக்தம்| ஸ்நாய்வாதிபேதாநேவாஹ- நவ ஸ்நாயுஶதாநீத்யாதி| அணுஶஃ ப்ரவிபஜ்யமாநாநாமிதி அணுப்ரபேதேந பித்யமாநாநாம்| முகாக்ரபரிமாணமிதி முகரூபஸ்யாக்ரஸ்ய பரிமாணம்| அத்ர யாந்யேவ ஸப்த ஸிராஶதாநி தமநீஶதத்வயஂ சோக்தஂ ததேவ ஸூக்ஷ்மப்ரதாநாக்ரபேதகணநயா ஏகோநத்ரிஂஶத்ஸஹஸ்ராணி நவ ச ஶதாநி ஷட்பஞ்சாஶத்காநி பவந்தி, ஸ்தூலகணநதயா து பூர்வஸங்க்யா ஸிராதமந்யந்தர்பவதீதி ந விரோதஃ| தாவந்தி சைவ கேஶஶ்மஶ்ருலோமாநீதி ஏகோநத்ரிஂஶத்ஸஹஸ்ராணி நவஶதாநி ஷட்பஞ்சாஶத்காநி கேஶஶ்மஶ்ருலோம்நாஂ பவந்தீத்யர்தஃ| ஏதச்ச கேஶாதிஸங்க்யாநஂ ஸ்தூலஸிராமுககதகேஶாதிவிபாகேந ஜ்ஞேயஂ, ஸூக்ஷ்மதமவிபாகேந து கேஶாதீநாஂ பஹுத்வமபி ஶாஸ்த்ராந்தரோக்தஂ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| ஏதத் த்வக்ப்ரபதி தஶ்யஂ தர்க்யஂ ச ஸ்நாய்வாதி யதாவத் ஸங்க்யாதமிதி யோஜநா| ஸம்ப்ரதி யதோக்தஂ த்வகாதீநாஂ மாநஂ ப்ரகதிஸ்தே ஶரீரே ந வ்யபிசரதீதி தர்ஶயந்நாஹ- ஏததுபயமித்யாதி| உபயமிதி தஶ்யஂ தர்க்யஂ ச| ப்ரகதிபாவாதிதி அவிகதத்வாச்சரீரஸ்ய| யத்ர து ஶரீரஂ விகதஂ பவதி தத்ர யதோக்தஂ த்வகாதிமாநமபி விகதஂ பவதீதி பாவஃ| கிஂவா, ஏதத்யதாவத்ஸங்க்யாதமிதி சேதஃ| ஏகீயமதமாஹ- ‘த்வக்ப்ரபதி தஶ்யஂ தர்க்யமேவ சைகே’ இதி பாடஃ| அர்தஸ்து- த்வக்ப்ரபதி யதுக்தஂ தஶ்யஂ ததபி தர்க்யமேவேத்யேகே ஆசார்யா ப்ருவதே, ததுபயமிதி ததேகீயமதமஸ்மந்மதஂ ச, ந விகல்பதே இதி யதோக்தாவயவஸங்க்யா(வ்ய)திரேகேண ந வ்யவஸ்தாப்யதே; ப்ரகதிபாவாச்சரீரஸ்யேதி பூர்வவத் வ்யாக்யேயம்| ஏதேந யத்த்வகாதி தர்க்யமேவ வா பவது, தஶ்யஂ தர்க்யபேதபிந்நஂ வா பவது, ததாऽபி யதோக்தஂ ஸங்க்யாஂ நாதிக்ராமதீதி வாக்யார்தஃ||௧௪||
Adhikarana ௧௧ (௧௫) · Śloka ௧௫
யத்த்வஞ்ஜலிஸங்க்யேயஂ ததுபதேக்ஷ்யாமஃ; தத் பரஂ ப்ரமாணமபிஜ்ஞேயஂ, தச்ச வத்திஹ்ராஸயோகி, தர்க்யமேவ|
தத்யதா- தஶோதகஸ்யாஞ்ஜலயஃ ஶரீரே ஸ்வேநாஞ்ஜலிப்ரமாணேந, யத்து ப்ரச்யவமாநஂ புரீஷமநுபத்நாத்யதியோகேந ததா மூத்ரஂ ருதிரமந்யாஂஶ்ச ஶரீரதாதூந், யத்து ஸர்வஶரீரசரஂ பாஹ்யா த்வக்பிபர்தி, யத்து த்வகந்தரே வ்ரணகதஂ லஸீகாஶப்தஂ லபதே, யச்சோஷ்மணாऽநுபத்தஂ லோமகூபேப்யோ நிஷ்பதத் ஸ்வேதஶப்தமவாப்நோதி, ததுதகஂ தஶாஞ்ஜலிப்ரமாணஂ; நவாஞ்ஜலயஃ பூர்வஸ்யாஹாரபரிணாமதாதோஃ, யஂ ‘ரஸ’ இத்யாசக்ஷதே; அஷ்டௌ ஶோணிதஸ்ய, ஸப்த புரீஷஸ்ய, ஷட் ஶ்லேஷ்மணஃ, பஞ்ச பித்தஸ்ய, சத்வாரோ மூத்ரஸ்ய, த்ரயோ வஸாயாஃ, த்வௌ மேதஸஃ, ஏகோ மஜ்ஜாயாஃ, மஸ்திஷ்கஸ்யார்தாஞ்ஜலிஃ, ஶுக்ரஸ்ய தாவதேவ ப்ரமாணஂ, தாவதேவ ஶ்லைஷ்மிகஸ்யௌஜஸ இதி|
ஏதச்சரீரதத்த்வமுக்தம்||௧௫||
View original
यत्त्वञ्जलिसङ्ख्येयं तदुपदेक्ष्यामः; तत् परं प्रमाणमभिज्ञेयं, तच्च वृद्धिह्रासयोगि, तर्क्यमेव|
तद्यथा- दशोदकस्याञ्जलयः शरीरे स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन, यत्तु प्रच्यवमानं पुरीषमनुबध्नात्यतियोगेन तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरधातून्, यत्तु सर्वशरीरचरं बाह्या त्वग्बिभर्ति, यत्तु त्वगन्तरे व्रणगतं लसीकाशब्दं लभते, यच्चोष्मणाऽनुबद्धं लोमकूपेभ्यो निष्पतत् स्वेदशब्दमवाप्नोति, तदुदकं दशाञ्जलिप्रमाणं; नवाञ्जलयः पूर्वस्याहारपरिणामधातोः, यं ‘रस’ इत्याचक्षते; अष्टौ शोणितस्य, सप्त पुरीषस्य, षट् श्लेष्मणः, पञ्च पित्तस्य, चत्वारो मूत्रस्य, त्रयो वसायाः, द्वौ मेदसः, एको मज्जायाः, मस्तिष्कस्यार्धाञ्जलिः, शुक्रस्य तावदेव प्रमाणं, तावदेव श्लैष्मिकस्यौजस इति|
एतच्छरीरतत्त्वमुक्तम्||१५||
Show commentary
நநு யதா ப்ரகதிஸ்தே ஶரீரே யதோக்தஂ மாநஂ த்வகாதி ந வ்யபிசரதி, ததா கிஂ ப்ரகதிஸ்தே ஶரீரே ததுதகாத்யபி யதோக்தஂ மாநஂ ந வ்யபிசரதீத்யாஹ- யத்த்வஞ்ஜலீத்யாதி| யத்து உதகாதி அஞ்ஜலிஸங்க்யேயமக்ரே வக்ஷ்யமாணஂ, ததுதகாதேஃ பரமுத்கஷ்டஂ ப்ரமாணம்| தேந ப்ரகதிஸ்தேऽபி ஶரீரே உதகாதி வத்திஹ்ராஸயோகி பவதீதி தர்க்யமேவ| ஏதேந, யதுதகாதேரிஹ ப்ரமாணமபிதாதவ்யஂ தத் ப்ரகஷ்டஸ்யோதகாதேஃ ப்ரமாணஂ; தேநோக்தப்ரமாணாத் கிஞ்சிந்ந்யூநமபி ததாऽதிகமபி யதுதகாதிமாநஂ ததபி ப்ரகதமாநமேவ| தஶோதகாஞ்ஜய இத்யாதாவபிதாயாபி ததுதகஂ தஶாஞ்ஜலிப்ரமாணமிதி புநர்யத் கரோதி, தேந மத்யக்ரந்தகதலஸீகாஸ்வேதாதிஸஞ்ஜ்ஞயா உதகஸ்யாநந்யதாஂ தர்ஶயதி| பூர்வஸ்யேதி ப்ரதமஸ்ய| வஸா மாஂஸஸ்நேஹஃ| மஸ்திஷ்கஃ ஶிரோகதஸ்நேஹஃ| ஶ்லைஷ்மிகஸ்யௌஜஸ இத்யநேந யதோஜோऽஷ்டபிந்துகஂ தத்வ்யதிரிக்தஸ்யௌஜஸ ஓஜோவஹதமநீவாஹ்யஸ்ய விஶுத்தஶ்லேஷ்மஸமாநகுணஸ்யார்தாஞ்ஜலிப்ரமாணதாஂ தர்ஶயதி| ஓஜோ ஹி பராவரபேதேந த்விவிதமர்தேதஶமஹாமூலீயே தர்ஶிதமேவ||௧௫||
Adhikarana ௧௨ (௧௬) · Śloka ௧௬
தத்ர யத்விஶேஷதஃ ஸ்தூலஂ ஸ்திரஂ மூர்திமத்குருகரகடிநமங்கஂ நகாஸ்திதந்தமாஂஸசர்மவர்சஃகேஶஶ்மஶ்ருலோமகண்டராதி தத் பார்திவஂ கந்தோ க்ராணஂ ச; யத்த்ரவஸரமந்தஸ்நிக்தமதுபிச்சிலஂ ரஸருதிரவஸாகபபித்தமூத்ரஸ்வேதாதி ததாப்யஂ ரஸோ ரஸநஂ ச; யத் பித்தமூஷ்மா ச யோ யா ச பாஃ ஶரீரே தத் ஸர்வமாக்நேயஂ ரூபஂ தர்ஶநஂ ச; யதுச்ச்வாஸப்ரஶ்வாஸோந்மேஷநிமேஷாகுஞ்சநப்ரஸாரணகமநப்ரேரணதாரணாதி தத்வாயவீயஂ ஸ்பர்ஶஃ ஸ்பர்ஶநஂ ச; யத்விவிக்தஂ யதுச்யதே மஹாந்தி சாணூநி ஸ்ரோதாஂஸி ததாந்தரீக்ஷஂ ஶப்தஃ ஶ்ரோத்ரஂ ச; யத் ப்ரயோக்த தத் ப்ரதாநஂ புத்திர்மநஶ்ச|
இதி ஶரீராவயவஸங்க்யா யதாஸ்தூலபேதேநாவயவாநாஂ நிர்திஷ்டா||௧௬||
View original
तत्र यद्विशेषतः स्थूलं स्थिरं मूर्तिमद्गुरुखरकठिनमङ्गं नखास्थिदन्तमांसचर्मवर्चःकेशश्मश्रुलोमकण्डरादि तत् पार्थिवं गन्धो घ्राणं च; यद्द्रवसरमन्दस्निग्धमृदुपिच्छिलं रसरुधिरवसाकफपित्तमूत्रस्वेदादि तदाप्यं रसो रसनं च; यत् पित्तमूष्मा च यो या च भाः शरीरे तत् सर्वमाग्नेयं रूपं दर्शनं च; यदुच्छ्वासप्रश्वासोन्मेषनिमेषाकुञ्चनप्रसारणगमनप्रेरणधारणादि तद्वायवीयं स्पर्शः स्पर्शनं च; यद्विविक्तं यदुच्यते महान्ति चाणूनि स्रोतांसि तदान्तरीक्षं शब्दः श्रोत्रं च; यत् प्रयोक्तृ तत् प्रधानं बुद्धिर्मनश्च|
इति शरीरावयवसङ्ख्या यथास्थूलभेदेनावयवानां निर्दिष्टा||१६||
Show commentary
ஶரீராவயவஸங்க்யாஂ ப்ரமாணதோऽபிதாய பார்திவாதிபேதேநாவயவாநபிதாதுமாஹ- தத்ரேத்யாதி| ஸரஂ கிஞ்சித்கதிமத்| மந்தஂ மந்தக்ரியம்| விவிக்தமிதி விபக்தம்| யதுச்யத இதி வசநமித்யர்தஃ| ஶப்தக்ரஹணேநேஹ வசநவ்யதிரிக்தஃ ஶப்தஃ ஶாரீரோ கஹ்யதே, வசநஸ்ய யதுச்யத இதிபதேநைவ கஹீதத்வாத்| ப்ரயோக்த இதி யச்சரீராதிப்ரேரகஂ சேதநம்| யதாஸ்தூலபேதேநேதி வசநாத் ஸூக்ஷ்மாவயவபேதேந பரமாணுரூபேணாஸங்க்யேயதாஂ வக்ஷ்யமாணாஂ ஸூசயதி| அதிபஹுத்வாதித்யநேநாதிபஹுத்வமபி கங்காவாலுகாநாமிவாஸங்க்யாதஹேதுர்பவதீதி தர்ஶயதி||௧௬||
Adhikarana ௧௩ (௧௭) · Śloka ௧௭
ஶரீராவயவாஸ்து பரமாணுபேதேநாபரிஸங்க்யேயா பவந்தி, அதிபஹுத்வாததிஸௌக்ஷ்ம்யாததீந்த்ரியத்வாச்ச|
தேஷாஂ ஸஂயோகவிபாகே பரமாணூநாஂ காரணஂ வாயுஃ கர்மஸ்வபாவஶ்ச||௧௭||
View original
शरीरावयवास्तु परमाणुभेदेनापरिसङ्ख्येया भवन्ति, अतिबहुत्वादतिसौक्ष्म्यादतीन्द्रियत्वाच्च|
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कारणं वायुः कर्मस्वभावश्च||१७||
Show commentary
அதிஸௌக்ஷ்ம்யாதிதி அதிஸூக்ஷ்மபுத்திபோத்யத்வாத்| அதீந்த்ரியத்வஂ ச பரமாணூநாஂ ஸ்வபாவஸித்தமேவாஸ்மதாதீந் ப்ரதி| யத்து ஸூக்ஷ்மமதீந்த்ரியஂ வா தத் பரிஸங்க்யாதுஂ நிதராமேவ துஃஶகஂ பவதீதி யுக்தஂ ஹேதுத்ரயமபரிஸங்க்யாநே| அதைதே விஷயகலிதாஃ பரமாணவஃ கதஂ ஶரீராரம்பே ஸஂயுஜ்யந்தே, ஶரீரவிநாஶே ச வியுஜ்யந்த இத்யாஹ- தேஷாமித்யாதி| நநு யதி வாயுஃ காரணஂ பரமாணூநாஂ ஸஂயோகவிபாகே, தத் கிமிதி ஸர்வதா தௌ ந கரோதீத்யாஹ- கர்மஸ்வபாவஶ்சேதி| ந கேவலோ வாயுஃ கிந்து கர்மஸ்வபாவபரிகஹீத ஏவ| தேந யதா ஸஂயோஜகஸ்வபாவேந கர்மணா பரிகஹீதோ வாயுர்பவதி ததா பரமாணூநாஂ ஸஂயோகஂ குர்வஞ்சரீரமாரபதே; யதா து வியோஜநஸ்வபாவேந கர்மணா வாயுஃ பரிகஹீதோ பவதி ததா விபாகஂ பரமாணூநாஂ விநாஶரூபஂ ஜநயதீத்யர்தஃ||௧௭||
Adhikarana ௧௪ (௧௮) · Śloka ௧௮
ததேதச்சரீரஂ ஸங்க்யாதமநேகாவயவஂ தஷ்டமேகத்வேந ஸங்கஃ, பதக்த்வேநாபவர்கஃ|
தத்ர ப்ரதாநமஸக்தஂ ஸர்வஸத்தாநிவத்தௌ நிவர்ததே இதி||௧௮||
View original
तदेतच्छरीरं सङ्ख्यातमनेकावयवं दृष्टमेकत्वेन सङ्गः, पृथक्त्वेनापवर्गः|
तत्र प्रधानमसक्तं सर्वसत्तानिवृत्तौ निवर्तते इति||१८||
Show commentary
இதாநீஂ ஶரீரஸங்க்யாநபலமாஹ- ததேததித்யாதி| பரமார்ததோऽநேகாவயவமபி த(ஸ)ச்சரீரஂ ஸங்க்யாநே மோஹாதேகத்வேந தஷ்டஂ ஸங்க உச்யதே ஸங்கஹேதுர்பவதீத்யர்தஃ| ஏகத்வேந ஹி ஶரீரஂ பஶ்யந் ததுபகாராய ப்ரவர்தமாநோ ராகத்வேஷாப்யாஂ ஸக்தோ பவதி| அபவர்க இதி அபவர்கஹேதுரித்யர்தஃ| ஶரீரஂ ஹி பதகவயவபேதேந பாவ்யமாநஂ ந மமதாஸ்பதஂ பவதி, மமதாபாவாச்ச ந ததுபகாரகாபகாரகேஷு ராகத்வேஷௌ பவதஃ, ததபாவாச்ச ப்ரவத்த்யுபரமே ஸதி தர்மாதர்மாபாவாதபவர்கோ பவதீத்யர்தஃ| ஶரீரபதக்த்வஸங்க்யாநே யதா மோக்ஷோ பவதி ததாஹ- தத்ரேத்யாதி| ப்ரதாநம் ஆத்மா| தத்ரேதி ஶரீரபதக்த்வபாவநாயாம்| அஸக்தமிதி யதோக்தக்ரமேண ராகத்வேஷரஹிதம்| ஸர்வஸத்தாநிவத்தாவிதி ஸர்வத்ரோபகாரகே வாऽபகாரகே ச பாவே ஆஸ்தாநிவத்தௌ ஸத்யாம்| நிவர்தத இதி ஸஂஸாரோ நிவர்ததே||௧௮||
Adhikarana ௧௫ (௧௯-௨௦) · Śloka ௨௦
தத்ர ஶ்லோகௌ- ஶரீரஸங்க்யாஂ யோ வேத ஸர்வாவயவஶோ பிஷக்|
ததஜ்ஞாநநிமித்தேந ஸ மோஹேந ந யுஜ்யதே||௧௯||
அமூடோ மோஹமூலைஶ்ச ந தோஷைரபிபூயதே|
நிர்தோஷோ நிஃஸ்பஹஃ ஶாந்தஃ ப்ரஶாம்யத்யபுநர்பவஃ||௨௦||
View original
तत्र श्लोकौ- शरीरसङ्ख्यां यो वेद सर्वावयवशो भिषक्|
तदज्ञाननिमित्तेन स मोहेन न युज्यते||१९||
अमूढो मोहमूलैश्च न दोषैरभिभूयते|
निर्दोषो निःस्पृहः शान्तः प्रशाम्यत्यपुनर्भवः||२०||
Show commentary
இமமேவ கத்யோக்தமர்தஂ ஶ்லோகேநாஹ- ஶரீரேத்யாதி| ததஜ்ஞாநநிமித்தேநேதி ஶரீரைகதாரூபமித்யாஜ்ஞாநஜந்யேந| மோஹேநேதி ‘அஹஂ ஸ்திரஶரீரீ ஏகோ, மமேதமுபகாரகஂ, மமேதமுபகாரகம்’ இத்யாதிரூபேண மோஹேந| மோஹமூலைரிதி மோஹகாரணகைஃ| தோஷைரிதி ராகத்வேஷைஃ; நிர்தோஷத்வேந நிஃஸ்பஹோ பவதி, ராகத்வேஷமூலா ஹீச்சா ததபாவாந்ந பவதி, நிஃஸ்பஹஶ்ச ஸந் ஸர்வக்ரியோபரமாச்சாந்தோ பவதி, ஶாந்தஶ்ச ஸந் ப்ரஶாம்யதி ஸஂஸரணே விஶ்ராம்யதி; ததஶ்ச நாஸ்ய புநர்பவோ ஜந்மரூபோ பவதீதி||௧௯-௨௦||
Adhikarana புஷ்பிகா · Śloka ௭
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶாரீரஸ்தாநே ஶரீரஸங்க்யாஶாரீரஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने शरीरसङ्ख्याशारीरं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
Show commentary
இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ ஶாரீரஸ்தாநே ஶரீரஸங்க்யாஶாரீரஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||