Adhikarana అథ విషోపద్రవప్రతిషేధో నామ సప్తచత్వారింశోఽధ్యాయః, అధ్యాయప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో విషోపద్రవప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो विषोपद्रवप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషాణాం తద్రోగాణాంచ నిర్ణయం కృత్వా విషే య ఉపద్రవాస్తాంస్తచ్చికిత్సాంచ ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana విషోపద్రవాః (౨) · Śloka ౨
జ్వరకాసవమిశ్వాసహిధ్మాతృష్ణాఽతిమూర్చ్ఛనం| విశో భేదోఽతికాఠిన్యమానాహో బస్తిమూర్ద్ధరుక్| శ్వయథుః పూతదంశత్వం రక్తస్రావో విషానిలః| ఇతి షోడశ నిర్దిష్టాః విషార్త్తానాముపద్రవాః| గచ్ఛంత్యుపేక్షితా నాశం యైర్జుష్టా విషరోగిణః||2||
ज्वरकासवमिश्वासहिध्मातृष्णाऽतिमूर्च्छनम्| विशो भेदोऽतिकाठिन्यमानाहो बस्तिमूर्द्धरुक्| श्वयथुः पूतदंशत्वं रक्तस्रावो विषानिलः| इति षोडश निर्दिष्टाः विषार्त्तानामुपद्रवाः| गच्छन्त्युपेक्षिता नाशं यैर्जुष्टा विषरोगिणः||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
జ్వరాదయః షోడశ విషార్త్తానాముపద్రవా నిర్దిష్టాః| ఉపేక్షితా అచికిత్సితాః సంతో విషరోగిణో యైరుపద్రవైర్జుష్టా నాశం గచ్ఛంతి|| 2||
Adhikarana రాజవృక్షాదిక్వాథః జ్వరే (౩) · Śloka ౩
రాజవృక్షఫలోశీరకాశ్మర్యఘనపద్మకాత్| క్వాథః సశర్కరాక్షౌద్రో విషజ్వరహరః పరం||3||
राजवृक्षफलोशीरकाश्मर्यघनपद्मकात्| क्वाथः सशर्कराक्षौद्रो विषज्वरहरः परम्||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
రాజవృక్ష ఇత్యాదినా జ్వరాదీనాం క్రమేణ చికిత్సా రాజవృక్షఫలాదిక్వాథః సుబోధః|| 3||
Adhikarana జ్వరాదౌ యోగాంతరాణి (౪) · Śloka ౪
పీతా తండులతోయేన కటుకా ససితోపలా| విషజ్వరహరాఽజాజీ జీవకర్షభకోత్పలం| కోలమజ్జసితాధాన్యభారంగీ యష్ట్యాహ్వకేసరం| విషజ్వరవమిశ్వాసకాసతృష్ణానిబర్హణం| త్రిఫలారగ్వధవ్యాఘ్రీక్వాథో జ్వరవిబంధజిత్| బాలబిల్వవచాముస్తాకషాయః సపునర్నవః| జ్వరాగ్నిసాదశ్వయథూన్నిహంతి విషసంభవాన్||4||
पीता तण्डुलतोयेन कटुका ससितोपला| विषज्वरहराऽजाजी जीवकर्षभकोत्पलम्| कोलमज्जसिताधान्यभार्ङ्गी यष्ट्याह्वकेसरम्| विषज्वरवमिश्वासकासतृष्णानिबर्हणम्| त्रिफलारग्वधव्याघ्रीक्वाथो ज्वरविबन्धजित्| बालबिल्ववचामुस्ताकषायः सपुनर्नवः| ज्वराग्निसादश्वयथून्निहन्ति विषसम्भवान्||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సశర్కరా కటుకా తండులతోయేన పీతా విషజ్వరహరా భవతి| అజాజ్యాదికేసరాంతం విషజ్వరాదినిబర్హణం| త్రిఫలాదిక్వాథే జ్వరవిబంధజిత్| బాలబిల్వాదికషాయః పునర్నవాయుక్తో విషసంభవాన్ జ్వరాదీన్ నిహంతి|| 4||
Adhikarana వైదేహికాది శ్వాసకాసజ్వరే (౫) · Śloka ౫
వైదేహికారామఠకం కపిత్థరససైంధవం| ససితామాక్షికం లీఢం శ్వాసకాసజ్వరాపహం||5||
वैदेहिकारामठकं कपित्थरससैन्धवम्| ससितामाक्षिकं लीढं श्वासकासज्वरापहम्||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వైదేహికాదికం శ్వాసాద్యపహరం| వైదేహికా పిప్పలీ| రామఠకం హింగు| ఇతి జ్వరే|| 5||
Adhikarana విషకాసచికిత్సా (౬) · Śloka ౬
సద్రాక్షానాగరాం కృష్ణామథవా సవరాఘనాం| లీడ్వాజ్యమధునా కాసాన్ముచ్యతే విషసంభవాత్| సపాఠాంజనమంజిష్ఠాద్వినిశామధుకం తథా| యష్ట్యాహ్వమంభసా పీత్వా||6||
सद्राक्षानागरां कृष्णामथवा सवराघनाम्| लीड्वाज्यमधुना कासान्मुच्यते विषसम्भवात्| सपाठाञ्जनमञ्जिष्ठाद्विनिशामधुकं तथा| यष्ट्याह्वमम्भसा पीत्वा||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కృష్ణాం పిప్పలీం ద్రాక్షానాగరాభ్యాం యుక్తాం మధుసర్పిషా లీఢ్వా విషసంభవాన్ కాసాన్ ముచ్యతే| అథవా సవరాఘనాం కృష్ణాం మధ్వాజ్యేన లీఢ్వా| అథవా పాఠాదియుక్తాం కృష్ణాం| తథా యష్ట్యాహ్వమంభసా పీత్వా విషసంభవాత్ కాసాద్విముచ్యతే| ఇతి కాసే|| 6||
Adhikarana విషవమీచికిత్సా (౭) · Śloka ౭
మరిచైరవచూర్ణితం| విషవమ్యాం పిబేత్క్వాథం బిల్వమూలాద్రజోఽథవా| ధాత్రీపరుషకద్రాక్షామధుకం పయసా ద్రుతం| వేల్లాగ్ర్యాంజనసోశీరయష్ట్యైలాకణకేసరం| లిహ్యాన్మరిచకుంభీం వా ఘృతపుష్పరసద్రుతాం| క్షీరివృక్షాంకురక్షౌద్రసితాస్తృడ్వమథుచ్ఛిదః| జీర్ణశాల్యోదనం క్షౌద్రం క్షీరం చందనసాధితం| శీతాంభోఽనుపిబేద్ భుక్త్వా విషచ్ఛర్దిమపోహతి||7||
ंअरिचैरवचूर्णितम्| विषवम्यां पिबेत्क्वाथं बिल्वमूलाद्रजोऽथवा| धात्रीपरुषकद्राक्षामधुकं पयसा द्रुतम्| वेल्लाग्र्याञ्जनसोशीरयष्ट्यैलाकणकेसरम्| लिह्यान्मरिचकुम्भीं वा घृतपुष्परसद्रुताम्| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्षौद्रसितास्तृड्वमथुच्छिदः| जीर्णशाल्योदनं क्षौद्रं क्षीरं चन्दनसाधितम्| शीताम्भोऽनुपिबेद् भुक्त्वा विषच्छर्दिमपोहति||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బిల్వమూలాత్ క్వాథం మరిచైరవచూర్ణితం విషవమ్యాం పిబేత్| అథవా బిల్వమూలాద్రజశ్చూర్ణం ధాత్ర్యాదికం చ పయసా క్షీరేణ ద్రుతం గృహీతద్రవత్వం పిబేత్| వేల్లాదికం కేసరాంతం ఘృతపుష్పరసద్రుతం లిహ్యాత్| పుష్పరసో మాక్షికం| మరిచకుంభీం వా ఘృతాదిద్రుతాం| కుంభీ ద్రవంతీ| క్షీరివృక్షాంకురాదీని తృషం వమథుం చ ఛిందంతి| జీర్ణశాల్యోదనాదికం భుక్త్వా శీతాంభోఽను పిబేత్ విషజాం ఛర్దిమపోహతి| ఇతి విషజవమ్యాం|| 7||
Adhikarana విషజశ్వాసే చికిత్సా (౮) · Śloka ౮
తైలగోవిడ్రసక్షౌద్రైర్లిహ్యాత్ కృష్ణాప్రియంగుకే| శ్వాసీ క్షౌద్రేణ వా ద్రాక్షాశృంగీమాగధికాసితాః| గుడనాగరవైదేహీవిజయామలకాని వా||8||
तैलगोविड्रसक्षौद्रैर्लिह्यात् कृष्णाप्रियङ्गुके| श्वासी क्षौद्रेण वा द्राक्षाशृङ्गीमागधिकासिताः| गुडनागरवैदेहीविजयामलकानि वा||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషశ్వాసీ పిప్పలీప్రియంగుకే తైలాదిభిర్లిహ్యాత్| అథవా ద్రాక్షాదిసితాంతం క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| అథవా గుడాదికమామలకాంతం క్షౌద్రేణ| ఇతి విషజే శ్వాసే|| 8||
Adhikarana విషజహిధ్మాయాం చికిత్సా (౯) · Śloka ౯
హిధ్మాయాం శంఖకనకకటుకాస్వర్ణగైరికం| వేల్లశుంఠీకణోశీరరజనీద్వితయాని వా| లిహ్యాద్వా వ్యోషమృద్వీకాం బీజపూరరసేన వా| సక్షౌద్రం వాలకరజః క్వాథం వా సగుడం పిబేత్| విశ్వభేషజగాయత్రీహరిద్రామరదారుజం| దంతీంద్రవారుణీద్వీపీకల్కం సౌవీరకేణ వా||9||
हिध्मायां शङ्खकनककटुकास्वर्णगैरिकम्| वेल्लशुण्ठीकणोशीररजनीद्वितयानि वा| लिह्याद्वा व्योषमृद्वीकां बीजपूररसेन वा| सक्षौद्रं वालकरजः क्वाथं वा सगुडं पिबेत्| विश्वभेषजगायत्रीहरिद्रामरदारुजम्| दन्तीन्द्रवारुणीद्वीपीकल्कं सौवीरकेण वा||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
హిధ్మాయాం శంఖాదికం స్వర్ణగైరికాంతం క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| అథవా వేల్లాదికం రజనీద్వయాంతం| తథా వ్యోషం మృద్వీకాం చ క్షౌద్రేణ బీజపూరరసేన వా లిహ్యాత్| సక్షౌద్రం చ వాలకస్య రజశ్చూర్ణం లిహ్యాత్| అథవా విశ్వభేషజాదికం క్వాథం సగుడం పిబేత్| అథవా దంత్యాదీనాం కల్కం సౌవీరకేణ కాంజికేన పిబేత్| ఇతి హిధ్మాయాం|| 9||
Adhikarana విషజతృణ్మూర్చ్ఛయోః చికిత్సా (౧౦) · Śloka ౧౦
తృణ్మూర్చ్ఛయోరాశిరసో లేపసేకా హిమా హితాః| అంభోజనాలకుసుమచందనోశీరమౌక్తికైః| వైహాయససితాతోయక్షీరాజ్యేక్షురసాప్లుతైః| వీజనం తాలవృంతేన శీతే సికతిలే స్థితిః| కమలోత్పలకింజల్కపటలావృతవారిషు| విషతృడ్దాహమూర్చ్ఛాఘ్నం సరసీష్వవగాహనం||10||
तृण्मूर्च्छयोराशिरसो लेपसेका हिमा हिताः| अम्भोजनालकुसुमचन्दनोशीरमौक्तिकैः| वैहायससितातोयक्षीराज्येक्षुरसाप्लुतैः| वीजनं तालवृन्तेन शीते सिकतिले स्थितिः| कमलोत्पलकिञ्जल्कपटलावृतवारिषु| विषतृड्दाहमूर्च्छाघ्नं सरसीष्ववगाहनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తృషి మూర్చ్ఛాయాం చాశిరసః సర్వాంగే హిమా లేపసేకా హితాః| కైరిత్యాహ-అంభోజనాలాదిభిర్వైహాయససితాతోయాదిప్లుతైః| వైహాయసమాంతరిక్షం తోయం సితాతోయం చ| తాలవృంతేనోత్క్షేపకేణ వీజనం హితం| శీతే సికతావతి చ దేశే స్థితిః| కమలాదిపటలేన తత్సమూహేనావృతం వారి యాసు తాసు సరసీసు మహత్సు సరస్వవగాహనం విషతృడాదిఘ్నం| ఇతి తృణ్మూర్చ్ఛయోః|| 10||
Adhikarana తృష్ణాయాం విశేషేణ చికిత్సా (౧౧) · Śloka ౧౧
విషవేగసముత్థాయాం తృష్ణాయాం లాజతర్పణం| శర్కరాదాడిమక్షౌద్రసలిలాప్లావితం పిబేత్| వటవేతసజంబ్వామ్రసేవ్యతోయం చ శీతలం||11||
विषवेगसमुत्थायां तृष्णायां लाजतर्पणम्| शर्करादाडिमक्षौद्रसलिलाप्लावितं पिबेत्| वटवेतसजम्ब्वाम्रसेव्यतोयं च शीतलम्||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తృష్ణాయాం విశేషమాహ-విష వేగేత్యాది|సుబోధం| వటాదిభిః సిద్ధం చ శీతలం పిబేత్|| 11||
Adhikarana విషజాతిసారే చికిత్సా (౧౨) · Śloka ౧౨
భూనింబముస్తకటుకాత్రాయంతీంద్రయవాన్ సమాన్| ద్వౌ భాగౌ చిత్రకాదష్టౌ కుటజాద్వారిణా పిబేత్| విషాతిసారోదావర్తకాసశ్వాసజ్వరాపహం| లోధ్రమోచరసాంబష్ఠాధాతకీస్తండులాంబునా| సమాక్షికా పిబేత్తద్వన్నాగరాతివిషాభయాః| సధాతకీః సకుటజాః సాంజనాః శ్లక్ష్ణచూర్ణితాః| పాఠానాగరచూర్ణం వా దధ్నా యుక్తం సమాక్షికం||12||
भूनिम्बमुस्तकटुकात्रायन्तीन्द्रयवान् समान्| द्वौ भागौ चित्रकादष्टौ कुटजाद्वारिणा पिबेत्| विषातिसारोदावर्तकासश्वासज्वरापहम्| लोध्रमोचरसाम्बष्ठाधातकीस्तण्डुलाम्बुना| समाक्षिका पिबेत्तद्वन्नागरातिविषाभयाः| सधातकीः सकुटजाः साञ्जनाः श्लक्ष्णचूर्णिताः| पाठानागरचूर्णं वा दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అతిసారస్య చికిత్సామాహ-భూనింబేత్యాది| భూనింబాదీని పంచ సమాని చిత్రకస్య ద్వౌ భాగావయవద్రవ్యాపేక్షయా| తథైవ కుటజాదష్టౌ భాగాః| ఏతద్వారిణా పిబేద్విషహేత్వతీసారాద్యపహం| లోధ్రాదికం సమాక్షికం తండులాంబునా పిబేత్| నాగరాద్యంజనాంతం తద్వదితి సమాక్షికం తండులాంబునా పిబేత్| అథవా పాఠాదిచూర్ణం సమాక్షికం దధ్నా యుక్తం పిబేత్| ఇతి విషజాతిసారే|| 12||
Adhikarana బస్తిరుగాదిషు చికిత్సా (౧౩) · Śloka ౧౩
బస్తిరుగ్వర్తనాహేషు ఫలవర్తిం ప్రయోజయేత్| సారగ్వధాం సత్రివృతాం సోపకుల్యాం హరీతకీం| పిబేద్ ఘృతేన సక్షౌద్రాం బస్తిశూలాదినాశినీం| గృహధూమనతశ్యామానీలినీతండులీయకైః| సిద్ధం వాజ్యం తథాఽసిద్ధం వరాక్వాథత్రివృద్యుతం||13||
बस्तिरुग्वर्तनाहेषु फलवर्तिं प्रयोजयेत्| सारग्वधां सत्रिवृतां सोपकुल्यां हरीतकीम्| पिबेद् घृतेन सक्षौद्रां बस्तिशूलादिनाशिनीम्| गृहधूमनतश्यामानीलिनीतण्डुलीयकैः| सिद्धं वाज्यं तथाऽसिद्धं वराक्वाथत्रिवृद्युतम्||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బస్తిరుగాదిషు ఉదావర్తచికిత్సితోక్తాం ఫలవర్తిం ప్రయోజయేత్| వర్త ఉదావర్తః (విశోఽతికాఠిన్యం) నాహ ఆనాహః| ఆరగ్వధాదిత్రయేణ పృథగ్యుక్తాం హరీతకీం సక్షౌద్రాం ఘృతేన పిబేద్ బస్తిశూలాదినాశినీం| గృహధూమాదిభిః సిద్ధమాజ్యం పిబేత్| అసిద్ధమేవ వా ఘృతం త్రిఫలాక్వాథేన త్రివృతా చ సంయుక్తం పిబేత్| ఇతి బస్తిరుగాదిషు|| 13||
Adhikarana మూర్ద్ధరుజి చికిత్సా (౧౪) · Śloka ౧౪
కాకోలీక్షీరివృద్వాత్వగ్ద్రాక్షాయష్ట్యాహ్వశర్కరాః| నస్యం విషశిరోరుగ్ఘ్నం సంయోజ్యం శీతవారిణా||14||
काकोलीक्षीरिवृद्वात्वग्द्राक्षायष्ट्याह्वशर्कराः| नस्यं विषशिरोरुग्घ्नं संयोज्यं शीतवारिणा||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కాకోల్యాదినస్యం విషశిరోరుగ్ఘ్నం| సుబోధం| ఇతి మూర్ద్ధరుజి||
Adhikarana విషజశ్వయథౌ చికిత్సా (౧౫) · Śloka ౧౫
శ్వయథౌ శుద్ధకోష్ఠస్య పయఃపానే హితం శృతం| విశ్వభేషజవైదేహీకటుకాదేవదారుభిః| సురసామూలకల్కైర్వా ఛాగం వా పిప్పలీశృతం| త్రిఫలాయాః కషాయేణ త్రివృతా భావితా త్ర్యహం| ఆలోడ్య సర్పిషా పీతా విషశ్వయథునాశినీ| మధువేల్లవరావ్యోషసురాహ్వోశీరపద్మకైః| విషశ్వయథుజిల్లేపస్తథా స్వాదుకషాయకైః| శిరీషపుష్పాఽహిశిరోనతకుష్ఠైర్ఘృతాన్వితః| ధూపోఽగదః శ్వయథుజిత్సమస్తవిషనాశనః||15||
श्वयथौ शुद्धकोष्ठस्य पयःपाने हितं शृतम्| विश्वभेषजवैदेहीकटुकादेवदारुभिः| सुरसामूलकल्कैर्वा छागं वा पिप्पलीशृतम्| त्रिफलायाः कषायेण त्रिवृता भाविता त्र्यहम्| आलोड्य सर्पिषा पीता विषश्वयथुनाशिनी| मधुवेल्लवराव्योषसुराह्वोशीरपद्मकैः| विषश्वयथुजिल्लेपस्तथा स्वादुकषायकैः| शिरीषपुष्पाऽहिशिरोनतकुष्ठैर्घृतान्वितः| धूपोऽगदः श्वयथुजित्समस्तविषनाशनः||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషజే శ్వయథౌ వమనవిరేచనాభ్యాం శుద్ధకోష్ఠస్య విశ్వభేషజాదిభిః శృతం పయః క్షీరం పానే హితం| అథవా సురసామూలకల్కైః శృతం పయః పానే హితం| అథవా పిప్పలీశృతం ఛాగం పయః| త్రిఫలాక్వాథేన త్ర్యహం భావితా యా త్రివృతా సా ఘృతేనాలోడ్య పీతా శ్వయథునాశినీ| మధ్వాదిభిః పద్మకాంతైర్లేపో విషశ్వయథుజిత్| తథా మధురైః కషాయైశ్చ ద్రవ్యైః| శిరీషపుష్పాదిభిర్ఘృతాన్వితో ధూపః శ్వయథుజిదగదః సర్వవిషాణాం నాశనః| అహిశిరః సర్పోత్తమాంగం| ఇతి శ్వయథౌ|| 15||
Adhikarana పూతిదంశే చికిత్సా (౧౬) · Śloka ౧౬
అల్పేనాప్యపచారేణ దంశః పూతిత్వమశ్నుతే| ప్రాయో న సహతే తీక్ష్ణముష్ణం వా భేషజం విషం| మధురస్నిగ్ధశీతాని యుంజ్యాత్తస్మాద్విషవ్రణే| సేకాలేపాంశ్చ సక్షీరైః కషాయైః క్షీరివృక్షజైః| న్యగ్రోధశృంగమధుకతిలసర్షపసైంధవం| సాభయా నింబపత్రాజ్యం దంశపూతిత్వనాశనం| కర్ణికాపాతనం శ్రేష్ఠం విషవ్రణవినాశనం||16||
अल्पेनाप्यपचारेण दंशः पूतित्वमश्नुते| प्रायो न सहते तीक्ष्णमुष्णं वा भेषजं विषम्| मधुरस्निग्धशीतानि युञ्ज्यात्तस्माद्विषव्रणे| सेकालेपांश्च सक्षीरैः कषायैः क्षीरिवृक्षजैः| न्यग्रोधशृङ्गमधुकतिलसर्षपसैन्धवम्| साभया निम्बपत्राज्यं दंशपूतित्वनाशनम्| कर्णिकापातनं श्रेष्ठं विषव्रणविनाशनम्||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషవ్రణే మధురాదిప్రయోగాయ అల్పేనేత్యాదిహేతుః| క్షీరివృక్షాణాం కషాయైర్ద్రవైః క్షీరసంయుక్తైః సేకానాలేపాంశ్చ యుంజ్యాత్| న్యగ్రోధశృంగాదికం దంశపూతిత్వనాశనాదిగుణత్రయయుక్తం| ఇతి పూతిదంశత్వే|| 16||
Adhikarana రక్తస్రావే చికిత్సా (౧౭) · Śloka ౧౭
రక్తే స్రవత్యతిభృశం ఘృతం సమరిచం పిబేత్| తండులీయకమూలేన సితయా వా సమన్వితం| దంశం ప్రలేపయేచ్చాస్య దార్వ్యాసు శ్లక్ష్ణపిష్టయా| సితోపలాక్షౌద్రకృతచ్ఛాగదుగ్ధాని నావనం| శమీకల్కం పిబేచ్ఛ్లక్ష్ణమంగం లింపేద్విశాలయా| నావనే హేమశుక్లా చ తతః శామ్యతి శోణితం||17||
रक्ते स्रवत्यतिभृशं घृतं समरिचं पिबेत्| तण्डुलीयकमूलेन सितया वा समन्वितम्| दंशं प्रलेपयेच्चास्य दार्व्यासु श्लक्ष्णपिष्टया| सितोपलाक्षौद्रकृतच्छागदुग्धानि नावनम्| शमीकल्कं पिबेच्छ्लक्ष्णमङ्गं लिम्पेद्विशालया| नावने हेमशुक्ला च ततः शाम्यति शोणितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వ్రణాచ్చాతిభృశం రక్తే స్రవతి సమరిచం ఘృతం పిబేత్| అథవా ఘృతం తండులీయకస్య మూలేన సమన్వితం పిబేత్| శర్కరయా వా| అస్య చాస్రస్రుతౌ సుశ్లక్ష్ణపిష్టయా దార్వ్యా దంశవ్రణం లింపేత్| సితోపలేత్యాది సుబోధం| విశాలా గవాక్షీ| శుక్లా క్షీరవిదారీ| క్షీరకకోలీ వా| ఇతి రక్తస్రావే|| 17||
Adhikarana విషానిలే చికిత్సా (౧౮) · Śloka ౧౮
కృశస్యాతిస్రుతే రక్తే రూక్షైరత్యర్థసేవితైః| విషస్య చ స్వభావేన మాతరిశ్వా ప్రకుప్యతి| ఉన్మాదాక్షేపకమనోభ్రంశాపస్మృతయస్తతః| తత్రేష్టం స్నేహనం బస్తినస్యప్రధమనాంజనం| నాగదంత్యభయాకుష్ఠపిప్పలీవృషకట్ఫలం| భల్లాతకాస్థిత్రికటుకాబిల్వప్రతివిషాగ్నికాః| సక్షీరం తైర్ఘృతం సిద్ధం విషవాతవికారజిత్| పిబేదేరండతైలం వా ఛాగమాంసరసాన్వితం| ఐకధ్యం ఘృతతైలం వా మేధ్యమాసరసాశనణః| కార్పాసమూలం మరిచం హరిద్రే నలదం నలం| పిప్పలీం స్వర్జికాం కుష్ఠం జలేనాలోడ్య పాయయేత్| ఉన్మత్తం విషవాతేన తథాఽపస్మారిణం నరం| వచాహంసపదీవ్యోషదధిత్థం హస్తిపిప్పలీం| దేవదారుబలాబిల్వకృమిజిత్కుష్ఠటుంటుకం| లోధ్రాఖుకర్ణ్యతివిషాః క్షీరం సర్పిశ్చ పాయయేత్| నిహంతి పానాభ్యంగాభ్యాం ఘృతం సర్వవిషాణి తత్||18||
कृशस्यातिस्रुते रक्ते रूक्षैरत्यर्थसेवितैः| विषस्य च स्वभावेन मातरिश्वा प्रकुप्यति| उन्मादाक्षेपकमनोभ्रंशापस्मृतयस्ततः| तत्रेष्टं स्नेहनं बस्तिनस्यप्रधमनाञ्जनम्| नागदन्त्यभयाकुष्ठपिप्पलीवृषकट्फलम्| भल्लातकास्थित्रिकटुकाबिल्वप्रतिविषाग्निकाः| सक्षीरं तैर्घृतं सिद्धं विषवातविकारजित्| पिबेदेरण्डतैलं वा छागमांसरसान्वितम्| ऐकध्यं घृततैलं वा मेध्यमासरसाशनणः| कार्पासमूलं मरिचं हरिद्रे नलदं नलम्| पिप्पलीं स्वर्जिकां कुष्ठं जलेनालोड्य पाययेत्| उन्मत्तं विषवातेन तथाऽपस्मारिणं नरम्| वचाहंसपदीव्योषदधित्थं हस्तिपिप्पलीम्| देवदारुबलाबिल्वकृमिजित्कुष्ठटुण्टुकम्| लोध्राखुकर्ण्यतिविषाः क्षीरं सर्पिश्च पाययेत्| निहन्ति पानाभ्यङ्गाभ्यां घृतं सर्वविषाणि तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కృశస్య రక్తేఽతిస్రుతే రూక్షసేవనాద్విషస్వభావాచ్చ వాయుః ప్రకుప్యతి| తతో హేతోరున్మాదాదయో భవంతి| తత్ర స్నేహనం బస్త్యాదికమిష్టం| నాగదంత్యాదిభిః సక్షీరం సిద్ధం ఘృతం విషహేతూన్ వాతవికారానున్మాదాదీన్ జయతి| ఛాగమాంసరసేనాన్వితమేరండతైలం వా అథవా మేధ్యమాంసరసాశనః సన్నైకధ్యం ఘృతతైలం వా పిబేత్| కార్పాసమూలాదికం సుబోధం| విషవాతేనేతి విషహేతునా వాతేన ఉన్మత్తమున్మాదయుక్తం| వచాదిభిః సర్పిర్విపాచయేత్| తత్పానేనాభ్యంగేన చ సర్వవిషాణి నిహంతి| హంసపదీ మధుస్రవా| దధిత్థం కపిత్థం| టుంటుకః స్యోనాకః| ఆఖుకర్ణీ ద్రవంతీ| ఇతి విషానిలే|| 18||
Adhikarana శేషరోగేషు చికిత్సా (౧౯) · Śloka ౧౯
ప్రతికుర్యాద్యథాస్వం చ రోగేష్వేనం పరేషు చ| దోషానుబంధమాలోచ్య విషతంత్రావిరోధతః||19||
प्रतिकुर्याद्यथास्वं च रोगेष्वेनं परेषु च| दोषानुबन्धमालोच्य विषतन्त्राविरोधतः||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏవం పరేషు చానుక్తేష్వపి విషహేతుషు రోగేషు యథాస్వమాత్మీయచికిత్సయా ప్రతికుర్యాత్| కథమిత్యాహ-దోషాణాం వాతాదీనామనుబంధమాలోచ్య యథా చ విషతంత్రే తీక్ష్ణాదిరూపేణ విరోధో న భవతి||19||
Adhikarana విషశేషే చికిత్సా (౨౦) · Śloka ౨౦
దృశ్యశబ్దాగదైరస్య విషశేషం నివర్తయేత్| అల్పమప్యవశిష్టం హి వ్యాధయే మరణాయ వా||20||
दृश्यशब्दागदैरस्य विषशेषं निवर्तयेत्| अल्पमप्यवशिष्टं हि व्याधये मरणाय वा||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అస్య చాతురస్య దృశ్యశబ్దాగదైర్విషశేషం శమయేత్| దృశ్యాగదా యే దర్శనమాత్రేణ విషఘ్నాః| శబ్దాగదా యే శబ్దేన| అల్పమిత్యాది నిశ్శేషనివర్తనత్వే హేతుః|| 20||
Adhikarana క్షారాగదః (౨౧) · Śloka ౨౧
ధవాశ్వకర్ణతినిశకరఘాటకపీతనాన్| పలాశామ్రాతకకుభపారిభద్రకతిల్వకాన్| కపిత్థకుటజాంకోలప్రగ్రహామలకీభుజాన్| శమీశ్లేష్మాతకానంతగోజీయమలకంటకాన్| గోపఘోంటాహిమారౌ చ భస్మీకృత్యాంభసా గవాం| క్షారకల్పేన విస్రావ్య పచేత్క్షిప్త్వాఽవచూర్ణితాన్| పిప్పలీద్వయకోశామ్రసప్తపర్ణైలవాలుకాన్| వరాంగచోచమంజిష్ఠాకుష్ఠవంజులటుంటుకాన్| విడంగాతివిషానంతాసర్షపాతండులీయకాన్| సురాహ్వసరలప్లక్షగృహధూమకరంజకాన్| నాగదంతీ సుతశ్రేణీ నిచులం వరుణం వచాం| వర్ద్ధమానమయో బిల్వం క్షారవత్పాకమాగతం| తల్లోహకుంభే నిహితం కార్యం సన్నిహితం సదా| తేన దుందుభిమాలింపేత్ పతాకాస్తరణాని చ| దర్శనశ్రవణస్పర్శైర్నిర్విషం తాని కుర్వతే| పానాత్క్షారాగదశ్చైష విషం స్థావరజంగమం| శూలగుల్మోదరాజీర్ణశ్వాసకాసాశ్మశర్కరాః| శోఫార్శోగ్రహణీదోషానరుచిం చ నియచ్ఛతి| అపి తక్షకతుల్యానాం సర్పాణాం దర్పనాశనః||21||
धवाश्वकर्णतिनिशकरघाटकपीतनान्| पलाशाम्रातककुभपारिभद्रकतिल्वकान्| कपित्थकुटजाङ्कोलप्रग्रहामलकीभुजान्| शमीश्लेष्मातकानन्तगोजीयमलकण्टकान्| गोपघोण्टाहिमारौ च भस्मीकृत्याम्भसा गवाम्| क्षारकल्पेन विस्राव्य पचेत्क्षिप्त्वाऽवचूर्णितान्| पिप्पलीद्वयकोशाम्रसप्तपर्णैलवालुकान्| वराङ्गचोचमञ्जिष्ठाकुष्ठवञ्जुलटुण्टुकान्| विडङ्गातिविषानन्तासर्षपातण्डुलीयकान्| सुराह्वसरलप्लक्षगृहधूमकरञ्जकान्| नागदन्ती सुतश्रेणी निचुलं वरुणं वचाम्| वर्द्धमानमयो बिल्वं क्षारवत्पाकमागतम्| तल्लोहकुम्भे निहितं कार्यं सन्निहितं सदा| तेन दुन्दुभिमालिम्पेत् पताकास्तरणानि च| दर्शनश्रवणस्पर्शैर्निर्विषं तानि कुर्वते| पानात्क्षारागदश्चैष विषं स्थावरजङ्गमम्| शूलगुल्मोदराजीर्णश्वासकासाश्मशर्कराः| शोफार्शोग्रहणीदोषानरुचिं च नियच्छति| अपि तक्षकतुल्यानां सर्पाणां दर्पनाशनः||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ధవాదికమహిమారాంతం దగ్ధ్వా భస్మ కార్యం| తత్ గోమూత్రేణ క్షారకల్పేన సూత్రోక్తవిధానేన పరిస్రావ్యాచ్ఛం పచేత్| పచ్యమానే పిప్పల్యాదికం చూర్ణితం క్షిపేత్| తతః క్షారలవణైః పక్వం పాకమాగతం లోహకుంభే నిహితం కుర్యాత్| తేనాఽఽలిప్తాని దుందుభ్యాదీని శబ్దాదిభిర్నిర్విషం కుర్వతే| దుందుభయః కాహలాః, పతాకా వైజయంత్యః, కరఘాటో మదనః, కపీతనః ప్లక్షసంజ్ఞః, ఆమ్రాతకం కపిచూడం, పారిభద్రకో నింబః, తిల్వకో లోధ్రః, కుటజో వత్సకః, అంకోలం తత్సంజ్ఞం, ప్రగ్రహో నక్తమాలః, భుజో భూర్జః, అశ్మంతకో మాలుకాపర్ణః, గోజీ గోజిహ్వా, యమలకంటకో యుగ్మకంటకః, చిరిబిల్వః, కరఞ్హ్జః, కట్వంగః స్యోనాకః, గోపఘోంటా ఘోంటా, అహిమారః అరిమేదః;-ఏతాని సర్వాణి సమూలశాఖాదీని, కుశామ్రం క్షుద్రామం, వరాంగం త్వక్, చోచం నాలికేరం, వంజులో జలవేతసః, టుంటుకః స్యోనాకః, అనంతా యవాసకః, సురాహ్వం దేవదారు, కరంజకో నక్తమాలః, సుతశ్రేణీ ద్రవంతీ, నిచులం వేతసం, వర్ద్ధమాన ఏరండః, ఏష చ నామ్నా క్షారాగదః పానాత్ స్థావరం జంగమం చ విషం గుల్మాదీంశ్చ నియచ్ఛతి నాశయతి| ఏష తక్షకతుల్యానామపి సర్పాణాం దర్పం నాశయతి|| 21||
Adhikarana సుగంధాఖ్యోఽగదః (౨౨) · Śloka ౨౨
శ్రీవేష్టకమనోహ్వాలం ససర్జరసవాలకం| కర్షాంశం నాగపుష్పస్య ప్రకుంచం త్రుటి వింశకం| హరేణవః చతుఃషష్టిః కుటన్నటచతుష్టయం| శతాహ్వాం షోడశైతాని పుష్యే సంభృత్య పేషయేత్| ఆశ్లేషాసు గవాం మధ్యే శస్త్రమంత్రాభిరక్షితం| కుమార్యా స్నాతయా తత్ర మంత్రోఽయం విష్ణునిర్మితః| మాతా మే విజయా నామ జయో నామ పితా మమ| అజయ్యస్య చ పుత్రోఽసౌ జయే చ విజయామి చ| సుగంధాఖ్యోఽయమగదో నిత్యం దేహవిలేపనాత్| అభంగకరణో యుద్ధే వివాదే చ జయావహః| అనేన లేపితాశ్ఛత్రదుందుభిధ్వజతోరణాః| దృష్టస్పృష్టశ్రుతా ఘ్నంతి విషం స్థావరజంగమం| భూతబాలగ్రహోన్మాదాన్ గేహస్థోఽపి నివారయేత్||22||
श्रीवेष्टकमनोह्वालं ससर्जरसवालकम्| कर्षांशं नागपुष्पस्य प्रकुञ्चं त्रुटि विंशकम्| हरेणवः चतुःषष्टिः कुटन्नटचतुष्टयम्| शताह्वां षोडशैतानि पुष्ये सम्भृत्य पेषयेत्| आश्लेषासु गवां मध्ये शस्त्रमन्त्राभिरक्षितम्| कुमार्या स्नातया तत्र मन्त्रोऽयं विष्णुनिर्मितः| माता मे विजया नाम जयो नाम पिता मम| अजय्यस्य च पुत्रोऽसौ जये च विजयामि च| सुगन्धाख्योऽयमगदो नित्यं देहविलेपनात्| अभङ्गकरणो युद्धे विवादे च जयावहः| अनेन लेपिताश्छत्रदुन्दुभिध्वजतोरणाः| दृष्टस्पृष्टश्रुता घ्नन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| भूतबालग्रहोन्मादान् गेहस्थोऽपि निवारयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శ్రీవేష్టకాదీని పంచ ప్రత్యేకం కర్షాంశాని| నాగపుష్పస్య ప్రకుంచం పలం| త్రుటిర్వింశకం సూక్ష్మైలాపలాని వింశతిః| హరేణుపలాని చతుఃషష్టిః| కుటన్నటపలాని చత్వారి| శతపుష్పాపలాని షోడశ| ఇత్యేతత్ పుష్యే సంభృత్యాశ్లేషాసు పేషయేత్| గవాం మధ్యే శస్త్రైర్మంత్రైశ్చాభిరక్షితం కృత్వా పేషయేత్| స్నాతయా చ కుమార్యా కన్యకయా| తత్ర చ పేషణే మాతా మేత్యాది విష్ణునిర్మితో మంత్రః| అయమగదో నామ్నా సుగంధః| ఏతేనాగదేన నిత్యం లిప్తాంగో యుద్ధాన్న భజ్యతే అవాఙముఖో న భవతి| వివాదే చ జయం ప్రాప్నోతి| అమునాగదేన ఛత్రాదయో లేపితా దర్శనాదిభిః స్థావరజంగమం విషం ఘ్నంతి| గేహస్థోఽప్యమగదో భూతాదీన్ నివారయేత్| 'జయో నామ పితామహః' ఇతి చ పాఠః|| 22||
Adhikarana మహాసుగంధోఽగదః (౨౩) · Śloka ౨౩
ప్రపౌండరీకసరలదేవదారుకుటన్నటం| జటాశతాహ్వాతివిషాతిలపర్ణీ సుగంధికా| నీలీయవపులాభారంగీమధుయష్ట్యైలవాలుకం| తోయతోయదకాలీయతగరధ్యామకత్వచః| నఖపద్మకపున్నాగపత్రకాలానుసారికాః| తాలీసపత్రం మరిచం జోంగకం చందనద్వయం| ద్వ్యేలా ద్విసేవ్యా ద్విశ్వేతా ద్వినిశా నలదద్వయం| లాక్షాశీతశివవ్యోషఫలినీధాన్యగైరికం| శైలేయకశిలాపుష్పగ్రంథిలాచోరకాభయాః| అర్కస్థైణేయపృథ్వీకాకటుకాచంద్రరాజయః| కలింగకః సర్జరసః కుష్ఠం లవణపంచకం| శ్రీపర్ణికాశ్మరీశేలుశింశపాసిందువారజాః| చంపకాశోకసురససుమనాస్తిల్వకోద్భవాః| పాటల్యాస్తృణశూల్యాశ్చ ప్రసవాః కుముదోత్పలం| తినిశార్జునశమ్యాకధవపుష్పం సపంకజం| పంచాశీతేరిదం చూర్ణం సమూత్రఘృతమాక్షికం| నిధాపయేత్ గవాం శృంగే మనుష్యే పునరాహరేత్| భగ్నస్కంధం వివృతాక్షం మృత్యోర్దంష్ట్రాంతరం గతం| మహాసుగంధో నామ్నాఽయమతివీర్యోఽతితేజసా| వారయత్యతిదుర్వారం విషాగ్నిం వాసుకేరపి| నృపోఽనేనానులిప్తాంగో భవేత్ సర్వజనప్రియః| తేజస్వితాం చ లభతే రాజకస్యాపి మధ్యగః||23||
प्रपौण्डरीकसरलदेवदारुकुटन्नटम्| जटाशताह्वातिविषातिलपर्णी सुगन्धिका| नीलीयवपुलाभार्ङ्गीमधुयष्ट्यैलवालुकम्| तोयतोयदकालीयतगरध्यामकत्वचः| नखपद्मकपुन्नागपत्रकालानुसारिकाः| तालीसपत्रं मरिचं जोङ्गकं चन्दनद्वयम्| द्व्येला द्विसेव्या द्विश्वेता द्विनिशा नलदद्वयम्| लाक्षाशीतशिवव्योषफलिनीधान्यगैरिकम्| शैलेयकशिलापुष्पग्रन्थिलाचोरकाभयाः| अर्कस्थैणेयपृथ्वीकाकटुकाचन्द्रराजयः| कलिङ्गकः सर्जरसः कुष्ठं लवणपञ्चकम्| श्रीपर्णिकाश्मरीशेलुशिंशपासिन्दुवारजाः| चम्पकाशोकसुरससुमनास्तिल्वकोद्भवाः| पाटल्यास्तृणशूल्याश्च प्रसवाः कुमुदोत्पलम्| तिनिशार्जुनशम्याकधवपुष्पं सपङ्कजम्| पञ्चाशीतेरिदं चूर्णं समूत्रघृतमाक्षिकम्| निधापयेत् गवां शृङ्गे मनुष्ये पुनराहरेत्| भग्नस्कन्धं विवृताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम्| महासुगन्धो नाम्नाऽयमतिवीर्योऽतितेजसा| वारयत्यतिदुर्वारं विषाग्निं वासुकेरपि| नृपोऽनेनानुलिप्ताङ्गो भवेत् सर्वजनप्रियः| तेजस्वितां च लभते राजकस्यापि मध्यगः||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ప్రపౌండరీకాదీనామౌషధానాం పంచాశీతేశ్చూర్ణం మూత్రాదియుక్తం గవాం శృంగే నిధాపయేత్| విషేణ భగ్నస్కంధత్వాదియుక్తం మనుష్యం పునరాహరేత్| అయం చ నామ్నా మహాసుగంధః| అతివీర్యేత్యాదినాస్య ప్రభావకీర్తనం| సుబోధం| కుటన్నటం పరిపేలవం, జటా మాంసీ, తిలపర్ణీ బదరకః, సుగంధికా గంధనాకులీ, యవఫలో వంశః కుటజశ్చ, తోయం వాలకం, తోయదో ముస్తః, కాలీయకం రక్తచందనం, పత్రం గంధపత్రం, జోంగకమగరు, చందనద్వయం పీతం సితం చ| ఏలాద్వయం సూక్ష్మైలా పత్రైలా చ| సేవ్యద్వయముశీరం లామజ్జకం చ| శ్వేతాద్వయం వచా గిరికర్ణికా చ| నలద్వయం మాంసీ గంధమాంసీ చ| శీతశివో మిశ్రేయకః, శైలేయకం శిలాపుష్పం, గ్రంథిలం గ్రంథిపర్ణం, స్థౌణేయకం శుకబర్హాఖ్యం, పృథ్వీకా హింగుపత్రీ, చంద్రరాజీ సోమరాజీ, కాశ్మరీ కాశ్మర్యః, శేలుః శ్లేష్మాతకః, ప్రసవశబ్దస్య శ్రీపర్ణ్యాదిభిః సంబంధః| పుష్పశబ్దస్య తినిశాదిభిః| రాజ్ఞాం సమూహో రాజకం||23||
Adhikarana శీతోష్ణవిషయే సామాన్యనియమః (౨౪) · Śloka ౨౪
శీతమేవ చ కుర్వీత విధానం విషరోగిణాం| ముక్త్వా కీటవిషం తద్ధి శీతేనాభిప్రవర్ద్ధతే||24||
शीतमेव च कुर्वीत विधानं विषरोगिणाम्| मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्द्धते||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏకం కీటవిషం ముక్త్వా వర్జయిత్వా సర్వేషు విషేషు విషరోగిణాం సర్వమంతర్బహిః ప్రయోజ్యం సాధనౌషధం శీతమేవ కుర్యాత్| హి యస్మాత్తత్ కీటవిషం శీతేనాతివర్ద్ధతే|| 24||
Adhikarana విషే పథ్యం (౨౫) · Śloka ౨౫
శాలయః షష్టికా జీర్ణాః కోరదూషాః ప్రియంగవః| ముద్గో హరేణుస్తువరీ పటోలం వేత్రపల్లవాః| తండులీయకజీవంతీ వార్తాకం సునిషణ్ణకః| జాంగలం దాడిమం ధాత్రీ కపిత్థం సైంధవం సితా| అవిదాహి యదన్యచ్చ విజ్ఞాయాన్నస్వరూపతః| తత్తద్దద్యాద్విషార్త్తేభ్యః కార్యా వ్యంజనసంస్కృతిః| కషాయైర్విషహంతృణాం ఘృతైః కల్యాణకాదిభిః| దివ్యసారసకూపోత్థమన్యద్వా శృతశీతలం| మధ్వామలకయుక్తం వా విషార్త్తః సలిలం పిబేత్| నదీతటాకజం త్యాజ్యం విశేషేణ ఘనాగమే| శుక్లవస్త్రోదరాయాతైః సుకృతాః సక్తవో యవైః| తక్రేణ సఘృతాః పీతాః పరమం విషనాశనాః||25||
शालयः षष्टिका जीर्णाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः| मुद्गो हरेणुस्तुवरी पटोलं वेत्रपल्लवाः| तण्डुलीयकजीवन्ती वार्ताकं सुनिषण्णकः| जाङ्गलं दाडिमं धात्री कपित्थं सैन्धवं सिता| अविदाहि यदन्यच्च विज्ञायान्नस्वरूपतः| तत्तद्दद्याद्विषार्त्तेभ्यः कार्या व्यञ्जनसंस्कृतिः| कषायैर्विषहन्तृणां घृतैः कल्याणकादिभिः| दिव्यसारसकूपोत्थमन्यद्वा शृतशीतलम्| मध्वामलकयुक्तं वा विषार्त्तः सलिलं पिबेत्| नदीतटाकजं त्याज्यं विशेषेण घनागमे| शुक्लवस्त्रोदरायातैः सुकृताः सक्तवो यवैः| तक्रेण सघृताः पीताः परमं विषनाशनाः||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విషార్త్తేభ్యః శాల్యాదికం దద్యాత్| అన్యచ్చావిదాహి యద్యత్తత్తదన్నస్వరూపాధ్యాయాద్విజ్ఞాయ దద్యాత్| తత్ర వ్యంజనానాం సంస్కృతిర్విషహరాణామౌషధానాం కషాయైః కార్యా| తథా ఘృతైశ్చ కల్యాణకాదిభిః| ఆదిగ్రహణేన తత్స్వరూపాణామాన్యేషాం గ్రహణం| వర్షార్త్తశ్చ తృషితో దివ్యాదికం సలిలం పిబేత్| తేన చ నదీతటాకజం సలిలం త్యాజ్యం| ఘనాగమే వర్షాసు విశేషేణ త్యాజ్యం| శుక్లవస్త్రాయాః శ్వేతకంబలాయా ఉదరాయాతైర్యవైః సుకృతాః సక్తవః సఘృతాస్తక్రేణ పీతాః పరం విషనాశనాః|| 25||
Adhikarana విషే అపథ్యం (౨౬) · Śloka ౨౬
తిలమద్యకులత్థక్షుత్క్రుద్భయాయాసమైథునం| వర్జయేద్విషముక్తోఽపి దివాస్వప్నం విశేషతః||26||
तिलमद्यकुलत्थक्षुत्क्रुद्भयायासमैथुनम्| वर्जयेद्विषमुक्तोऽपि दिवास्वप्नं विशेषतः||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తిలాదికం సవిషం వర్జయేత్| అచిరకాలం విషముక్తోఽపి| దివాస్వప్నం తు విశేషతో వర్జయేత్|| 26||
Adhikarana అవిషనరలక్షణం (౨౭-౪౭) · Śloka ౪౭
ప్రశాంతదోషం ప్రకృతిస్థధాతు మాహారకామం సమమూత్రవిట్కం| ప్రసన్నవర్ణేంద్రియచిత్తచేష్టం వైద్యోఽవగచ్ఛేదవిషం మనుష్యం||27|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా- వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే విషోపద్రవ- ప్రతిషేధో నామ సప్తచత్వారింశోఽధ్యాయః||47||
प्रशान्तदोषं प्रकृतिस्थधातु माहारकामं सममूत्रविट्कम्| प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम्||२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे विषोपद्रव- प्रतिषेधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः||४७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ప్రశాంతదోషత్వాదియుక్తం మనుష్యమవిష ఇతి వైద్యోఽవగచ్ఛేత్| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయా ముత్తరతంత్రే సప్తచత్వారింశోఽధ్యాయః