Adhikarana അഥ രസായനവിധിര്നാമൈകോനപഞ്ചാശോऽധ്യായഃ , അധ്യായപ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥതോ രസായനവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथतो रसायनविधिं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതി നിജാഗന്തൂനാം രോഗാണാം നിരാകാങ്ക്ഷം ചികിത്സിതമുക്ത്വാ സ്വരൂപാതിശയപ്രാപ്ത്യര്ഥം രസായനാനാമവസരോ തതസ്തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായ ആരഭ്യതേ|| ൧||
Adhikarana രസായനപ്രയോജനമ് (൨) · Śloka ൨
ദീര്ഘമായുഃ സ്മൃതിം മേധാമാരോഗ്യം തരുണം വയഃ| പ്രഭാ വര്ണസ്വരൌദാര്യം ദേഹേന്ദ്രിയബലോദയമ്| വാക്സിദ്ധിം വൃഷതാം കാന്തിമവാപ്നോതി രസായനാത്| ലാഭോപായോ ഹി ശസ്താനാം രസാദീനാം രസായനമ്||൨||
दीर्घमायुः स्मृतिं मेधामारोग्यं तरुणं वयः| प्रभा वर्णस्वरौदार्यं देहेन्द्रियबलोदयम्| वाक्सिद्धिं वृषतां कान्तिमवाप्नोति रसायनात्| लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम्||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദീര്ഘമായുരിത്യാദിനാ രസായനാനാം പ്രയോജനമുച്യതേ| യസ്മാച്ഛസ്താനാം പ്രശസ്താനാം രസാദീനാമാത്മനോ യോ ലാഭോപായസ്തദ്രസായനമിതി നിര്വചനമ്||൨||
Adhikarana രസായനാധികാരിണഃ (൩) · Śloka ൩
പൂര്വേ വയസി മധ്യേ വാ തത്പ്രയോജ്യം ജിതാത്മനഃ| സ്നിഗ്ധസ്യ സ്രുതരക്തസ്യ വിശുദ്ധസ്യ ച സര്വഥാ||൩||
पूर्वे वयसि मध्ये वा तत्प्रयोज्यं जितात्मनः| स्निग्धस्य स्रुतरक्तस्य विशुद्धस्य च सर्वथा||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതച്ച രസായനം ഭിഷജാ ജിതാത്മനഃ ജിതേന്ദ്രിയസ്യ പുംസഃ വയസി മധ്യേ വാ സ്നിഗ്ധസ്യ സ്രുതരക്തസ്യ സര്വേണ ച പ്രകാരേണ വിശുദ്ധസ്യ നിഹതദോഷസ്യ പ്രയോജ്യമ്|| ൩||
Adhikarana അവിശുദ്ധസ്യ രസായനം വ്യര്ഥമ് (൪) · Śloka ൪
അവിശുദ്ധേ ശരീരേ ഹി യുക്തോ രാസായനോ വിധിഃ| ന ഭാതി മലസംസൃഷ്ടേ വസ്ത്രേ രാഗ ഇവാര്പിതഃ| യുക്തം സംസ്കാരഹീനസ്യ സമ്യഗപ്യപ്രമാദിനഃ| യഥൈവ പൌരുഷം തദ്വന്ന സിധ്യതി രസായനമ്||൪||
अविशुद्धे शरीरे हि युक्तो रासायनो विधिः| न भाति मलसंसृष्टे वस्त्रे राग इवार्पितः| युक्तं संस्कारहीनस्य सम्यगप्यप्रमादिनः| यथैव पौरुषं तद्वन्न सिध्यति रसायनम्||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അവിശുദ്ധ ഇതി| യസ്മാദവിശുദ്ധേ ശരീരേ യുക്തഃ പ്രയോജിതോ രാസായനോ വിധിര്മലസംസൃഷ്ടേ വസ്ത്രേ അര്പിതോ രാഗ ഇവ ന ഭാതി| സ്നേഹാദിസംസ്കാരഹീനസ്യ സമ്യഗപി പ്രയുക്തമ് അപ്രമാദിനോऽപി പ്രയുക്തം രസായനം ന സിധ്യതി| യഥാ സംസ്കാരഹീനസ്യ പ്രയുക്തമപ്രമാദിനോऽപി പൌരുഷം വീര്യം ന സിധ്യതി|| ൪||
Adhikarana ഗ്രാമ്യാഹാരാദീനാം സര്വദോഷപ്രകോപത്വമ് (൫) · Śloka ൫
സര്വേ ച ദോഷാ ഭവന്തി ഗ്രാമ്യാദാഹാരാദമ്ലലവണകടുകക്ഷാര വിരുദ്ധാസാത്മ്യരൂക്ഷാഭിഷ്യന്ദിക്ലിന്നഗുരുപൂതിപര്യുഷിതനവധാന്യ ശുഷ്കശാകാऽമമാംസതിലകുലത്ഥദധിശുക്തകാഞ്ജികപിഷ്ടാ ന്നവിരൂഢകനിഷേവിണാം ദിവാസ്വപ്നസ്ത്രീമദ്യനിത്യാനാം വിഷമാ തിമാത്രവ്യായാമായാമസങ്ക്ഷോഭിരവപുഷാം ക്രോധലോഭഭയശോ കായാസബഹുലാനാം പാപകര്മണാമസമഞ്ജസാഹാരവിഹാരനിര്ഹാര നിരതാനാമ്| അതോ നിമിത്തം ഹ്യവിശുദ്ധഃ സഞ്ജായതേ രസോ വിദഹ്യതേ രക്തം ശിഥിലീഭവന്തി മാംസാനി വിഷ്യന്ദതേ മേദോ ദൂഷ്യന്തേ ദോഷാ വിമുച്യന്തേ സന്ധയോ ന സന്ധീയന്തേऽസ്ഥിഷു മജ്ജാനോ നാപ്യാ യതേ ശുക്രം നൌജോ ന ബലം ന വീര്യമ്| തതഃ സ ഏവമ്ഭൂതോ ഗ്ലായതി സീദതി നിദ്രാതന്ദ്രാലസ്യ സമന്വിതഃ ഖിദ്യതേ നിര്വിദ്യതേ നിരുത്സാഹോऽസമര്ഥഃ ശാരീര മാനസാനാം വിശിഷ്ടാനാം ചേഷ്ടാനാം ഭ്രഷ്ടച്ഛായോ നഷ്ടസ്മൃതിരല്പ ബുദ്ധിരസമ്പാദ്യമാനാഭിലഷിതാര്ഥോऽഹര്നിശമനിശമനിശം നിഃ ശ്വശ്വസന്നധിഷ്ഠാനഭൂതോ രോഗാണാം നോപാത്തമപി സര്വമായുര വാപ്നോതി||൫||
सर्वे च दोषा भवन्ति ग्राम्यादाहारादम्ललवणकटुकक्षार विरुद्धासात्म्यरूक्षाभिष्यन्दिक्लिन्नगुरुपूतिपर्युषितनवधान्य शुष्कशाकाऽममांसतिलकुलत्थदधिशुक्तकाञ्जिकपिष्टा न्नविरूढकनिषेविणां दिवास्वप्नस्त्रीमद्यनित्यानां विषमा तिमात्रव्यायामायामसङ्क्षोभिरवपुषां क्रोधलोभभयशो कायासबहुलानां पापकर्मणामसमञ्जसाहारविहारनिर्हार निरतानाम्| अतो निमित्तं ह्यविशुद्धः सञ्जायते रसो विदह्यते रक्तं शिथिलीभवन्ति मांसानि विष्यन्दते मेदो दूष्यन्ते दोषा विमुच्यन्ते सन्धयो न सन्धीयन्तेऽस्थिषु मज्जानो नाप्या यते शुक्रं नौजो न बलं न वीर्यम्| ततः स एवम्भूतो ग्लायति सीदति निद्रातन्द्रालस्य समन्वितः खिद्यते निर्विद्यते निरुत्साहोऽसमर्थः शारीर मानसानां विशिष्टानां चेष्टानां भ्रष्टच्छायो नष्टस्मृतिरल्प बुद्धिरसम्पाद्यमानाभिलषितार्थोऽहर्निशमनिशमनिशं निः श्वश्वसन्नधिष्ठानभूतो रोगाणां नोपात्तमपि सर्वमायुर वाप्नोति||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ന കേവലം ചൈതദേവ യാവദ് ഗ്രാമ്യാദശാസ്ത്രദൃഷ്ടാദാഹാരാത്| സര്വേ ച ദോഷാ ഭവന്തി| കേഷാമിത്യാഹാമ്ലലവണപ്രഭൃതിനിഷേവിണാമിത്യാദീനാമ്| വിരുദ്ധാസാത്മ്യേ സൂത്രസ്ഥാന ഉക്തേ| വിരൂഢകമങ്കുരിതം സസ്യമ്| വിഷമേണാനേകരൂപേണ വ്യായാമേന സങ്ക്ഷോഭിതം വപുര്യേഷാം തേ തഥോക്താസ്തേഷാമ്| അസമഞ്ജസമനിയതരൂപം യദാഹാരാദികം തസ്മിന് രതാ യേ തേഷാമ്| അതോ നിമിത്തമസ്മാത് കാരണാദവിശുദ്ധോ രസഃ സഞ്ജായതേ| വിദഹ്യത ഇത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| തതോऽനന്തരം സദുഷ്ടാഹാരാദികം ഏവമ്ഭൂത ഇതി ദുഷ്ടരസാദിധാതുഃ ഗ്ലായതി ഹര്ഷക്ഷയമാസാദയതി സീദതി ഗാത്രാണി വിനാമയതി| വ്യാഖ്യാസമമ്| തഥാവിധ ഉപാത്തമപ്യന്യജന്മസഞ്ചിതമപ്യായുര്ന പ്രാപ്നോതി കിമുതാധികം പ്രാപ്സ്യതി|| ൫||
Adhikarana രസായനസേവനകാലേ ദോഷാന് പരിഹരേത് (൬) · Śloka ൬
തസ്മാദ് ബുദ്ധിമാനപാസ്യ യഥോക്താനാഹാരാദിദോഷാന് നിര്വാഹ്യ ച പൂര്വോപചിതാന് രസായനം വിധിവിഹിതമുപസേവേത||൬||
तस्माद् बुद्धिमानपास्य यथोक्तानाहारादिदोषान् निर्वाह्य च पूर्वोपचितान् रसायनं विधिविहितमुपसेवेत||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്മാദിതി| യത ഏവം തസ്മാത് ബുദ്ധിമാന് നരോ യഥോക്താന് ഗ്രാമ്യാഹാരാദിദോഷാനപാസ്യ ത്യക്ത്വാ പൂര്വോപചിതാന് പൂര്വസഞ്ചിതാന് ദോഷാന് സ്നേഹാദിനാ നിര്വാഹ്യ നിസ്സാര്യ ച വിധിവിഹിതം രസായനമുപസേവേത||൬||
Adhikarana രസായനദ്വൈവിധ്യമ് (൭) · Śloka ൭
തത്തു ദ്വിവിധം കുടീപ്രാവേശികം വാതാതപികം ച| തത്ര വീര്യ പ്രഭാവപ്രയോഗപരിഹാരഗുരുത്വാത് കുടീപ്രാവേശികം മഹാഫല തരമ്||൭||
तत्तु द्विविधं कुटीप्रावेशिकं वातातपिकं च| तत्र वीर्य प्रभावप्रयोगपरिहारगुरुत्वात् कुटीप्रावेशिकं महाफल तरम्||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദിതി രസായനവിഷേവണം ദ്വിവിധം ദ്വിപ്രകാരമ്| കഥമ്? കുടീപ്രാവേശികം വാതാതപികം ചേതി| തത്ര തയോര്മധ്യേ കുടീപ്രാവേശികം വീര്യാദിഗുരുത്വാന്മഹാഫലതരം ഭവതി|| ൭||
Adhikarana കുടീപ്രാവേശികവിധിഃ കുടീനിര്മാണമ് (൮) · Śloka ൮
തസ്യ വിധിഃ ക്ഷേമസുഭിക്ഷധാര്മികശ്രദ്ദധാനജനനൃപവൈദ്യവിപ്രേ സുലഭമഹൌഷധിഘൃതക്ഷീരപഥ്യഭോജനോപകരണേ ഗ്രാമേ നഗരേ വാ പൂര്വോത്തരസ്യാം ദിശി പ്രാഗുദക്പ്രവണേ സുവിഭക്തവിഹാരോദ്ദേശേ ദേശേ ദൃഢഘനസുമൃഷ്ടഭിത്തിമുത്സേധവിസ്താരസമ്പന്നാം സൂക്ഷ്മലോചനാം ത്രി ഗര്ഭാമൃതുസുഖാം നിര്വാതാം പ്രവാതൈകദേശാം പ്രാഗ്ദ്വാരാമുദഗ്ദ്വാരാം വാ ശമീബില്വക്ഷീരിവൃക്ഷപരിഗൃഹീതാമനിഷ്ടേന്ദ്രിയാര്ഥവാതാതപരജോ ധൂമസ്വേദക്ലേദദംശമശകസരീസൃപവ്യാലബാലസ്ത്രീദാസാന്താ വസായിനാമഗമ്യാം സന്നിഹിതസദ്വൈദ്യപരിചാരകോപകരണാം കുടീം കാരയേത്||൮||
तस्य विधिः क्षेमसुभिक्षधार्मिकश्रद्दधानजननृपवैद्यविप्रे सुलभमहौषधिघृतक्षीरपथ्यभोजनोपकरणे ग्रामे नगरे वा पूर्वोत्तरस्यां दिशि प्रागुदक्प्रवणे सुविभक्तविहारोद्देशे देशे दृढघनसुमृष्टभित्तिमुत्सेधविस्तारसम्पन्नां सूक्ष्मलोचनां त्रि गर्भामृतुसुखां निर्वातां प्रवातैकदेशां प्राग्द्वारामुदग्द्वारां वा शमीबिल्वक्षीरिवृक्षपरिगृहीतामनिष्टेन्द्रियार्थवातातपरजो धूमस्वेदक्लेददंशमशकसरीसृपव्यालबालस्त्रीदासान्ता वसायिनामगम्यां सन्निहितसद्वैद्यपरिचारकोपकरणां कुटीं कारयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യേതി കുടീപ്രവേശസ്യ വിധിര്ഭവതി| പ്രഥമമേവ ക്ഷേമസുഭിക്ഷാദിഗുണേ ഗ്രാമേ നഗരേ വാ ദൃഢഭിത്ത്യാദിഗുണാം കുടീം കാരയേത്| ധാര്മികാഃ ശ്രദ്ദധാനാ ജനാ നൃപാദയശ്ച യസ്മിന്| തഥാ സുലഭാ മഹൌഷധ്യാദയോ യത്ര| പ്രാച്യാമുദീച്യാം വാ ദിശി| പ്രാഗുദക്പ്രവണേ അഭിമുഖേ (പ്രവണഃ ക്രമനിമ്നഃ) സുവിഭക്തോ വിഹാരോദ്ദേശഃ പരിസര്യാപ്രദേശോ യത്ര ദേശേ ഉത്സേധ ഔന്നത്യമ്| സൂക്ഷ്മണി ലോചനാനി ഗവാക്ഷാണി യസ്യാമ്| ശാമ്യാദിവൃക്ഷൈഃ പരിഗൃഹീതാമാശ്രിതാമ്| അനിഷ്ടേന്ദ്രിയാര്ഥാദീനാമഗമ്യാമ്| അനിഷ്ടാ ഇന്ദ്രിയാര്ഥാ ദ്വിഷ്ടാഃ ശബ്ദാദയോ വിഷയാഃ| സരീസൃപാഃ സര്പാദയഃ| വ്യാലാഃ സിംഹവ്യാഘ്രാദയഃ അന്താവസായിനശ്ചണ്ഡാലാദയഃ| തഥാ സന്നിഹിതം സദ്വൈ-ദ്യാദികം യസ്യാമ്|| ൮||
Adhikarana തത്ര പ്രവേശഃ (൯) · Śloka ൯
തസ്യാം രസായനാര്ഥീ ശരദി വസന്തേ വാ ശുക്ലപക്ഷേ പ്രശസ്തേ അഹനി പൂജയിത്വാ യഥാര്ഹം ദേവഗുരുവിപ്രാന് പ്രണമ്യ ബ്രഹ്മദക്ഷാ ശ്വിപ്രഭൃതീന് പരിമൃശ്യ സുവര്ണഘൃതമധുസിദ്ധാര്ഥകപ്രിയങ്ഗുരോ ചനാഃ പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ ഗോബ്രാഹ്മണാനുപ്രവിശേത്||൯||
तस्यां रसायनार्थी शरदि वसन्ते वा शुक्लपक्षे प्रशस्ते अहनि पूजयित्वा यथार्हं देवगुरुविप्रान् प्रणम्य ब्रह्मदक्षा श्विप्रभृतीन् परिमृश्य सुवर्णघृतमधुसिद्धार्थकप्रियङ्गुरो चनाः प्रदक्षिणीकृत्य गोब्राह्मणानुप्रविशेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യാമിതി കുട്യാം രസായനാര്ഥീ പുരുഷഃ പ്രശസ്തേऽഹനി സദ്വാസരേ യഥാര്ഹം ദേവപൂജാദികം കൃത്വാऽനുപ്രവിശേത്|| ൯||
Adhikarana പ്രാക്കൃത്യം നിയമപാലനഞ്ച (൧൦) · Śloka ൧൦
തത്ര സംശോധനൈഃ ശുദ്ധഃ സുഖീ ജാതബലഃ പുനഃ| ബ്രഹ്മചാരീ ധൃതിയുതഃ ശ്രദ്ദധാനോ ജിതേന്ദ്രിയഃ| ദാനശീലദയാസത്യവ്രതധര്മപരായണഃ| ദേവതാനു സ്മൃതൌ യുക്തോ യുക്തസ്വപ്നപ്രജാഗരഃ| പ്രിയൌഷധഃ പേശലവാഗാരഭേത രസായനമ്||൧൦||
तत्र संशोधनैः शुद्धः सुखी जातबलः पुनः| ब्रह्मचारी धृतियुतः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः| दानशीलदयासत्यव्रतधर्मपरायणः| देवतानु स्मृतौ युक्तो युक्तस्वप्नप्रजागरः| प्रियौषधः पेशलवागारभेत रसायनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര കുട്യം സംശോധനൈര്വമനാദിഭിഃ ശുദ്ധസുഖിത്വാദിയുക്തശ്ച രസായനമാരഭേത| പുനരിതി ശോധനേ കൃതേ| ധൃതിര്ധൈര്യമ്| ശ്രദ്ദധാനഃ ശ്രദ്ധാവാന്| ദാനാദിപരായണോ ദാനാദിപ്രവണഃ| യുക്തം പ്രാപ്തം സ്വപ്നാദി ച യസ്യ| പ്രിയൌഷധഃ ന ത്വൌഷധേ ദ്വേഷ്യസ്വഭാവഃ| പേശലവാക് പ്രിയംവദഃ||൧൦||
Adhikarana ശോധനാര്ഥം യോഗഃ (൧൧) · Śloka ൧൧
ഹരീതകീമാമലകം സൈന്ധവം നാഗരം വചാമ്| ഹരിദ്രാം പിപ്പലീം വേല്ലം ഗുഡം ചോഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോ നരഃ പൂര്വം തേന സാധു വിരിച്യതേ||൧൧||
हरीतकीमामलकं सैन्धवं नागरं वचाम्| हरिद्रां पिप्पलीं वेल्लं गुडं चोष्णाम्बुना पिबेत्| स्निग्धस्विन्नो नरः पूर्वं तेन साधु विरिच्यते||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂര്വം സ്നിഗ്ധഃ പശ്ചാത് സ്നിഗ്ധശ്ച നരോ ഹരീതക്യാദിനോഷ്ണാമ്ബുപീതേന സാധു വിരിച്യതേ|| ൧൧||
Adhikarana തതോ യാവകമ് (൧൨) · Śloka ൧൨
തതഃ ശുദ്ധശരീരായ കൃതസംസര്ജനായ ച| ത്രിരാത്രം പഞ്ചരാത്രം വാ സപ്താഹം വാ ഘൃതാന്വിതമ്| ദദ്യാദ്യാവകമാശുദ്ധേഃ പുരാണശകൃതോऽഥവാ||൧൨||
ततः शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च| त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्ताहं वा घृतान्वितम्| दद्याद्यावकमाशुद्धेः पुराणशकृतोऽथवा||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തതോऽനന്തരം ശുദ്ധശരീരായ വിഹിതപേയാദിക്രമായ ച ത്രിരാത്രം വാ പഞ്ചരാത്രം വാ സപ്താഹം വാ യാവകം യവാന്നം ഘൃതാന്വിതം ദദ്യാത്| അഥവാ പുരാണശകൃതഃ ശുദ്ധിര്യാവത്താവദ്യവാന്നം ദദ്യാത്|| ൧൨||
Adhikarana യൌഗികരസായനസേവനമ് (൧൩) · Śloka ൧൩
ഇത്ഥം സംസ്കൃതകോഷ്ഠസ്യ രസായനമുപാഹരേത്| യസ്യ യദ്യൌഗികം പശ്യേത്സര്വമാലോച്യ സാത്മ്യവിത്||൧൩||
इत्थं संस्कृतकोष्ठस्य रसायनमुपाहरेत्| यस्य यद्यौगिकं पश्येत्सर्वमालोच्य सात्म्यवित्||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇത്ഥമനേന പ്രകാരേണ സംസ്കൃതകോഷ്ഠവതോ രസായനമുപാഹരേത് ഢൌകയേത്| കിമിത്യാഹ-സാത്മ്യവിദ്വൈദ്യഃ സര്വം ദോഷാദികമാലോച്യ യസ്യ പുംസോ യദ്രസായനം യൌഗികം പശ്യേത്|| ൧൩||
Adhikarana ഹരീതക്യാദി സംജ്ഞാനിര്വചനമ് (൧൪) · Śloka ൧൪
ഹരണാത് സര്വരോഗാണാം യാസാവുക്താ ഹരീതകീ| പഥ്യത്വാത് സര്വധാതൂനാം പഥ്യാ ശിവതയാ ശിവാ| യസ്മാദ്വിജയതേ വ്യാധീന് സമഗ്രാന് വിജയാ തതഃ| അഭയം സര്വരോഗേഭ്യോ ഭവത്യായുശ്ച ശാശ്വതമ്| യതഃ ശീലയതാമേനാം തേനേയമഭയാ സ്മൃതാ||൧൪||
हरणात् सर्वरोगाणां यासावुक्ता हरीतकी| पथ्यत्वात् सर्वधातूनां पथ्या शिवतया शिवा| यस्माद्विजयते व्याधीन् समग्रान् विजया ततः| अभयं सर्वरोगेभ्यो भवत्यायुश्च शाश्वतम्| यतः शीलयतामेनां तेनेयमभया स्मृता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഹരീതകീഗുണാഃ അനുപാനാനി ച (൧൫) · Śloka ൧൫
നവാ വൃത്താ ഘനാ സ്നിഗ്ധാ ഗുര്വീ മജ്ജതി ചാപ്സു യാ| സാലസ്യ സാ പ്രയോക്തവ്യാ നവനീതസമന്വിതാ| വാതേ സസര്പിര്ലവണാ പിത്തേ സഗുഡശര്കരാ| കഫേ സപിപ്പലീ ക്ഷൌദ്രാ സര്വദാ സാ പ്രശസ്യതേ||൧൫||
नवा वृत्ता घना स्निग्धा गुर्वी मज्जति चाप्सु या| सालस्य सा प्रयोक्तव्या नवनीतसमन्विता| वाते ससर्पिर्लवणा पित्ते सगुडशर्करा| कफे सपिप्पली क्षौद्रा सर्वदा सा प्रशस्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യാ നവത്യാദിഗുണാ സാ ശ്രേഷ്ഠേത്യധ്യാഹാര്യമ്| സാ ച ബാലസ്യ യദാ പ്രയോക്തവ്യാ തദാ നവനീതയുക്താ| വാതാദിഷു സാ ച സര്വദാ പാതും ശസ്യതേ|| ൧൫||
Adhikarana ഹരീതകീരസായനമ് (൧൬) · Śloka ൧൬
അഥ ഹരീതകീനാം ഹിമവച്ഛൈലസമ്ഭവാനാം കാലജാതാനാമാ പൂര്ണരസവീര്യാണാമനാമയാനാം ദ്വിശസ്ത്രിശോ വാ ശകലിതാ നാമനസ്ഥ്നാമാഢകം ചതുര്ഗുണേന പയസാ സംസ്വേദ്യ മൃദുഭൂത മവതാര്യ ശീതം സര്പിര്മധ്വാഢകാഭ്യാം സംസൃജ്യ സുഗുപ്തം സ്ഥാ പയേത്| തതസ്ത്രിരാത്രാദൂര്ധ്വമഹാരാനുപരോധിനീം മാത്രാം പ്രത്യഹ മുപയോജയേത്| ജീര്ണേ ശാലിഷഷ്ടികം പയസാ ഭുഞ്ജീത| പ്രയോ ഗാന്തേ ച താവന്തമേവ കാലമ്| അസ്യ പ്രയോഗാദ്വര്ഷശതമജരോ നിര്വലീഖലതിപലിതാമയഃ ശ്രുതിസ്മൃതിസമ്പന്നഃ സമിദ്ധാന ലശ്ച പുരുഷോ ഭവതി| ബൃഹച്ഛരീരം ഗിരിസാരസാരം സ്വരോ ഘനൌഘസ്തനിതാനുകാരീ| ഭവത്യപത്യം വിപുലം സ്ഥിരഞ്ച സമശ്നതോ യോഗമിമം പ്രയത്നാത്||൧൬||
अथ हरीतकीनां हिमवच्छैलसम्भवानां कालजातानामा पूर्णरसवीर्याणामनामयानां द्विशस्त्रिशो वा शकलिता नामनस्थ्नामाढकं चतुर्गुणेन पयसा संस्वेद्य मृदुभूत मवतार्य शीतं सर्पिर्मध्वाढकाभ्यां संसृज्य सुगुप्तं स्था पयेत्| ततस्त्रिरात्रादूर्ध्वमहारानुपरोधिनीं मात्रां प्रत्यह मुपयोजयेत्| जीर्णे शालिषष्टिकं पयसा भुञ्जीत| प्रयो गान्ते च तावन्तमेव कालम्| अस्य प्रयोगाद्वर्षशतमजरो निर्वलीखलतिपलितामयः श्रुतिस्मृतिसम्पन्नः समिद्धान लश्च पुरुषो भवति| बृहच्छरीरं गिरिसारसारं स्वरो घनौघस्तनितानुकारी| भवत्यपत्यं विपुलं स्थिरञ्च समश्नतो योगमिमं प्रयत्नात्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദിനാ മഹാരസായനാനി| വ്യാഖ്യാസമമ്| ആപൂര്ണം സമ്പൂര്ണമ്| ദ്വിശസ്ത്രിശോ വാ ശകലിതാനാം ദ്വിധാ ത്രിധാ വാ പാടിതാനാമ്| ചതുര്ഗുണം പയഃപരിമാണേന ന തവാഢകമാനേന| അത്ര ചോക്താ യുക്തിഃ| മാത്രാസ്യ യാ വാ പ്രകൃതമാഹാരം നോപരുണദ്ധി| ജീര്ണേ ച പയസാ ശാലിഷഷ്ടികം ഭുഞ്ജീത| പ്രയോഗാന്ത ഇത്യുപയുക്തേऽസ്മിന് പ്രയോഗേ താവന്തമേവേത്യുപയോഗസമമേവ കാലമ്| അസ്യ രസായനസ്യ പ്രയോഗാദജരത്വാദിയുക്തഃ പുരുഷോ വര്ഷശതം ജീവതി| ഇമം യോഗം പ്രയത്നാത് സമശ്നതഃ പുംസഃ ശരീരം ബൃഹത് ഗിരിസാരസാരം ച ഭവതി| ഗിരിവത് സാരാണി ദൃഢാനി പൂര്വോക്താന്യഷ്ടൌ സാരാണി യസ്യ തത്തഥോക്തമ്| സ്വരശ്ച ഘനഗര്ജിതാനുകാരി ഭവതി| സുബോധമ്|| ൧൬||
Adhikarana ബ്രാഹ്മം രസായനമ് (൧൭) · Śloka ൧൭
പഥ്യാസഹസ്രം ത്രിഗുണധാത്രീഫലസമന്വിതമ്| പഞ്ചാനാം പഞ്ചമൂലാനാം സാര്ദ്ധം പലശതദ്വയമ്| ജലേ ദശഗുണേ പക്ത്വാ ദശഭാഗസ്ഥിതേ രസേ| ആപോഥ്യ കൃത്വാ വ്യസ്ഥീനി വിജയാമലകാന്യഥാ| വിനീയ തസ്മിന്നിര്യൂഹേ യോജയേത് കുഡവാംശകമ്| ത്വഗേലാമുസ്തരജനീപിപ്പല്യഗരുചന്ദനമ്| മണ്ഡൂകപര്ണീകനകശങ്ഖപുഷ്പീവചാപ്ലവമ്| യഷ്ട്യാഹ്വയം വിഡങ്ഗം ച ചൂര്ണിതം തുലയാധികമ്| സിതോപലാര്ദ്ധഭാരം ച പാത്രാണി ത്രീണി സര്പിഷഃ| ദ്വേ ച തൈലാത്പചേത്സര്വം തദഗ്നൌ ലേഹതാം ഗതമ്| അവതീര്ണം ഹിമം യുഞ്ജ്യാദ്വിംശൈഃ ക്ഷൌദ്രശതൈസ്ത്രിഭിഃ| തതഃ ഖജേന മഥിതം വിദധ്യാദ് ഘൃതഭാജനേ| ഏതദ്രസായനം ബ്രാഹ്മം സമം പൂര്വേണ സര്വഥാ| വൈഖാനസാ ബാലഖില്യാഃ പ്രാശ്യ പ്രാപ്താ നവം വയഃ| ആരോഗ്യമമിതം ചായുര്വീതതന്ദ്രാശ്രമക്ലമാഃ||൧൭||
पथ्यासहस्रं त्रिगुणधात्रीफलसमन्वितम्| पञ्चानां पञ्चमूलानां सार्द्धं पलशतद्वयम्| जले दशगुणे पक्त्वा दशभागस्थिते रसे| आपोथ्य कृत्वा व्यस्थीनि विजयामलकान्यथा| विनीय तस्मिन्निर्यूहे योजयेत् कुडवांशकम्| त्वगेलामुस्तरजनीपिप्पल्यगरुचन्दनम्| मण्डूकपर्णीकनकशङ्खपुष्पीवचाप्लवम्| यष्ट्याह्वयं विडङ्गं च चूर्णितं तुलयाधिकम्| सितोपलार्द्धभारं च पात्राणि त्रीणि सर्पिषः| द्वे च तैलात्पचेत्सर्वं तदग्नौ लेहतां गतम्| अवतीर्णं हिमं युञ्ज्याद्विंशैः क्षौद्रशतैस्त्रिभिः| ततः खजेन मथितं विदध्याद् घृतभाजने| एतद्रसायनं ब्राह्मं समं पूर्वेण सर्वथा| वैखानसा बालखिल्याः प्राश्य प्राप्ता नवं वयः| आरोग्यममितं चायुर्वीततन्द्राश्रमक्लमाः||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പഥ്യാ സഹസ്രമിത്യാദിനാ ബ്രാഹ്മം രസായനം വ്യാഖ്യാസമമ്| ത്രിഗുണാന്യാമലകാനി പഥ്യാസഹസ്രാത്| പഞ്ച പഞ്ചമൂലാനി പ്രഥമാദീനി| സര്വതശ്ചൈകധ്യാദ്ദശഗുണം പലമാനേനൈവ ന തു കുഡവാദിമാനേനേതി സ്മര്ത്തവ്യമ്| ആപോഥ്യ ജര്ജരീകൃത്യ| വിജയാനാമാമലകാനാഞ്ച സ്വിന്നാനാമസ്ഥ്യാകൃഷ്യ തതസ്താനി തസ്മിന് കഷായേ വിനീയ നിക്ഷിപ്യ| മണ്ഡൂകപര്ണീ ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ| കനകം നാഗകേസരം സുവര്ണം ച| ശങ്ഖപുഷ്പീ ചിരിണ്ടീ| പ്ലവം പരിപേലവമ്| തുലയാധികമര്ദ്ധഭാരഃ ഏകാദശപലശതാനി സിതോപലാനാമ്| ദ്രവസ്യ പാത്രോऽഷ്ടാവിംശത്യധികം പലശതമ്| ദ്വേ ചേതി പാത്രേ| ഘൃതഭാജനം യത്ര പൂര്വം ഘൃതമാസീത്| സര്വഥേതി സര്വേണ പ്രകാരേണ| ഏതച്ച ബ്രഹ്മവിഹിതം രസായനം പ്രാശ്യ വൈഖാനാസാ നാമ മഹര്ഷയോ ബാലഖില്യാശ്ചാമിതാതീതം നവം വയഃ പ്രാപ്താഃ തഥാ ആരോഗ്യാദി ച|| ൧൭||
Adhikarana അഭയാമലകാദി ഘൃതമ് (൧൮) · Śloka ൧൮
അഭയാമലകവിഭീതകപഞ്ചാത്മകപഞ്ചമൂലനിര്യൂഹേ| വല്ലീപലാശകരസേ ദ്വിഗുണേ ക്ഷീരേऽഷ്ടഗുണേ ച വിപചേത്| ഘൃതസ്യ കുമ്ഭം മധുകം മധൂകം കാകോലിയുഗ്മഞ്ച ബലാം സ്വഗുപ്താമ്| സക്ഷീരശുക്ലാമൃഷഭം സജീവം സുഖാമ്ബുപസ്തച്ച പിബേദ്ഗുണാഢ്യമ്||൧൮||
अभयामलकविभीतकपञ्चात्मकपञ्चमूलनिर्यूहे| वल्लीपलाशकरसे द्विगुणे क्षीरेऽष्टगुणे च विपचेत्| घृतस्य कुम्भं मधुकं मधूकं काकोलियुग्मञ्च बलां स्वगुप्ताम्| सक्षीरशुक्लामृषभं सजीवं सुखाम्बुपस्तच्च पिबेद्गुणाढ्यम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഭയാദീനാം ക്വാഥേ അര്ഥാത് സ്നേഹാദ്വിഗുണേ| വല്ലീപലാശകസ്യ ക്ഷീരവിദാര്യാ രസേ ദ്വിഗുണ ഏവ| ക്ഷീരേ ച സ്നേഹാദഷ്ടഗുണേ ഘൃതസ്യ കുമ്ഭം ദ്വാദശാധികപഞ്ചപലശതാനി| മധുകാദികം ച കല്കപരിഭാഷയാ ദത്വാ വിപാചേത്| തച്ച ഘൃതം ഗുണാഢ്യം ബഹുഗുണമുഷ്ണാമ്ബുപഃ സന് പിബേത്||൧൮||
Adhikarana ആമലകരസായനമ് (൧൯) · Śloka ൧൯
ആമലകസഹസ്രം പിഷ്ടസ്വേദനവിധാനേന ക്ഷീരോഷ്മണാ സുസ്വിന്ന മനാതപശുഷ്കമനസ്ഥി ചൂര്ണയേത്| തദാമലകസഹസ്രസ്വരസ പരിപീതം സ്ഥിരാജീവന്തീപുനര്നവനാഗബലാമണ്ഡൂകപര്ണീബ്രഹ്മ സുവര്ചലാഭീരുശങ്ഖപുഷ്പീവചാപിപ്പലീവിഡങ്ഗസ്വഗുപ്താമൃതാഗ രുചന്ദനമധുകമധൂകപുഷ്പപദ്മോത്പലനവമാലികായുവതിയൂഥി കാചൂര്ണാഷ്ടഭാഗസംപൃക്തം പുനര്നാഗബലാപലസഹസ്രസ്വരസപ രിപീതം ഛായോപശോഷിതം ദ്വിഗുണിതസര്പിഷാ ക്ഷൌദ്രേണ ക്ഷുദ്രഗുഡാ കൃതിം കൃത്വാ ഘൃതഭാജനസ്ഥം ഭസ്മരാശേരധഃ സ്ഥാപയേദന്തര്ഭൂമേഃ പക്ഷമഥര്വവേദവിദാകൃതരക്ഷം പക്ഷാത്യയേ ചോദ്ധൃത്യ കനക രജതതാമ്രപ്രവാലകാലായശ്ചൂര്ണാഷ്ടഭാഗസംയുക്തമര്ദ്ധകര്ഷാഭി വൃദ്ധ്യാ യഥാഗ്നി പ്രാതഃ പ്രാതഃ പ്രയോജയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൯||
आमलकसहस्रं पिष्टस्वेदनविधानेन क्षीरोष्मणा सुस्विन्न मनातपशुष्कमनस्थि चूर्णयेत्| तदामलकसहस्रस्वरस परिपीतं स्थिराजीवन्तीपुनर्नवनागबलामण्डूकपर्णीब्रह्म सुवर्चलाभीरुशङ्खपुष्पीवचापिप्पलीविडङ्गस्वगुप्तामृताग रुचन्दनमधुकमधूकपुष्पपद्मोत्पलनवमालिकायुवतियूथि काचूर्णाष्टभागसंपृक्तं पुनर्नागबलापलसहस्रस्वरसप रिपीतं छायोपशोषितं द्विगुणितसर्पिषा क्षौद्रेण क्षुद्रगुडा कृतिं कृत्वा घृतभाजनस्थं भस्मराशेरधः स्थापयेदन्तर्भूमेः पक्षमथर्ववेदविदाकृतरक्षं पक्षात्यये चोद्धृत्य कनक रजतताम्रप्रवालकालायश्चूर्णाष्टभागसंयुक्तमर्द्धकर्षाभि वृद्ध्या यथाग्नि प्रातः प्रातः प्रयोजयेदिति समानं पूर्वेण||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സഹസ്രമാമലകാനമധോജ്വലത് ക്ഷീരപൂര്ണോഖാമുഖയോജിതച്ഛിദ്രകുമ്ഭസ്ഥിതം സ്വേദയേത്| തതശ്ഛായാശുഷ്കം ചൂര്ണയേത്| തച്ചൂര്ണമാമലകസഹസ്രരസേന ഭാവയേത്| പരിപീതഞ്ച തത്സ്ഥിരാദിചൂര്ണസ്യാഷ്ടഭാഗേന യോജയേത്| തതശ്ഛായായാമുപശോഷ്യ ദ്വിഗുണകൃതഘൃതേന ക്ഷൌദ്രേണ ക്ഷുദ്രഗുഡാകൃതിതനുലേഹപ്രായം കൃത്വാ ഘൃതഭാജനസ്ഥിതമന്തര്ഭൂമേര്ഭസ്മരാശേരധഃ സ്ഥാപയേത് പക്ഷമ്| സുബോധമ്| പ്രതിദിനമുപയോജ്യസ്യൌഷധസ്യ കനകാദിപഞ്ചകചൂര്ണാഷ്ടമഭാഗോ യോജ്യഃ| കാലായഃ ശസ്ത്രമ്|| ൧൯||
Adhikarana ആമലകരസായനമപരമ് (൨൦) · Śloka ൨൦
ആമലകസഹസ്രമാര്ദ്രപലാശദ്രോണ്യാം സാപിധാനായാം വാഷ്പമനു ദ്വമന്ത്യാമാരണ്യഗോമയാഗ്നിഭിരുപസ്വേദയേത്| താനി സുസ്വി ന്നശീതാന്യുദ്ധൃത്യ നിഷ്കുലീകൃതാന്യാപോഥ്യ പിപ്പലീവിഡങ്ഗ തണ്ഡുലാനാം പൃഥഗാഢകേനാധ്യര്ദ്ധേന ശര്കരായാഃ ഷഡ്ഭിര്മധുഘൃത തൈലാനാം സംയോജ്യ ഘൃതകുമ്ഭേ സ്ഥാപയേദ്വിംശതിരാത്രം പരം ചോപ യോജയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൦||
आमलकसहस्रमार्द्रपलाशद्रोण्यां सापिधानायां वाष्पमनु द्वमन्त्यामारण्यगोमयाग्निभिरुपस्वेदयेत्| तानि सुस्वि न्नशीतान्युद्धृत्य निष्कुलीकृतान्यापोथ्य पिप्पलीविडङ्ग तण्डुलानां पृथगाढकेनाध्यर्द्धेन शर्करायाः षड्भिर्मधुघृत तैलानां संयोज्य घृतकुम्भे स्थापयेद्विंशतिरात्रं परं चोप योजयेदिति समानं पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആമലകസഹസ്രമിത്യാദി സുബോധമ്| ആര്ദ്രപലാശദ്രോണീസ്ഥാപിതസ്വേദിതാന്യാമലകാനി ആപോഥ്യ ജര്ജരീകൃത്യ നിഷ്കുലീകൃതാനി ത്യാജിതാസ്ഥീനി| പൃഥഗിതി പിപ്പലീതണ്ഡുലാനാമാഢകേന വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാം ചാഢകേന സംയോജ്യ ശര്കരായാ അധ്യര്ദ്ധേനാഢകേന ഘൃതാദീനാം പ്രത്യേകമാഢകദ്വയേന ച| ശുഷ്കാദ് ദ്വിഗുണരൂപമിത്യസ്യ സ്മര്ത്തവ്യമ്||൨൦||
Adhikarana അഭയാമലകാദി രസായനമ് (൨൧) · Śloka ൨൧
അഭയാമലകസഹസ്രം പിപ്പലീസഹസ്രയുക്തം തരുണപലാശക്ഷാ രോദകേനാപ്ലാവ്യ ശുചൌ ഭാണ്ഡേ സ്ഥാപയേത്| തതോऽനുഗതക്ഷാര മനാതപശുഷ്കമസ്ഥിരഹിതം ചൂര്ണയിത്വാ സിതോപലാപാദേന ചതുര്ഗുണാഭ്യാം ച മധുഘൃതാഭ്യാം സംയോജ്യ ഘൃതഭാജനേ ഷണ്മാ സാനന്തര്ഭൂമേഃ സ്ഥാപയിത്വാ പരതോ യഥാഗ്നിബലമുപയുഞ്ജീതേതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൧||
अभयामलकसहस्रं पिप्पलीसहस्रयुक्तं तरुणपलाशक्षा रोदकेनाप्लाव्य शुचौ भाण्डे स्थापयेत्| ततोऽनुगतक्षार मनातपशुष्कमस्थिरहितं चूर्णयित्वा सितोपलापादेन चतुर्गुणाभ्यां च मधुघृताभ्यां संयोज्य घृतभाजने षण्मा सानन्तर्भूमेः स्थापयित्वा परतो यथाग्निबलमुपयुञ्जीतेति समानं पूर्वेण||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തരുണപലാശക്ഷാരോദകേനാപ്ലാവ്യ സ്ഥാപിതപിപ്പലീസഹസ്രയുക്താഭയാമലകസഹസ്രപ്രയോഗഃ സുബോധഃ| അനുഗതക്ഷാരം പരിഗതക്ഷാരോദകമ്| സിതോപലാ അഭയാമലകാദിചൂര്ണാത് പാദേന ബോദ്ധ്വ്യാ| തഥാ ചതുര്ഗുണേ മധുഘൃതേ|| ൨൧||
Adhikarana ആമലകചൂര്ണരസായനമ് (൨൨) · Śloka ൨൨
ആമലകചൂര്ണാഢകമേകവിംശതിരാത്രമാമലകസ്വരസഭാവിതം മധുഘൃതാഢകാഭ്യാം പിപ്പലീചൂര്ണാഷ്ട ഭാഗേന ശര്കരാചതുര്ഭാഗേന ച സംസൃഷ്ടം ഘൃതഭാജനസ്ഥം പ്രാവൃഷി ഭസ്മാരാശൌ നിദധ്യാത്| തച്ഛരദി ചോപയോജയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൨||
आमलकचूर्णाढकमेकविंशतिरात्रमामलकस्वरसभावितं मधुघृताढकाभ्यां पिप्पलीचूर्णाष्ट भागेन शर्कराचतुर्भागेन च संसृष्टं घृतभाजनस्थं प्रावृषि भस्माराशौ निदध्यात्| तच्छरदि चोपयोजयेदिति समानं पूर्वेण||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആമലകസ്വരസഭാവിതാനാമാമലകചൂര്ണാനാം പ്രയോഗോ വ്യാഖ്യാസമഃ| അഷ്ടഭാഗചതുര്ഭാഗൌ ഭാവിതാദാമലകചൂര്ണാത്|| ൨൨||
Adhikarana വിഡങ്ഗതണ്ഡുലരസായനമ് (൨൩) · Śloka ൨൩
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാമാഢകമാഢകം പിപ്പലീതണ്ഡുലാനാമാധ്യര്ദ്ദം സിതോപലാനാം മധുഘൃതൈലാഢകൈഃ ഷഡ്ഭിരേകീകൃതം ഘൃതഭാജ നസ്ഥം പ്രാവൃഷി ഭസ്മരാശാവിതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൩||
विडङ्गतण्डुलानामाढकमाढकं पिप्पलीतण्डुलानामाध्यर्द्दं सितोपलानां मधुघृतैलाढकैः षड्भिरेकीकृतं घृतभाज नस्थं प्रावृषि भस्मराशाविति समानं पूर्वेण||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാം പ്രയോഗഃ സുബോധഃ| സിതോപലാനാമധ്യര്ദ്ധമാഢകമ്| മധ്വാദീനാം പ്രത്യേകമാഢകദ്വയമ്| ഭസ്മരാശൌ നിദധ്യാദിതി ശേഷഃ|| ൨൩||
Adhikarana അനര്ഗലത്രിഫലാപ്രയോഗഃ (൨൪) · Śloka ൨൪
അഭയാമലകവിഭീതകാനാം ദ്വിശസ്ത്രിശോ വാ സംയോജിതാനാം പലാശത്വഗവനദ്ധാനാം മൃദാവലിപ്താനാം കുകൂലസ്വിന്നാനാം നിരസ്ഥികൃതാനാം പലസഹസ്രമുലൂഖലേ സങ്ക്ഷുദ്യ ദധിമധുഘൃത തൈലപലലശര്കരാസമ്പൃക്തം ഭക്ഷയേദനന്നഭുഗ്യഥോക്തേന വി ധിനാ| പ്രയോഗാന്തേ തതോ ദ്വിഗുണം കാലം യവാഗൂയൂഷക്ഷീരഘൃത ഷഷ്ടികാന്നമാഹാരോऽഭ്യഞ്ജനം സര്പിരുദ്വര്തനം യവചൂര്ണമിതി സമാനം പൂര്വേണാഭ്യധികഫലം വാ||൨൪||
अभयामलकविभीतकानां द्विशस्त्रिशो वा संयोजितानां पलाशत्वगवनद्धानां मृदावलिप्तानां कुकूलस्विन्नानां निरस्थिकृतानां पलसहस्रमुलूखले सङ्क्षुद्य दधिमधुघृत तैलपललशर्करासम्पृक्तं भक्षयेदनन्नभुग्यथोक्तेन वि धिना| प्रयोगान्ते ततो द्विगुणं कालं यवागूयूषक्षीरघृत षष्टिकान्नमाहारोऽभ्यञ्जनं सर्पिरुद्वर्तनं यवचूर्णमिति समानं पूर्वेणाभ्यधिकफलं वा||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനര്ഗലത്രിഫലാപ്രയോഗഃ സുബോധഃ| ദ്വിശ ഇത്യഭയാമലകാനിവാऽഭ-യാവിഭീതകാനി വാऽമലകവിഭീതകാനി വാ| ത്രിശ ഇതി സമസ്താനി വര്തന്തേ| കേചിത്തു ത്രിഫലാനാം സംയോജനം ലിപ്സയേച്ഛന്തി| സങ്ക്ഷുദ്യ ജര്ജരീകൃത്യ| പ്രയോഗാന്ത ഇതി നിഷ്പന്ന ഉപയോഗേ| തത ഇത്യുപയോഗകാലാദ് ദ്വിഗുണം കാലം യവാഗ്വാദ്യാഹാരോऽഭ്യഞ്ജനാദിനാ|| ൨൪||
Adhikarana ച്യവനപ്രാശഃ (൨൫) · Śloka ൨൫
ദശമൂലബലാമുസ്തജീവകര്ഷഭകോത്പലമ്| പര്ണിന്യൌ പിപ്പലീ ശൃങ്ഗീ മേദാ താമലകീ ത്രുടിഃ| ജീവന്തീ ജോങ്ഗകം ദ്രാക്ഷാ പൌഷ്കരം ചന്ദനം ശഠീ| പുനര്നവാ ദ്വികാകോലീ കാകനാസാമൃതാദ്വയമ്| വിദാരീ വൃഷമൂലം ച തദൈകധ്യം പലോന്മിതമ്| ജലദ്രോണേ പചേത് പഞ്ചധാത്രീഫലശതാനി ച| പാദശേഷം രസം തസ്മാദ്വ്യസ്ഥീന്യാമലകാനി ച| ഗൃഹീത്വാ ഭര്ജയേത്തൈലഘൃതാദ്വാദശഭിഃ പലൈഃ| മത്സ്യണ്ഡികാതുലാര്ദ്ധേന യുക്തം തല്ലേഹവത്പചേത്| സ്നേഹാര്ദ്ധം മധുനഃ ശീതേ തുഗാക്ഷീര്യാശ്ചതുഃപലമ്| പിപ്പല്യാ ദ്വേ പലേ ദദ്യാച്ചതുര്ജാതം കണാര്ദ്ധികമ്| അതോऽവലേഹയേന്മാത്രാം കുടീസ്ഥം പഥ്യഭോജിനമ്| ഇത്യേഷശ്ച്യവനപ്രാശോ യം പ്രാശ്യ ച്യവനോ മുനിഃ| ജരാജര്ജരിതോऽപ്യാസീന്നാരീനയനനന്ദനഃ| കാസം ശ്വാസം ജ്വരം ശോഷം ഹൃദ്രോഗം വാതശോണിതമ്| മൂത്രശുക്രാശയാന് ദോഷാന് വൈസ്വര്യം ച വ്യപോഹതി| ബാലവൃദ്ധക്ഷതക്ഷീണകൃശാനാമങ്ഗവര്ദ്ധനഃ| മേധാം സ്മൃതിം കാന്തിമനാമയത്വ മായുഃ പ്രകര്ഷം പവനാऽനുലോഭ്യമ്| സ്ത്രീഷു പ്രഹര്ഷം ബലമിന്ദ്രിയാണാ മഗ്നേശ്ച കുര്യാദ്വിധിനോപയുക്തഃ||൨൫||
दशमूलबलामुस्तजीवकर्षभकोत्पलम्| पर्णिन्यौ पिप्पली शृङ्गी मेदा तामलकी त्रुटिः| जीवन्ती जोङ्गकं द्राक्षा पौष्करं चन्दनं शठी| पुनर्नवा द्विकाकोली काकनासामृताद्वयम्| विदारी वृषमूलं च तदैकध्यं पलोन्मितम्| जलद्रोणे पचेत् पञ्चधात्रीफलशतानि च| पादशेषं रसं तस्माद्व्यस्थीन्यामलकानि च| गृहीत्वा भर्जयेत्तैलघृताद्वादशभिः पलैः| मत्स्यण्डिकातुलार्द्धेन युक्तं तल्लेहवत्पचेत्| स्नेहार्द्धं मधुनः शीते तुगाक्षीर्याश्चतुःपलम्| पिप्पल्या द्वे पले दद्याच्चतुर्जातं कणार्द्धिकम्| अतोऽवलेहयेन्मात्रां कुटीस्थं पथ्यभोजिनम्| इत्येषश्च्यवनप्राशो यं प्राश्य च्यवनो मुनिः| जराजर्जरितोऽप्यासीन्नारीनयननन्दनः| कासं श्वासं ज्वरं शोषं हृद्रोगं वातशोणितम्| मूत्रशुक्राशयान् दोषान् वैस्वर्यं च व्यपोहति| बालवृद्धक्षतक्षीणकृशानामङ्गवर्द्धनः| मेधां स्मृतिं कान्तिमनामयत्व मायुः प्रकर्षं पवनाऽनुलोभ्यम्| स्त्रीषु प्रहर्षं बलमिन्द्रियाणा मग्नेश्च कुर्याद्विधिनोपयुक्तः||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദശമൂലേത്യാദിനാ ച്യവനപ്രാശാഖ്യഃ| പര്ണിന്യൌ മുദ്ഗപര്ണീ മാഷപര്ണീ| താമലകീ താലീ പിതുന്നികാ ച| ത്രുടിഃ സൂക്ഷ്മൈലാ, ജോങ്ഗകമഗരു, കാകനാസാ പ്രസിദ്ധാ (കാകതുണ്ഡഫലാ), അമൃതാദ്വയം ഗുദൂചീ ഹരീതകീ ച| ഏതത്സര്വം പലോന്മിതം കൃത്വൈകധ്യം ക്രിയതേ| ഏവം ഷട്ത്രിംശത് പലാന്യൌഷധാനാമ്| ധാത്രീഫലാനാം പഞ്ചശതാനീത്യേതത് ജലദ്രോണേ പചേത്| തസ്മാത് പച്യമാനാത് പാദശേഷോ രസഃ| വിഗതാസ്ഥീനി ചാമലകാനി തൈലഘൃതാദേകീഭൂതാ ദ്വാദശഭിഃ പലൈര്ഭര്ജയേത്| ഭര്ജിതാനാമാമലകാനം രസേനസഹ പചനം സാമര്ഥ്യലബ്ധമ്| മത്സ്യണ്ഡികാऽധികേന ഗുഡപാകേന കൃതാ ശര്കരാ| സ്നേഹാര്ദ്ധം മധുനഃ ഷട്പലമ്| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്| അതോ ലേഹാത്| മാത്രാം സ്തോകം കുടീസ്ഥം പഥ്യം ഭോജനം ച പുരുഷമവലേഹയേത്| യം ച്യവനപ്രാശമ്| സ്ത്രീഷ്വിതി സ്ത്രീവിഷയേ|| ൨൫||
Adhikarana ത്രിഫലാപ്രയോഗാഃ (൨൬) · Śloka ൨൬
മധുകേന തവക്ഷീര്യാ പിപ്പല്യാ സിന്ധുജന്മനാ| പൃഥഗ്ലോഹൈഃ സുവര്ണേന വചയാ മധുസര്പിഷാ| സിതയാ വാ സമായുക്താ സമായുക്താ രസായനമ്| ത്രിഫലാ സര്വരോഗഘ്നീ മേധായുഃ സ്മൃതിബുദ്ധിദാ| ത്രൈഫലേനായസീം പാത്രീം കല്കേനാലേപയേന്നവമ്| തമഹോരാത്രികം ലേപം പിബേത്ക്ഷൌദ്രോദകാപ്ലുതമ്| പ്രഭൂതസ്നേഹശമനം ജീര്ണേ തത്ര പ്രശസ്യതേ| ജീവത്യരുഗ്ജ്വരസ്തസ്യ സമാഭ്യാസാത്സമാഃ ശതമ്| വര്ഷം ഖാദേത്പ്രാണദാം പ്രാതരേകാ മശ്നന്നന്നാത് പൂര്വമക്ഷദ്വയം ച| സാജ്യക്ഷൌദ്രം ഭോജനാന്തേ ചതുഷ്കം ധാത്രീകാനാം തദ്വയസ്ഥാപനേലമ്||൨൬||
मधुकेन तवक्षीर्या पिप्पल्या सिन्धुजन्मना| पृथग्लोहैः सुवर्णेन वचया मधुसर्पिषा| सितया वा समायुक्ता समायुक्ता रसायनम्| त्रिफला सर्वरोगघ्नी मेधायुः स्मृतिबुद्धिदा| त्रैफलेनायसीं पात्रीं कल्केनालेपयेन्नवम्| तमहोरात्रिकं लेपं पिबेत्क्षौद्रोदकाप्लुतम्| प्रभूतस्नेहशमनं जीर्णे तत्र प्रशस्यते| जीवत्यरुग्ज्वरस्तस्य समाभ्यासात्समाः शतम्| वर्षं खादेत्प्राणदां प्रातरेका मश्नन्नन्नात् पूर्वमक्षद्वयं च| साज्यक्षौद्रं भोजनान्ते चतुष्कं धात्रीकानां तद्वयस्थापनेलम्||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്രിഫലാമധുകാദിനാ ലോഹാദിനാ വാ പൃഥക് സമായുക്താ സംയുക്താം സമാം സംവത്സരം യുക്താ പ്രയുക്താ രസായനം സര്വരോഗഘ്നീ മേധാദിദാ ച ഭവതി| മധുസര്പിര്ഭ്യാമേകീഭൂതാഭ്യാം ത്രിഫലാ യുജ്യതേ| ത്രൈഫലേന ത്രിഫലാകല്കേന പ്രാതര്നവാം ലോഹപാത്രീം ലിപ്ത്വാ ദ്വിതീയേऽഹനി തം ലേപം പ്രാതര്മാക്ഷികോദകേന പിബേത്| തസ്മിംശ്ച ജീര്ണേ പ്രഭൂതസ്നേഹശമനം പ്രശസ്യതേ| ഏവം സംവത്സരാഭ്യാസാത് സംവത്സരശതം രുജയാ ജരസാ ച രഹിതഃ പുരുഷോ ജീവതി| വര്ഷമിത്യാദിനാ കാലവിഭാഗേന ഫലസ്യ പ്രയോഗഃ സുബോധഃ|| ൨൬||
Adhikarana അയോരസായനമ് (൨൭) · Śloka ൨൭
അഥായസാനി ചതുരങ്ഗലദീര്ഘവിസ്തൃതാനി തിലോത്സേധാനി പത്രാ ണി കാരയേത്| താന്യഗ്നിവര്ണാനി കൃത്വാऽമലകസ്വരസേ നിര്വാപയേദേകവിംശതികൃത്വഃ| തേഷാം താദൃശാനാം പലശതമാ യസ്യാം സ്ഥാല്യാം പ്രക്ഷിപ്യാമലകസ്വരസോത്തരം കൃത്വാ സുപിഹിതം ഭസ്മരാശൌ നിഖനേത്| മാസി മാസി ചോദ്ധൃത്യായസേന ദണ്ഡേന ഘട്ടയേത്| ശുഷ്യത്യാമലകസ്വരസം പൂര്വവദാവപേത്| ഏവം താനി ലോഹപത്രാണി സംവത്സരാദ് ദ്രവീഭവന്തി| തതശ്ചോത്തരകാലം കൃത്വാ വമനവിരേചനം സ്നിഗ്ധതനുരേവ കേവലം സമന്തതോऽ ങ്ഗുഷ്ഠപര്വമാത്രമുഖേനായസേന സ്രുവേണായസ ഏവ ഭാജനേ തസ്മാത് കല്കീകൃതാത് സ്രുവമേകം ഗൃഹീത്വാ മധുഘൃതാഭ്യാം പൃഥക് സ്രുവേണ സംയോജ്യ പ്രാശ്നീയാത്| ജീര്ണേ ക്ഷീരരസയൂഷാണാമന്യ തമേന സര്പിര്മിശ്രം നവം ഷഷ്ടികൌദനമശ്നീയാത്| അനേന വിധിനാ വര്ഷമുപയുജ്യ വര്ഷമേവ ചാന്യദപ്യുദ്വിഷ്ടാഹാരോ യന്ത്രിതാത്മാ കുടീം സമധിവസേത്| തതഃ സര്വോപതാപാന് ജിത്വാ വ്യാധിജരാമ മരണശസ്ത്രാഗ്നിതോയവിഷാണാമഗമ്യഃ സര്വഭാവേഷ്വതീന്ദ്രിയോ വര്ഷസഹസ്രദ്വയം ജീവതി| വാജിവേഗോ ഗജപ്രാണോ ഭവേച്ച സ്മൃതിബുദ്ധിമാന്| വാഗ്മീ വൃഷഃ ശ്രുതധരോ മഹാഭോഗോ മഹാധനഃ||൨൭||
अथायसानि चतुरङ्गलदीर्घविस्तृतानि तिलोत्सेधानि पत्रा णि कारयेत्| तान्यग्निवर्णानि कृत्वाऽमलकस्वरसे निर्वापयेदेकविंशतिकृत्वः| तेषां तादृशानां पलशतमा यस्यां स्थाल्यां प्रक्षिप्यामलकस्वरसोत्तरं कृत्वा सुपिहितं भस्मराशौ निखनेत्| मासि मासि चोद्धृत्यायसेन दण्डेन घट्टयेत्| शुष्यत्यामलकस्वरसं पूर्ववदावपेत्| एवं तानि लोहपत्राणि संवत्सराद् द्रवीभवन्ति| ततश्चोत्तरकालं कृत्वा वमनविरेचनं स्निग्धतनुरेव केवलं समन्ततोऽ ङ्गुष्ठपर्वमात्रमुखेनायसेन स्रुवेणायस एव भाजने तस्मात् कल्कीकृतात् स्रुवमेकं गृहीत्वा मधुघृताभ्यां पृथक् स्रुवेण संयोज्य प्राश्नीयात्| जीर्णे क्षीररसयूषाणामन्य तमेन सर्पिर्मिश्रं नवं षष्टिकौदनमश्नीयात्| अनेन विधिना वर्षमुपयुज्य वर्षमेव चान्यदप्युद्विष्टाहारो यन्त्रितात्मा कुटीं समधिवसेत्| ततः सर्वोपतापान् जित्वा व्याधिजराम मरणशस्त्राग्नितोयविषाणामगम्यः सर्वभावेष्वतीन्द्रियो वर्षसहस्रद्वयं जीवति| वाजिवेगो गजप्राणो भवेच्च स्मृतिबुद्धिमान्| वाग्मी वृषः श्रुतधरो महाभोगो महाधनः||२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദി| തിലധനാനി ചതുരങ്ഗലായതവിസ്തൃതാനി ശസ്ത്രപത്രാണി ഏകവിംശതിവാരമഗ്നിവര്ണതപ്താന്യാമലകരസേ നിര്വാപയേത്| തതസ്താദൃശാനാം നിര്വാപണേന തനുഭൂതാനാം തേഷാം ശസ്ത്രപത്രാണാം പലശതമായസ്യാം സ്ഥാല്യാം പ്രക്ഷിപ്യ തേനൈവാമലകരസേനോത്തരമധിക്ഷിപ്തം കൃത്വാ സുപിഹിതഞ്ച ഭസ്മരാശൌ നിഖനേത്| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്| സമന്തതഃ സര്വതോദിക്കമായാമവിസ്തരാഭ്യാമങ്ഗുഷ്ഠപര്വമാത്രം മുഖം നിമ്നപ്രദേശോ യസ്യ സ്രുവസ്യ| അനേനൌഷധവിധിനൈവ| സര്വഭാവേഷു ബാഹ്യാത്മകേഷു അന്യപുരുഷാനിന്ദ്രിയേണാതികാന്തോऽതീന്ദ്രിയഃ|| ൨൭||
Adhikarana അതിദേശേന താമ്രാദിപ്രയോഗാഃ (൨൮) · Śloka ൨൮
താമ്രരൂപ്യസുവര്ണാനാമയമേവ പൃഥഗ്വിധിഃ| ദ്വിഗുണം തദ്ഗുണോത്കര്ഷം ജാനീയാദുത്തരോത്തരമ്||൨൮||
ताम्ररूप्यसुवर्णानामयमेव पृथग्विधिः| द्विगुणं तद्गुणोत्कर्षं जानीयादुत्तरोत्तरम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശസ്ത്രവത്താമ്രാദീനാമപ്യയം വിധിഃ പൃഥഗ്ദ്വിഗുണം കൃത്വാ ദ്രവ്യമാസനിര്വാപണാദിഭിര്യഥോത്തരം ജാനീയാത്| തേന താമ്രസ്യ ശസ്ത്രാത് ദ്വിഗുണോ വിധിര്ദ്വിഗുണ ഏവ ച ഗുണോത്കര്ഷഃ| താമ്രാദ് ദ്വിഗുണോ രൂപ്യസ്യ| തതോऽപി ദ്വിഗുണഃ സുവര്ണസ്യേതി|| ൨൮||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൨൯) · Śloka ൨൯
ഹേമധാത്രീഫലക്ഷൌദ്രം ഗായത്രീപരിമന്ത്രിതമ്| ലിഹന്നനുപിബന് ക്ഷീരം ദൃഷ്ടരിഷ്ടോऽപി ജീവതി||൨൯||
हेमधात्रीफलक्षौद्रं गायत्रीपरिमन्त्रितम्| लिहन्ननुपिबन् क्षीरं दृष्टरिष्टोऽपि जीवति||२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹേമാദികം ഗായത്ര്യാ പരിമന്ത്രിതം ലിഹന് പുരുഷോऽനു പശ്ചാച്ച ക്ഷീരം പിബന് ദൃഷ്ടിരിഷ്ടോऽപി ജീവതി|| ൨൯||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൩൦) · Śloka ൩൦
സുവര്ണം പദ്മബീജാനി മധുലാജാഃ പ്രിയങ്ഗവഃ| ക്ഷീരേണ പീതം പരമമലക്ഷ്മവിനിവാരണമ്||൩൦||
सुवर्णं पद्मबीजानि मधुलाजाः प्रियङ्गवः| क्षीरेण पीतं परममलक्ष्मविनिवारणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുവര്ണാദികം ക്ഷീരേണ പീതം പരമമലക്ഷ്മീനിവാരണം ഭവതി|| ൩൦||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൩൧) · Śloka ൩൧
സപദ്മബീജാമലകാഭയാക്ഷം സര്പിര്മധുഭ്യാം കനകം ലിഹന്തഃ| ദീര്ഘായുഷോ മന്ദജരോപതായാഃ സരീസൃപാണാം ച ഭവന്ത്യഗമ്യാഃ||൩൧||
सपद्मबीजामलकाभयाक्षं सर्पिर्मधुभ्यां कनकं लिहन्तः| दीर्घायुषो मन्दजरोपतायाः सरीसृपाणां च भवन्त्यगम्याः||३१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പദ്മബീജാദിസംയുക്തം സുവര്ണം ലിഹന് പുരുഷോ ദീര്ഘായുഷ്ട്വാദിയുക്തോ ഭവതി|| ൩൧||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൩൨) · Śloka ൩൨
മധുമാഗധികാവിഡങ്ഗസാര ത്രിഫലാഹേമഘൃതം സിതാം ച ഖാദന്| ജരസാ നവലീഢദേഹകാന്തിഃ സമധാതുശ്ച സമാഃ ശതം ച ജീവേത്| ഹേമബില്വവചാസര്പിരൈകധ്യമുപയോജിതമ്| മേധ്യമായുഷ്യമാരോഗ്യകാന്തിസൌഭാഗ്യപുഷ്ടിദമ്||൩൨||
मधुमागधिकाविडङ्गसार त्रिफलाहेमघृतं सितां च खादन्| जरसा नवलीढदेहकान्तिः समधातुश्च समाः शतं च जीवेत्| हेमबिल्ववचासर्पिरैकध्यमुपयोजितम्| मेध्यमायुष्यमारोग्यकान्तिसौभाग्यपुष्टिदम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മധ്വാദികം ഖാദന് പുരുഷോ ജരയാ നവലീഢാ അനശിതാ ദേഹസ്യ കാന്തിര്യസ്യ സ തഥാവിധഃ സമസര്വധാതുശ്ച സമ്ഭവതി ശതം സമാ ജീവേച്ച| ഹേമാദികമൈകധ്യമുപയോജിതം മേധ്യം മേധായൈ ഹിതമായുഷ്യമാരോഗ്യാദിപ്രദം ച|| ൩൨||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൩൩) · Śloka ൩൩
ശതാവരീഘൃതം ലീഢം സസുവര്ണം സമാക്ഷികമ്| കരോതി ചിരജീവിത്വം രാജാനം ച വശാനുഗമ്||൩൩||
शतावरीघृतं लीढं ससुवर्णं समाक्षिकम्| करोति चिरजीवित्वं राजानं च वशानुगम्||३३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശതാവരീഘൃതം ഗുഹ്യരോഗപ്രതിഷേധോക്തം സുവര്ണമാക്ഷികാഭ്യം യുക്തം ലീഢം പുരുഷസ്യ ചിരജീവിത്വാദിയുക്തം കരോതി|| ൩൩||
Adhikarana സുവര്ണസ്യാന്യേ പ്രയോഗാഃ (൩൪) · Śloka ൩൪
ആയുഷ്കാമഃ ശങ്ഖപുഷ്പ്യാ സമേതം മേധാകാമഃ കാഞ്ചനം സോഗ്രഗന്ധമ്| ലക്ഷ്മീകാമഃ പദ്മകിഞ്ജല്കയുക്തം യുക്തം ഖാദേത് കാമകാമോ വിദാര്യാ||൩൪||
आयुष्कामः शङ्खपुष्प्या समेतं मेधाकामः काञ्चनं सोग्रगन्धम्| लक्ष्मीकामः पद्मकिञ्जल्कयुक्तं युक्तं खादेत् कामकामो विदार्या||३४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആയുഷ്കാമ ഇത്യാദിനാ ചത്വാരഃ സുവര്ണപ്രയോഗാഃ വ്യാഖ്യാസമഃ||൩൪||
Adhikarana മണ്ഡൂകപര്ണ്യാദി പഞ്ച രസായനാനി (൩൫) · Śloka ൩൫
മണ്ഡൂകപര്ണ്യാഃ സ്വരസം യഥാഗ്നി ക്ഷീരേണ യഷ്ടീമധുകസ്യ ചൂര്ണമ്| രസം ഗുഡൂച്യാഃ സഹ മൂലപുഷ്പ്യാഃ കല്കം പ്രയുഞ്ജീത ച ശങ്ഖപുഷ്പ്യാഃ| ആയുഃ പ്രദാന്യാമയനാശനാനി ബലാഗ്നിവര്ണസ്വരവര്ദ്ധനാനി മേധ്യാനി ചൈതാനി രസായനാനി മേധ്യാ വിശേഷേണ തു ശങ്ഖപുഷ്പീ||൩൫||
मण्डूकपर्ण्याः स्वरसं यथाग्नि क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम्| रसं गुडूच्याः सह मूलपुष्प्याः कल्कं प्रयुञ्जीत च शङ्खपुष्प्याः| आयुः प्रदान्यामयनाशनानि बलाग्निवर्णस्वरवर्द्धनानि मेध्यानि चैतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण तु शङ्खपुष्पी||३५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മണ്ഡൂകപര്ണീ സ്വരസാദികം പൃഥഗ്യഥാഗ്ന്യഗ്ന്യനുവൃത്ത്യാ മാത്രയാ പ്രയുഞ്ജീത| ഏതാനി പഞ്ച രസായനാന്യായുഷ്പ്രദത്വാദിഗുണയുക്താനി| മണ്ഡൂകപര്ണീ ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ| മധുയഷ്ടീചൂര്ണമേവ ക്ഷീരേണ| സഹമൂലപുഷ്പ്യാ ഗുഡൂച്യാ രസമേവ| ശങ്ഖപുഷ്പ്യാഃ സുപുഷ്പ്യാഃ കല്കമ്| തേഭ്യശ്ച രസായനേഭ്യഃ ശങ്ഖപുഷ്പീ തു വിശേഷേണ മേധ്യാ മേധായൈ ഹിതാ|| ൩൫||
Adhikarana ശങ്ഖപുഷ്പീഘൃതമ് (൩൬) · Śloka ൩൬
നലദം കടുരോഹിണീ പയസ്യാ മധുകം ചന്ദനസാരിവോഗ്രഗന്ധാഃ| ത്രിഫലാകടുകത്രയം ഹരിദ്രേ സപടോലം ലവണം ച തൈഃ സുപിഷ്ടൈഃ| ത്രിഗുണേന രസേന ശങ്ഖപുഷ്പ്യാഃ സപയസ്കം ഘൃതനല്വണം വിപക്വമ്| ഉപയുജ്യ ഭവേജ്ജഡോऽപി വാഗ്മീ ശൃതധാരീ പ്രതിഭാനവാനരോഗഃ||൩൬||
नलदं कटुरोहिणी पयस्या मधुकं चन्दनसारिवोग्रगन्धाः| त्रिफलाकटुकत्रयं हरिद्रे सपटोलं लवणं च तैः सुपिष्टैः| त्रिगुणेन रसेन शङ्खपुष्प्याः सपयस्कं घृतनल्वणं विपक्वम्| उपयुज्य भवेज्जडोऽपि वाग्मी शृतधारी प्रतिभानवानरोगः||३६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നലദാദിഭിഃ സുപിഷ്ടൈഃ സ്നേഹാത് ത്രിഗുണേന ശങ്ഖപുഷ്പീരസേന സക്ഷീരം വിപക്വം ഘൃതസ്യ നല്വണം ദ്രോണമുപയുജ്യ ജഡോऽപി വാഗ്മീത്യാദിഗുണോ ഭവേത്| ഉഗ്രഗന്ധാ വചാ| ലവണം സൈന്ധവമ്|| ൩൬||
Adhikarana പഞ്ചാരവിന്ദഘൃതമ് (൩൭) · Śloka ൩൭
പേഷ്യൈര്മൃണാലബിസകേസരപത്രബീജൈഃ സിദ്ധം സഹേമശകലം പയസാ ച സര്പിഃ| പഞ്ചാരവിന്ദമിതി തത്പ്രഥിതം പൃഥിവ്യാം പ്രഭ്രഷ്ടപൌരുഷബലപ്രതിഭൈര്നിഷേവ്യമ്||൩൭||
पेष्यैर्मृणालबिसकेसरपत्रबीजैः सिद्धं सहेमशकलं पयसा च सर्पिः| पञ्चारविन्दमिति तत्प्रथितं पृथिव्यां प्रभ्रष्टपौरुषबलप्रतिभैर्निषेव्यम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൃണാലാദിഭിഃ പേഷ്യൈഃ ക്ഷീരേണ ച സസുവര്ണശകലം സിദ്ധം സര്പിര്നാമ്നാ പഞ്ചാരവിന്ദമിതി പൃഥിവ്യാം പ്രഥിതമ്| തച്ച പ്രഭ്രഷ്ടപൌരുഷബലാദിഭിര്നിഷേവ്യമ്| മൃണാലം ബിസാങ്കുരമ്| ബിസം ബിസമൂലമ്| കേസരം തത്പുഷ്പസ്യ| പത്രം തസ്യൈവ ബീജം ച|| ൩൭||
Adhikarana ചതുഷ്കുവലയം സര്പിഃ (൩൮) · Śloka ൩൮
യന്നാലകന്ദദലകേസരവദ്വിപക്വം നീലോത്പലസ്യ തദപി പ്രഥിതം പൃഥിവ്യാമ്| സര്പിശ്ചതുഷ്കുവലയം സഹിരണ്യപത്രം മേധ്യം ഗവാമപി ഭവേത്കിമു മാനുഷാണാമ്||൩൮||
यन्नालकन्ददलकेसरवद्विपक्वं नीलोत्पलस्य तदपि प्रथितं पृथिव्याम्| सर्पिश्चतुष्कुवलयं सहिरण्यपत्रं मेध्यं गवामपि भवेत्किमु मानुषाणाम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യത്സര്പിര്നീലോത്പലസ്യ നാലാദിചതുഷ്ടയേന സഹിരണ്യപത്രം വിപക്വം തദപി ദ്വിതീയം പ്രഭ്രഷ്ടപൌരുഷബലാദിഭിര്നിഷേവ്യമ്| നാമ്നാ ചതുഷ്കുവലയമിതി പ്രഥിതമ്| ഏതച്ച ഗവാമപി മേധ്യം ഭവതി| കിമുത മാനുഷാണാം സ്വഭാവമേധാവതാം ന ഭവേത്|| ൩൮||
Adhikarana ബ്രാഹ്മീരസായനമ് (൩൯) · Śloka ൩൯
ബ്രാഹ്മീവചാസൈന്ധവശങ്ഖപുഷ്പീ മത്സ്യാക്ഷകബ്രഹ്മസുവര്ചലൈന്ധ്രഃ| വൈദേഹികാ ച ത്രിയവാഃ പൃഥക്സ്യു ര്യവൌ സുവര്ണസ്യ തിലോ വിഷസ്യ| സര്പിഷശ്ച പലമേകത ഏതദ്യോജയേത് പരിണതേ ച ഘൃതാഢ്യമ്| ഭോജനം സമധുവത്സരമേവം ശീലയന്നധികധീസ്മൃതിമേധാഃ| അതിക്രാന്തജരാവ്യാധിതന്ദ്രാऽऽലസ്യശ്രമക്ലമഃ| ജീവത്യബ്ദശതം പൂര്ണം ശ്രീതേജഃ കാന്തിദീപ്തിമാന്| വിശേഷതഃ കുഷ്ഠകിലാസഗുല്മ വിഷജ്വരോന്മാദഗരോദരാണീ| അഥര്വമന്ത്രാദികൃതാശ്ച കൃത്യാഃ ശാമ്യന്ത്യനേനാതിബലാശ്ച വാതാഃ||൩൯||
ब्राह्मीवचासैन्धवशङ्खपुष्पी मत्स्याक्षकब्रह्मसुवर्चलैन्ध्रः| वैदेहिका च त्रियवाः पृथक्स्यु र्यवौ सुवर्णस्य तिलो विषस्य| सर्पिषश्च पलमेकत एतद्योजयेत् परिणते च घृताढ्यम्| भोजनं समधुवत्सरमेवं शीलयन्नधिकधीस्मृतिमेधाः| अतिक्रान्तजराव्याधितन्द्राऽऽलस्यश्रमक्लमः| जीवत्यब्दशतं पूर्णं श्रीतेजः कान्तिदीप्तिमान्| विशेषतः कुष्ठकिलासगुल्म विषज्वरोन्मादगरोदराणी| अथर्वमन्त्रादिकृताश्च कृत्याः शाम्यन्त्यनेनातिबलाश्च वाताः||३९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബ്രാഹ്മയാദികം യഥോക്തമാനമേകീകൃത്യ പ്രതിദിനം യോജയേത്| തസ്മിംശ്ച പരിണതേ ഘൃതാഢ്യം സമാക്ഷികം ഭോജനം യോജയേത്| ഏവം സംവത്സരം ശീലയന്നധികാഭിര്ധീപ്രഭൃതിഭിര്യുക്തോऽതിക്രാന്തജരാദിമാംശ്ച പൂര്ണമബ്ദശതം ജീവതി| ശ്ര്യാദിയുക്തഃ സന്| അനേന ശീലിതേന കുഷ്ഠാദയോ വിശേഷതഃ ശാമ്യന്തി| ബ്രഹ്മസുവര്ചലാ മണ്ഡൂകപര്ണീ|| ൩൯||
Adhikarana നാഗബലാരസായനമ് (൪൦) · Śloka ൪൦
യഥോക്തഗുണായാം ഭൂമൌ ജാതാമബാലാമജീര്ണാം ശീര്ണപുരാണ പര്ണാമസഞ്ജാതാന്യപര്ണാം തപേ തപസ്യേ വാ മാസേ യഥോക്തേന വിധിനാ പുഷ്യയുക്തേ ചന്ദ്രമസി സുമുര്ഹൂര്ത്തേ നാഗബലാം സമൂലാ മുദ്ധരേത്| തസ്യ മൂലാനാം ത്വക്പിണ്ഡമാമ്രമാത്രമക്ഷമാത്രം വാ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടമവചൂര്ണിതം വാ പയസാ പിബേന്മധുഘൃതാഭ്യാം വാ ലിഹ്യാത്| ജീര്ണേ ക്ഷീരവൃത്തിരേവ സ്യാത്| ക്ഷീരേണൈവ വാ സസ ര്പിഷ്കം ശാലിഷഷ്ടികമശ്നീയാത്| ഏവം സംവത്സരപ്രയോഗാ ദ്വര്ഷശതമജര ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൪൦||
यथोक्तगुणायां भूमौ जातामबालामजीर्णां शीर्णपुराण पर्णामसञ्जातान्यपर्णां तपे तपस्ये वा मासे यथोक्तेन विधिना पुष्ययुक्ते चन्द्रमसि सुमुर्हूर्त्ते नागबलां समूला मुद्धरेत्| तस्य मूलानां त्वक्पिण्डमाम्रमात्रमक्षमात्रं वा श्लक्ष्णपिष्टमवचूर्णितं वा पयसा पिबेन्मधुघृताभ्यां वा लिह्यात्| जीर्णे क्षीरवृत्तिरेव स्यात्| क्षीरेणैव वा सस र्पिष्कं शालिषष्टिकमश्नीयात्| एवं संवत्सरप्रयोगा द्वर्षशतमजर इत्यादि समानं पूर्वेण||४०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യഥോക്തഗുണായാമിത്യാദിനാ നാഗബലാപ്രയോഗോ വ്യാഖ്യാസമഃ| യഥോക്തഗുണായാം ഭേഷജകല്പോക്തഗുണായാം ഭൂമൌ ജാതാമ്| തപോ മാഘഃ, തപസ്യഃ ഫാല്ഗുനഃ| ശോഭനേ മുഹൂര്ത്തേ|| ൪൦||
Adhikarana അതിദേശേന ബലാദിരസായനാനി (൪൧) · Śloka ൪൧
ബലാതിബലാചന്ദനാഗരുധവതിനിശഖദിരകദരശാകശിംശ പാസനസുരസാപുനര്നവാനന്താശ്ച വയസ്ഥാപനോക്ത ദശൌഷധയഃ സവിദാരീശ്വദംഷ്ട്രാശ്വഗന്ധാവാരാഹീശതാവര്യോ നാഗബലയാ വ്യാ ഖ്യാതാഃ||൪൧||
बलातिबलाचन्दनागरुधवतिनिशखदिरकदरशाकशिंश पासनसुरसापुनर्नवानन्ताश्च वयस्थापनोक्त दशौषधयः सविदारीश्वदंष्ट्राश्वगन्धावाराहीशतावर्यो नागबलया व्या ख्याताः||४१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനേന ച നാഗബലാവിധാനേന ബലാദയഃ പൃഥഗ്വ്യാഖ്യാതാഃ| ബലാദികമപി പ്രത്യേകം പ്രയോഗാദേവങ്ഗുണമിത്യര്ഥഃ| വയസ്ഥാപനാ ദശൌഷധയോ മഹാകഷായസംഗ്രഹോക്താഃ|| ൪൧||
Adhikarana സാരവൃക്ഷാണാം സ്വരസഗ്രഹണേ വിധിഃ (൪൨) · Śloka ൪൨
തത്ര സാരവൃക്ഷാണാം സര്വേഷാം സ്വരസാര്ഥീ കുഷ്ഠചികിത്സിതേ ഖദിരകല്പമീക്ഷേത| ആര്ദ്രവൃക്ഷാസമ്ഭവേ തു സാരശകലാനി ദ്വ്യങ്ഗുലത്ര്യങ്ഗുലാനി തനൂനി ചതുര്ഗുണേऽമ്ഭസ്യാപ്ലാവ്യാതപേ ത്രി രാത്രം സ്ഥാപയേത| തതസ്താന്യുദ്ധൃത്യാന്യാനി തത്ര ക്ഷിപേത്| ത്രിരാ ത്രാച്ച പുനരന്യാന്യേവം നവരാത്രേണ ത്രിഃപ്രക്ഷേപണോദ്ഭാരേണ ച സ്വരസഃ പരികല്പിതോ ഭവതി||൪൨||
तत्र सारवृक्षाणां सर्वेषां स्वरसार्थी कुष्ठचिकित्सिते खदिरकल्पमीक्षेत| आर्द्रवृक्षासम्भवे तु सारशकलानि द्व्यङ्गुलत्र्यङ्गुलानि तनूनि चतुर्गुणेऽम्भस्याप्लाव्यातपे त्रि रात्रं स्थापयेत| ततस्तान्युद्धृत्यान्यानि तत्र क्षिपेत्| त्रिरा त्राच्च पुनरन्यान्येवं नवरात्रेण त्रिःप्रक्षेपणोद्भारेण च स्वरसः परिकल्पितो भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നനു സാരവൃക്ഷാണാം സ്വരസഗ്രഹണേ കോ വിധിരിത്യാഹ-തത്രേത്യാദി| കുഷ്ഠചികിത്സിതേ യ ഏവ ഖദിരകല്പ ഉക്തഃ സ ഏവ സര്വേഷാം സാരവൃക്ഷാണാം ബോദ്ധവ്യഃ| യദാ തു സ്വരസേന പ്രയോജനം ന ചാര്ദ്രവൃക്ഷസ സമ്ഭവസ്തദാ നവരാത്രേണ സ്വരസവിധാനം സുബോധമ്| ഇതി സാരവൃക്ഷാണാം സ്വരസാലാഭേ പ്രതിനിധിഃ|| ൪൨||
Adhikarana ഫലാദീനാം സ്വരസഗ്രഹണേ വിധിഃ (൪൩) · Śloka ൪൩
ഫലാനാം പുനര്വീരുദൌഷധീനാഞ്ച യന്ത്രേണോലൂഖലേന വാ സങ്ക്ഷുദ്യ നിഷ്പീഡ്യ സ്വരസം ഗൃഹ്ണീയാത്||൪൩||
फलानां पुनर्वीरुदौषधीनाञ्च यन्त्रेणोलूखलेन वा सङ्क्षुद्य निष्पीड्य स्वरसं गृह्णीयात्||४३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഫലാനാം വീരുധാമോഷധീനാം ച സ്വരസസ്യാലാഭേ യന്ത്രേണേത്യാദിനാ സ്വരസവിധിഃ സുബോധഃ|| ൪൩||
Adhikarana പരിശുഷ്കാണാം സ്വരസഗ്രഹണേ വിധിഃ (൪൪) · Śloka ൪൪
പരിശുഷ്കാണാം തു ചൂര്ണീകൃതാനാമാഢകമുദകസ്യാഹോരാത്രസ്ഥിതം വിമൃദിതപൂതം സ്വരസവത് പ്രയോജ്യമ്| തുവരകഭല്ലാതകാ ദീനാം പുനഃ പൃഥഗേവോപദേശഃ||൪൪||
परिशुष्काणां तु चूर्णीकृतानामाढकमुदकस्याहोरात्रस्थितं विमृदितपूतं स्वरसवत् प्रयोज्यम्| तुवरकभल्लातका दीनां पुनः पृथगेवोपदेशः||४४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പരിശുഷ്കാണാം തു യോഗ്യാനാം ഫലാനാം ചൂര്ണീകൃതാനാമിത്യാദിനാ പ്രതിനിധിഃ| ഉദകസ്യാഢകം ശുഷ്കാദ് ദ്വിഗുണം ഭവതി| തുവരകഭല്ലാത കാദീനാം സ്വരസേ തു പൃഥഗേവോപദേശഃ ക്രിയതേ|| ൪൪||
Adhikarana തുവരകകല്പഃ (തുവരകതൈലമ്) (൪൫) · Śloka ൪൫
വൃക്ഷാസ്തുവരകാ നാമ പശ്ചിമാര്ണവതീരജാഃ| വീചീതരങ്ഗവിക്ഷോഭമാരുതോദ്ഭൂതപല്ലവാഃ| തേഭ്യഃ ഫലാന്യാദദീത സുപക്വാന്യമ്ബുദാഗമേ| മജ്ജ്ഞഃ ഫലേഭ്യശ്ചാദായ ശോഷയിത്വാവചൂര്ണ്യ ച| തിലവത്പീഡയേദ്ദ്രോണ്യാം ക്വാഥയേദ്വാ കുസുമ്ഭവത്| തത്തൈലം സമ്ഭൃതം ഭൂയഃ പചേദാസലിലക്ഷയാത്| അവതാര്യ കരീഷേ ച പക്ഷമാത്രം നിധാപയേത്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോ ഹൃതമലഃ പക്ഷാദുദ്ധൃത്യ യത്നവാന്| ചതുര്ഥഭക്താന്തരിതഃ പ്രാതഃ പാണിതലം പിബേത്| മന്ത്രേണാനേന പൂതസ്യ തൈലസ്യ ദിവസേ ശുഭേ| 'മജ്ജാസാര മഹാവീര്യ സര്വാന് ധാതൂന് വിശോധയ| ശങ്ഖചക്രഗദാപാണീസ്ത്വാമാജ്ഞാപയതേऽച്യുതഃ| ' തേനാസ്യോര്ധ്വമധസ്താച്ച ദോഷാ യാന്ത്യസകൃത്തതഃ| സായമസ്നേഹലവണാം യവാഗൂം ശീതലാം പിബേത്| പഞ്ചാഹാനി പിബേത്തൈലമിത്ഥം വര്ജ്യാനി വര്ജയേത്| പക്ഷം മുദ്ഗരസാന്നാശീ സര്വകുഷ്ഠൈര്വിമുച്യതേ||൪൫||
वृक्षास्तुवरका नाम पश्चिमार्णवतीरजाः| वीचीतरङ्गविक्षोभमारुतोद्भूतपल्लवाः| तेभ्यः फलान्याददीत सुपक्वान्यम्बुदागमे| मज्ज्ञः फलेभ्यश्चादाय शोषयित्वावचूर्ण्य च| तिलवत्पीडयेद्द्रोण्यां क्वाथयेद्वा कुसुम्भवत्| तत्तैलं सम्भृतं भूयः पचेदासलिलक्षयात्| अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत्| स्निग्धस्विन्नो हृतमलः पक्षादुद्धृत्य यत्नवान्| चतुर्थभक्तान्तरितः प्रातः पाणितलं पिबेत्| मन्त्रेणानेन पूतस्य तैलस्य दिवसे शुभे| 'मज्जासार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय| शङ्खचक्रगदापाणीस्त्वामाज्ञापयतेऽच्युतः| ' तेनास्योर्ध्वमधस्ताच्च दोषा यान्त्यसकृत्ततः| सायमस्नेहलवणां यवागूं शीतलां पिबेत्| पञ्चाहानि पिबेत्तैलमित्थं वर्ज्यानि वर्जयेत्| पक्षं मुद्गरसान्नाशी सर्वकुष्ठैर्विमुच्यते||४५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വൃക്ഷ ഇത്യാദിനാ തുവരകകല്പോ വ്യാഖ്യാസമഃ| തേഭ്യ ഇതി തുവരകവൃക്ഷേഭ്യഃ| അമ്ബുദാഗമഃ പ്രാവൃട്| ആസലിലക്ഷയാത് സലിലസ്യ ക്ഷയോ യാവത്താവത്| കുസുമ്ഭവത് ക്വാഥിതേന തൈലേന സഹായാതം യദുദകം തസ്യ ക്ഷയപര്യന്തമിത്യര്ഥഃ| കരീഷം ശുഷ്കഗോമയമ്| ചതുര്ഥഭക്താന്തരതി ഇതി| ചതുര്ഥേന ഭക്തേനാന്തരിതോ യോ മനുഷ്യഃ സ പിബേത്| തേനൈവമ്| യസ്മിന്നഹനി പ്രാതസ്തൈലമുപയുഞ്ജീത തസ്മിന് സായം ഭുക്തം ദ്വിതീയേऽയുഭയകാലമേവം ത്രയോ ഭക്താസ്തൃതീയേऽഹ്നി പുനഃ പ്രാതസ്തൈലമേവം ചതുര്ഥോ ഭക്ത അന്തരിതഃ| പുനഃ സായം ഭോജനം പുനര്ദ്വിതീയേऽഹന്യുഭയകാലം ഭോജനമനേന പ്രകാരേണ പഞ്ചഹാനി തൈലം പിബേത്| വര്ജ്യാനി ച വര്ജയേത്| 'മജ്ജാസാര' ഇത്യാദിസ്തൈലസ്യ പാനായ മന്ത്രഃ| തൈലപാനദിവസേ തു സ്നേഹലവണവിയുക്താം യവാഗൂം പിബേത്|| ൪൫||
Adhikarana ഖദിരേണ തുവരകതൈലോപയോഗഃ (൪൬) · Śloka ൪൬
തദേവ ഖദിരക്വാഥേ ത്രിഗുണേ സാധു സാധിതമ്| നിഹിതം പൂര്വവത് പക്ഷം പിബേന്മാസം സുയന്ത്രിതഃ| തേനാഭ്യക്തശരീരശ്ച കുര്വന്നാഹാരമീരിതമ്| ഭിന്നസ്വരം രക്തനേത്രം ശീര്ണാങ്ഗം കൃമിഭിക്ഷിതമ്| അനേനാശു പ്രയോഗേണ സാധയേത് കുഷ്ഠിനം നരമ്||൪൬||
तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम्| निहितं पूर्ववत् पक्षं पिबेन्मासं सुयन्त्रितः| तेनाभ्यक्तशरीरश्च कुर्वन्नाहारमीरितम्| भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं शीर्णाङ्गं कृमिभिक्षितम्| अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत् कुष्ठिनं नरम्||४६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദേവേതി തുവരകതൈലമ്| പൂര്വവദിതി കരീഷേ പക്ഷമാത്രം നിധാപയേത്| പക്ഷാദുദ്ധത്യ മാസം പിബേത്| ചതുര്ഥഭക്താന്തരിത ഉക്തഃ| അനേന പ്രയോഗേണ ഭിന്നസ്വരത്വാദിഗുണാന് കുഷ്ഠാനാശുതരം സാധയേച്ചികിത്സേത്||൪൬||
Adhikarana തസ്യൈവ സര്പിര്മധുഭ്യാം പ്രയോഗഃ (൪൭) · Śloka ൪൭
സര്പിര്മധുയുതം പീതം തദേവ ഖദിരാദ്വിനാ| പക്ഷം മാംസരസാഹാരം കരോതി ദ്വിശതായുഷമ്| തദേവ നസ്യേ പഞ്ചാശദ്ദിവസാനുപയോജിതമ്| വലീപലിതനിര്ഭുക്തസ്ഥിരസ്മൃതികചദ്വിജമ്| വപുഷ്യന്തം ശ്രുതധരം കരോതി ത്രിശതായുഷമ്||൪൭||
सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराद्विना| पक्षं मांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम्| तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम्| वलीपलितनिर्भुक्तस्थिरस्मृतिकचद्विजम्| वपुष्यन्तं श्रुतधरं करोति त्रिशतायुषम्||४७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദേവ തൈലം ഖദിരസംയോഗാദ്വിനാ സര്പിര്മധുഭ്യാം പീതം ദ്വിശതായുഷം കരോതി| അസ്യൈവ നസ്യോപയോഗഃ സുബോധഃ|| ൪൭||
Adhikarana തുവരകമജ്ജ്ഞോപയോഗഃ (൪൮) · Śloka ൪൮
അന്തര്ധൂമം തസ്യ മജ്ജാ സുദഗ്ധഃ ക്ഷിപ്തസ്തൈലേ സൈന്ധവം ചാഗ്നിവര്ണമ്| തുല്യം ഹന്യാദര്മനക്താന്ധ്യകാചാന് നീലീരോഗം തൈമിരം ചാഞ്ജനേന||൪൮||
अन्तर्धूमं तस्य मज्जा सुदग्धः क्षिप्तस्तैले सैन्धवं चाग्निवर्णम्| तुल्यं हन्यादर्मनक्तान्ध्यकाचान् नीलीरोगं तैमिरं चाञ्जनेन||४८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യ തുവരസ്യാന്തര്ധൂമം ദഗ്ധോ മജ്ജാ സൈന്ധവം ചാഗ്നിവര്ണം തപ്തം തൈലം തുല്യം ക്ഷിപ്തമഞ്ജനേനാര്മാദീന് ഹന്യാത്|| ൪൮||
Adhikarana ഏകാന്തരസ്തുവരകതൈലപ്രയോഗഃ (൪൯) · Śloka ൪൯
ഏകാന്തരം തൌവരകം ച തൈലം പിബേദ്ധിതാശീ നിയമേന മാസമ്| പ്രഭിന്നകോഷ്ഠോ ഗലിതാങ്ഗദേശ സ്ത്വചം ത്യജേത്സര്പ ഇവാശു ജീര്ണാമ്||൪൯||
एकान्तरं तौवरकं च तैलं पिबेद्धिताशी नियमेन मासम्| प्रभिन्नकोष्ठो गलिताङ्गदेश स्त्वचं त्यजेत्सर्प इवाशु जीर्णाम्||४९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏകദിനാന്തരേണ തൌവരകതൈലസ്യ മാസമുപയോഗഃ സുബോധഃ|| ൪൯||
Adhikarana തുവരകപ്രയോഗാന്തരമ് (൫൦) · Śloka ൫൦
സാധയേത് ഷോഡശഗുണേ സലിലേ തുവരാഢകമ്| അഷ്ടാംശശേഷേ വിസ്രാവ്യ സങ്ക്ഷുദ്യോലൂഖലേ തതഃ| ശുഷ്കാരഗ്വധവല്കപാദരജസാ വ്യാമിശ്രിതം കല്കിതം തസ്യ ക്വാഥജലൈരുദുമ്ബരസമാന് ഛായാവിശുഷ്കാന് ഗുഡാന്| കുര്യാദേകതമഞ്ച സാര്ദ്ധമഥവാ ഗോവാരിണാലോഡിതം കുഷ്ഠീ തദ്ദിവസസ്ഥിതോ നിരശനഃ സൂര്യേ ഗതേऽസ്തം പിബേത്| താവദേവ ച തഥൈവ ച ഭൂയഃ പായയേത്തമരുണോദയകാലേ| അപ്യജീര്ണമവിചിന്ത്യവമിം വാ ഭേഷജം പുരുഷദോഷബലജ്ഞഃ| മധ്യാഹ്നേദ്യാദ്ഭൂരി നിഷ്പാവതൈലം കങ്ഗൂകൂരം ശിഗ്രുകന്ദോപദംശമ്| ദധ്നായുക്തം സ്വല്പസിന്ധൂത്ഥചൂര്ണം ഗവ്യേനാനുസ്തോകതക്രാമ്ബുപായീ| തൈലാക്തഗാത്രോ ദിവസാന്തരം ച കങ്ഗ്വിഷ്ടികാചൂര്ണകൃതപ്രഘര്ഷഃ| സ്നായാത് സുഖാമ്ഭോऽഭിരമദ്യമാംസ സ്ത്രീസങ്ഗതിഃ സ്യാത്ത്രിഗുണം ച യോഗാത്| ഉപയുജ്യ യോഗമഖിലം പ്രതിദിനമേവ ദ്വികാലമഭിയുക്തഃ| കുഷ്ഠീ കുഷ്ഠമപോഹതി വിശീര്ണകര്ണൌഷ്ഠനാസമപി||൫൦||
साधयेत् षोडशगुणे सलिले तुवराढकम्| अष्टांशशेषे विस्राव्य सङ्क्षुद्योलूखले ततः| शुष्कारग्वधवल्कपादरजसा व्यामिश्रितं कल्कितं तस्य क्वाथजलैरुदुम्बरसमान् छायाविशुष्कान् गुडान्| कुर्यादेकतमञ्च सार्द्धमथवा गोवारिणालोडितं कुष्ठी तद्दिवसस्थितो निरशनः सूर्ये गतेऽस्तं पिबेत्| तावदेव च तथैव च भूयः पाययेत्तमरुणोदयकाले| अप्यजीर्णमविचिन्त्यवमिं वा भेषजं पुरुषदोषबलज्ञः| मध्याह्नेद्याद्भूरि निष्पावतैलं कङ्गूकूरं शिग्रुकन्दोपदंशम्| दध्नायुक्तं स्वल्पसिन्धूत्थचूर्णं गव्येनानुस्तोकतक्राम्बुपायी| तैलाक्तगात्रो दिवसान्तरं च कङ्ग्विष्टिकाचूर्णकृतप्रघर्षः| स्नायात् सुखाम्भोऽभिरमद्यमांस स्त्रीसङ्गतिः स्यात्त्रिगुणं च योगात्| उपयुज्य योगमखिलं प्रतिदिनमेव द्विकालमभियुक्तः| कुष्ठी कुष्ठमपोहति विशीर्णकर्णौष्ठनासमपि||५०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാധയേദിത്യാദി സുബോധമ്| ശുഷ്കാരഗ്വധസ്യ വല്കസ്ത്വക് തസ്യ തു പാദോ മൂലം, തയോഃ രജശ്ചൂര്ണമ്| ഉദുമ്ബരസ്യ ഫലേന സമാന് ഗുഡാന് പിണ്ഡാന്| ഗോവാരി ഗോമൂത്രമ്| അജീര്ണമിത്യൌഷധമചിന്ത്യവമിം വാ| കങ്ഗൂകൂരം പ്രിയങ്ഗ്വോദനമ്| (നി) ഓദനാങ്കൂരയോഃ കൂരമ്| തച്ച പ്രഭൂതനിഷ്പാവതൈലമേവം ശിഗ്രുകന്ദോപദംശം ച (ശിഗ്രുകന്ദാവുപദംശൌ യസ്യ തത് ശിഗ്രുകന്ദോപദംശമ്)| ഗവ്യേനേതി ദധ്നോ വിശേഷേണ| കങ്ഗു പിഷ്ടമയീ, ഇഷ്ടികാ കംഗ്വിഷ്ടികാ, പ്രയോഗാച്ച ത്രിഗുണം കാലം മദ്യാദിരഹിതഃ സ്യാത്| സുബോധമ്| ഇതി തുവരകകല്പഃ| 'കംഗ്വിഷ്ടികാ കല്കകൃതപ്രഘര്ഷഃ' ഇതി ച പാഠഃ|| ൫൦||
Adhikarana ഭല്ലാതകകല്പഃ സഹസ്രഭല്ലാതകപ്രയോഗഃ (൫൧) · Śloka ൫൧
അഥ ഭല്ലാതകാന്യനുപഹതാന്യനാമയാന്യാപൂര്ണരസപ്രമാണവീ ര്യാണി പക്വജാമ്ബവപ്രകാശാനി ശുചൌ ശുക്ലേ വാ മാസേ സംഗൃഹ്യ യവപല്ലേ മാഷപല്ലേ വാ നിധാപയേത്| താനി ചതുര്മാസസ്ഥി താനി സഹേ സഹസ്യേ വാ മാസേ പ്രയോക്തുമാരഭേത| ശീതസ്നിഗ്ധ മധുരോപസ്കൃതശരീരഃ പൂര്വം ദശ ഭല്ലാതകാന്യാപോഥ്യാഷ്ട ഗുണേനാമ്ഭസാ സാധു സാധയേത്| തേഷാം രസമഷ്ടഭാഗാവശിഷ്ട മനുഷ്ണം സപയസ്കം സര്പിര്ഗണ്ഡൂഷാഭ്യക്തൌഷ്ഠതാലുജിഹ്വഃ പ്രാതഃ പിബേത്| ഏവമേതാനി ദശഭല്ലാതകാന്യേകൈകോത്കര്ഷാപകര്ഷേ ണാത്രിംശത്പ്രയോജ്യാനി| വിധിനാനേന സഹസ്രപ്രയോഗസ്ത്രിഗുണശ്ച കാലോ ഘൃതക്ഷീരാഭ്യാം ശാലിഷഷ്ടികമശനമേവം വിശേഷാ ദ്വിഗതകുഷ്ഠദുര്ന്നാമകൃമിപ്രമേഹമേദോദോഷോ വര്ഷശതമജര ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൫൧||
अथ भल्लातकान्यनुपहतान्यनामयान्यापूर्णरसप्रमाणवी र्याणि पक्वजाम्बवप्रकाशानि शुचौ शुक्ले वा मासे संगृह्य यवपल्ले माषपल्ले वा निधापयेत्| तानि चतुर्मासस्थि तानि सहे सहस्ये वा मासे प्रयोक्तुमारभेत| शीतस्निग्ध मधुरोपस्कृतशरीरः पूर्वं दश भल्लातकान्यापोथ्याष्ट गुणेनाम्भसा साधु साधयेत्| तेषां रसमष्टभागावशिष्ट मनुष्णं सपयस्कं सर्पिर्गण्डूषाभ्यक्तौष्ठतालुजिह्वः प्रातः पिबेत्| एवमेतानि दशभल्लातकान्येकैकोत्कर्षापकर्षे णात्रिंशत्प्रयोज्यानि| विधिनानेन सहस्रप्रयोगस्त्रिगुणश्च कालो घृतक्षीराभ्यां शालिषष्टिकमशनमेवं विशेषा द्विगतकुष्ठदुर्न्नामकृमिप्रमेहमेदोदोषो वर्षशतमजर इत्यादि समानं पूर्वेण||५१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദിനാ ഭല്ലാതകകല്പഃ| ആമയോऽത്ര ദോഷഃ, ആപൂര്ണം സമ്പൂര്ണമ്, ശുചിര്ജ്യേഷ്ഠോ മാസഃ, ശുക്ലഃ ആഷാഢഃ, വല്ലോ രാശിഃ, സഹോ മാര്ഗശീര്ഷഃ, സഹസ്യഃ പൌഷഃ| പ്രാരമ്ഭേ ദശ, ഉപരി ത്വേകൈകസ്യോത്കര്ഷഃ| ഏവം ത്രിംശന്നിഷ്പത്തിഃ| അപകര്ഷസ്യ ത്രിംശദാരമ്ഭേ| ദശനിഷ്പത്തൌ ച| ഏവം പ്രഥമേऽഹ്നി ദശ ഭല്ലാതകാനി| ദ്വിതീയേ ഏകാദശ| തൃതീയേ ദ്വാദശൈവം പ്രത്യഹമേകൈകവൃദ്ധ്യാ യാവദ്വിംശമഹഃ| വിംശേऽഹ്നി ഏകോനത്രിംശത് ഭല്ലാതകാനി ഭവന്തി| ഏതാവതാ ഹ്യോകീകൃത്യ ഗണനയാ നവത്യധികം ശതത്രയം ഭല്ലാതകാനാമുപയുക്തം ഭവതി| തത ഏകവിംശേऽഹ്നി ത്രിംശത്| പൂര്വൈരേകീകൃത്യ വിംശത്യധികം ശതചതുഷ്ടയം ഭവതി| തതഃ സഹസ്രയോഗസാമര്ഥ്യാത് ത്രിംശതശ്ചോത്കര്ഷപ്രതിഷേധാത് ദ്വാവിംശാഹഃ പ്രഭൃതി യാവത് ഷഡ്വിംശമഹസ്താവച്ച പ്രത്യഹം ത്രിംശസ്ത്രിംശത്| തതഃ സപ്തവിംശാഹഃ പ്രഭൃതി ഏകൈകേനോത്കര്ഷസ്യാപകര്ഷഃ കാര്യഃ| ഏകാദശഭിശ്ചോത്കര്ഷസ്യാരബ്ധത്വാദപകര്ഷസ്താവദ്ഭിരേവ സാധ്യതേ| തേന ത്രിംശത്സപ്തവിംശേ| ഏകോനത്രിംശദഷ്ടാവിംശേ| അഷ്ടാവിംശതിരേകോനത്രിംശേ| സപ്തവിംശതിസ്ത്രിംശേ| ഏവം ക്രമേണ പ്രത്യഹമേകൈകസ്യാപകര്ഷേണ സപ്തചത്വാരിംശേ ഹ്യേകാദശ| ഏവമപി സഹസ്രസ്യ ദശാവശിഷ്യതേ താനി ത്വഷ്ടചത്വാരിംശേ| തൈശ്ച സഹസ്രം പൂര്യതേ| പ്രയോഗാച്ച ത്രിഗുണഃ കാലോ ഘൃതാദ്യശനമ്| വിഗതാഃ കുഷ്ഠാദയോ യസ്യ സ തഥോക്തഃ| അപരേ ത്വേകൈകസ്യോത്കര്ഷേണ ത്രിംശത്പ്രാപ്ത്യാ അപകര്ഷേണ പുനര്ദശ പ്രാപ്ത്യാ ഉത്കര്ഷാപകര്ഷാഭ്യാം സഹസ്രം പൂര്യത ഇതി|| ൫൧||
Adhikarana വിധ്യന്തരമ് (൫൨) · Śloka ൫൨
പൂര്വമേകൈകഭല്ലാതകക്വാഥം സപയസ്കം പിബേദേകൈകം ച ഭല്ലാതകമഭിവര്ദ്ധയേദ്യാവത് പഞ്ച| തതഃ പഞ്ച പഞ്ച വര്ദ്ധയേ ദ്യാവത് സപ്തതിഃ| പ്രാപ്യ ച സപ്തതിമപകര്ഷയേത്| ഭൂയഃ പഞ്ച പഞ്ച യാവത് പഞ്ച| പഞ്ചഭ്യശ്ചൈകൈകം യാവദേകമ്| വിധി നാനേന സഹസ്രം പ്രയോഗ ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൫൨||
पूर्वमेकैकभल्लातकक्वाथं सपयस्कं पिबेदेकैकं च भल्लातकमभिवर्द्धयेद्यावत् पञ्च| ततः पञ्च पञ्च वर्द्धये द्यावत् सप्ततिः| प्राप्य च सप्ततिमपकर्षयेत्| भूयः पञ्च पञ्च यावत् पञ्च| पञ्चभ्यश्चैकैकं यावदेकम्| विधि नानेन सहस्रं प्रयोग इत्यादि समानं पूर्वेण||५२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദ്വിതീയസഹസ്രപ്രയോഗേ തു പൂര്വമേവ പ്രഥമമേവ ഏകഭല്ലാതകസ്യക്വാഥം പിബേത്| തതഃ ക്രമേണ പ്രത്യഹമേകൈകം വര്ദ്ധയേദ്യാവത്പഞ്ച ഭല്ലാതകാനി| ഏവം പ്രഥമമേകം ദ്വിതീയേ ദ്വേ| ഏവം ത്ര്യാദിഷ്വേകVവൃദ്ധയാ പഞ്ചമേ പഞ്ച| ഏവം പഞ്ചാഭിരഹോഭിഃ പഞ്ചദശ ഭല്ലാതകാന്യുപയുക്താനി ഭവന്തി| തതഃ ഷഷ്ഠേപ്രഭൃതിഷു പഞ്ച പഞ്ചഭിര്വര്ദ്ധയേദ്യാവത് സപ്തതിഃ| തേന ഷഷ്ഠേ ദശ| സപ്തമേ പഞ്ചദശ| അഷ്ടമേ വിംശതിരനേന ക്രമേണാഷ്ടാദശേ സപ്തതിര്ഭവതി| ഏതാവതാ പൂര്വൈരേകീകൃത്യ പഞ്ചശതാനി പഞ്ചത്രിംശദധികാനി ഭവന്തി| തതഃ ക്രമേണ പഞ്ച പഞ്ചഭിരപകര്ഷേദ്യാവത് പഞ്ച| തേനൈകോനവിംശേ പഞ്ചഷഷ്ടിരിത്യേവമാദിനാ പഞ്ചാപകര്ഷക്രമേണൈകത്രിംശേ പഞ്ച ഭവന്തി| ഏവമേതാനി പഞ്ചപഞ്ചാശദധികാനി ചത്വാരി ശതാനി പൂര്വൈരേകീകൃത്യ നവശതാനി നവത്യധികാന്യുപയുക്താനി ഭവന്തി| തത ഏകൈകമപകര്ഷേദ്യാവദേകമ്| അനേന ദ്വാത്രിംശേऽഹ്നി ചത്വാരി ഭവന്തി| ത്രയസ്ത്രിംശേ ത്രീണി| ചതുസ്ത്രിംശേ ദ്വേ| പഞ്ച ത്രിംശേ ഏകമിതി ദശ| പൂര്വൈരേകീകൃത്യ സഹസ്രം ഭവതി| പ്രയോഗ ഇത്യാദി പൂര്വേണ കല്പേന സമാനമ്|| ൫൨||
Adhikarana ദ്വിസഹസ്രഭല്ലാതകപ്രയോഗഃ (൫൩) · Śloka ൫൩
സപ്തതിവച്ച ശതമുപയുഞ്ജീത| തഥാ ച സഹസ്രദ്വയമ്| പ്രയോഗ ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ ദ്വിഗുണസ്ത്വായുഷഃ കാലഃ||൫൩||
सप्ततिवच्च शतमुपयुञ्जीत| तथा च सहस्रद्वयम्| प्रयोग इत्यादि समानं पूर्वेण द्विगुणस्त्वायुषः कालः||५३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സപ്തതിവച്ച പഞ്ചപഞ്ചവൃദ്ധ്യാ ശതമപി യാവത് പ്രയോഗഃ കര്ത്തവ്യഃ| തേനാസ്മിന് പൂര്വവത് സ്ഥിതേऽഷ്ടാദശേऽഹ്നി സപ്തത്യാഃ പ്രയോഗേ ഏകോനവിംശേ പഞ്ചസപ്തതിഃ| ത്രിംശേ അശീതിഃ| ഏകവിംശേ പഞ്ചാശീതിഃ| ദ്വാവിംശേ നവതിഃ| ത്രയോവിംശേ പഞ്ചനവതിഃ| ചതുര്വിംശേ ശതമ്| പഞ്ചവിംശേ പഞ്ചനവതിഃ| ഷഡ്വിംശേ നവതിഃ| ഏവം പഞ്ചാപകര്ഷക്രമേണ ദ്വേ സഹസ്രേ പൂരയിതവ്യേ| ആയുര്ദ്വിഗുണഃ കാലഃ പൂര്വസ്മാത്|| ൫൩||
Adhikarana ഭല്ലാതകതൈലപ്രയോഗഃ (൫൪) · Śloka ൫൪
ഭല്ലാതകാനാം ജര്ജരീകൃതാനാം പിഷ്ടസ്വേദനം പൂരയിത്വാ ഭൂമാ വാകണ്ഠനിഖാതസ്യ സ്നേഹഭവിതസ്യ ദൃഢസ്യോപരി കുമ്ഭ സ്യാരോപ്യോഡുപേനാപിധായ കൃഷ്ണമൃദാവലിപ്തം ഗോമയാഗ്നിനോ പസ്വേദയേത്| തേഷാം യഃ സ്വരസഃ കുമ്ഭം പ്രപദ്യതേ തമഷ്ടഭാഗ മധുസംയുക്തം ദ്വിഗുണിതഘൃതമദ്യാത്| ത്രിഗുണശ്ച കാലോ ഘൃത ക്ഷീരാഭ്യാമിത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൫൪||
भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमा वाकण्ठनिखातस्य स्नेहभवितस्य दृढस्योपरि कुम्भ स्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृदावलिप्तं गोमयाग्निनो पस्वेदयेत्| तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्यते तमष्टभाग मधुसंयुक्तं द्विगुणितघृतमद्यात्| त्रिगुणश्च कालो घृत क्षीराभ्यामित्यादि समानं पूर्वेण||५४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭല്ലാതകാനാമിത്യാദി| ഭൂമാവാമുഖം നിഖാതസ്യ സ്നേഹഭാവിതസ്യ ദൃഢസ്യ കുമ്ഭസ്യോപരി ജര്ജരീകൃതഭല്ലാതകപൂര്ണം പിഷ്ടസ്വേദനമാരോപ്യ ഛിദ്രമുഡുപേനാപിധായ കൃഷ്ണമൃദാ സര്വതോ ലിപ്തം സത് സ്വേദയേത്| തതഃ സ്വിദ്യമാനാദ്രസോ ഭൂമിനിഖാതേ കുമ്ഭ ആഗച്ഛതി| ഉഡുപഃ തൃൗണമൂടകഃ| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൫൪||
Adhikarana വിധ്യതിദേശഃ (൫൫) · Śloka ൫൫
അനേനൈവ വിധിനാ ഭല്ലാതകസ്യ രസം ഗൃഹീത്വാ കേവലമേവ മാസമേകം പ്രയുഞ്ജീത| ത്രിഗുണശ്ച കാല ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ| മാസി മാസി വര്ഷശതമായുഷോऽഭിവൃദ്ധിഃ| ഏവം ദശ മാസാനുപയുജ്യ വര്ഷസഹസ്രമായുര്ഭവതി||൫൫||
अनेनैव विधिना भल्लातकस्य रसं गृहीत्वा केवलमेव मासमेकं प्रयुञ्जीत| त्रिगुणश्च काल इत्यादि समानं पूर्वेण| मासि मासि वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिः| एवं दश मासानुपयुज्य वर्षसहस्रमायुर्भवति||५५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനേനേത്യാദേര്മധുഘൃതാഭ്യാം വിനാ കേവലസ്വരസപ്രയോഗഃ സുബോധഃ||൫൫||
Adhikarana ശതപാകം ഭല്ലാതകതൈലമ് (൫൬) · Śloka ൫൬
ഭല്ലാതകതൈലപാത്രം സപയസ്കം മധുകാക്ഷമാത്രേണ ശതപാക മുപയുഞ്ജീത| ത്രിഗുണഞ്ച കാല ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൫൬||
भल्लातकतैलपात्रं सपयस्कं मधुकाक्षमात्रेण शतपाक मुपयुञ्जीत| त्रिगुणञ्च काल इत्यादि समानं पूर्वेण||५६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭല്ലാതകതൈലസ്യ പാത്രം ക്ഷീരേണ സഹ ശതം വാരാന് പക്ത്വ മധുയഷ്ടീകര്ഷമാത്രേണ സംയോജ്യോപയുഞ്ജീത പൂര്വതുല്യഗുണമ്|| ൫൬||
Adhikarana ഭല്ലാതകതൈലപാകഃ (൫൭) · Śloka ൫൭
ഭല്ലാതകതൈലം കൃഷ്ണതിലതൈലം സര്പിരാമലകരസോऽസ നാദിസാരകഷായ ഇത്യേഷാം ദ്രോണം ദ്രോണം ത്രിഫലാത്രികടുക വിഡങ്ഗസാരചിത്രകഹരിദ്രാദ്വയത്രിവൃദ്ദന്തീന്ദ്രയവയഷ്ടീമധുകവി ഷാതിവിഷാരസാഞ്ജനപ്രിയങ്ഗൂനാം പാലികാഭാഗാസ്തദൈകധ്യം സ്നേഹ പാകവിധിനാ വിപാച്യാവതാര്യ പരിപൂയ ചാനുഗുപ്തം നിദധ്യാത്| തത ഉപസ്കൃതശരീരഃ പ്രാതഃ പ്രാതഃ പാണിശുക്തിമാത്രക്ഷൌദ്രേണ പ്രതിസംസൃജ്യോപയുഞ്ജീത| ജീര്ണേ മുദ്ഗാമലകയൂഷേണാലവണേന സര്പിഷ്മതാ ഖദിരോദകസിദ്ധം മൃദുമോദനമശ്നീയാത്| ഖദി രോദകേനോദകകാര്യാണീത്യേവമതോ ദ്രോണമുപയുജ്യ വിഗതകു ഷ്ഠദുര്നാമേത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൫൭||
भल्लातकतैलं कृष्णतिलतैलं सर्पिरामलकरसोऽस नादिसारकषाय इत्येषां द्रोणं द्रोणं त्रिफलात्रिकटुक विडङ्गसारचित्रकहरिद्राद्वयत्रिवृद्दन्तीन्द्रयवयष्टीमधुकवि षातिविषारसाञ्जनप्रियङ्गूनां पालिकाभागास्तदैकध्यं स्नेह पाकविधिना विपाच्यावतार्य परिपूय चानुगुप्तं निदध्यात्| तत उपस्कृतशरीरः प्रातः प्रातः पाणिशुक्तिमात्रक्षौद्रेण प्रतिसंसृज्योपयुञ्जीत| जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन सर्पिष्मता खदिरोदकसिद्धं मृदुमोदनमश्नीयात्| खदि रोदकेनोदककार्याणीत्येवमतो द्रोणमुपयुज्य विगतकु ष्ठदुर्नामेत्यादि समानं पूर्वेण||५७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭല്ലാതകതൈലാദീനാം ദ്രോണം ദ്രോണമിതി പ്രത്യേകം ദ്രോണഃ| പഞ്ചാനാഞ്ച| ത്രിഫലാദീനാം പാലികാ ഭാഗാ ഇത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| പരിപൂയ പരിസ്രാവ്യ| ഉപസ്കൃതദേശേ യഥോക്തേന ശീതസ്നിഗ്ധാദിനാ കൃതസംസ്കാരഃ| പാണിശുക്തിര്ഹസ്തപുടം ന തു മാനസങ്ഖ്യോക്താ ശുക്തിഃ| ഉദകകാര്യാണി സ്നാനപാനാദീനി| അതോ രസായനാദ് ദ്രോണമവശ്യമുപയോക്തവ്യമ്||൫൭||
Adhikarana ഭല്ലാതകഘൃതപ്രാശഃ (൫൮) · Śloka ൫൮
പുഷ്ടാനി പാകേന പരിച്യുതാനി ഭല്ലാതകാന്യാഢകസമ്മിതാനി| ഘൃഷ്ട്വേഷ്ടികാചൂര്ണകണൈര്ജലേന പ്രക്ഷാല്യ സംശോഷ്യ ച മാരുതേന| ജര്ജരാണി വിപചേജ്ജലകുമ്ഭേ പാദശേഷഘൃതഗാലിതശീതമ്| തദ്രസം പുനരപി ശ്രപയേത ക്ഷീരകുമ്ഭസഹിതം ചരണസ്ഥേ| സര്പിഃ പക്വം തേന തുല്യപ്രമാണം യുഞ്ജ്യാത് സ്വേച്ഛം ശര്കരായാ രജോഭിഃ| ഏകീഭൂതം തത്ഖജക്ഷോഭണേന സ്ഥാപ്യം ധാന്യേ സപ്തരാത്രം സുഗുപ്തമ്| തമമൃതരസപാകം യഃ പ്രഗേ പ്രാശമശ്ന ന്നനുപിബതി യഥേഷ്ടം വാദി ദുഗ്ധം രസം വാ| സ്മൃതിമതിബലമേധാസത്ത്വസാരൈരുപേതഃ കനകനികഷഗൌരഃ സോऽശ്നുതേ ദീര്ഘമായുഃ||൫൮||
पुष्टानि पाकेन परिच्युतानि भल्लातकान्याढकसम्मितानि| घृष्ट्वेष्टिकाचूर्णकणैर्जलेन प्रक्षाल्य संशोष्य च मारुतेन| जर्जराणि विपचेज्जलकुम्भे पादशेषघृतगालितशीतम्| तद्रसं पुनरपि श्रपयेत क्षीरकुम्भसहितं चरणस्थे| सर्पिः पक्वं तेन तुल्यप्रमाणं युञ्ज्यात् स्वेच्छं शर्कराया रजोभिः| एकीभूतं तत्खजक्षोभणेन स्थाप्यं धान्ये सप्तरात्रं सुगुप्तम्| तममृतरसपाकं यः प्रगे प्राशमश्न न्ननुपिबति यथेष्टं वादि दुग्धं रसं वा| स्मृतिमतिबलमेधासत्त्वसारैरुपेतः कनकनिकषगौरः सोऽश्नुते दीर्घमायुः||५८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പുഷ്ടാനീത്യാദിനാ ഭല്ലാതകഘൃതപ്രാശോ വ്യാഖ്യാസമഃ| സംശോഷ്യ ച മാരുതേനേത്യാതപപരിഹാരായ| തേനേതി ക്ഷീരേണ തുല്യം സര്പിഃ ശര്കരായാ രജോഭിശ്ചൂര്ണേന യഥേച്ഛം പ്രകൃത്യനുസാരേണ| പ്രാശോ ലേഹഃ| (ഭല്ലാതകാനാം ദ്വിധാ ഭിന്നാനാം ഇഷ്ടികാചൂര്ണകണൈര്ഘര്ഷണം കാര്യമിത്യപരേ)|| ൫൮||
Adhikarana സിദ്ധതൈലമ് (൫൮) · Śloka ൫൦
ദ്രോണേऽമ്ഭസോ വ്രണകൃതാം ത്രിശതാദ്വിപക്വാത് ക്വാഥാഢകേ പലസമൈസ്തിലതൈലപാത്രമ്| തിക്താവിഷാദ്വയവരാഗിരിജന്മതാര്ക്ഷ്യൈഃ സിദ്ധം പരം നിഖിലകുഷ്ഠനിഷൂദനായ||൫൦||
द्रोणेऽम्भसो व्रणकृतां त्रिशताद्विपक्वात् क्वाथाढके पलसमैस्तिलतैलपात्रम्| तिक्ताविषाद्वयवरागिरिजन्मतार्क्ष्यैः सिद्धं परं निखिलकुष्ठनिषूदनाय||५०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദ്രോണേऽമ്ഭസാ ഇത്യാദി സുബോധമ്| വ്രണകൃതോ ഭല്ലാതകാനി| തിലതൈലയോര്മിശ്രിതയോഃ പാത്രമാഢകമഷ്ടാവിംശത്യധികം പലശതമ്| തിക്താ കടുകരോഹിണീ, വിഷാദ്വയം വിഷാതിവിഷാ ച| ഗിരിജന്മ ശിലാജതു, താര്ക്ഷ്യം വട്ടമാക്ഷികമ്|| ൫൮||
Adhikarana ആമലകാദിഭിഃ പ്രയോഗഃ (൫൯) · Śloka ൫൯
സഹാമലകശുക്തിഭിര്ദധിസരേണ തൈലേന വാ ഗുഡേന പയസാ ഘൃതേന യവസക്തുഭിര്വാ സഹ| തിലേന സഹ മാക്ഷികേണ പലലേന സൂപേന വാ വപുഷ്കരമരുഷ്കരം പരമമേധ്യമായുഷ്കരമ്||൫൯||
सहामलकशुक्तिभिर्दधिसरेण तैलेन वा गुडेन पयसा घृतेन यवसक्तुभिर्वा सह| तिलेन सह माक्षिकेण पललेन सूपेन वा वपुष्करमरुष्करं परममेध्यमायुष्करम्||५९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആമലകശുക്ത്യാദിഭിഃ പൃഥഗ്യുതമരുഷ്കരം ഭല്ലാതകം മേധ്യം പരമമായുഷ്കരം ച| ആമലകശുക്തയ ആമലകദലാനി|| ൫൯||
Adhikarana ഭല്ലാതകകല്പപ്രശംസാ (൬൦) · Śloka ൬൦
ഭല്ലാതകാനി തീക്ഷ്ണാനി പാകീന്യഗ്നിസമാനി ച| ഭവന്ത്യമൃതകല്പാനി പ്രയുക്താനി യഥാവിധി| കഫജോ ന സ രോഗോऽസ്തി ന വിബന്ധോऽസ്തി കശ്ചന| യം ന ഭല്ലാതകം ഹന്യാച്ഛീഘ്രമഗ്നിബലപ്രദമ്| വാതാതപവിധാനേऽപി വിശേഷേണ വിവര്ജയേത്| കുലത്ഥദധിശുക്താനി തൈലാഭ്യങ്ഗാഗ്നിസേവനമ്||൬൦||
भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च| भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि| कफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन| यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रमग्निबलप्रदम्| वातातपविधानेऽपि विशेषेण विवर्जयेत्| कुलत्थदधिशुक्तानि तैलाभ्यङ्गाग्निसेवनम्||६०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭല്ലാതകാനീത്യാദയോ യേ ഭല്ലാതകനിഷേവിണസ്തേഷാമപായരക്ഷാ വിധേയേതി പ്രദര്ശയതേ-ഏകാദശഭല്ലാതകപ്രയോഗാണി വാതാതപവിധാനേऽപ്യേവങ്ഗുണാനി കിമു പ്രകൃതേ കുടീപ്രയോഗേ| ഏഷാമുപയോഗേ വിശേഷേണ കുലത്ഥാദികം വര്ജയേത്| ഇതി ഭല്ലാതകകല്പഃ|| ൬൦||
Adhikarana പിപ്പലീരസായനമ് പ്രഥമഃ പ്രയോഗഃ (൬൧) · Śloka ൬൧
പഞ്ചാഷ്ടൌ സപ്ത ദശ വാ പിപ്പലീര്മധുസര്പിഷാ| രസായനഗുണാന്വേഷീ സമാമേകാം പ്രയോജയേത്||൬൧||
पञ्चाष्टौ सप्त दश वा पिप्पलीर्मधुसर्पिषा| रसायनगुणान्वेषी समामेकां प्रयोजयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥ പിപ്പല്യഃ-യോ നരോ രസായനഗുണാന ദീര്ഘായുസ്മൃതിമേധാദീന് അന്വിഷ്യതി സ സംവത്സരമേകം പഞ്ച പഞ്ച വാ അഷ്ടാവഷ്ടൌ വാ സപ്ത സപ്ത വാ ദശ ദശ വാ പിപ്പലീര്മാക്ഷികസര്പിഷാ യുക്താഃ പ്രയോജയേദിത്യേകഃ പിപ്പലീനാം പ്രയോഗഃ| (ഇദമത്ര ചിന്ത്യതേ-പഞ്ചാഷ്ടൌ സപ്തദശ വാ ഇതി കിം ക്രമഭേദതഃ സപ്രയോജനം ആഹോസ്വിത് ശ്ലോകബന്ധാനുരോധത ഇതി| അസ്തി ചേത് പ്രയോജനം തദ്വാച്യമ്, ഉച്യതേ| യദ്യേവമപ്യത്ര പഞ്ച സപ്താഷ്ടൌ ദശ വേതി നിയത ഏവ ക്രമഃ സ്യാത്തഥാപി ക്രമം തു ഭിന്ദന്നേതത് ജ്ഞാപയതി ത്രിചതുരാ അപ്യുപയോക്തവ്യാഃ| ഷഡ് വാ നവ വാ ദശകാത് പരം നാപ്യുപയോജ്യാ ദോഷാദീനപേക്ഷ്യോല്ലേഖ്യാऽപ്യഭിഹിതമുത്കര്ഷാപകര്ഷൌ വിധേയൌ ദോഷാനുമാനായത്തത്വാത് ക്രിയായാഃ| ന ഹയമാനജ്ഞോ ഭിഷക് ദോഷാ ദീനാം വ്യാധിപ്രതിക്രിയായാം കം വിദധ്യാദിതി| ഇത്യേകഃ പ്രയോഗഃ| ഇതി ജേജ്ജടഃ)|| ൬൧||
Adhikarana ദ്വിതീയപ്രയോഗഃ (൬൨) · Śloka ൬൨
തിസ്രസ്തിസ്രസ്തു പൂര്വാഹ്നേ ഭുക്ത്വാऽഗ്രേ ഭോജനസ്യ ച| പിപ്പല്യഃ കിംശുകക്ഷാരഭാവിതാ ഘൃതഭര്ജിതാഃ| പ്രയോജ്യാ മധുസമ്മിശ്രാ രസായനഗുണൈഷിണാ||൬൨||
तिस्रस्तिस्रस्तु पूर्वाह्ने भुक्त्वाऽग्रे भोजनस्य च| पिप्पल्यः किंशुकक्षारभाविता घृतभर्जिताः| प्रयोज्या मधुसम्मिश्रा रसायनगुणैषिणा||६२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദ്വിതീയസ്തു രസായനഗുണൈഷിണാ പുരുഷേണ പലാശക്ഷാരോദകഭാവിതാഃ പിപ്പല്യഃ തിസ്രഃ പൂര്വാഹ്ണേ തിസ്രോ ഭോജനാരമ്ഭേ തിസ്രശ്ച ഭോജനാന്തേ മധുനാ സഹ പ്രയോജ്യാ ഇതി ദ്വിതീയഃ പ്രയോഗഃ| (തിസ്രസ്തിസ്രസ്തു പൂര്വാഹ്ണ ഇത്യത്ര ന ഹ്യേകസ്യ പ്രയോക്തുരയം ക്രമഃ കിം തര്ഹി പ്രയോക്തൃൗന് ഭിന്നാനപേക്ഷ്യ ദോഷാദിവശാത്കേനചിത്പൂര്വാഹ്ണേ കേനചിദ്ഭുക്ത്വാ കേനചിദ്ഭോജനസ്യാഗ്ര ഇതി| അത്ര കഫപ്രകൃതിനാ പൂര്വാഹ്ണേ ഉത്കൃഷ്ടദോഷാദിഷു വ്യാധിഷു മധ്യേഷ്വഗ്രേ ഭോജനസ്യ| അല്പേഷു ഭക്ത്വേതി ജേജ്ജടഃ)|| ൬൨||
Adhikarana സഹസ്രപിപ്പലീപ്രയോഗഃ (൬൩) · Śloka ൬൩
ക്രമവൃശ്യാ ദശാഹാനി ദശപൈപ്പലികം ദിനമ്| വര്ദ്ധയേത് പയസാ സാര്ദ്ധ തഥൈവാപനയേത് പുനഃ| ജീര്ണൌഷധശ്ച ഭുഞ്ജീത ഷഷ്ടികം ക്ഷീരസര്പിഷാ| പിപ്പലീനാം സഹസ്രസ്യ പ്രയോഗോऽയം രസായനമ്| പിഷ്ടാസ്താ ബലിഭിഃ പേയാഃ ശൃതാ മധ്യബലൈര്നരൈഃ| ശീതീകൃതാ ഹ്രസ്വബലൈര്യോജ്യാ ദോഷാമയാന് പ്രതി||൬൩||
क्रमवृश्या दशाहानि दशपैप्पलिकं दिनम्| वर्द्धयेत् पयसा सार्द्ध तथैवापनयेत् पुनः| जीर्णौषधश्च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा| पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगोऽयं रसायनम्| पिष्टास्ता बलिभिः पेयाः शृता मध्यबलैर्नरैः| शीतीकृता ह्रस्वबलैर्योज्या दोषामयान् प्रति||६३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തൃതീയസ്തു പ്രഥമേऽഹ്നി ദശ പിപ്പല്യോ യഥോചിതേന ക്ഷീരേണം സഹ| ദ്വിതീയേऽഹ്നി വിംശതിര്ദ്വിഗുണഞ്ച ക്ഷീരമ്| തൃതീയേ ത്രിംശത് ത്രിഗുണം ക്ഷീരമേവം ക്ഷീരേണ സഹ ദശാഭിവൃദ്ധ്യാ ദശമേऽഹ്നി ശതം പിപ്പലീനാം ദശഗുണം ച ക്ഷീരമേതാവതാ സാര്ദ്ധാനി പഞ്ചശതാനി പിപ്പലീനാമുപയുക്തം ഭവന്തി| തത്രൈകാദശേ നവതിര്നവഗുണം ക്ഷീരമിതി| പുനര്ദശാപകര്ഷക്രമേണൈകോനവിംശഹോഭിഃ സഹസ്രം പൂര്യതേ| യദാ ച പിപ്പല്യഃ പ്രയുജ്യന്തേ തദാ പിഷ്ടാഃ താ ഇത്യാദി ക്രമേണ പ്രയോജ്യാഃ| വ്യാഖ്യാസമമ്| ഇതി തൃതീയഃ പ്രയോഗഃ| (വര്ദ്ധയേത്പയസാ സാര്ദ്ധമിത്യസ്യായമഭിപ്രായഃ| യാവതാ ക്ഷീരേണ ശതമാലോഡ്യതേ താവതാ യാവതാ ച ദശ താവതാ ക്ഷീരേണേതി ക്ഷീരസ്യാപി വൃദ്ധിഹാനിം വര്ദ്ധയേത് പയസാ സാര്ദ്ധമിത്യത ഏവാഹ| ശീതീകൃതാഹീനബലൈഃ ശീതകഷായകല്പനയേത്യര്ഥഃ| ഇതി ജേജ്ജടഃ)|| ൬൩||
Adhikarana ദ്വിസഹസ്രപിപ്പലീപ്രയോഗഃ (൬൪) · Śloka ൬൪
തദ്വച്ച ഛാഗദുഗ്ധേന ദ്വേ സഹസ്രേ പ്രയോജയേത്||൬൪||
तद्वच्च छागदुग्धेन द्वे सहस्रे प्रयोजयेत्||६४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തദ്വദിതി| ഛാഗസ്യ ദുഗ്ധേന ക്ഷീരേണ ദശാഭിവൃദ്ധയപകര്ഷാഭ്യാമ്| തേനാത്ര പഞ്ചദശഭിരഹോഭിഃ സപഞ്ചാശത്സഹസ്രം ഭവതി| പുനശ്ചതുര്ദശഭിരേവം ക്ഷീരേണ സഹ ദശാപകര്ഷക്രമേണ ദ്വിതീയം സഹസ്രം ഭവതി| ഇതി ചതുര്ഥഃ പ്രയോഗഃ|| ൬൪||
Adhikarana പിപ്പലീരസായനഫലമ് (൬൫) · Śloka ൬൫
ഏഭിഃ പ്രയോഗൈഃ പിപ്പല്യഃ കാസശ്വാസഗലഗ്രഹാന്| യക്ഷ്മമേഹഗ്രഹണ്യര്ശഃ പാണ്ഡുത്വവിഷമജ്വരാന്| ഘ്നന്തി ശോഫം വമിം ഹിധ്മാം പ്ലീഹാനം വാതശോണിതമ്||൬൫||
एभिः प्रयोगैः पिप्पल्यः कासश्वासगलग्रहान्| यक्ष्ममेहग्रहण्यर्शः पाण्डुत्वविषमज्वरान्| घ्नन्ति शोफं वमिं हिध्मां प्लीहानं वातशोणितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഭിരിതി ചതുര്ഭിഃ പ്രയോഗൈഃ പിപ്പല്യഃ കാസാദീന് ഘ്നന്തി| ഇതി പിപ്പലീകല്പഃ|| ൬൫||
Adhikarana വിഡങ്ഗരസായനമ് (൬൬) · Śloka ൬൬
വിഡങ്ഗചൂര്ണം യഷ്ടീമധുകചൂര്ണയുക്തം ശീതതോയേന സമാംശമുപ യുഞ്ജീത| ജീര്ണം മുദ്ഗയൂഷേണാലവണേന സഘൃതമോദനമശ്നീയാത്| തേന വിശേഷാദ്വിഗതകൃമിദുര്നാമകുഷ്ഠപ്രമേഹമേദോദോഷോ വര്ഷശത മജര ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ| വിഡങ്ഗചുര്ണം ക്ഷൌദ്രഭല്ലാ തകക്വാഥാഭ്യാം മധ്വാമലകരസാഭ്യാം ഗുഡൂചീക്വാഥേന ച| ഏതാംശ്ചതുരോ യോഗാന് മാസമുപയുഞ്ജീതേതി സമാനം പൂര്വേണ| സര്വേഷു ച മാസി മാസി വര്ഷശതമായുഷോऽഭിവൃദ്ധിഃ||൬൬||
विडङ्गचूर्णं यष्टीमधुकचूर्णयुक्तं शीततोयेन समांशमुप युञ्जीत| जीर्णं मुद्गयूषेणालवणेन सघृतमोदनमश्नीयात्| तेन विशेषाद्विगतकृमिदुर्नामकुष्ठप्रमेहमेदोदोषो वर्षशत मजर इत्यादि समानं पूर्वेण| विडङ्गचुर्णं क्षौद्रभल्ला तकक्वाथाभ्यां मध्वामलकरसाभ्यां गुडूचीक्वाथेन च| एतांश्चतुरो योगान् मासमुपयुञ्जीतेति समानं पूर्वेण| सर्वेषु च मासि मासि वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिः||६६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതോ വിഡങ്ഗാനി| വിഡങ്ഗാനാം മധുയഷ്ടിശീതതോയാഭ്യാമേകോ യോഗഃ| ദ്വിതീയഃ ക്ഷൌദ്രഭല്ലാതകക്വാഥാഭ്യാമ്| തൃതീയോ മാക്ഷികാമലകരസാഭ്യാമ്| ചതുര്ഥോ ഗുഡൂചീക്വാഥേന| ഏഷാമന്യതമഃ പ്രയോഗോ യത്സങ്ഖ്യാന് മാസാനുപയുജ്യതേ തത്സങ്ഖ്യാനി വര്ഷശതാന്യായുരഭിവര്ദ്ധയതി| ഇതി വിഡങ്ഗകല്പഃ|| ൬൬||
Adhikarana അലമ്ബുസാകല്പഃ (൬൭) · Śloka ൬൭
അലമ്ബസാം സ്വേന രസേന ഭാവിതാം പൃഥഗ്ഘൃതക്ഷീരമധൂഷ്ണവാരിഭിഃ| പിബേത്തഥാ കാഞ്ജികതക്രമസ്തുഭി ര്ഭഗന്ദരോരുഗ്രഹഗുല്മകാസവാന്| ഉഷ്ണാ വിപാകേ കടുകാ കഷായമധുരാ രസേ| അത്യന്തദീപനീ മേധ്യാ വാതശ്ലേഷ്മഹരാ ച സാ| വര്ഷോപയോഗാത് കുരുതേ നരം വര്ഷശതായുഷമ്| ദൃഢേന്ദ്രിയാനലബലം നിര്വലീപലിതാമയമ്||൬൭||
अलम्बसां स्वेन रसेन भावितां पृथग्घृतक्षीरमधूष्णवारिभिः| पिबेत्तथा काञ्जिकतक्रमस्तुभि र्भगन्दरोरुग्रहगुल्मकासवान्| उष्णा विपाके कटुका कषायमधुरा रसे| अत्यन्तदीपनी मेध्या वातश्लेष्महरा च सा| वर्षोपयोगात् कुरुते नरं वर्षशतायुषम्| दृढेन्द्रियानलबलं निर्वलीपलितामयम्||६७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അലമ്ബുസായാഃ സ്വരസഭാവിതായാ ഘൃതാദിഭിഃ സപ്ത പ്രയോഗാഃ| സാ ചാലമ്ബുസോഷ്ണാദിഗുണാ| വര്ഷമുപയുക്താ വര്ഷശതായുഷം നരം കുരുതേ| ദൃഢേന്ദ്രിയം ദൃഢാനലം വല്യാദിത്രയരഹിതഞ്ച| ഇത്യലമ്ബുസാകല്പഃ||൬൭||
Adhikarana സോമരാജീകല്പഃ പ്രഥമഃ പ്രയോഗഃ (൬൮) · Śloka ൬൮
ശ്വേതാവല്ഗുജഫലാന്യാതപശുഷ്കാണി ചൂര്ണയിത്വാ തത്തുല്യഗുഡേന സങ്ക്ഷുദ്യ ഘൃതകുമ്ഭേ ധാന്യരാശൌ സപ്തരാത്രം നിദധ്യാത്| തതോऽ നുദിതേ ഭാസ്വതി യഥാബലം മാത്രാം സുഖോദകാനുപാനാമുപയോജ യേത്| ജീര്ണേ സുഖാമ്ബുപരിഷിക്താഃ ശാലിഷഷ്ടികൌദനം സശ ര്കരേണ പയസാऽശ്നീയാത്| തസ്യ മാസപ്രയോഗാദ്വിശേഷേണ വിഗ തകുഷ്ഠോ ഗ്രഹണധാരണവാന് വര്ഷശതമജര ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ| പ്രയോഗശ്ചോര്ധ്വം ദ്വിഗുണം പരിഹാരഃ||൬൮||
श्वेतावल्गुजफलान्यातपशुष्काणि चूर्णयित्वा तत्तुल्यगुडेन सङ्क्षुद्य घृतकुम्भे धान्यराशौ सप्तरात्रं निदध्यात्| ततोऽ नुदिते भास्वति यथाबलं मात्रां सुखोदकानुपानामुपयोज येत्| जीर्णे सुखाम्बुपरिषिक्ताः शालिषष्टिकौदनं सश र्करेण पयसाऽश्नीयात्| तस्य मासप्रयोगाद्विशेषेण विग तकुष्ठो ग्रहणधारणवान् वर्षशतमजर इत्यादि समानं पूर्वेण| प्रयोगश्चोर्ध्वं द्विगुणं परिहारः||६८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്വേതാവല്ഗുജഫലാനീത്യാദി സുബോധമ്| സങ്ഹ്ക്ഷുദ്യേതി ഗുഡേനാലോഡ്യ| അനുദിതേ ഭാസ്വതീത്യതിപ്രഭാതേ| വാകുചികാ സോമരാജ്യവല്ഗുജ ഇതി പര്യായാഃ|| ൬൮||
Adhikarana ദ്വിതീയഃ പ്രയോഗഃ (൬൯) · Śloka ൬൯
വാകുചികാ കര്ഷചൂര്ണം സുഖാമ്ബുനാ പിബേത്| പീത്വാ ചാതപേ നിര്വാതോഷ്ണേ വാ ഗര്ഭഗൃഹേ തിഷ്ഠേദപരാഹ്ണേ തദ്വദേവ സ്നാനമശനം ച| യൂഷരസാഭ്യാം വാ| തസ്യ ത്രിസപ്തരാത്രപ്രയോഗാദ്വിഗതകുഷ്ഠ ഇത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ| ത്വഗ്രോമകേശദശനാന് നഖാംശ്ച മുക്ത്വാ പുനര്നവാന് ലഭതേ| സ്വരവര്ണബലോത്സാഹം നവം വയോ നഷ്ടപലിതം ച||൬൯||
वाकुचिका कर्षचूर्णं सुखाम्बुना पिबेत्| पीत्वा चातपे निर्वातोष्णे वा गर्भगृहे तिष्ठेदपराह्णे तद्वदेव स्नानमशनं च| यूषरसाभ्यां वा| तस्य त्रिसप्तरात्रप्रयोगाद्विगतकुष्ठ इत्यादि समानं पूर्वेण| त्वग्रोमकेशदशनान् नखांश्च मुक्त्वा पुनर्नवान् लभते| स्वरवर्णबलोत्साहं नवं वयो नष्टपलितं च||६९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാകുചീചൂര്ണം പ്രാതഃ പീത്വാ സ്നാനം തഥൈവ സ്നാനമശനം ച| യൂഷരസാഭ്യാം വാശനമുപയുഞ്ജീത| ഏവം ത്രിസപ്തരാത്രമസ്യാഃ പ്രയോഗഃ| അനേന ച പൂര്വസ്ഥിതാന് ത്വഗാദീംസ്ത്യക്ത്വാ നവാന് ലഭതേ സ്വരാദികഞ്ച നഷ്ടപലിതം നവം വയശ്ച ലഭതേ|| ൬൯||
Adhikarana തൃതീയഃ പ്രയോഗഃ (൭൦) · Śloka ൭൦
പലാനി ദശ ബാകുച്യാ ദശൈവ ച ഫലത്രയാത്| സപ്ത ക്രിമിഘ്നാദയസസ്ത്രീണി ദ്വേ ഗിരിസമ്ഭവാത്| പുരുപുഷ്കരമൂലാഭ്യാമാഹരേത പലം പലമ്| സൂക്ഷ്മൈലാര്ദ്ധപലം വ്യോഷഘനകേസരകുങ്കുമമ്| ലോധ്രത്വക്പത്രയഷ്ട്യാഹ്വചിത്രകം കാര്ഷികം പൃഥക്| ശതം ഭല്ലാതകാനാം ച സര്വം ഖണ്ഡസമാംശകമ്| ചൂര്ണയേദഥ തന്മാത്രാം ഭക്ഷയേത് പാലികീം പരാമ്| യഥേഷ്ടചേഷ്ടോ ലഭതേ വര്ഷാദ്രാസായനാന് ഗുണാന്| സര്വരോഗാന് വിജയതേ ത്വഗ്വികാരാന് വിശേഷതഃ| അര്ശോഭഗന്ദരശ്വാസകാസപാണ്ഡ്വാമയക്രിമീന്| ഗുല്മപ്ലീഹാശ്മരീവര്ധ്മപ്രമേഹാരുചിപീനസാന്| മന്ദാനലത്വം കൃശതാം ശോഫഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാനപി||൭൦||
पलानि दश बाकुच्या दशैव च फलत्रयात्| सप्त क्रिमिघ्नादयसस्त्रीणि द्वे गिरिसम्भवात्| पुरुपुष्करमूलाभ्यामाहरेत पलं पलम्| सूक्ष्मैलार्द्धपलं व्योषघनकेसरकुङ्कुमम्| लोध्रत्वक्पत्रयष्ट्याह्वचित्रकं कार्षिकं पृथक्| शतं भल्लातकानां च सर्वं खण्डसमांशकम्| चूर्णयेदथ तन्मात्रां भक्षयेत् पालिकीं पराम्| यथेष्टचेष्टो लभते वर्षाद्रासायनान् गुणान्| सर्वरोगान् विजयते त्वग्विकारान् विशेषतः| अर्शोभगन्दरश्वासकासपाण्ड्वामयक्रिमीन्| गुल्मप्लीहाश्मरीवर्ध्मप्रमेहारुचिपीनसान्| मन्दानलत्वं कृशतां शोफग्रन्थ्यर्बुदानपि||७०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പലാനീത്യാദിനാ ഖണ്ഡസമഃ സുബോധഃ| അസ്യ മാത്രാ പാലികീ പരാ ഉത്കൃഷ്ടാ| പലാദൂര്ധ്വം നൈവോപയോജ്യാ| അഥവാ ത്രിദോഷാദ്യപേക്ഷമ്| യഥേഷ്ടചേഷ്ടോ നിര്യന്ത്രണഃ| രസായനഗുണാഃ ദീര്ഘായുസ്മൃത്യാദയ ഇഹൈവോക്താഃ| ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാന്താന് വിജയത ഇതി സമ്ബന്ധഃ|| ൭൦||
Adhikarana ചതുര്ഥഃ പ്രയോഗഃ (൭൧) · Śloka ൭൧
വാകുചികാഫലാനി ഗോമൂത്രേ സപ്തരാത്രം വാസയേത്| തതോ നിസ്തു ഷീകൃത്യ ഛായായാം വിശോഷയിത്വാ സുസൂക്ഷ്മം ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ത്ര്യഹം ത്ര്യഹം ക്രമശോ ഭാവയേത് ത്രിഫലാക്വാഥേന കാരവല്ലീവാസാ ഗുഡൂചീഭൃങ്ഗരാജസ്വരസൈഃ പൃഥക് പൃഥക് ഖദിരാസനരാജവൃക്ഷ പിചുമന്ദക്വാഥൈഃ| തസ്യ പീതഃ പ്രതിദിനം ധാത്രീഫലരസാപ്ലുതഃ| കര്ഷഃ സര്വാമയാന് ഹന്തി ത്വഗ്വികാരാന്വിശേഷതഃ||൭൧||
वाकुचिकाफलानि गोमूत्रे सप्तरात्रं वासयेत्| ततो निस्तु षीकृत्य छायायां विशोषयित्वा सुसूक्ष्मं च सञ्चूर्ण्य त्र्यहं त्र्यहं क्रमशो भावयेत् त्रिफलाक्वाथेन कारवल्लीवासा गुडूचीभृङ्गराजस्वरसैः पृथक् पृथक् खदिरासनराजवृक्ष पिचुमन्दक्वाथैः| तस्य पीतः प्रतिदिनं धात्रीफलरसाप्लुतः| कर्षः सर्वामयान् हन्ति त्वग्विकारान्विशेषतः||७१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാകുച്യാ ഗോമൂത്രാധ്യുഷിതായാശ്ചൂര്ണം ത്ര്യഹം ത്രിഫലാക്വാഥേന ഭാവയേത്| തതഃ കാരവേല്ലാദീനാം പഞ്ചാനാം സ്വരസൈഃ ക്രമേണ ത്ര്യഹം ത്ര്യഹമ്| തതഃ ഖദിരാദീനാം ചതുര്ണാം പൃഥക്ക്വാഥൈസ്ത്ര്യഹമ്| തസ്യൈവം ഭാവിതസ്യ വാകുചീചൂര്ണസ്യ കര്ഷോ ധാത്രീരസേനാപ്ലുതഃ സന് പീതഃ സര്വാമയാന് ഹന്തി വിശേഷതസ്ത്വഗ്വികാരാന്|| ൭൧||
Adhikarana പഞ്ചമഃ പ്രയോഗഃ (൭൨) · Śloka ൭൨
അസനഖദിരയൂഷൈര്ഭാവിതാം സോമരാജീം മധുഘൃതശിഖിപഥ്യാലോഹചൂര്ണൈരുപേതാമ്| ശരദമവലിഹാനഃ പാരിണാമാന് വികാരാം സ്ത്യജതി മിതഹിതാശീ തദ്വദാഹാരജാതാന്||൭൨||
असनखदिरयूषैर्भावितां सोमराजीं मधुघृतशिखिपथ्यालोहचूर्णैरुपेताम्| शरदमवलिहानः पारिणामान् विकारां स्त्यजति मितहिताशी तद्वदाहारजातान्||७२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസനേത്യാദി| യൂഷശബ്ദോ നിര്യൂഹവാചകോऽസനഖദിരാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ| തൈര്ഭാവിതാമനന്തരഞ്ച മധ്വാദിരുപേതാം സോമരജീം ശരദം സംവത്സരം ലിഹാനഃ പരിണാമേ വാര്ദ്ധകേ ഭവാന് വികാരാംസ്ത്യജതി തഥൈവ ചാഹാരജാതാന്| തേന പരിണാമാനാഹാരജാതാനഭയാനപി ത്യജതീത്യര്ഥഃ| ശിഖീചിത്രകഃ|| ൭൨||
Adhikarana ഷഷ്ഠഃ പ്രയോഗഃ (൭൩) · Śloka ൭൩
തീവ്രേണ കുഷ്ഠേന പരീതമൂര്തി ര്യഃ സോമരാജീം നിയമേന ഖാദേത്| സംവത്സരം കൃഷ്ണതിലദ്വിതീയാം സ സോമരാജീം വപുഷാऽതിശേതേ||൭൩||
तीव्रेण कुष्ठेन परीतमूर्ति र्यः सोमराजीं नियमेन खादेत्| संवत्सरं कृष्णतिलद्वितीयां स सोमराजीं वपुषाऽतिशेते||७३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തീവ്രേണേത്യാദിനാ കൃഷ്ണതിലൈഃ സഹ സോമരാജ്യാഃ പ്രയോഗഃ സുബോധഃ| യ ഏവം സോമരാജീം ഖാദേത്സ സോമരാജീം വപുഷാ കാന്ത്യാऽതിശേതേ|| ൭൩||
Adhikarana സപ്തമഃ പ്രയോഗഃ (൭൪) · Śloka ൭൪
യേ സോമരാജ്യാ വിതുഷീകൃതായാ ശ്ചൂര്ണൈരുപേതാത് പയസഃ സുജാതാത്| ഉദ്ധൃത്യ സാരം മധുനാ ലിഹന്തി തക്രം തദേവാനു പിബന്തി ചാന്തേ| തേ കുഷ്ഠിനഃ പക്ഷ്മദരിദ്രനേത്രാ വിശീര്ണകര്ണാങ്ഗലിനാസികാ വാ| വിഹായ വൈരൂപ്യമപാസ്യ രൂപം പുനഃ പ്രരൂഢാ ഇവ ഭാന്തി വൃക്ഷാഃ||൭൪||
ये सोमराज्या वितुषीकृताया श्चूर्णैरुपेतात् पयसः सुजातात्| उद्धृत्य सारं मधुना लिहन्ति तक्रं तदेवानु पिबन्ति चान्ते| ते कुष्ठिनः पक्ष्मदरिद्रनेत्रा विशीर्णकर्णाङ्गलिनासिका वा| विहाय वैरूप्यमपास्य रूपं पुनः प्ररूढा इव भान्ति वृक्षाः||७४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യേ സോമരാജ്യാ ഇത്യാദിനാ സോമരാജീചൂര്ണയുക്തസുജാതക്ഷീരോദ്ഭവസ്യ നവനീതസ്യ തത്തക്രാനുപാനസ്യ പ്രയോഗഃ സുബോധഃ|| ൭൪||
Adhikarana അഷ്ടമഃ പ്രയോഗഃ (൭൫) · Śloka ൭൫
ഖദിരാമ്ഭസാ പിബേദ്വാ രവിസേവീ താം തയാ യവാഗൂം വാ| ഗായത്രീജലസിദ്ധാം കുഷ്ഠീ തത്തോയകാര്യകരഃ||൭൫||
खदिराम्भसा पिबेद्वा रविसेवी तां तया यवागूं वा| गायत्रीजलसिद्धां कुष्ठी तत्तोयकार्यकरः||७५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവാ താം സോമരാജീം ഖദിരോദകേന കുഷ്ഠീ പിബേത്| രവിസേവീ സൂര്യതാപസേവീ| അഥവാ ഗായത്രീജലസിദ്ധാം ഖദിരക്വാഥസിദ്ധാം യവാഗൂം തയേതി സോമരാജ്യ സഹ പിബേത് കുഷ്ഠീ തത്തോയകാര്യകരഃ ഖദിരോദകക്രിയഃ സന്|| ൭൫||
Adhikarana നവമഃ പ്രയോഗഃ (൭൬) · Śloka ൭൬
ഗജലിണ്ഡക്ഷാരയുതാ തത്ക്ഷാരപായിനോ വിലേപി ഭുജഃ| ശ്വിത്രാണി സോമരാജീ പ്രസഹ്യ ഹന്യാത പ്രലേപാച്ച||൭൬||
गजलिण्डक्षारयुता तत्क्षारपायिनो विलेपि भुजः| श्वित्राणि सोमराजी प्रसह्य हन्यात प्रलेपाच्च||७६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗജപുരീഷക്ഷാരേണ യുതാ സോമരാജീ തത്ക്ഷാരപായിനോ ഹസ്തിപുരീഷക്ഷാരോദകപാനശീലസ്യ പുംസോ വിലേപികാഭുജശ്ച ശ്വിത്രാണീ പ്രസഹ്യാക്രമ്യ ഹന്യാത്| ന കേവലമേവം മുഖേന പ്രയോഗാദ്യാവത്പ്രലേപാച്ച|| ൭൬||
Adhikarana ദശമഃ പ്രയോഗഃ (൭൭) · Śloka ൭൭
ഗോമൂത്രേ സപ്തരാത്രം ശശിശകലഫലം വാസിതം ലോഡയിത്വാ കുര്യാച്ഛായാവിശുഷ്കം പൃഥഗിതി ച ഫലം പ്രപുന്നാടഞ്ച ശുഷ്കമ്| അംശസ്താഭ്യാം തഥാംശഃ ക്രിമിരിപുദഹനസ്ഫോടകൃദ്ഭയഃ സചൂര്ണൌ ഗോമൂത്രേണോപയുക്തഃ പ്രമിതഹിതഭുജഃ ശ്വിത്രമാശ്വേവ ഹന്തി||൭൭||
गोमूत्रे सप्तरात्रं शशिशकलफलं वासितं लोडयित्वा कुर्याच्छायाविशुष्कं पृथगिति च फलं प्रपुन्नाटञ्च शुष्कम्| अंशस्ताभ्यां तथांशः क्रिमिरिपुदहनस्फोटकृद्भयः सचूर्णौ गोमूत्रेणोपयुक्तः प्रमितहितभुजः श्वित्रमाश्वेव हन्ति||७७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശശിശകലസ്യ സോമരാജ്യാഃ ഫലം സപ്തരാത്രം ഗോമൂത്രേ ഭാവിതം ലോഡയിത്വാ നിഷ്കുലീകൃത്യ ഛായാശുഷ്കം കുര്യാത്| അനേനൈവ ച വിധാനേന ഗോമൂത്രേ സപ്തരാത്രം വാസിതം പ്രപുന്നാടഫലം കുര്യാദേതദുഭയം സമമേകോംऽശ ഏഷ ചൂര്ണോ ഗോമൂത്രേണോപയുക്തോ യഃ പ്രമിതം ഹിതം ച ഭുങ്ക്തേ തസ്യാശ്വേവ ശ്വിത്രം ഹന്തി| പ്രപുന്നാട ഏഡഗജഃ| കൃമിരിപുര്വിഡങ്ഗമ്| ദഹനശ്ചിത്രകഃ| സ്ഫോടഹേതുര്ഭല്ലാതകഃ|| ൭൭||
Adhikarana അശ്മര്യാം പ്രയോഗഃ (൭൮) · Śloka ൭൮
ഇക്ഷുരഗോക്ഷുരസിംഹീ വ്യാഘ്രീപഞ്ചാങ്ഗുലാമ്ബുനാ പീതാ| ഉപലമഘനം ഘനം വാ രസാശിനാം ഹന്തി ബാകുചികാ||൭൮||
इक्षुरगोक्षुरसिंही व्याघ्रीपञ्चाङ्गुलाम्बुना पीता| उपलमघनं घनं वा रसाशिनां हन्ति बाकुचिका||७८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇക്ഷുരാദ്യമ്ബുനാ സോമരാജീ പീതാ ഉപലമശ്മര്യാഖ്യം ഘനം കഠിനമഘനം വാ ശര്കരാരൂപം മാംസരസാശിനോ ഹന്തി| ഇക്ഷുരഃ കാണ്ഡേക്ഷുരകഃ| സിംഹീ ബൃഹതീ| വ്യാഘ്രീ കണ്ടകാരികാ|| ൭൮||
Adhikarana ഗുല്മേ പ്രയോഗഃ (൭൯) · Śloka ൭൯
ഉഷ്ണോദകേന പിഷ്ടാ പീതാ ച ഘൃതാന്വിതാ ജയേദ്ഗുല്മമ്| ലഘുപഞ്ചമൂലസിദ്ധാം പേയാമുപയോജയേജ്ജീര്ണേ||൭൯||
उष्णोदकेन पिष्टा पीता च घृतान्विता जयेद्गुल्मम्| लघुपञ्चमूलसिद्धां पेयामुपयोजयेज्जीर्णे||७९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉഷ്ണോദകേന പിഷ്ടാ വാകുചീ ഘൃതാന്വിതാ സതീ പീതാ ഗുല്മഞ്ജയേത്| അസ്മിംശ്ച പ്രയോഗേ ജീര്ണേ ലഘുപഞ്ചമൂലസിദ്ധാം പേയാമുപയോജയേത്|| ൭൯||
Adhikarana അര്ശോഭഗന്ദരമേഹേഷു പ്രയോഗഃ (൮൦) · Śloka ൮൦
കട്വങ്ഗകുടജയൂഷൈരര്ശാസി ഭഗന്ദരഞ്ച നാശയതി| മേഹാന് മദ്യൈര്നിഗദൈര്നിഷേവിതാ ബാകുചീ പ്രബലാന്||൮൦||
कट्वङ्गकुटजयूषैरर्शासि भगन्दरञ्च नाशयति| मेहान् मद्यैर्निगदैर्निषेविता बाकुची प्रबलान्||८०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അര്ശോഭഗന്ദരയോഃ കട്വങ്ഗകുടജകഷായൈഃ സേവിതാ വാകുചീ തൌ നാശയതി| കട്വങ്ഗഃ സ്യോനാകഃ| കുടജോ വൃക്ഷകഃ| മദ്യൈര്നിഗദൈര്നിര്ദോഷൈര്നിഷേവിതാ വാകുചീ പ്രബലാന് മേഹാന് ജയേത്|| ൮൦||
Adhikarana അപതന്ത്രകായാമയോഃ പ്രയോഗഃ (൮൧) · Śloka ൮൧
വിഷ്കിരരസേന പീതാ ദശമൂലരസേന വാ ഗുഡൂച്യാ വാ| അപതന്ത്രകം നിഹന്യാദായാമം വാ രസാന്നഭുജഃ||൮൧||
विष्किररसेन पीता दशमूलरसेन वा गुडूच्या वा| अपतन्त्रकं निहन्यादायामं वा रसान्नभुजः||८१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഷ്കിരരസാദീനാം ത്രയാണാമന്യതമേന പീതാ വാകുചീരസാന്നഭുജഃ പുംസോऽപതന്ത്രകമായാമഞ്ച നിഹന്യാത്|| ൮൧||
Adhikarana ഉദരശോഫപാണ്ഡുരോഗേഷു പ്രയോഗഃ (൮൨) · Śloka ൮൨
ജഠരേഷു പിബേന്മൂത്രൈര്ജലോദരേ ത്രൈവൃതേന യൂഷേണ| ശോഫേ പാണ്ഡുവ്യാധാവവല്ഗുജം സീധ്വരിഷ്ടാഭ്യാമ്||൮൨||
जठरेषु पिबेन्मूत्रैर्जलोदरे त्रैवृतेन यूषेण| शोफे पाण्डुव्याधाववल्गुजं सीध्वरिष्टाभ्याम्||८२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൂത്രൈരുദരേ ത്രിവൃതാ ക്വാഥേന ജലോദരേ ശ്വയഥൌ പാണ്ഡുരോഗേ ച സീധ്വരിഷ്ടാഭ്യാം യുക്തമവല്ഗുജം പിബേത്|| ൮൨||
Adhikarana വര്ധ്മാദിഷു പ്രയോഗഃ (൮൩) · Śloka ൮൩
ഇക്ഷുകാദിക്വാഥൈര്വര്ധ്മനി മൂത്രേണ വാ ഗവാം ശസ്തഃ| ധാരോഷ്ണേന തു പയസാ യുക്തഃ ശോഫജ്വരൌ ഹന്തി| ഉഷ്ണാമ്ബുനാ പ്രയോജ്യോ ലൂതാകീടാഖുസര്പദഷ്ടേഷു| കൃമിഹരചതുരങ്ഗുലയോഃ ക്വാഥഃ കോഷ്ണൈഃ ക്രിമിണകോഷ്ഠേഷു||൮൩||
इक्षुकादिक्वाथैर्वर्ध्मनि मूत्रेण वा गवां शस्तः| धारोष्णेन तु पयसा युक्तः शोफज्वरौ हन्ति| उष्णाम्बुना प्रयोज्यो लूताकीटाखुसर्पदष्टेषु| कृमिहरचतुरङ्गुलयोः क्वाथः कोष्णैः क्रिमिणकोष्ठेषु||८३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അനന്തരോക്തൈരിക്ഷുരകാദിക്വാഥൈഃ ഗോമൂത്രേണ വാऽവല്ഗുജോ വര്ധ്മനി ശസ്തഃ| വ്യാഖ്യാസമമ്| കൃമിണ ഇതി മത്വര്ഥീയോ നഃ|| ൮൩||
Adhikarana പുത്രദഃ പ്രയോഗഃ (൮൪) · Śloka ൮൪
ലേഖാമിന്ദോ സഘൃതാം സുഖാമ്ബുനാ പുത്രിണീ ഭവതി പീത്വാ| പുഷ്പോദയേऽശ്വഗന്ധാ ശൃതേന പയസാ ച ഭുഞ്ജാനാ||൮൪||
लेखामिन्दो सघृतां सुखाम्बुना पुत्रिणी भवति पीत्वा| पुष्पोदयेऽश्वगन्धा शृतेन पयसा च भुञ्जाना||८४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇന്ദോര്ലേഖാം സോമരാജീം പുഷ്പോദയേ ഋതുകാലേ സുഖാമ്ബുനാ പീത്വാ യോഷിത് സാമര്ഥ്യാത് പൂര്വമപുത്രാ പുത്രിണീ ഭവത്യശ്വഗന്ധാശൃതക്ഷീരേണ ഭോജനം കുര്വാണാ|| ൮൪||
Adhikarana പുത്രദപ്രയോഗപ്രശംസാ (൮൫) · Śloka ൮൫
വന്ധ്യാപി സപ്താഹമിമം പ്രയോഗം കരോതി യാ ഹര്ഷവതീ സുഗന്ധിഃ| പ്രിയംവദാ സദ്വ്രതശൌചയുക്താ സൂതേ സുതാന് സാ നിയമാത് ഗുണഢ്യാന്||൮൫||
वन्ध्यापि सप्ताहमिमं प्रयोगं करोति या हर्षवती सुगन्धिः| प्रियंवदा सद्व्रतशौचयुक्ता सूते सुतान् सा नियमात् गुणढ्यान्||८५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യാ സ്ത്രീ ഹര്ഷവത്വാദിയുക്താ സതീ പ്രയോഗമിമം കരോതി സാ വന്ധ്യാപി സതീ നിയമാദവശ്യം ബഹുഗുണാന് സുതാന് സൂതേ|| ൮൫||
Adhikarana ദോഷാനുസാരം പ്രയോഗഃ (൮൬) · Śloka ൮൬
സ്നിഗ്ധൈരുഷ്ണൈര്മധുരൈര്ഹരതി ഗദാന് വാതജാന് യുതാ പൈത്താന്| തിക്തകമധുരകഷായൈഃ കഫജാസ്ത്രിഫലാരസമധുഭ്യാഞ്ച||൮൬||
स्निग्धैरुष्णैर्मधुरैर्हरति गदान् वातजान् युता पैत्तान्| तिक्तकमधुरकषायैः कफजास्त्रिफलारसमधुभ्याञ्च||८६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നിഗ്ധാദിഭിര്യുതാ സോമരാജീ വാതജാന് ഗദാന് ഹരതി| തിക്തകാദിഭിര്യുതാ പൈത്താന് ഗദാന് ത്രിഫലാരസമധുഭ്യാം യുക്താന് കഫജാന് ഗദാന്|| ൮൬||
Adhikarana സോമരാജീകല്പപ്രശംസാ (൮൭) · Śloka ൮൭
ഇതി ശമനീ ധന്യേയം വിഷഗരഭൂതോപസര്ഗപാപ്മഘ്നീ| ഗേഹേ സ്ഥിതാപി രേഖാ ചാന്ദ്രമസീ കിമുത കോഷ്ഠസ്ഥാ| മനുഷ്യമപ്യാഗതമൃത്യുശാസനം പ്രണഷ്ടബുദ്ധീന്ദ്രിയമല്പചേതസമ്| അവല്ഗുജോ മോക്ഷയതേ മഹാഭയാ ച്ഛ്രിയഞ്ച മേധാഞ്ച ദദാതി പുഷ്കലാമ്||൮൭||
इति शमनी धन्येयं विषगरभूतोपसर्गपाप्मघ्नी| गेहे स्थितापि रेखा चान्द्रमसी किमुत कोष्ठस्था| मनुष्यमप्यागतमृत्युशासनं प्रणष्टबुद्धीन्द्रियमल्पचेतसम्| अवल्गुजो मोक्षयते महाभया च्छ्रियञ्च मेधाञ्च ददाति पुष्कलाम्||८७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചന്ദ്രമസീ രേഖാ സോമരാജീ ഗേഹേ ഭവനേ സ്ഥിതാപി ഇതി ശമനീത്യാദിഗുണാ കിമുച്യതേ കോഷ്ഠസ്ഥാ ന സ്യാദിത്യുപസൃഷ്ടിഃ| മനുഷ്യമപി ശബ്ദാദ്യോഷിതമപ്യാഗതമൃത്യുശാസനത്വാദിഗുണം മഹാഭയാദവല്ഗുജോ മോക്ഷയതേ| സുബോധമ്| ഇതി സോമരാജീകല്പഃ|| ൮൭||
Adhikarana വചാകല്പഃ ഹൈമവതീവചാകല്പഃ (൮൮) · Śloka ൮൮
ഹൈമവത്യാ വചായാഃ പിണ്ഡമാമലകമാത്രം പയസാऽऽലോഡ്യ പിബേജ്ജീര്ണേ പയസ്സര്പിരോദന ഇത്യാഹാരഃ| ഏവം സപ്തരാത്രേണ മേധാവീ ഭവതി| സപ്തഭിഃ സപ്തരാത്രൈഃ ശ്രുതധരോ വര്ഷശതമജര ഇത്യാദി സമാനം പുര്വേണ||൮൮||
हैमवत्या वचायाः पिण्डमामलकमात्रं पयसाऽऽलोड्य पिबेज्जीर्णे पयस्सर्पिरोदन इत्याहारः| एवं सप्तरात्रेण मेधावी भवति| सप्तभिः सप्तरात्रैः श्रुतधरो वर्षशतमजर इत्यादि समानं पुर्वेण||८८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതോ വചാ ഹൈമവത്യാ ഇത്യാദി| ഹൈമവതീതി ശ്വേതവചായാ നാമ| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ|| ൮൮||
Adhikarana കൃഷ്ണവചാകല്പഃ (൮൯) · Śloka ൮൯
ഇതരസ്യാ അപി വചായാ ദ്വിപലക്വാഥം പിബേത്| ജീര്ണേ പയഃ സര്പിരിത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ| തച്ചൂര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രസര്പിര്ഭ്യാം യഥാബലമവലിഹ്യാത്| ജീര്ണേ പയഃസര്പിരിത്യാദി സമാനം പൂര്വേണ||൮൯||
इतरस्या अपि वचाया द्विपलक्वाथं पिबेत्| जीर्णे पयः सर्पिरित्यादि समानं पूर्वेण| तच्चूर्णं वा क्षौद्रसर्पिर्भ्यां यथाबलमवलिह्यात्| जीर्णे पयःसर्पिरित्यादि समानं पूर्वेण||८९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതരസ്യാ ഇതി കൃഷ്ണായാഃ| പയസ്സര്പിരിത്യാദി ശബ്ദേനൈവ സപ്തരാത്രേത്യാദി ഗൃഹീതമ്|| ൮൯||
Adhikarana വചാശതപാകഘൃതമ് (൯൦) · Śloka ൯൦
വചാ കല്കശതപാകം ഘൃതദ്രോണമുപയുജ്യ വിശേഷാത് ഗ്രഹോന്മാ ദാപസ്മാരഗലഗണ്ഡമാലാശ്ലീപദസ്വരഭേദവിമുക്തഃ സര്വാര്ഥേഷു സിദ്ധിമാന് വര്ഷശതായുര്ഭവതി||൯൦||
वचा कल्कशतपाकं घृतद्रोणमुपयुज्य विशेषात् ग्रहोन्मा दापस्मारगलगण्डमालाश्लीपदस्वरभेदविमुक्तः सर्वार्थेषु सिद्धिमान् वर्षशतायुर्भवति||९०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഘൃതദ്രോണപാകേ കല്കപരിഭാഷയാ വചാ യോജ്യാ യാവച്ഛതം പാകാനാമ്| ഇതി വചാകല്പഃ|| ൯൦||
Adhikarana ലശുനകല്പഃ തത്രാധികാരിത്വമ് (൯൧) · Śloka ൯൧
ശീതവാതഹിമദഗ്ധതനൂനാം സ്തബ്ധഭഗ്നകുടിലവ്യഥിതാസ്ഥ്നാമ്| ഭേഷജസ്യ പവനോപഹതാനാം വക്ഷ്യതേ വിധിരതോ ലശുനസ്യ||൯൧||
शीतवातहिमदग्धतनूनां स्तब्धभग्नकुटिलव्यथितास्थ्नाम्| भेषजस्य पवनोपहतानां वक्ष्यते विधिरतो लशुनस्य||९१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതോ ലശുനമ്| ശീതേത്യാദി| അതോऽനന്തരം ശീതാദിദഗ്ധതനൂനാം സ്തബ്ധാസ്ഥ്യാദീനാഞ്ച പുംസാം ഭേഷജസ്യ ലശുനസ്യ വിധിര്വക്ഷ്യതേ|| ൯൧||
Adhikarana പ്രശസ്താപ്രശസ്തത്വേ ഹേതുനിര്ദേശഃ (൯൨) · Śloka ൯൨
രാഹോരമൃതചൌര്യേണ ലൂനാദ്യേ പതിതാ ഗലാത്| അമൃതസ്യ കണാ ഭൂമൌ തേ രസോനത്വമാഗതാഃ| ദ്വിജാ നാശ്നന്തി തമതോ ദൈത്യദേഹസമുദ്ഭവമ്| സാക്ഷാദമൃതസമ്ഭൂതേര്ഗ്രാമണീഃ സ രസായനമ്||൯൨||
राहोरमृतचौर्येण लूनाद्ये पतिता गलात्| अमृतस्य कणा भूमौ ते रसोनत्वमागताः| द्विजा नाश्नन्ति तमतो दैत्यदेहसमुद्भवम्| साक्षादमृतसम्भूतेर्ग्रामणीः स रसायनम्||९२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രാഹോര്ഗലാദമൃതചൌര്യേണ ഹേതുനാ ലൂനാത് ഭഗവതാ വിഷ്ണുനാ ഛിന്നാത് അമൃതസ്യ കണാ യേ ഭൂമൌ പതിതാസ്തേ രസോനത്വം പ്രാപ്താഃ| അത ഏവ ഹേതോസ്തം ലശുനം ദൈത്യദേഹസമുദ്ഭവം ദ്വിജാ നാശ്നന്തി| സ ച ലശുനഃ സാക്ഷാദമൃതസമ്ബന്ധാദ്ധേതര്ഗ്രാമണീഃ ശ്രേഷ്ഠഃ രസായനമ്|| ൯൨||
Adhikarana ദോഷാനുസാരം സേവനകാലഃ (൯൩) · Śloka ൯൩
ശീലയേല്ലശുനം ശീതേ വസന്തേ ച കഫോല്ബണഃ| ഘനോദയേऽപി വാതാര്ത്തഃ സദാ വാ ഗ്രീഷ്മലീലയാ| രക്തപിത്തഭവാ രോഗാ ജായന്തേ രക്തപിത്തിനഃ||൯൩||
शीलयेल्लशुनं शीते वसन्ते च कफोल्बणः| घनोदयेऽपि वातार्त्तः सदा वा ग्रीष्मलीलया| रक्तपित्तभवा रोगा जायन्ते रक्तपित्तिनः||९३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വ്യാഖ്യാസമമ്| ഗ്രീഷ്മലീലാ ഋതുചര്യോക്തഃ ശീതോപചാരഃ|| ൯൩||
Adhikarana രസായനപ്രയോഗകാലമര്യാദാ (൯൪) · Śloka ൯൪
മാസഃ പരോऽസ്യ രസകല്കനിഷേവണായ സ്വച്ഛന്ദമപ്യുപദിശന്തി വിമര്ദകൈസ്തു| ഷണ്മാസമന്യവിധിനാ ന തു ശസ്തമാഹുഃ പക്ഷപ്രയോഗമപി ഹീനതരം രസോനേ||൯൪||
मासः परोऽस्य रसकल्कनिषेवणाय स्वच्छन्दमप्युपदिशन्ति विमर्दकैस्तु| षण्मासमन्यविधिना न तु शस्तमाहुः पक्षप्रयोगमपि हीनतरं रसोने||९४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ലശുനസ്യ രസസ്യ വാ കല്കസ്യ വാ നിഷേവണായ പര ഉത്കര്ഷോ മാസ ഇതി വദന്തി| മാസാദൂര്ധ്വം രസോ വാ കല്കോ വാ ന യോജ്യ ഇത്യര്ഥഃ| അപരേ തു ദോഷാദ്യപേക്ഷം സ്വച്ഛന്ദം യഥേച്ഛം വിമര്ദകൈഃ സഹ ഷണ്മാസമപ്യുപദിശന്തി| അതോऽന്യേന വിധാനേന നൈവ ലശുനം ശസ്തമിത്യാഹുരാചാര്യാഃ| രസോനേ പക്ഷപ്രയോഗം ഹീനതരമാഹുഃ| പക്ഷ ഏവ ഹീനതരഃ പ്രയോഗഃ| പക്ഷാദവരസ്ത്വകിഞ്ചിത്കരഃ|| ൯൪||
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗസ്തദുത്തരകൃത്യഞ്ച (൯൬) · Śloka ൯൫
സ്നിഗ്ധശുദ്ധതനുഃ ശീതമധുരോപസ്കൃതാശയഃ| തദുത്തംസാവതംസാഭ്യാം ചര്ചിതാനുചരാജിരഃ| തസ്യ കന്ദാന്വസന്താന്തേ ഹിമവച്ഛകദേശജാന്| അപനീതത്വചോ രാത്രൌ നിമയേന്മദിരാഭിഃ| തത്കല്കസ്വരസം പ്രാതഃ ശുചിതാന്തവപീഡിതമ്| മദിരായാഃ സുരൂഢായാസ്ത്രിഭാഗേന സമന്വിതമ്| മദ്യസ്യാന്യസ്യ തക്രസ്യ മസ്തുനഃ കാഞ്ജികസ്യ വാ| തത്കാല ഏവ വാ യുക്ത യുക്തയാലോച്യ മാത്രയാ| തൈലസര്പിര്വസാമജ്ജക്ഷീരമാംസരസൈഃ പൃഥക്| ക്വാഥേന വാ യഥാവ്യാധി രസം കേവലമേവ വാ| പിബേദ് ഗണ്ഡൂഷമാത്രം പ്രാക്കണ്ഠനാഡീവിശുദ്ധയേ| പ്രതതം സ്വേദനം ചാനു വേദനായാം പ്രശസ്യതേ| ശീതാമ്ബുസേകഃ സഹസാ വമിമൂര്ച്ഛായയോര്മുഖേ| ശേഷം പിബേത് ക്ലമാപായേ സ്ഥിരതാം ഗത ഓജസി| വിദാഹപരിഹാരായ പരം ശീതാനുലേപനഃ| ധാരയേത്സാമ്ബുകണികാ മുക്താകര്പൂരമാലികാഃ| സഹിമസലിലഗര്ഭാശ്ചന്ദ്രശുഭ്രാമൃണാലീഃ കുവലയദലമാലാഹാരയഷ്ടീശ്ച ലോലാഃ സ്തനതടവിനിവിഷ്ടാശ്ചാരുഗാത്ര്യോ ദധാനാ സ്തനുസരസവിലിപ്താ ഗാഢമേനം സ്വജേരന്| നലിനീദലതാലവൃന്തവാതൈഃ പ്രഗലദ്വാരിലവൈര്ജലാര്ദ്രയാ ച| ദയിതാകരപല്ലവൈശ്ച ശീതൈ ര്ലശുനസ്വേദകൃതം ക്ലമം ഹരേയുഃ|൯൫|
स्निग्धशुद्धतनुः शीतमधुरोपस्कृताशयः| तदुत्तंसावतंसाभ्यां चर्चितानुचराजिरः| तस्य कन्दान्वसन्तान्ते हिमवच्छकदेशजान्| अपनीतत्वचो रात्रौ निमयेन्मदिराभिः| तत्कल्कस्वरसं प्रातः शुचितान्तवपीडितम्| मदिरायाः सुरूढायास्त्रिभागेन समन्वितम्| मद्यस्यान्यस्य तक्रस्य मस्तुनः काञ्जिकस्य वा| तत्काल एव वा युक्त युक्तयालोच्य मात्रया| तैलसर्पिर्वसामज्जक्षीरमांसरसैः पृथक्| क्वाथेन वा यथाव्याधि रसं केवलमेव वा| पिबेद् गण्डूषमात्रं प्राक्कण्ठनाडीविशुद्धये| प्रततं स्वेदनं चानु वेदनायां प्रशस्यते| शीताम्बुसेकः सहसा वमिमूर्च्छाययोर्मुखे| शेषं पिबेत् क्लमापाये स्थिरतां गत ओजसि| विदाहपरिहाराय परं शीतानुलेपनः| धारयेत्साम्बुकणिका मुक्ताकर्पूरमालिकाः| सहिमसलिलगर्भाश्चन्द्रशुभ्रामृणालीः कुवलयदलमालाहारयष्टीश्च लोलाः स्तनतटविनिविष्टाश्चारुगात्र्यो दधाना स्तनुसरसविलिप्ता गाढमेनं स्वजेरन्| नलिनीदलतालवृन्तवातैः प्रगलद्वारिलवैर्जलार्द्रया च| दयिताकरपल्लवैश्च शीतै र्लशुनस्वेदकृतं क्लमं हरेयुः|९५|
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നിഗ്ധ ഇത്യാദി സ്നിഗ്ധാദിഗുണഃ സന്നിദമിദം കുര്യാത്| ശീതാദിഭിരുപസ്കൃതാശയഃ സംസ്കൃതകോഷ്ഠഃ| തസ്യ ലശുനസ്യോത്തംസൈഃ ശേഖരൈരവതംസൈഃ കര്ണപൂരൈശ്ചര്ചിതാഃ കല്പിതാ മണ്ഡിതാ അനുചരാ അജിരഞ്ച യസ്യ പ്രയോക്തുഃ സ തഥോക്തഃ| തസ്യ ലശുനസ്യ ഹിമവദ് ദേശജാന് ശക്രദേശജാംശ്ച വസന്തഗൃഹീതാന് കന്ദാനപനീതത്വചഃ കൃത്വാ മദിരാദിഭിസ്തിമയേദഭിഷുണുയാത്| സുബോധമ്| സുരൂഢാ സുജാതാ| അന്യസ്യേതി മദിരാശിഷ്ടസ്യ| ത്രിഭഗേനേതി സമ്ബധ്യതേ| തത്കാല ഏവ വാ യുക്തം ന തു രാത്രൌ തിമിതമ്| യുക്തയാ മാത്രയാ ആലോച്യ തൈലാദിഭിഃ പൃഥഗ്യുക്തമ്| കേവലമേവ വാ രസം സ്വരസമ്| ഗണ്ഡൂഷമാത്രം സൂത്രോക്തലക്ഷണമ്| ശേഷമിതി പൃഥക്സ്ഥാപിതാന്| വിദാഹരക്ഷാര്ഥം ച ശീതാऽനുലേപനഃ സന് മുക്താകര്പൂതമാലികാഃ സാമ്ബുകണികാ അമ്ബുകണികാഭിയുക്താ ധാരയേത്| ഏനം ച ലശുനോപയോഗിനം ചാരുഗാത്ര്യോ മനോഹരാങ്ഗലതികാ സ്ത്രിയോ ഗാഢം നിവിഡം പരിഷ്വജേരന്| കിമ്ഭൂതാ ഇത്യാഹ-മൃണാലീര്ദധാനാഃ| കിമ്ഭൂതാ മൃണാലീഃ ? സഹിമം തുഷാരയുക്തം യത് സലിലം തത് ഗര്ഭേ യാസാം താസ്തഥോക്താഃ| അന്യച്ച ചന്ദ്രവത് ശുഭ്രാഃ ശശിധവലാഃ ഏവമ്ഭൂതാ മൃണാലീര്ദധത്യഃ കുവലയമാലാശ്ച ദധത്യഃ ലോലാശ്ചഞ്ചലാ ഹാരയഷ്ടീര്മുക്താലതാസ്തനതടനിവിഷ്ടാ ദധത്യഃ| ദയിതാഃ കാന്താ നലിനീദലവാതാദിനാ ലശുനസ്വേദകൃതം ക്ലമം ഹരേയുഃ| ജലാര്ദ്രാ സജലപടഃ|| ൯൬||
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗസ്തദുത്തരകൃത്യഞ്ച (൯൬) · Śloka ൯൫
സ്നിഗ്ധശുദ്ധതനുഃ ശീതമധുരോപസ്കൃതാശയഃ| തദുത്തംസാവതംസാഭ്യാം ചര്ചിതാനുചരാജിരഃ| തസ്യ കന്ദാന്വസന്താന്തേ ഹിമവച്ഛകദേശജാന്| അപനീതത്വചോ രാത്രൌ നിമയേന്മദിരാഭിഃ| തത്കല്കസ്വരസം പ്രാതഃ ശുചിതാന്തവപീഡിതമ്| മദിരായാഃ സുരൂഢായാസ്ത്രിഭാഗേന സമന്വിതമ്| മദ്യസ്യാന്യസ്യ തക്രസ്യ മസ്തുനഃ കാഞ്ജികസ്യ വാ| തത്കാല ഏവ വാ യുക്ത യുക്തയാലോച്യ മാത്രയാ| തൈലസര്പിര്വസാമജ്ജക്ഷീരമാംസരസൈഃ പൃഥക്| ക്വാഥേന വാ യഥാവ്യാധി രസം കേവലമേവ വാ| പിബേദ് ഗണ്ഡൂഷമാത്രം പ്രാക്കണ്ഠനാഡീവിശുദ്ധയേ| പ്രതതം സ്വേദനം ചാനു വേദനായാം പ്രശസ്യതേ| ശീതാമ്ബുസേകഃ സഹസാ വമിമൂര്ച്ഛായയോര്മുഖേ| ശേഷം പിബേത് ക്ലമാപായേ സ്ഥിരതാം ഗത ഓജസി| വിദാഹപരിഹാരായ പരം ശീതാനുലേപനഃ| ധാരയേത്സാമ്ബുകണികാ മുക്താകര്പൂരമാലികാഃ| സഹിമസലിലഗര്ഭാശ്ചന്ദ്രശുഭ്രാമൃണാലീഃ കുവലയദലമാലാഹാരയഷ്ടീശ്ച ലോലാഃ സ്തനതടവിനിവിഷ്ടാശ്ചാരുഗാത്ര്യോ ദധാനാ സ്തനുസരസവിലിപ്താ ഗാഢമേനം സ്വജേരന്| നലിനീദലതാലവൃന്തവാതൈഃ പ്രഗലദ്വാരിലവൈര്ജലാര്ദ്രയാ ച| ദയിതാകരപല്ലവൈശ്ച ശീതൈ ര്ലശുനസ്വേദകൃതം ക്ലമം ഹരേയുഃ||൯൫||
स्निग्धशुद्धतनुः शीतमधुरोपस्कृताशयः| तदुत्तंसावतंसाभ्यां चर्चितानुचराजिरः| तस्य कन्दान्वसन्तान्ते हिमवच्छकदेशजान्| अपनीतत्वचो रात्रौ निमयेन्मदिराभिः| तत्कल्कस्वरसं प्रातः शुचितान्तवपीडितम्| मदिरायाः सुरूढायास्त्रिभागेन समन्वितम्| मद्यस्यान्यस्य तक्रस्य मस्तुनः काञ्जिकस्य वा| तत्काल एव वा युक्त युक्तयालोच्य मात्रया| तैलसर्पिर्वसामज्जक्षीरमांसरसैः पृथक्| क्वाथेन वा यथाव्याधि रसं केवलमेव वा| पिबेद् गण्डूषमात्रं प्राक्कण्ठनाडीविशुद्धये| प्रततं स्वेदनं चानु वेदनायां प्रशस्यते| शीताम्बुसेकः सहसा वमिमूर्च्छाययोर्मुखे| शेषं पिबेत् क्लमापाये स्थिरतां गत ओजसि| विदाहपरिहाराय परं शीतानुलेपनः| धारयेत्साम्बुकणिका मुक्ताकर्पूरमालिकाः| सहिमसलिलगर्भाश्चन्द्रशुभ्रामृणालीः कुवलयदलमालाहारयष्टीश्च लोलाः स्तनतटविनिविष्टाश्चारुगात्र्यो दधाना स्तनुसरसविलिप्ता गाढमेनं स्वजेरन्| नलिनीदलतालवृन्तवातैः प्रगलद्वारिलवैर्जलार्द्रया च| दयिताकरपल्लवैश्च शीतै र्लशुनस्वेदकृतं क्लमं हरेयुः||९५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നിഗ്ധ ഇത്യാദി സ്നിഗ്ധാദിഗുണഃ സന്നിദമിദം കുര്യാത്| ശീതാദിഭിരുപസ്കൃതാശയഃ സംസ്കൃതകോഷ്ഠഃ| തസ്യ ലശുനസ്യോത്തംസൈഃ ശേഖരൈരവതംസൈഃ കര്ണപൂരൈശ്ചര്ചിതാഃ കല്പിതാ മണ്ഡിതാ അനുചരാ അജിരഞ്ച യസ്യ പ്രയോക്തുഃ സ തഥോക്തഃ| തസ്യ ലശുനസ്യ ഹിമവദ് ദേശജാന് ശക്രദേശജാംശ്ച വസന്തഗൃഹീതാന് കന്ദാനപനീതത്വചഃ കൃത്വാ മദിരാദിഭിസ്തിമയേദഭിഷുണുയാത്| സുബോധമ്| സുരൂഢാ സുജാതാ| അന്യസ്യേതി മദിരാശിഷ്ടസ്യ| ത്രിഭഗേനേതി സമ്ബധ്യതേ| തത്കാല ഏവ വാ യുക്തം ന തു രാത്രൌ തിമിതമ്| യുക്തയാ മാത്രയാ ആലോച്യ തൈലാദിഭിഃ പൃഥഗ്യുക്തമ്| കേവലമേവ വാ രസം സ്വരസമ്| ഗണ്ഡൂഷമാത്രം സൂത്രോക്തലക്ഷണമ്| ശേഷമിതി പൃഥക്സ്ഥാപിതാന്| വിദാഹരക്ഷാര്ഥം ച ശീതാऽനുലേപനഃ സന് മുക്താകര്പൂതമാലികാഃ സാമ്ബുകണികാ അമ്ബുകണികാഭിയുക്താ ധാരയേത്| ഏനം ച ലശുനോപയോഗിനം ചാരുഗാത്ര്യോ മനോഹരാങ്ഗലതികാ സ്ത്രിയോ ഗാഢം നിവിഡം പരിഷ്വജേരന്| കിമ്ഭൂതാ ഇത്യാഹ-മൃണാലീര്ദധാനാഃ| കിമ്ഭൂതാ മൃണാലീഃ ? സഹിമം തുഷാരയുക്തം യത് സലിലം തത് ഗര്ഭേ യാസാം താസ്തഥോക്താഃ| അന്യച്ച ചന്ദ്രവത് ശുഭ്രാഃ ശശിധവലാഃ ഏവമ്ഭൂതാ മൃണാലീര്ദധത്യഃ കുവലയമാലാശ്ച ദധത്യഃ ലോലാശ്ചഞ്ചലാ ഹാരയഷ്ടീര്മുക്താലതാസ്തനതടനിവിഷ്ടാ ദധത്യഃ| ദയിതാഃ കാന്താ നലിനീദലവാതാദിനാ ലശുനസ്വേദകൃതം ക്ലമം ഹരേയുഃ| ജലാര്ദ്രാ സജലപടഃ|| ൯൬||
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗസ്തദുത്തരകൃത്യഞ്ച (൯൮) · Śloka ൯൮
രസോऽഗ്നികല്പോ മൃദുനൌജസാ ഹി സംയുജ്യമാനഃ സഹസൈവ തസ്യ| ദാഹാതിസാരാരതിചിത്തനാശാന് കുര്യാദതസ്തം ത്വരിതോ ന യുഞ്ജ്യാത്||൯൮||
रसोऽग्निकल्पो मृदुनौजसा हि संयुज्यमानः सहसैव तस्य| दाहातिसारारतिचित्तनाशान् कुर्यादतस्तं त्वरितो न युञ्ज्यात्||९८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അതസ്തം രസം ത്വരിതോ ന യുഞ്ജ്യാദ്യതസ്തസ്യ ലശുനസ്യ രസോऽഗ്നികല്പസ്തീക്ഷ്ണഃ മൃദുനാ ചൌജസാ സഹസൈവ യുജ്യമാനസ്തദ്ഗുണാനുപമര്ദയന് ദാഹാദീന് കുര്യാത്|| ൯൮||
Adhikarana ജീര്ണേ ഭോജനമ് (൯൯) · Śloka ൯൯
ജീര്ണശാല്യോദനം ജീര്ണേ ശങ്ഖകുന്ദേന്ദുപാണ്ഡുരമ്| ഭുഞ്ജീത യൂഷൈഃ പയസാ രസൈര്വാ ധന്വചാരിണാമ്| ദീപ്താഗ്നിര്മണ്ഡകാന് ഖാദേത് സര്പിര്മണ്ഡോപസേചനാന്| അഖണ്ഡമണ്ഡലേന്ദ്വാഭാനിണ്ഡരീഖണ്ഡമണ്ഡിതാന്| രാജികാശുക്തസമ്പര്കവിനിവര്തിതഗൌരവൈഃ| പിഷ്ടകാചൂര്ണധവലൈര്വധ്രൈഃ സൌകരകൈര്യുതാന്||൯൯||
जीर्णशाल्योदनं जीर्णे शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम्| भुञ्जीत यूषैः पयसा रसैर्वा धन्वचारिणाम्| दीप्ताग्निर्मण्डकान् खादेत् सर्पिर्मण्डोपसेचनान्| अखण्डमण्डलेन्द्वाभानिण्डरीखण्डमण्डितान्| राजिकाशुक्तसम्पर्कविनिवर्तितगौरवैः| पिष्टकाचूर्णधवलैर्वध्रैः सौकरकैर्युतान्||९९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്മിംശ്ച ജീര്ണേ പുരാണശാല്യോദനം ശങ്ഖാദിവച്ഛൂക്ലം യൂഷാദീനാമന്യതമേന ഭുഞ്ജീത| ധന്വചാരിണോ ജാങ്ഗലാഃ| യശ്ച ദീപ്താഗ്നിഃ സര്പിര്മണ്ഡോപസേചനാദിഗുണാന് മണ്ഡകാന് ഖാദേത് ഉപസേചനം ശുഷ്കത്വനാശനമ്| അഖണ്ഡമണ്ഡലഃ പരിപൂര്ണോ യോऽസാവിന്ദുസ്തദാഭാംസ്തത്സദൃശാന് ഇണ്ഡരീണാം ഖണ്ഡൈശ്ശകലൈര്മണ്ഡിതാന് ഭൂഷിതാന് തഥാ സൌകരകൈര്വര്ധ്രൈര്യുതാന്| കിമ്ഭൂതൈര്വധ്രൈരിത്യാഹ-കണ്ഡനീകൃതേന പിഷ്ടകാചൂര്ണേന ധവലൈഃ രാജികാദിസമ്പര്കേണ വിനിവര്ത്തിതഗൌരവൈശ്ച|| ൯൯||
Adhikarana ജീര്ണേ പാനമ് (൧൦൦) · Śloka ൧൦൦
മദ്യമേകം പിബേത്തത്തു തൃട്പ്രബന്ധേ ജലാന്വിതമ്| ഗന്ധമത്തക്വണദലിപ്രിയാവക്ത്രേന്ദുബോധിതമ്| അമദ്യപോ യസ്തു ഫലാമബുതക്ര മവന്തിസോമം ച സുഗന്ധി ശീതമ്| സൌവീരകം ജാങ്ഗലജം രസം വാ തുഷോദകം വാ പരിസിക്ഥികാം വാ||൧൦൦||
मद्यमेकं पिबेत्तत्तु तृट्प्रबन्धे जलान्वितम्| गन्धमत्तक्वणदलिप्रियावक्त्रेन्दुबोधितम्| अमद्यपो यस्तु फलामबुतक्र मवन्तिसोमं च सुगन्धि शीतम्| सौवीरकं जाङ्गलजं रसं वा तुषोदकं वा परिसिक्थिकां वा||१००||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അത്ര ചൈകമേവ മദ്യം പിബേന്നാനേകമ്| തത്തു മദ്യം തൃട്പ്രബന്ധേ സതി ജലാന്വിതം പിബേത്| കിമ്ഭൂതം മദ്യമിത്യാഹ-ഗന്ധേന സൌരഭേണമത്താ, രണന്തോ ലയോ യസ്മിംസ്തത്തഥോക്തമ്, പ്രിയാവക്ത്രേന്ദുനാ ച പ്രതിബിമ്ബിതേന ബോധിതം പരിപൂരിതശക്തി| യസ്ത്വമദ്യപഃ സ ഏവങ്ഗുണമേവ ഫലാമ്ബ്വാദികം പിബേത്| പരിസിക്ഥികാ തനു പേയാ|| ൧൦൦||
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗാന്തരാണി പ്രഥമ പ്രയോഗഃ (൧൦൧) · Śloka ൧൦൧
തത്കല്കം വാ സമഘൃതം ഘൃതപാത്രേ ഖജാഹതമ്| സ്ഥിതം ദശാഹാദശ്നീയാത്തദ്വദ്വാ വസയാ സമമ്||൧൦൧||
तत्कल्कं वा समघृतं घृतपात्रे खजाहतम्| स्थितं दशाहादश्नीयात्तद्वद्वा वसया समम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്കല്കമിത്യാദി സുബോധമ്| തദ്വത് ഘൃതവത് വസയാ സമം വാऽശ്നീയാത്| 'തദ്വദ്വാ പയസാ സമമ്'-ഇതി ച പാഠഃ|| ൧൦൧||
Adhikarana ദ്വിതീയപ്രയോഗഃ (൧൦൨) · Śloka ൧൦൨
സദ്യഃ പിഷ്ടം സര്പിഷാ സംയുതം വാ നിര്യാസേന സ്വേന യുക്തം ച കാമമ്| യുഞ്ജീതൈനം പൂര്വകൈരേവ പാനൈഃ കോഷ്ണാമ്ഭോഭിര്വൈഷകല്പോऽതീവീര്യഃ||൧൦൨||
सद्यः पिष्टं सर्पिषा संयुतं वा निर्यासेन स्वेन युक्तं च कामम्| युञ्जीतैनं पूर्वकैरेव पानैः कोष्णाम्भोभिर्वैषकल्पोऽतीवीर्यः||१०२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവൈനം ലശുനം സദ്യഃ പിഷ്ടം സര്പിഷാ സ്വേന രസേന വാ സംയുതം പൂര്വകൈരേവ മദ്യാദിഭിഃ പാനൈര്യുക്തം കോഷ്ണാഭിര്വാദ്ഭിര്യഥേച്ഛം യുഞ്ജീത| ഏഷ ലശുനകല്പോऽതിവീര്യോ ഭവതി|| ൧൦൨||
Adhikarana തൃതീയപ്രയോഗഃ (൧൦൩) · Śloka ൧൦൩
രസോനകല്കഃ സദൃശാऽജസര്പിഃ ഷണ്മാസമുര്വ്യാമുഷിതോ നിഹന്തി| അഭ്യങ്ഗപാനാഞ്ജനനസ്യയുക്തോ മനോവികാരാന് വിഷമജ്വരം ച||൧൦൩||
रसोनकल्कः सदृशाऽजसर्पिः षण्मासमुर्व्यामुषितो निहन्ति| अभ्यङ्गपानाञ्जननस्ययुक्तो मनोविकारान् विषमज्वरं च||१०३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
രസേനകല്കഃ സദൃശേനാജേന സര്പിഷാ സഹ ഷണ്മാസമുര്വ്യാം ഭൂമൌ നിഖാതസ്തതോऽഭ്യങ്ഗാദിഷു യോജിതോ മനോവികാരം വിഷമജ്വരഞ്ച നിഹന്തി|| ൧൦൩||
Adhikarana ചതുര്ഥഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൪) · Śloka ൧൦൪
സമതൈലം സശുക്തം വാ യവാരാശൌ സമാ സ്ഥിതമ്| വാതരോഗാന് ജയേത് ഖാദന് ഘൃതമാംസോത്തരാശനഃ||൧൦൪||
समतैलं सशुक्तं वा यवाराशौ समा स्थितम्| वातरोगान् जयेत् खादन् घृतमांसोत्तराशनः||१०४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവാ സമതൈലം സശുക്തം ശുക്തേന യുതം വാ ലശുനം സംവത്സരം യവാരാശൌ സ്ഥിതം ഖാദന് പുരുഷോ ഘൃതമാംസോത്തരാശനഃ സന് വാതരോഗാന് ജയേത്|| ൧൦൪||
Adhikarana പഞ്ചമഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൫) · Śloka ൧൦൫
തൈലസര്പിര്ഗുഡസിതാഃ പൃഥക്കുര്യാത്തുലോന്മിതാഃ| ദ്വേ തുലേ ലശുനാച്ഛുദ്ധാത്ത്ര്യൂഷണാത് കുഡവത്രയമ്| പലം ത്വചശ്ച തച്ഛാലക്ഷ്ണം നിഹിതം ഘൃതഭാജനേ| ദ്വേ സമേ യവമധ്യസ്ഥം പൂര്വസ്മാദധികം ഗുണൈഃ||൧൦൫||
तैलसर्पिर्गुडसिताः पृथक्कुर्यात्तुलोन्मिताः| द्वे तुले लशुनाच्छुद्धात्त्र्यूषणात् कुडवत्रयम्| पलं त्वचश्च तच्छालक्ष्णं निहितं घृतभाजने| द्वे समे यवमध्यस्थं पूर्वस्मादधिकं गुणैः||१०५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തൈലാദികം ഘൃതഭാജനേ നിഹിതം ദ്വേ സമേ സംവത്സരൌ യവമധ്യേ സ്ഥിതം ഗുണൈഃ പൂര്വസ്മാദ്രസായനാദിധികമ്|| ൧൦൫||
Adhikarana ഷഷ്ഠഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൬) · Śloka ൧൦൬
ക്ഷുണ്ണാം ക്ഷിപേത് കന്ദതുലാം തക്രസ്യ പലവിംശതൌ| ഗതേ ച സപ്തരാത്രേ തു തുലാര്ദ്ധമസിതാത്തിലാത്| ധൌതക്ഷുണ്ണാത്പൃഥക്ക്ഷൌദ്രഘൃതശുണ്ഡീ ചതുഷ്പലമ്| അജാജീചവ്യധാന്യാഗ്നിദ്വികൃഷ്ണാഗ്രന്ഥിദീപ്യകാന്| പലോന്മിതാംശ്ചതുര്ജാതാത് പലമേകം സുചൂര്ണിതമ്| പൃഥക്പലാഷ്ടകം തൈലാദ്ധൃതാത്ക്ഷുണ്ണാച്ച സര്ഷപാത്| പടൂനി പഞ്ച ക്ഷാരൌ ദ്വൌ ദദ്യാത്തത്രാക്ഷമാനതഃ| ഏകാദശാഹം തദ്ധാന്യേ സ്ഥിതമശ്നന് പ്രഗേ പ്രഗേ| ഗുണാന് രാസായനാന്സര്വാന്സ പ്രാപ്നോതി നിരാമയഃ||൧൦൬||
क्षुण्णां क्षिपेत् कन्दतुलां तक्रस्य पलविंशतौ| गते च सप्तरात्रे तु तुलार्द्धमसितात्तिलात्| धौतक्षुण्णात्पृथक्क्षौद्रघृतशुण्डी चतुष्पलम्| अजाजीचव्यधान्याग्निद्विकृष्णाग्रन्थिदीप्यकान्| पलोन्मितांश्चतुर्जातात् पलमेकं सुचूर्णितम्| पृथक्पलाष्टकं तैलाद्धृतात्क्षुण्णाच्च सर्षपात्| पटूनि पञ्च क्षारौ द्वौ दद्यात्तत्राक्षमानतः| एकादशाहं तद्धान्ये स्थितमश्नन् प्रगे प्रगे| गुणान् रासायनान्सर्वान्स प्राप्नोति निरामयः||१०६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്ഷുണ്ണമിത്യാദി സുബോധമ്| കന്ദോ ലശുനകന്ദസ്തസ്യ തുലാം പലശതം താമ്| ധൌതക്ഷുണ്ണാദിതി തിലവിശേഷണമ്| പ്രഗേ പ്രഗേ പ്രാതഃ പ്രാതഃ| രാസായനാ ഗുണാ ദീര്ഘായുഷ്ട്വാദയഃ|| ൧൦൬||
Adhikarana സപ്തമഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൭) · Śloka ൧൦൭
ദ്വിപഞ്ചമൂലനിഷ്ക്വാഥേ നല്വണേ ലശുനാഢകമ്| പിഷ്ടം പര്യുഷിതം വര്ഷം ഹന്തി വാതകഫാമയാന്||൧൦൭||
द्विपञ्चमूलनिष्क्वाथे नल्वणे लशुनाढकम्| पिष्टं पर्युषितं वर्षं हन्ति वातकफामयान्||१०७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദ്വിപഞ്ചമൂലേത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| ദ്വിപഞ്ചമൂലം മഹദ് ഹ്രസ്വഞ്ച തസ്യ നിഷ്ക്വാഥേ നല്വണേ ദ്രോണേ പിഷ്ടം വര്ഷം പര്യുഷിതം ലശൂനാഢകം വാതകഫാമയാന് ഹന്തി|| ൧൦൭||
Adhikarana അഷ്ടമഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൮) · Śloka ൧൦൮
തത്കന്ദകല്കസ്വരസേ ഘൃതതൈലം പൃഥക്പചേത്| ശീലയേച്ച യഥാസാത്മ്യം ദാരുണാനിലപീഡിതഃ||൧൦൮||
तत्कन्दकल्कस्वरसे घृततैलं पृथक्पचेत्| शीलयेच्च यथासात्म्यं दारुणानिलपीडितः||१०८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്കന്ദേത്യാദി ലശുനകന്ദസ്യ രസേ തത്കല്കം ഘൃതം തൈലം വാ പചേത് തച്ച യഥാസാത്മ്യം ദാരുണേന് ബലവതാऽനിലേന പീഡിതോ നരഃ ശീലയേത്|| ൧൦൮||
Adhikarana നവമഃ പ്രയോഗഃ (൧൦൯) · Śloka ൧൦൯
നവനീതസമാംശം വാ ഖാദേത്തത്കല്കമര്ദിതീ||൧൦൯||
नवनीतसमांशं वा खादेत्तत्कल्कमर्दिती||१०९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥവാ നവനീതസമാംശം നവനീതതുല്യം തത്കല്കം ലശുനകല്കമര്ദ്ദിതീ ഖാദേത്|| ൧൦൯||
Adhikarana ദശമഃ പ്രയോഗഃ (൧൧൦) · Śloka ൧൧൦
വികഞ്ചുകപ്രാജ്യരസോനഗര്ഭാന് സശൂല്യമാംസാന് വിവിധോപദംശാന്| നിമര്ദകാന് വാ ഘൃതശുക്തയുക്താന് പ്രകാമമദ്യാല്ലഘുതുച്ഛമശ്നന്| കുസ്തുമ്ബരീ ജീരകഭൃഷ്ടമുദ്ഗ- സൌവര്ചലശ്ലക്ഷ്ണരജോऽവകീര്ണൈഃ| രസോനകന്ദാങ്കുരപത്രചിത്രൈഃ സവ്യഞ്ജനൈര്നൈകരസാനുയാതൈഃ| തത്കന്ദസിദ്ധാന് ക്രമശോ യൂഷക്ഷീരരസാന് പിബേത്| കഫപിത്താനിലാശങ്കീ യഥാസ്വൌഷധസംസ്കൃതാന്||൧൧൦||
विकञ्चुकप्राज्यरसोनगर्भान् सशूल्यमांसान् विविधोपदंशान्| निमर्दकान् वा घृतशुक्तयुक्तान् प्रकाममद्याल्लघुतुच्छमश्नन्| कुस्तुम्बरी जीरकभृष्टमुद्ग- सौवर्चलश्लक्ष्णरजोऽवकीर्णैः| रसोनकन्दाङ्कुरपत्रचित्रैः सव्यञ्जनैर्नैकरसानुयातैः| तत्कन्दसिद्धान् क्रमशो यूषक्षीररसान् पिबेत्| कफपित्तानिलाशङ्की यथास्वौषधसंस्कृतान्||११०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വികഞ്ചുക ഇതി| അഥവാ സ അര്ദിതീ ദ്രവ്യതോ ലഘുമാത്രയാ തുച്ഛമന്നമശ്നന് നിമര്ദകാന് പ്രകാമമദ്യാത്| കിമ്ഭൂതാനാഹ-വികഞ്ചുകം ത്യക്തത്വക്പ്രാജ്യം പ്രഭൂതം രസോനം ഗര്ഭേ യേഷാം താന്| സഹ ശൂല്യേന മാംസേന യേ വര്തന്തേ തഥാവിധാ നാനാപ്രകാരാ ഉപദംശാ വടകബീജപൂരാദയോ യേഷാം താന്| തഥാ ഘൃതേന ച ശുക്തേന ച യുക്താന്| കേനാദ്യാദിത്യാഹ-വ്യഞ്ജനൈഃ| കിമ്ഭൂതൈരിത്യാഹ-കുസ്തുമ്ബര്യാദീനാം ശ്ലക്ഷ്ണേന രജസാऽവകീര്ണൈഃ| തഥാ രസോനസ്യ കന്ദാദിഭിശ്ചിത്രൈഃ| തഥാ നൈകേന മധുരാദിനാ രസേനാനുയാതൈര്യുക്തൈഃ| തത്കന്ദ ഇത്യാദി| കഫാദ്യാശങ്കീ തത്കന്ദസിദ്ധാന് തസ്യ ലശുനസ്യ കന്ദേന സിദ്ധാന് യൂഷാദീന് ക്രമശഃ പിബേത്| യൂഷം കഫേ, ക്ഷീരം പിത്തേ, രസം വാത-ഇതി ക്രമാര്ഥഃ| താംശ്ചയൂഷാദീന് കഫാദിഷു യഥാസ്വൈരൌഷധൈഃ സാധിതാന്|| ൧൧൦||
Adhikarana ലശുനസ്യ വിവിധാമയഘ്നത്വമ് (൧൧൧) · Śloka ൧൧൧
കൃശോऽശ്വഗന്ധോദ്ഭവചൂര്ണകീര്ണ സന്നസ്വരോ യഷ്ടിമധൂപധാനമ്| തൈലേന ഗുല്മീ ഖദിരേണ കുഷ്ഠീ ഖാദേത് കൃമിഘ്നൈഃ കൃമിമാന് രസോനമ്| മാംസാദമാംസൈര്യക്ഷ്മാണമര്ശാംസി കുടജത്വചാ| ഹന്തി സഃ ശ്രേഷ്ഠയാ മേഹകാസശ്വാസവിലമ്ബികഃ| അന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനാത് സ്വരൂപമുപലഭ്യ ച| യഥായഥം പ്രയോഗോऽസ്യ കാര്യസ്തം തം ഗദം പ്രതി||൧൧൧||
कृशोऽश्वगन्धोद्भवचूर्णकीर्ण सन्नस्वरो यष्टिमधूपधानम्| तैलेन गुल्मी खदिरेण कुष्ठी खादेत् कृमिघ्नैः कृमिमान् रसोनम्| मांसादमांसैर्यक्ष्माणमर्शांसि कुटजत्वचा| हन्ति सः श्रेष्ठया मेहकासश्वासविलम्बिकः| अन्नस्वरूपविज्ञानात् स्वरूपमुपलभ्य च| यथायथं प्रयोगोऽस्य कार्यस्तं तं गदं प्रति||१११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കൃശാദിഷ്വശ്വഗന്ധാദീനാം ചൂര്ണാദിനാ രസോനം ലശുനം ഖാദേത്| വ്യാഖ്യാസമമ്| മാംസാദമാംസൈരിത്യാദി| മാംസാദാനാം സിംഹവ്യാഘ്രാദീനാം മാംസൈഃ സഹോപയുക്തം രസോനം യക്ഷ്മാണം ഹന്തി| ഏവമഗ്രേऽപി ഹന്തീതി സര്വൈഃ രോഗൈഃ സമ്ബധ്യതേ| അന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനാല്ലശുനസ്യ ഗുണാനുപലഭ്യ തതോ യഥായഥം തം തം ഗദം കിലാസാദികം പ്രതി പ്രയോഗോऽസ്യ ലശുനസ്യ കാര്യഃ|| ൧൧൧||
Adhikarana ലശുനസുരാ (൧൧൨) · Śloka ൧൧൨
ലശുനസ്വരസാത് പ്രസ്ഥാന് ദ്വാത്രിംശത്തിലതൈലതഃ| ദ്വാവപേത മലാത്കിണ്വാദഷ്ടൌ പിഷ്ടാച്ച ഷഡ്യവാത്| മേഷശൃങ്ഗീഭവാത് ക്വാഥാദ്ദ്രോണം പൂതാച്ച ശീതലാത്| സ്നേഹപാത്രേ തദൈകധ്യം നിദധ്യാച്ച ശുചൌ ദൃഢേ| ക്രമാത്തത്ര പുനര്ദദ്യാത് പിഷ്ടം പ്രസ്ഥചതുഷ്ടയമ്| പക്ഷാത്പരമിയം പേയാ സുരാ വാതവികാരിഭിഃ||൧൧൨||
लशुनस्वरसात् प्रस्थान् द्वात्रिंशत्तिलतैलतः| द्वावपेत मलात्किण्वादष्टौ पिष्टाच्च षड्यवात्| मेषशृङ्गीभवात् क्वाथाद्द्रोणं पूताच्च शीतलात्| स्नेहपात्रे तदैकध्यं निदध्याच्च शुचौ दृढे| क्रमात्तत्र पुनर्दद्यात् पिष्टं प्रस्थचतुष्टयम्| पक्षात्परमियं पेया सुरा वातविकारिभिः||११२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലശുന ഇതി| ലശുനസ്വരസാത് ദ്വാത്രിംശത്| തിലതൈലാത് ദ്വൌ കിണ്വാദഷ്ടൌ| പിഷ്ടാദ്യവാത് ഷട് പ്രസ്ഥാന്| മേഷശൃങ്ഗീഭവാത് സര്പദംഷ്ട്രീസമ്ഭൂതാത് ക്വാഥാത് പൂതാച്ച ശീതാച്ച ദ്രോണം ചൈകധ്യം കൃത്വാ ശുദ്ധേ ദൃഢേ ച സ്നേഹപാത്രേ നിക്ഷിപേത്| പക്ഷാത് പരതഃ ക്രമേണ ശാലിപിഷ്ടപ്രസ്ഥചതുഷ്ടയം ദദ്യാത്| സുബോധമ്|| ൧൧൨||
Adhikarana സേവനാര്ഥം പ്രാശസ്ത്യാപാദനപ്രകാരഃ (൧൧൩) · Śloka ൧൧൩
ത്രിരാത്രമുഷിതം ധേനും ലശുനം ഖാദയേത്തതഃ| ക്ഷീരദധ്യാജ്യമഥിതം ബ്രാഹ്മണാസ്യാപി ശസ്യതേ||൧൧൩||
त्रिरात्रमुषितं धेनुं लशुनं खादयेत्ततः| क्षीरदध्याज्यमथितं ब्राह्मणास्यापि शस्यते||११३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്രീണി ലങ്ഘനാനി ധേനും ഗാം കാരയിത്വാ നിത്യം ലശുനം ഖാദയേത്| തതസ്തസ്യാഃ ക്ഷീരാദിഗം ബ്രാഹ്മണസ്യാപി ശസ്യത ഇത്യാചാര്യസ്യ ദേശസിദ്ധാഃ കാശ്മീരകാഃ| വയമേതന്ന വിദ്മഃ| ലശുനം ഖാദയേദ്യസ്തു സ്വധര്മനിരതാന് ദ്വിജാന്| വൈദ്യഃ പാപസ്യ തസ്യാശു ബില്വാഗ്രം ഖാദയേന്നൃപ|| ൧൧൩||
Adhikarana ലശുനസ്യ വിശേഷാധികാരഃ (൧൧൪) · Śloka ൧൧൪
പിത്തരക്തവിനിര്മുക്തസമസ്താവരണാവൃതേ| ശുദ്ധേ വാ വിദ്യതേ വായൌ ന ദ്രവ്യം ലശുനാത്പരമ്||൧൧൪||
पित्तरक्तविनिर्मुक्तसमस्तावरणावृते| शुद्धे वा विद्यते वायौ न द्रव्यं लशुनात्परम्||११४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്താവൃതം രക്താവൃതം ച വാതം വര്ജയിത്വാऽന്യസ്മിന്നാവൃതേ വായൌ ശുദ്ധേ വാ വായൌ ലശുനാത്പരം ദ്രവ്യം ന വിദ്യതേ|| ൧൧൪||
Adhikarana ലശുനാസവസ്യ വിശേഷാധികാരഃ (൧൧൫) · Śloka ൧൧൫
സുഖാത്മനാം വിശേഷേണ പ്രയോജ്യോ ലശുനാസവഃ| നാരദേനോദ്ധവസ്യൈഷ വാതമഗ്നസ്യ കല്പിതഃ||൧൧൫||
सुखात्मनां विशेषेण प्रयोज्यो लशुनासवः| नारदेनोद्धवस्यैष वातमग्नस्य कल्पितः||११५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുഖാത്മനാമിത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| ഉദ്ധവോനാമ വൃഷ്ണീനാം വംശജഃ|
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗേ അപഥ്യമ് (൧൧൬) · Śloka ൧൧൬
ആമാമ്ബുപാനേക്ഷുവികാരമത്സ്യ യാനാധ്വവാതാതപഭാഷ്യചിന്തഃ| സ്വപ്നം ദിവാ ജാഗരണം നിശാസു പിഷ്ടം വ്യവായം ദധി ചാത്ര നേച്ഛേത്||൧൧൬||
आमाम्बुपानेक्षुविकारमत्स्य यानाध्ववातातपभाष्यचिन्तः| स्वप्नं दिवा जागरणं निशासु पिष्टं व्यवायं दधि चात्र नेच्छेत्||११६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അത്ര ച ലശുനപ്രയോഗേ ആമമ്ബുപാനാദി നേച്ഛേത്|| ൧൧൬||
Adhikarana ലശുനസ്യ സ്നേഹസഹിതോപയുക്ത്താ (൧൧൭) · Śloka ൧൧൭
സ്നേഹകല്പവിധാനേന സ്നേഹയുക്തം പ്രയോജയേത്| ലശുനണ് സ്നേഹസംയോഗാദ്ഗരീയാന് ജായതേ ഹി സഃ||൧൧൭||
स्नेहकल्पविधानेन स्नेहयुक्तं प्रयोजयेत्| लशुनण् स्नेहसंयोगाद्गरीयान् जायते हि सः||११७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്നേഹകല്പഃ സ്നേഹപ്രയോഗഃ| സ്നേഹസംയോഗാദിത്യാദി സ്നേഹയുക്തപ്രയോഗേ ഹേതുഃ| സ ഇതി ലശുനഃ|| ൧൧൭||
Adhikarana പ്രയോഗാന്തേ മൃദുവിരേചനമ് (൧൧൮) · Śloka ൧൧൮
പിത്തകോപഭയാദന്തേ യുഞ്യാന്മൃദുവിരേചനമ്| രസായനഗുണാനേവം പരിപൂര്ണാന് സമശ്നുതേ||൧൧൮||
पित्तकोपभयादन्ते युञ्यान्मृदुविरेचनम्| रसायनगुणानेवं परिपूर्णान् समश्नुते||११८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിത്ത ഇത്യാദി| അന്തേ ലശുനപ്രയോഗസ്യാവസാനേ| ഏവമിതി വിരേചനാന്തേനാനന്തരോക്തേന|| ൧൧൮||
Adhikarana പ്രയോഗവ്യാപദി ഹേതവഃ (൧൧൯) · Śloka ൧൧൯
പ്രിയാമ്ബുഗുഡദഗ്ധസ്യ മാംസമദ്യാമ്ലവിദ്വിഷഃ| അതിതിക്ഷോരജീര്ണം ച രസോനോ വ്യാപദേ ധ്രുവമ്||൧൧൯||
प्रियाम्बुगुडदग्धस्य मांसमद्याम्लविद्विषः| अतितिक्षोरजीर्णं च रसोनो व्यापदे ध्रुवम्||११९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അമ്ബ്വാദിപ്രിയസ്യ മാംസാദിവിദ്വിഷശ്ചാജീര്ണം ചാതിതിക്ഷോസ്ത്യക്തുമനിച്ഛതഃ പുംസോ രസോനോ ധ്രുവം വ്യാപദേ ഭവതി|| ൧൧൯||
Adhikarana ലശുനപ്രയോഗസ്യ വര്ജനീയത്വമ് (൧൨൦) · Śloka ൧൨൦
പാണ്ഡൂദരോരഃക്ഷതശോഫതൃഷ്ണാ പാനാത്യയച്ഛര്ദിവിഷവ്രണേഷു| പൈത്തേ വികാരേऽക്ഷിഗദേऽതിസാരേ ക്ഷാമേ ശരീരേ ച സ വര്ജനീയഃ||൧൨൦||
पाण्डूदरोरःक्षतशोफतृष्णा पानात्ययच्छर्दिविषव्रणेषु| पैत्ते विकारेऽक्षिगदेऽतिसारे क्षामे शरीरे च स वर्जनीयः||१२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ലശുനഃ സര്വഥാ പാണ്ഡ്വാദിഷു വര്ജനീയഃ|| ൧൨൦||
Adhikarana ലശുനകല്പപ്രശംസാ (൧൨൧) · Śloka ൧൨൧
ശീലിത ഏഷ കരോതി ദുരാപം വഹ്നിശരീരബലം സമമേവ| വാങ്ഗതിരൂപഗുണാഢ്യസുതേപ്സോ സ്ത്രീപുരുഷസ്യ ച ബീജവിശുദ്ധിമ്| അമൃതകണസമുത്ഥം യോ രസോനം രസോനം വിധിയുതമിതി ഖാദേച്ഛീതകാലേ സദൈവ| സ നയതി ശതജീവീ സ്ത്രീസഹായോ ജരാന്തം കനകരുചിരവര്ണോ നീരുജസ്തുഷ്ടിജുഷ്ടഃ||൧൨൧||
शीलित एष करोति दुरापं वह्निशरीरबलं सममेव| वाङ्गतिरूपगुणाढ्यसुतेप्सो स्त्रीपुरुषस्य च बीजविशुद्धिम्| अमृतकणसमुत्थं यो रसोनं रसोनं विधियुतमिति खादेच्छीतकाले सदैव| स नयति शतजीवी स्त्रीसहायो जरान्तं कनकरुचिरवर्णो नीरुजस्तुष्टिजुष्टः||१२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷഃ രസോനഃ ശീലിതഃ സന് സമമേവൈകകാലമേവ വഹ്നേഃ ശരീരസ്യ ച ദുരാപം ബലം കരോതി| യശ്ച സ്ത്രീ വാ പുരുഷോ വാ വാഗാദ്യാഢ്യം സുതം പ്രാപ്തുമിച്ഛതി തസ്യ ബീജവിശുദ്ധിം കരോതി| യഃ പുരുഷോ രസോനം ലശുനം അമൃതകണസമുത്ഥത്വാദിസ്വഭാവം രസോനം വിലണപഞ്ചരസമനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ വിധിനാ യുതം ശീതകാലേ സദൈവ ഖാദേത് സ വര്ഷശതജീവിത്വാദിയുക്തോ ജരാന്തം നയതി| സ്ത്രീസഹായ ശബ്ദേന വൃഷത്വമുക്തമ്| ഇതി ലശുനകല്പഃ|| ൧൨൧||
Adhikarana പലാണ്ഡുകല്പഃ കല്പപ്രശംസാ (൧൨൨) · Śloka ൧൨൨
രസോനാന്തരം വായോഃ പലാണ്ഡുഃ പരമൌഷധമ്| സാക്ഷാദിവ സ്ഥിതം യത്ര ശകാധിപതിജീവിതമ്| യസ്യോപയോഗേന ശകാങ്ഗനാനാം ലാവണ്യസാരാദിവിനിര്മിതാനാമ്| കപോലകാന്ത്യാ വിജിതഃ ശശങ്കോ രസാതലം ഗച്ഛതി നിര്വിദേവ||൧൨൨||
रसोनान्तरं वायोः पलाण्डुः परमौषधम्| साक्षादिव स्थितं यत्र शकाधिपतिजीवितम्| यस्योपयोगेन शकाङ्गनानां लावण्यसारादिविनिर्मितानाम्| कपोलकान्त्या विजितः शशङ्को रसातलं गच्छति निर्विदेव||१२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതഃ പലാണ്ഡുഃ-രസോനാന്തരമിതി| വായോഃ പലാണ്ഡുഃ പരമൌഷധം രസോനാനന്തരംലശുനസമമ്| യത്ര പലാണ്ഡൌ ശകാധിപതേഃ ശകനായകസ്യ ജീവിതം സാക്ഷാദിവ സ്ഥിതമ്| യസ്യ പലാണ്ഡോരുപയോഗേന ഹേതുനാ ശകാങ്ഗനാനാം കപോലകാന്ത്യാ വിജിതഃ ശശാങ്കോ നിര്വിദേവ പ്രതിദിനം രസാതലം ഗച്ഛതി| കിമ്ഭൂതാനാമാഹ-ലാവണ്യസാരാദി വിനിര്മിതമ്|| ൧൨൨||
Adhikarana പലാണ്ഡുകല്പഗുണാഃ (൧൨൩) · Śloka ൧൨൩
സ്നിഗ്ധാങ്ഗത്വം ഗൌരതാ കാന്തിമത്താ വഹ്നേര്ദീപ്തിര്വര്ഷ്മപുഷ്ടിര്വൃഷത്വമ്| സമ്പ്രാപ്യ്ന്തേ യന്ത്രണോദ്വേഗമുക്തൈ ര്യസ്യാഭ്യാസാദ്ധാരി ദീര്ഘം സുഖം ച||൧൨൩||
स्निग्धाङ्गत्वं गौरता कान्तिमत्ता वह्नेर्दीप्तिर्वर्ष्मपुष्टिर्वृषत्वम्| सम्प्राप्य्न्ते यन्त्रणोद्वेगमुक्तै र्यस्याभ्यासाद्धारि दीर्घं सुखं च||१२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്യ ച പലാണ്ഡോരഭ്യാസാദ്യന്ത്രണാ ഹേതുനോദ്വേഗേന മുക്തൈഃ പുരുഷൈഃ സ്നിഗ്ധാങ്ഗത്വാദി യഥാപ്യതേ തഥാ ധാരീത്യായുദീര്ഘമായുഃ സുഖം ചാപ്യതേ||൧൨൩||
Adhikarana ആഹാരേ ദീര്ഘകാലമുപയോഗഫലമ് (൧൨൪) · Śloka ൧൨൪
അപ്യാഹാരേ ശീലിതോ ദീര്ഘരാത്രം ബല്യശ്ചക്ഷുഷ്യസ്തര്പണഃ സ്ഥൈര്യകാരീ| തൈസ്തൈര്യോഗൈര്യോജിതോऽയം പലാണ്ഡു സ്താംസ്താനാതങ്കാന് മേഹിനാമുച്ഛിനത്തി||൧൨൪||
अप्याहारे शीलितो दीर्घरात्रं बल्यश्चक्षुष्यस्तर्पणः स्थैर्यकारी| तैस्तैर्योगैर्योजितोऽयं पलाण्डु स्तांस्तानातङ्कान् मेहिनामुच्छिनत्ति||१२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ന കേവലം ച പൃഥക്പ്രയോഗേന യാവദാഹാരേऽപ്യയം പലാണ്ഡുദീര്ഘരാത്രം ചിരകാലം സേവിതോ ബല്യത്വാദിഗുണോ ഭവതി| സ ച മേഹിനാം തൈസ്തൈശ്ചികിത്സിതോക്തൈര്യോഗൈര്യോജിതഃ സംസ്താംസ്താന് മേഹസഹജാനാതങ്കാന് രോഗാനുച്ഛിനത്തി നാശയതി|| ൧൨൪||
Adhikarana പലാണ്ഡുരസപ്രയോഗഃ (൧൨൫) · Śloka ൧൨൫
രസം രസോനവത്തസ്യ പീത്വാശ്നീയാത്തഥൈവ ച| സ ബീജപൂരസ്വരസമദിരാമധുസീധുപഃ||൧൨൫||
रसं रसोनवत्तस्य पीत्वाश्नीयात्तथैव च| स बीजपूरस्वरसमदिरामधुसीधुपः||१२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പലാണ്ഡുരസസ്യ തു പ്രയോഗേ ച ഭോജനസ്യ ച വിധാനം ലശുനവത്| ഏതദുച്യതേ-ബീജപൂരസ്വരസാദ്യനുപഃ സന് രസം രസോനവദിതി||൧൨൫||
Adhikarana ഭോജനേ പ്രയോഗവിധിഃ (൧൨൬) · Śloka ൧൨൬
മരകതമണിനീലം നാലമത്സ്യാതിബാല പരിണതശശിഗൌരം യച്ച ബീജം സുപിഷ്ടമ്| സസുരസസുമുഖാഭ്യാം പ്രജ്യമാംസം സശുക്തം മൃദുധവലസുവൃത്തൈര്മണ്ഡകൈരാത്തമൂര്തിമ്| ബഹുശഃ ശോഭിതം ശുഭ്രൈഃ ശശാങ്കശകലോപമൈഃ| ഘാരികേണ്ഡരികാവല്ലൈഃ ക്ഷീരോദാവയവൈരിവ| യവമുദ്ഗമാഷഗോധൂമബഹുവിധവികാരവികല്പിതാന് ഭക്ഷ്യാന്| കാമ്ബലികാരാഗഷാഡവസട്ടകഖലകാന് സഫലസാരാന്| പടുസുരഭിമധുരഗന്ധാന് ധവലാക്ഷകധവലബഹുലരസാന്| ഖര്ജൂരദാഡിമസിതാദ്രാക്ഷാപാനാനുപോऽഭ്യസ്യേത്||൧൨൬||
मरकतमणिनीलं नालमत्स्यातिबाल परिणतशशिगौरं यच्च बीजं सुपिष्टम्| ससुरससुमुखाभ्यां प्रज्यमांसं सशुक्तं मृदुधवलसुवृत्तैर्मण्डकैरात्तमूर्तिम्| बहुशः शोभितं शुभ्रैः शशाङ्कशकलोपमैः| घारिकेण्डरिकावल्लैः क्षीरोदावयवैरिव| यवमुद्गमाषगोधूमबहुविधविकारविकल्पितान् भक्ष्यान्| काम्बलिकारागषाडवसट्टकखलकान् सफलसारान्| पटुसुरभिमधुरगन्धान् धवलाक्षकधवलबहुलरसान्| खर्जूरदाडिमसिताद्राक्षापानानुपोऽभ्यस्येत्||१२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ച പലാണ്ഡോര്നാലം ച ബീജം ച മണ്ഡകൈരാത്തമൂര്ത്തിം ഗൃഹീതശരീര മശ്നീയാദിതി സമ്ബധ്യതേ| യവാദീനാം ച ബഹുവിധൈര്വികാരൈഃ കല്പിതാന് ഭക്ഷ്യാന് കാമ്ബലികാദീംശ്ച ഭോജനോപയോഗിനഃ ഖര്ജൂരാദ്യന്യതമകൃത പാനാനുപഃ സന്നഭ്യസേത്| മരകതമണിനീലമിതി നാലവിശേഷണമ്| പരിണതശശിഗൌരമിതി സുപിഷ്ടബീജവിശേഷണമ്| സുരസസുമുഖൌ ഹരിതകവിശേഷൌ| പ്രാജ്യമാംസമിതി സശുക്തമിതി ചോഭയവിശേഷണമ്| മൃദ്വാദികം മണ്ഡകവിശേഷണമ്| അന്യച്ച കിമ്ഭൂതം നാലം ബീജം ചേത്യാഹ-ബഹുശോऽനേകവാരം ശുഭ്രൈഃ ശുക്ലൈശ്ചന്ദ്രഖണ്ഡോപമൈഃ ഘാരികാദിഭിഃ ശോഭിതമ്| തേ ച ഘാരികാദയഃ ശുക്ലത്വാത് ക്ഷീരോദസ്യ ദുഗ്ധസിന്ധോരവയവാ ഇവേതി പ്രതിഭാസന്തേ| ഘാരികാ മാഷാദിഭിര്ദധിമിശ്രൈഃ കൃതാഃ സച്ഛിദ്രാ വടകാഃ വല്ലാഃ ശിമ്ബീജയവാദീനാം ബഹുവിധൈവികാരൈര്യേ കല്പിതാ ഭക്ഷ്യാസ്താഃ| കാമ്ബലികാദയഃ സൂത്രോക്തലക്ഷണാഃ| ഫലസാരോ ദധിത്ഥഃ| പട്വാദിഗുണഗന്ധാനിത്യാദി കാമ്ബലികാദിവിശേഷണമ്| ധവലാക്ഷകേന പലാണ്ഡുനാ ധവലഃ ശുക്ലോ ബഹുലശ്ച രസോ യേഷാമ്| ഖര്ജൂരാദിഭിഃ കൃതാഃ, പാനാസ്തഥോക്താഃ|| ൧൨൬||
Adhikarana രസപാനേ ഗുണാഃ (൧൨൭) · Śloka ൧൨൭
ലഭതേ ബലവര്ണൌജോ വീര്യസ്വരസൌമനസ്യതേജാംസി| ക്ഷീണശകൃദ്രുധിരോऽപി ച രസോനവത്തദ്രസം പീത്വാ||൧൨൭||
लभते बलवर्णौजो वीर्यस्वरसौमनस्यतेजांसि| क्षीणशकृद्रुधिरोऽपि च रसोनवत्तद्रसं पीत्वा||१२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യ ച പലാണ്ഡോ രസം രസോനവത് രസോനരസമിവ പീത്വാ ക്ഷീണശകൃദ്രുധിരऽപി സന്നമലരക്തധാതുരപി ബലാദീനി ലഭതേ| ഇതി പലാണ്ഡുകല്പഃ|| ൧൨൭||
Adhikarana കുക്കുടീകല്പഃ പ്രാഗുത്പത്തിര്ലക്ഷണം ഗുണാശ്ച (൧൨൮) · Śloka ൧൨൮
സുരാസുരൈഃ ക്ഷീരസമുദ്രമന്ഥേ ഗതാസ്തടാന് യേऽമൃതവിപ്രുഷഃ പുരാ| ബഭൂവ തേഭ്യഃ കില കുക്കുടീ യയാ വ്രജന്തി ദേവത്വമിവാദ്യമാനുഷാഃ| കുക്കുടാണ്ഡനിഭൈഃ കന്ദൈഃ കിഞ്ചിത്കടുപിച്ഛിലൈഃ| സ്നിഗ്ധൈര്മരകതച്ഛായൈഃ ദ്ധര്ജൂരസദൃശൈച്ഛദൈഃ| നിഖിലരോഗഹരാപി വിശേഷതോ ജയതി ദാരുണമപ്യനിലമയമ്| ഗുദജഗുല്മതമോ വിഷനാശിനീ ജനയതി സ്ഥിരതാം വപുഷഃ പരാമ്||൧൨൮||
सुरासुरैः क्षीरसमुद्रमन्थे गतास्तटान् येऽमृतविप्रुषः पुरा| बभूव तेभ्यः किल कुक्कुटी यया व्रजन्ति देवत्वमिवाद्यमानुषाः| कुक्कुटाण्डनिभैः कन्दैः किञ्चित्कटुपिच्छिलैः| स्निग्धैर्मरकतच्छायैः द्धर्जूरसदृशैच्छदैः| निखिलरोगहरापि विशेषतो जयति दारुणमप्यनिलमयम्| गुदजगुल्मतमो विषनाशिनी जनयति स्थिरतां वपुषः पराम्||१२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതഃ കുക്കുടീ-പുരാ കസ്മിംശ്ചിത്കാലാംശേ സുരാസുരൈഃ ക്ഷീരസമുദ്രസ്യമന്ഥനേ യേऽമൃതസ്യ വിപ്രുഷസ്തടാന് ഗതാസ്തേഭ്യഃ കുക്കുടീ ബഭൂവ കിലേത്യാഗമദര്ശനായ| യഥാ കുക്കുട്യോപയുക്തയാദ്യ കലൌ മാനുഷാ ദേവത്വം വ്രജന്തീവേതി| അസ്യാ ലക്ഷ്ണം കുക്കുടാണ്ഡനിഭൈഃ കന്ദൈരിത്യാദിനാഹ-കടുകപിച്ഛിലൈരിതി കന്ദവിശേഷണമ്| സ്നിഗ്ധൈരിത്യാദി തച്ഛദാനാം വിശേഷണമ്| കടുകഃ ക്ഷാരഃ| സാ ച കുക്കുടീ സകലരോഗഹരാപി സതീ വിശേഷതോऽനിലമയം ജയതി| ന കഞ്ചിദേവാപി ദാരുണമപി| ന ച കേവലം ഗുദജാദിനാശിനീ അപി തു വപുഷഃ പരാമുത്കൃഷ്ടാം സ്ഥിരതാം ജനയതി|| ൧൨൮||
Adhikarana പ്രഥമഃ പ്രയോഗഃ (൧൨൯) · Śloka ൧൨൯
കുടീം പ്രവിശ്യ തത്കന്ദാന് ഭക്ഷയേദ് ഘൃതഭര്ജിതാന്| പയോऽനുപാനം ധാരോഷ്ണം തത്രേഷ്ടമസനാമ്ബു വാ| തന്മാത്രവൃത്തിസ്തു ഭവേദ്ദശാഹം വിംശത്യഹം സ്വാദുഭുഗപ്രമാദീ ജത്രൂര്ധ്വകോഷ്ഠത്രികസന്ധിവാത പാണ്ഡ്വാമായാര്ശസ്തിമിരാണി ജിത്വാ| വലീപലിതനിര്മുക്തഃ സ്ഥിരേകേശദ്വിജശ്രുതിഃ| മേധാമതിസ്മൃതിയുതോ ജീവേദ്വര്ഷശതദ്വയമ്||൧൨൯||
कुटीं प्रविश्य तत्कन्दान् भक्षयेद् घृतभर्जितान्| पयोऽनुपानं धारोष्णं तत्रेष्टमसनाम्बु वा| तन्मात्रवृत्तिस्तु भवेद्दशाहं विंशत्यहं स्वादुभुगप्रमादी जत्रूर्ध्वकोष्ठत्रिकसन्धिवात पाण्ड्वामायार्शस्तिमिराणि जित्वा| वलीपलितनिर्मुक्तः स्थिरेकेशद्विजश्रुतिः| मेधामतिस्मृतियुतो जीवेद्वर्षशतद्वयम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കുടീം പ്രവിശ്യേതി വാതാതപനിഷേധഃ| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്| തത്ര ച ധോരഷ്ണം പയോऽനുപാനമിഷ്ടമഥവാസനോദകമ്| ദശാഹം തു തന്മാത്രവൃത്തിര്ഭവേദസ്യാഃ കന്ദാന്യേവ ഭുഞ്ജീത ന ത്വന്നാദികമിതി| തതോऽനന്തരം വിംശത്യഹം സ്വാദ്വന്നഭുഗപ്രമാദീ ച സ്യാത്| പ്രതിഷിദ്ധാനാം സേവാപ്രമാദഃ| അനേന ജത്രൂര്ധ്വവാതാദീന് ജിത്വാ വലീപലിതനിര്മുക്തത്വാദിയുക്തോ വര്ഷശതദ്വയം ജീവേത്|| ൧൨൯||
Adhikarana വര്ധമാനകുക്കുടീപ്രയോഗഃ (൧൩൦) · Śloka ൧൩൦
ആപൂര്യമാണചന്ദ്രപ്രതിപദമാരഭ്യ വര്ദ്ധയേത്കന്ദമ്| ഏകൈകം ഘൃതഭൃഷ്ടം പ്രാഗ്ഭക്തം പഥ്യഭുക്ഖാദേത് ഭുഞ്ജീതാല്പതരം ദിനാര്ദിതമൃഷിഃ പക്ഷക്ഷയേ ഭക്ഷയന്| ക്ഷീരം ബീജകവാരിതക്രമഥവാ പീത്വാ സ്ഥിതിം കല്പയേത്| മാസം പ്രാശ്യ തഥാ നഖദ്വിജകചൈഃ ശീര്ണോത്ഥിതൈഃ കാന്തിമാന്| ജീവത്യബ്ദശതത്രയം ധൃതിമതിസ്മൃത്യാദിഭിര്ഭൂഷിതഃ||൧൩൦||
आपूर्यमाणचन्द्रप्रतिपदमारभ्य वर्द्धयेत्कन्दम्| एकैकं घृतभृष्टं प्राग्भक्तं पथ्यभुक्खादेत् भुञ्जीताल्पतरं दिनार्दितमृषिः पक्षक्षये भक्षयन्| क्षीरं बीजकवारितक्रमथवा पीत्वा स्थितिं कल्पयेत्| मासं प्राश्य तथा नखद्विजकचैः शीर्णोत्थितैः कान्तिमान्| जीवत्यब्दशतत्रयं धृतिमतिस्मृत्यादिभिर्भूषितः||१३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആപൂര്യമാണചന്ദ്രായാം പ്രതിപദി കുക്കുട്യാ ഏകം കന്ദം ഘൃതഭൃഷ്ടം പ്രാഗ്ഭക്തം ഭോജനപ്രാരമ്ഭേ ഭക്ഷയേത്| തതഃ പ്രത്യഹമേകൈകം കന്ദം വര്ദ്ധയേത് അന്നഞ്ച പ്രത്യഹമേവ ഹ്നാസയേത്| ഏതസ്യാനന്തരം ഭുഞ്ജീത ഋഷിര്മുനിവൃത്തിഃ സന്നിതി പക്ഷം ചന്ദ്രവദ്ദ്റിഃ| പക്ഷക്ഷയേ ച കന്ദം ഭക്ഷയന്| ക്ഷീരാദീനാമന്യതമം പീത്വാ സ്ഥിതിം കല്പയേത് നാന്നം ഭുഞ്ജീതേത്യര്ഥഃ| ഏവം മാസം പ്രാശ്യ നഖാദിഭിഃ പൂര്വ ശീര്ണൈഃ പശ്ചാദുത്ഥിതൈര്യുക്തഃ കാന്തിമാന് ധൃത്യാദിഭൂഷിതऽബ്ദശത്രയം ജീവതി|| ൧൩൦||
Adhikarana കന്ദചൂര്ണപ്രയോഗഃ (൧൩൧) · Śloka ൧൩൧
ക്ഷീരേണ കന്ദചൂര്ണം പിബന്യവാഗൂഞ്ച പരിണതേ മാസമ്| ലവണസ്നേഹവിഹീനാം ദൃഢദൃഗ്ജീവേച്ഛരദ് ദ്വിശതമ്| തിമിരം ക്ഷൌദ്രഘൃതാഭ്യാം പഥ്യഭുജസ്തദ്രജോ ജയേന്മാസാത്| കന്ദത്രയം ച ഭൃഷ്ടം ഘൃതേऽശ്നതോ ഭക്ഷിതം വാതാന്| തത്കന്ദസൂക്ഷ്മരജസാ ത്രിഭാഗഗോധൂമചൂര്ണമിശ്രേണ| പയസാ പക്ത്വാ ഖാദേത് ഘൃതപൂരാനാന്ത്രവൃദ്ധിഹരാന്| ത്രീന് കന്ദകാംശ്ച നിശി ഭക്ഷയതാജ്യഭൃഷ്ടാന് ധാത്രീഫലാമ്ബുസസിതം ഛഗലീപയോ വാ| പേയം ദൃഗാമയജയായ വിഷേവിതവ്യാ കാമഞ്ച രോഗശമമാത്ര ഫലാര്ഥിഭിഃ സാ||൧൩൧||
क्षीरेण कन्दचूर्णं पिबन्यवागूञ्च परिणते मासम्| लवणस्नेहविहीनां दृढदृग्जीवेच्छरद् द्विशतम्| तिमिरं क्षौद्रघृताभ्यां पथ्यभुजस्तद्रजो जयेन्मासात्| कन्दत्रयं च भृष्टं घृतेऽश्नतो भक्षितं वातान्| तत्कन्दसूक्ष्मरजसा त्रिभागगोधूमचूर्णमिश्रेण| पयसा पक्त्वा खादेत् घृतपूरानान्त्रवृद्धिहरान्| त्रीन् कन्दकांश्च निशि भक्षयताज्यभृष्टान् धात्रीफलाम्बुससितं छगलीपयो वा| पेयं दृगामयजयाय विषेवितव्या कामञ्च रोगशममात्र फलार्थिभिः सा||१३१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കുക്കുടീകന്ദചൂര്ണം ക്ഷിരേണ പിബംസ്തസ്യ ച പരിണതൌ ലവണസ്നേഹവിഹീനാം യവാഗൂം പിബേത്| ഏവം ച മാസം കുര്വന് പുരുഷോ ദൃഢയാ ദൃഷ്ട്യാ യുക്തഃ ശരദ് ദ്വിശതം ജീവേത്| തദ്രജഃ കുക്കുടീകന്ദാദ്രജഃ ക്ഷൌദ്രഘൃതാഭ്യാം യുക്തം മാസപ്രയോഗാത് പഥ്യഭുജഃ പുരുഷസ്യ തിമിരം ജയേത്| കുക്കുടീകന്ദത്രയം ഘൃതേ ഭൃഷ്ടം ഭര്ജിതം ഭക്ഷിതം സദശ്നതഃ| പൂര്ണം ഭോജനം കുര്വതശ്ച ശബ്ദാന് മാസപ്രയോഗാദ്വാതാന് ജയേത്| കുക്കുടീകന്ദസൂക്ഷ്മചൂര്ണേന ഗോധൂമചൂര്ണത്രിഭാഗേന ക്ഷീരേണ ച കൃതാന് ഘൃതപൂരാനാന്ത്രവൃദ്ധിഹരാന് ഖാദേത്| ത്രീന് കുക്കുടീകന്ദകാന് ഘൃതഭൃഷ്ടാന് നിശി ഭക്ഷയതാ പുരുഷേണധാത്രീഫലാമ്ബുസഹിതം ഛഗലീപയോ വാ പേയമ്| കിമര്ഥമിത്യാഹ-ദൃഗാമയജയായ| ന കേവലം ചൈഷ ഏവാസ്യ രസായനപ്രയോഗോ യാവത് സാ കുക്കുടീരോഗോപശമമാത്രഫലാര്ഥിഭിഃ പുരുഷൈഃ കാമമിച്ഛയാ നിഷേവിതവ്യാ| ഇതി കുക്കുടീകല്പഃ|| ൧൩൧||
Adhikarana കഞ്ചുകീകല്പഃ ലക്ഷണമ് (൧൩൨) · Śloka ൧൩൨
ക്ഷീന്വിതാമൂലകതുല്യകന്ദാ സപ്താഷ്ടപത്രാസിതരക്തകാണ്ഡാ| ബിഭര്ത്തി യാ പല്ലവമബ്ദശബ്ദാന് സാ കഞ്ചുകീ ശ്വേതപുര്വരേണ്യാ||൧൩൨||
क्षीन्वितामूलकतुल्यकन्दा सप्ताष्टपत्रासितरक्तकाण्डा| बिभर्त्ति या पल्लवमब्दशब्दान् सा कञ्चुकी श्वेतपुर्वरेण्या||१३२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതഃ കഞ്ചുകീ| ക്ഷീരാന്വിതേത്യാദിലക്ഷണാ യാ ഓഷധിഃ സാ കഞ്ചുകീതി ബോദ്ധവ്യാ| സപ്ത വാ അഷ്ടൌ വാ പത്രാണി യസ്യാഃ സാ തഥോക്താ അബ്ദശബ്ദാന്മേഘസ്തനിതാന് പല്ലവാന് ബിഭര്ത്തി വരേണ്യാ ശ്രേഷ്ഠാ||൧൩൨||
Adhikarana കുടീപ്രവേശപ്രയോഗഃ (൧൩൩) · Śloka ൧൩൩
ആഷാഢേ കാര്ത്തികേ വാऽതം തത്കന്ദം ശീതലേ സ്ഥിതമ്| അങ്ഗുഷ്ഠപര്വദ്വയസമ്പിഷ്ടം ക്ഷീരപലാഷ്ടകേ| കുടീപ്രവേശസ്തം പീത്വാ ക്ഷീരമേവ പിബേദനു| ക്ഷീരമേവ ച ജീര്ണോऽപി പേയാം വാ സ്നേഹഭര്ജിതാന്| കിഞ്ചിദുഷ്ണാമലവണാം സ്പൃശേദുഷ്ണാമ്ബുനോ ഹിമമ്| ഏകേന സപ്തരാത്രേണ കുഷ്ഠാന്യേവം നിയച്ഛതി| സര്വവ്യാധീന് ദ്വിതീയേന തൃതീയേന തു സര്പവത്| ത്യക്ത്വാ ത്വചം തതോ ജീര്ണാം കേശദന്തനഖാനപി| ധീമേധാരൂപവാന് ജീവേത് പഞ്ചവര്ഷശതാനി ച||൧൩൩||
आषाढे कार्त्तिके वाऽतं तत्कन्दं शीतले स्थितम्| अङ्गुष्ठपर्वद्वयसम्पिष्टं क्षीरपलाष्टके| कुटीप्रवेशस्तं पीत्वा क्षीरमेव पिबेदनु| क्षीरमेव च जीर्णोऽपि पेयां वा स्नेहभर्जितान्| किञ्चिदुष्णामलवणां स्पृशेदुष्णाम्बुनो हिमम्| एकेन सप्तरात्रेण कुष्ठान्येवं नियच्छति| सर्वव्याधीन् द्वितीयेन तृतीयेन तु सर्पवत्| त्यक्त्वा त्वचं ततो जीर्णां केशदन्तनखानपि| धीमेधारूपवान् जीवेत् पञ्चवर्षशतानि च||१३३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആഷാഢ ഇതി ശീതലപ്രദേശേ സ്ഥിതമങ്ഗുഷ്ഠപര്വദ്വയസം അങ്ഗുഷ്ഠപര്വപ്രമാണം യസ്യ സോऽങ്ഗുഷ്ഠപര്വദ്വയസഃ തമ്| പ്രമാണേ ദ്വയസച്പ്രത്യയഃ| തത് കന്ദം കഞ്ചുകീകന്ദം ആഷാഢേ കാര്ത്തികേ വാ മാസ്യാത്തം ഗൃഹീതം ക്ഷീരപലാഷ്ടകേഷ്ടപലികേ ക്ഷീരേ പിഷ്ടം തതസ്തം ച കന്ദം കുടീപ്രവേശഃ പീത്വാऽനു ക്ഷീരമേവ പിബേത്| അസ്മിംശ്ച ജീര്ണേऽപി ക്ഷീരം പിബേത് പേയാം വാ ഘൃതഭര്ജിതത്വാദിയുക്താമ്| ഹിമം ജലം ന സ്പൃശേത്| ഏകേനേത്യാദിനാ സപ്തരാത്രേഷു ക്രമേണ ഗുണാതിശയോ വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|| ൧൩൩||
Adhikarana പ്രയോഗാന്തരാണി പ്രഥമഃ പ്രയോഗഃ (൧൩൪) · Śloka ൧൩൪
കഞ്ചുകീകന്ദചൂര്ണം വാ സ്വേന ക്ഷീരേണ ഭാവിതമ്| ഗോക്ഷീരകുഡവേ ന്യസ്തം കര്ഷം ഖണ്ഡപലാന്വിതമ്| പീതം സര്വാമയാന് ഹന്തി നഖകേശസ്ഥിതാനപി||൧൩൪||
कञ्चुकीकन्दचूर्णं वा स्वेन क्षीरेण भावितम्| गोक्षीरकुडवे न्यस्तं कर्षं खण्डपलान्वितम्| पीतं सर्वामयान् हन्ति नखकेशस्थितानपि||१३४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഞ്ചുകീകന്ദചുര്ണസ്യ സ്വരസഭാവിതസ്യ കര്ഷം ഖണ്ഡപലഞ്ചേതി ഗോക്ഷീരാഷ്ടപലേന പീതം നഖകേശസ്ഥിതാനപി സര്വാമയാന് ഹന്തി|| ൧൩൪||
Adhikarana ദ്വിതീയഃ പ്രയോഗഃ (൧൩൫) · Śloka ൧൩൫
പീതം തത്സ്വരസം ചൂര്ണം തസ്യാ മധുഘൃതാന്വിതമ്| ഖാദന് ഹിതാശീ സപ്താഹം ത്വഗ്ദോഷാംസ്തിമിരഞ്ജയേത്||൧൩൫||
पीतं तत्स्वरसं चूर्णं तस्या मधुघृतान्वितम्| खादन् हिताशी सप्ताहं त्वग्दोषांस्तिमिरञ्जयेत्||१३५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യാ കഞ്ചുക്യാശ്ചൂര്ണം ഭാവനയാ പീതകഞ്ചുകീസ്വരസം മധുഘൃതാഭ്യാമന്വിതം ഹിതാശീ പുരുഷഃ സപ്താഹം ഖാദന് ത്വഗ്ദോഷാംസ്തിമിരഞ്ച ജയേത്|| ൧൩൫||
Adhikarana സപ്താമൃതഃ (൧൩൬) · Śloka ൧൩൬
വിഡങ്ഗതാപ്യത്രിഫലാ ലോഹകഞ്ചുകിജം രജഃ| സപ്തരാത്രത്രയം ലിഹ്യാന്മധുനാ സംയോതേന്ദ്രിയഃ| ക്ഷീരേണ ഭോജനം ജീര്ണേ ശാലേര്ലാവരസേന വാ| തഥാസ്യ കാചതിമിരേ സുകൃച്ഛ്രാഃ ശിരസോ ഗദാഃ| മേധാവിനഃ പ്രണശ്യന്തി ഗാത്രം സുപ്തം ച ബുധ്യതേ| ഏഷ സപ്താമൃതശ്ചൂര്ണഃ സര്വവ്യാധിഷു പൂജിതഃ||൧൩൬||
विडङ्गताप्यत्रिफला लोहकञ्चुकिजं रजः| सप्तरात्रत्रयं लिह्यान्मधुना संयोतेन्द्रियः| क्षीरेण भोजनं जीर्णे शालेर्लावरसेन वा| तथास्य काचतिमिरे सुकृच्छ्राः शिरसो गदाः| मेधाविनः प्रणश्यन्ति गात्रं सुप्तं च बुध्यते| एष सप्तामृतश्चूर्णः सर्वव्याधिषु पूजितः||१३६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഡങ്ഗാദീനാം സപ്താനാം ചൂര്ണോ മാക്ഷികേണൈകവിംശതിദിനം സംയതേന്ദ്രിയേണ സതാ ലീഢഃ കാചതിമിരേ ശിരോരോഗാംശ്ച നാശയതി, മേധാം ജനയതി ത്വഗ്ദോഷേണ ച സുപ്തഗാത്രം ബോധയതി| നാമ്നാ സപ്താമൃതഃ സര്വവ്യാധിഹരശ്ച|| ൧൩൬||
Adhikarana ചതുര്ഥഃ പ്രയോഗഃ (൧൩൭) · Śloka ൧൩൭
പലം ചൂര്ണസ്യ കഞ്ചുക്യാഃ ക്ഷീരപ്രസ്ഥേ സമാവപേത്| സ്നേഹം ദധ്നസ്തതോ ലിഹ്യാജ്ജിതാത്മാ സസിതാ മധു| ശാലേരന്നം പയഃ പാനം മാസമേവമ് പ്രയോജയേത്| ചതുര്ഗുണഃ പരീഹാരഃ ഷോഡശാബ്ദസമദ്യുതിഃ| ശതനി പഞ്ചവര്ഷാണാം ജീവേദ്ദേവ ഇവോര്ജിതഃ||൧൩൭||
पलं चूर्णस्य कञ्चुक्याः क्षीरप्रस्थे समावपेत्| स्नेहं दध्नस्ततो लिह्याज्जितात्मा ससिता मधु| शालेरन्नं पयः पानं मासमेवम् प्रयोजयेत्| चतुर्गुणः परीहारः षोडशाब्दसमद्युतिः| शतनि पञ्चवर्षाणां जीवेद्देव इवोर्जितः||१३७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കഞ്ചുകീജാതദധ്നോ നവനീതപ്രയോഗഃ സുബോധഃ| ഷോഡശവര്ഷേണ യൂനാ സമകാന്തിഃ സന് ദേവ ഇവോര്ജയാ യുക്തഃ പഞ്ചശതവര്ഷാണി ജീവതി||൧൩൭||
Adhikarana മര്ത്യാമൃതം ഘൃതമ് (൧൩൮) · Śloka ൧൩൮
പചേത്പലാനി ദ്രോണേऽപാം കഞ്ചുക്യാഃ പഞ്ചവിംശതിഃ| അഷ്ടാംശശിഷ്ടേ തു ഘൃതാത് പ്രസ്ഥം ക്ഷീരസമം പചേത്| ശങ്ഖപുഷ്പീവചാകുഷ്ഠത്രിവൃതാമരദാരുഭിഃ| വരായഷ്ടീസിതാദ്രാക്ഷാമഹിഷാക്ഷൈഃ പലാംശികൈഃ| യുക്തൈഃ കമലകിഞ്ജല്കത്രിപലേന ഹിമേऽത്ര ച| ക്ഷൌദ്രാച്ച്തുഷ്പലം ദദ്യാദേതന്മര്ത്യാമൃതാഹ്വയമ്| ചക്ഷുഷ്യം ബൃംഹണം മേധ്യം വര്ണ്യം വര്ഷശതപ്രദമ്||൧൩൮||
पचेत्पलानि द्रोणेऽपां कञ्चुक्याः पञ्चविंशतिः| अष्टांशशिष्टे तु घृतात् प्रस्थं क्षीरसमं पचेत्| शङ्खपुष्पीवचाकुष्ठत्रिवृतामरदारुभिः| वरायष्टीसिताद्राक्षामहिषाक्षैः पलांशिकैः| युक्तैः कमलकिञ्जल्कत्रिपलेन हिमेऽत्र च| क्षौद्राच्च्तुष्पलं दद्यादेतन्मर्त्यामृताह्वयम्| चक्षुष्यं बृंहणं मेध्यं वर्ण्यं वर्षशतप्रदम्||१३८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പചേത് പലാനീത്യാദിനാ മര്ത്യാമൃതം നാമഘൃതം സുബോധമ്| ശങ്ഖപുഷ്പാദിഭിഃ പലാംശികൈഃ പദ്മകിഞ്ജല്കാത് ത്രിപലേന യുക്തൈരിതി സമ്ബന്ധഃ| അത്ര ച ഹിമ ഇതി ശീതിഭൂതേ| മഹിഷാക്ഷോ ഗുഗ്ഗുലുഃ|| ൧൩൮||
Adhikarana സോമാമൃതം ഘൃതമ് (൧൩൯) · Śloka ൧൩൯
പചേത്പലാനി കഞ്ചുക്യാസ്ത്രീണി ലോഹാത്സുചൂര്ണിതാത്| പലാശബീജാച്ചത്വാരി ദശ ദ്വേ ച ഫലത്രയാത്| അഷ്ടാദശ ശതാവര്യാ ബീജകസ്യൈകവീംശതിഃ| ജീവന്ത്യാഃ ഷോഡശൈകധ്യം പൌര്ണമാസ്യാം വിപാചയേത്| വഹേയാം പാദശേശേ ച പൃഥഗര്ദ്ധാഢകേന ച| പചേത് കാഞ്ജികമസ്തുഭ്യാം ഘൃതപ്രസ്ഥം പിചൂന്മിതൈഃ| ശതാഹ്വാരുഷ്കരവചാകുഷ്ഠൈലാവിഡ്~ഹിങ്ഗുഭിഃ| സൌവര്ചലാന്വിതൈഃ പദ്മകേസരാച്ച ത്രിഭിഃ പലൈഃ| പഞ്ചഭിഃ പദ്മബീജാനാം പദ്മദ്വാദശകേന ച| ഏതത് സോമാമൃതം പീത്വാ യത്സോമോऽദ്യാപി രാജതേ| ഇദമുപയുജ്യ സര്പിരതിവീര്യമുദാരഗുണം ഭവതി സുവാക്സുധീഃ സുദൃഢസുബലഃ സുഭഗഃ| ഗ്രഹമരകോപസര്ഗവിഷഭീതിഭിരധൃഷ്യവപു ര്വിജിതജരാജ്വരോ നയതി വര്ഷശതദ്വിതയമ്||൧൩൯||
पचेत्पलानि कञ्चुक्यास्त्रीणि लोहात्सुचूर्णितात्| पलाशबीजाच्चत्वारि दश द्वे च फलत्रयात्| अष्टादश शतावर्या बीजकस्यैकवींशतिः| जीवन्त्याः षोडशैकध्यं पौर्णमास्यां विपाचयेत्| वहेयां पादशेशे च पृथगर्द्धाढकेन च| पचेत् काञ्जिकमस्तुभ्यां घृतप्रस्थं पिचून्मितैः| शताह्वारुष्करवचाकुष्ठैलाविड्~हिङ्गुभिः| सौवर्चलान्वितैः पद्मकेसराच्च त्रिभिः पलैः| पञ्चभिः पद्मबीजानां पद्मद्वादशकेन च| एतत् सोमामृतं पीत्वा यत्सोमोऽद्यापि राजते| इदमुपयुज्य सर्पिरतिवीर्यमुदारगुणं भवति सुवाक्सुधीः सुदृढसुबलः सुभगः| ग्रहमरकोपसर्गविषभीतिभिरधृष्यवपु र्विजितजराज्वरो नयति वर्षशतद्वितयम्||१३९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഷ്ടൌ പലാനീത്യാദിനാ സോമാമൃതം നാമ ഘൃതം ഭവതി| യത് സോമഃ ശശാങ്കഃ പുരാ പീത്വാ അദ്യാപി രാജതേ| അതിവീര്യമുത്കൃഷ്ടഗുണം ചേദമുപയുജ്യ നരഃ സുവാക്ത്വാദിയുക്തോ ഭവതി| ഗ്രഹാദിഭിശ്ചാപ്രഘൃഷ്യോ വിജിതജരാജ്വരഃ സന് വര്ഷശതദ്വയം ജീവതി| ജ്വരാ വ്യാധയഃ| ത്രിഫലായാഃ പ്രത്യേകം പലചതുഷ്ടയമ്| ഇതി കഞ്ചുകീകല്പഃ|| ൧൩൯||
Adhikarana ഗുഗ്ഗുലുകല്പഃ പ്രാഗുത്പത്തിഃ (൧൪൦) · Śloka ൧൪൦
ദാനവേന്ദ്രവിജിതാന് പുരാ സുരാന് ഭ്രഷ്ടകാന്തിധൃതിധൈര്യതേജസഃ| വീക്ഷ്യ വിഷ്ണുരമൃതം കിലാസൃജത് ഗുഗ്ഗുലും ബലവപുര്ജയപ്രദമ്| അദ്യാപ്യതഃ സുരഗണാഃ കില ധൂപമുഖ്യാന് ഹിത്വാ വരാഗരുതുരുഷ്കഹിമേന്ദുദര്പാന്| നിര്ദഹ്യമാനവപുഷോऽപി ശിഖാം പിബന്തോ ഗന്ധേന യസ്യ മുദിതാ ദധതി പ്രസാദമ്||൧൪൦||
दानवेन्द्रविजितान् पुरा सुरान् भ्रष्टकान्तिधृतिधैर्यतेजसः| वीक्ष्य विष्णुरमृतं किलासृजत् गुग्गुलुं बलवपुर्जयप्रदम्| अद्याप्यतः सुरगणाः किल धूपमुख्यान् हित्वा वरागरुतुरुष्कहिमेन्दुदर्पान्| निर्दह्यमानवपुषोऽपि शिखां पिबन्तो गन्धेन यस्य मुदिता दधति प्रसादम्||१४०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പുരാ പൂര്വം കസ്മിംശ്ചിത് കാലേ ദാനവേന്ദ്രൈര്വിജിതാന് സുരാന് ഭ്രഷ്ടകാന്ത്യാദീന് ദൃഷ്ട്വാ വിഷ്ണുര്ബലാദിപ്രദം ഗുഗ്ഗുലുമമൃതം കിലാ-സൃജത്| കിലേത്യാഗമേ| അത ഉക്താദ്ധേതോഃ സുരഗണാ ദിവൌകസോऽദ്യാപ്യവിച്ഛേദവരാഗര്വാദീന് ധൂപമുഖ്യാന് ഹിത്വാ ത്യക്ത്വാ യസ്യ ഗുഗ്ഗുലോഃ ശിഖാം ധൂമലേഖാം പിബന്തോ നിര്ദഹ്യമാനശരീരാ അപി പരം പ്രസാദം ദധതി ധാരയന്തി||൧൪൦||
Adhikarana ഗുഗ്ഗുലുഗുണാ (൧൪൧) · Śloka ൧൪൧
സ യോഗവാഹീ സശിവഃ സസാര്വഃ സര്വര്തുസേവ്യഃ സുഖശീലനീയഃ| ഹന്താ ജരാപാപ്മമലാമയാനാം കര്ത്താऽഗ്നിമേധാസ്മൃതിപാടവാനാമ്||൧൪൧||
स योगवाही सशिवः ससार्वः सर्वर्तुसेव्यः सुखशीलनीयः| हन्ता जरापाप्ममलामयानां कर्त्ताऽग्निमेधास्मृतिपाटवानाम्||१४१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ഇതി ഗുഗ്ഗുലുഃ| യോഗവാഹീ യോഗേനൈവ സഃ പ്രയുജ്യതേ യദി തര്ഹി സ്വഗുണാനജഹത് തസ്യ ഗുണാന് ഗൃഹ്ണാതി| ശിവഃ ശ്രേയസ്കരഃ| സര്വേഭ്യോ ഹിതഃ സാര്വഃ| സുബോധമ്| ജരാദീനാം ഹന്താ| അഗ്ന്യാദീനാം കര്ത്താ|| ൧൪൧||
Adhikarana ശ്രേഷ്ഠതാലക്ഷണമ് (൧൪൨) · Śloka ൧൪൨
ഗന്ധോത്കടഃ സദാഹേ സ്നിഗ്ധദ്രവപിച്ഛിലോ വിഗതശല്യഃ| മഹിഷാക്ഷഃ പുഷ്പരാഗസ്ഫടികാസിതനീരദച്ഛായഃ| യഃ പദ്മരാഗരാഗോ യഃ കനകച്ഛേദപാടലോ യോ വ| ജയതീന്ദ്രനീലമമലം ഭഗ്നോऽപ്യതികാന്തിമത്വേന||൧൪൨||
गन्धोत्कटः सदाहे स्निग्धद्रवपिच्छिलो विगतशल्यः| महिषाक्षः पुष्परागस्फटिकासितनीरदच्छायः| यः पद्मरागरागो यः कनकच्छेदपाटलो यो व| जयतीन्द्रनीलममलं भग्नोऽप्यतिकान्तिमत्वेन||१४२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ച മഹിഷാക്ഷോ ഗുഗ്ഗുലുഃ ശ്രേഷ്ഠഃ യോ ദാഹ ഉത്കടഗന്ധഃ സ്നിഗ്ധാദിരുപശ്ച| വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൧൪൨||
Adhikarana ശ്രേഷ്ഠാ മാത്രാ (൧൪൩) · Śloka ൧൪൩
ശ്രേഷ്ഠഃ പ്രയോഗോऽസ്യ തുലാ പലാത്രൈവാധികം പിബേത്||൧൪൩||
श्रेष्ठः प्रयोगोऽस्य तुला पलात्रैवाधिकं पिबेत्||१४३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ച ഗുഗ്ഗുലോസ്തുലാപലശതം പരം പ്രയോഗഃ| അത ഊനോऽപി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ| പ്രത്യഹം ച പലാദധികം നൈവ പിബേത്|| ൧൪൩||
Adhikarana പാനകാലേ പ്രയോജ്യോ മന്ത്രഃ (൧൪൪) · Śloka ൧൪൪
ആത്രേയമുനിഗീതശ്ച മന്ത്രോऽയം കര്മസിദ്ധികൃത്| ഭഗവാന് പുണ്ഡരീകാക്ഷോ ദേവാശ്ച സപുരന്ദരാഃ| ആജ്ഞാപയന്തി സമ്യക്ത്വാം പ്രഭാവം ചാദിശന്തി തേ| ജരാമരണദുഃഖേഭ്യോ യഥാ തേഭ്യുത്ഥിതഃ സുരാഃ| ഉപയോക്തുസ്തഥൈവാസ്യ ഭവ ത്വം ഹി മഹാബല||൧൪൪||
आत्रेयमुनिगीतश्च मन्त्रोऽयं कर्मसिद्धिकृत्| भगवान् पुण्डरीकाक्षो देवाश्च सपुरन्दराः| आज्ञापयन्ति सम्यक्त्वां प्रभावं चादिशन्ति ते| जरामरणदुःखेभ्यो यथा तेभ्युत्थितः सुराः| उपयोक्तुस्तथैवास्य भव त्वं हि महाबल||१४४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭഗവാനിത്യാദിനാ ശ്ലോകദ്വയേനാത്രേയമുനിഗീതഃ കര്മസിദ്ധികൃദയം ഗുഗ്ഗുലുപ്രയോഗമന്ത്രഃ സുബോധഃ|| ൧൪൪||
Adhikarana വാതകഫാമയേഷു പ്രയോഗഃ (൧൪൫) · Śloka ൧൪൫
പഞ്ചമൂലസ്യ മഹതഃ ക്വാഥേന ഹിതഭോജിനാ| ഗുഗ്ഗുലുഃ ശീലിതോ ഹന്തി സര്വാന് വാതകഫാമയാന്| ലഘീയസോऽപി തദ്വച്ച സുഖോഷ്ണേന ജലേന വാ| മസ്തുധാന്യാമ്ലമദ്യൈര്വാ വചാദേഃ സലിലേന വാ||൧൪൫||
पञ्चमूलस्य महतः क्वाथेन हितभोजिना| गुग्गुलुः शीलितो हन्ति सर्वान् वातकफामयान्| लघीयसोऽपि तद्वच्च सुखोष्णेन जलेन वा| मस्तुधान्याम्लमद्यैर्वा वचादेः सलिलेन वा||१४५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ച ഗുഗ്ഗുലുര്മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ വാ ലഘീയസോ ഹ്രസ്വസ്യ വാ ക്വാഥേനോഷ്ണാമ്ബുനാ വാ മസ്ത്വാദീനാമന്യതമേന വ വചാദേര്ഗണസ്യ സലിലേന ക്വാഥേന വാ ഹിതഭോജിനാ ശീലിതഃ സര്വാന് വാതകഫേന കൃതാനാമയാന് വ്യാധീന് ഹന്തി|| ൧൪൫||
Adhikarana ബാധിര്യാദിഷു പ്രയോഗഃ (൧൪൬) · Śloka ൧൪൬
വരണാദേസ്തു ബാധിര്യദന്തകര്ണശിരോരുജഃ| സ്വരഭേദോദരശ്വാസവര്ധ്മാന്തര്ഗുല്മവിദ്രധീന്||൧൪൬||
वरणादेस्तु बाधिर्यदन्तकर्णशिरोरुजः| स्वरभेदोदरश्वासवर्ध्मान्तर्गुल्मविद्रधीन्||१४६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വരണാദേസ്തു ഗണസ്യ സലിലേന ശീലിതോ വാധിര്യാദീന് വിദ്രധ്യന്താനാമയാന് ഹന്തി| അന്തഃശബ്ദോ ഗുല്മവിദ്രധീഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ||൧൪൬||
Adhikarana വാതപിത്താസ്രരോഗേഷു പ്രയോഗഃ (൧൪൭) · Śloka ൧൪൭
വാതപിത്താസ്രരോഗേഷു ബൃംഹണാര്ഥിനി ചേഷ്യതേ| ക്വാഥേന വാജിഗന്ധായാ ജീവനീയഗണസ്യ വാ||൧൪൭||
वातपित्तास्ररोगेषु बृंहणार्थिनि चेष्यते| क्वाथेन वाजिगन्धाया जीवनीयगणस्य वा||१४७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അശ്വഗന്ധായാഃ ക്വാഥേന ജീവനീയഗണസ്യ വാ ക്വാഥേന യുക്തോ ഗുഗ്ഗുലുര്വാതപിത്താസ്രരോഗേഷ്വിഷ്യതേ ബൃംഹണാര്ഥിനി ച പുരുഷേ ഇഷ്യതേ||൧൪൭||
Adhikarana വാതപിത്തേ പ്രയോഗഃ (൧൪൮) · Śloka ൧൪൮
ക്വാഥേനോത്പലമൃദ്വീകാ രക്തചന്ദനജന്മനാ| വാതപിത്തം നിഹന്ത്യേശ പദ്മകാദിഗണസ്യ വാ||൧൪൮||
क्वाथेनोत्पलमृद्वीका रक्तचन्दनजन्मना| वातपित्तं निहन्त्येश पद्मकादिगणस्य वा||१४८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏഷ ഗുഗ്ഗുലുരുത്പലാദിജന്മനാ ക്വാഥേന പദ്മകാദിഗണസ്യ ക്വാഥേന വാ യുക്തോ വാതപിത്തം നിഹന്തി|| ൧൪൮||
Adhikarana കഫവാതേ പ്രയോഗഃ (൧൪൯) · Śloka ൧൪൯
ചവ്യകുഷ്ഠവിഡങ്ഗനാം യവാന്യാ നാഗരസ്യ വാ| പ്രസാരിണ്യാശ്ച തോയേന ഗുഗ്ഗുലുഃ കഫവാതജിത്||൧൪൯||
चव्यकुष्ठविडङ्गनां यवान्या नागरस्य वा| प्रसारिण्याश्च तोयेन गुग्गुलुः कफवातजित्||१४९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ചവ്യാദിത്രയസ്യ വാ യവാന്യാദീനാം വാ ക്വാഥേന യുക്തോ ഗുഗ്ഗുലുഃ കഫവാതജിത്|| ൧൪൯||
Adhikarana കഫവാതമേദോദോഷേ പ്രയോഗഃ (൧൫൦) · Śloka ൧൫൦
ത്ര്യൂഷണാഗ്നിഘനവേല്ലവരാഭി ര്ഭക്ഷയന് സമഘൃതം മഹിഷാക്ഷമ്| ആശു ഹന്തി കഫമാരുതമേദോ ദോഷജാന് ബലവതോऽപി വികാരാന്||൧൫൦||
त्र्यूषणाग्निघनवेल्लवराभि र्भक्षयन् समघृतं महिषाक्षम्| आशु हन्ति कफमारुतमेदो दोषजान् बलवतोऽपि विकारान्||१५०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്ര്യൂഷണാദീനാം സമാനാം നവസങ്ഖ്യാനാമേകോ ഭഗഃ| ദ്വിതീയോ ഗുഗ്ഗുലോരിത്യേതത് ഭക്ഷയന് പുരുഷോ ബലവതോऽപി കഫാദിജാന് വികാരാന് ആശു ഹന്തി|| ൧൫൦||
Adhikarana കഫപിത്തരോഗേഷു പ്രയോഗഃ (൧൫൧) · Śloka ൧൫൧
പടോലനിമ്ബത്രിപുലാഗുഡൂചീ ഗായത്രിരാത്രിദ്വയബീജകാനാമ്| ക്വാഥൈഃ പൃഥക്പഥ്യപരസ്യ ഹന്തി മാസേന ഘോരാന് കഫപിത്തരോഗന്| വിശേഷാച്ഛോഫവീസര്പദുഷ്ടവ്രണഭഗന്ദരാന്| ശുക്രാര്ത്തവമനോദോഷപ്രമേഹശ്വിത്രപാണ്ഡുതാഃ||൧൫൧||
पटोलनिम्बत्रिपुलागुडूची गायत्रिरात्रिद्वयबीजकानाम्| क्वाथैः पृथक्पथ्यपरस्य हन्ति मासेन घोरान् कफपित्तरोगन्| विशेषाच्छोफवीसर्पदुष्टव्रणभगन्दरान्| शुक्रार्त्तवमनोदोषप्रमेहश्वित्रपाण्डुताः||१५१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പടോലാദീനാം പൃഥഗഷ്ടഭിഃ ക്വാഥൈര്യുക്തോ ഗുഗ്ഗുലുഃ പഥ്യപരസ്യ പുംസോ ഘോരാന് കഫപിത്തരോഗാന് ഹന്തി| ശോഫാദീന് പാണ്ഡുതാന്താന് രോഗാന് വിശേഷാദ്ധന്തി| ദോഷശബ്ദോ രോഗപര്യായഃ ശുക്ലാദിത്രയേണ സമ്ബധ്യതേ||൧൫൧||
Adhikarana ഗലരോഗാദിഷു പ്രയോഗഃ (൧൫൨) · Śloka ൧൫൨
പടോലാരിഷ്ടനിര്യൂഹപിഷ്ടസ്തുല്യരസാഞ്ജനഃ| ഗലരോഗാപചീവ്യങ്ഗഗ്രന്ഥിസ്ഥൌല്യകൃമിപ്രണുത്||൧൫൨||
पटोलारिष्टनिर्यूहपिष्टस्तुल्यरसाञ्जनः| गलरोगापचीव्यङ्गग्रन्थिस्थौल्यकृमिप्रणुत्||१५२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പടോലനിമ്ബയോഃ ക്വാഥേന പിഷ്ടസ്തുല്യരസാഞ്ജനോ ഗുഗ്ഗുലുഃ ഗലരോഗാദികം പ്രകര്ഷേണ നുദതി|| ൧൫൨||
Adhikarana വാതശോണിതേ പ്രയോഗഃ (൧൫൩) · Śloka ൧൫൩
ശിലാജതുസമഃ പീതഃ പയസാ വാതശോണിതമ്| നിവര്തയത്യതിബലം ക്ഷീരമാംസഘൃതാശിനഃ||൧൫൩||
शिलाजतुसमः पीतः पयसा वातशोणितम्| निवर्तयत्यतिबलं क्षीरमांसघृताशिनः||१५३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശിലാജതുനാ സമോ ഗുഗ്ഗുലുഃ പയസാ ക്ഷീരേണ പീതോऽതിബലം വാതശോണിതം ക്ഷീരാദ്യശനശീലിനഃ പുംസോ നിവര്ത്തയതി|| ൧൫൩||
Adhikarana വാതപിത്തകഫേഷു പ്രയോഗഃ (൧൫൪) · Śloka ൧൫൪
രസേന പയസാ മൂത്രൈര്വാതപിത്തകഫാപഹഃ||൧൫൪||
रसेन पयसा मूत्रैर्वातपित्तकफापहः||१५४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മാംസരസേന യുക്തോ ഗുഗ്ഗുലുര്വാതാപഹഃ| പയസാ ക്ഷീരേണ പിത്താപഹഃ മൂത്രേണ കഫാപഹഃ|| ൧൫൪||
Adhikarana മേധാദികൃത്യപ്രയോഗഃ (൧൫൫) · Śloka ൧൫൫
ബ്രാഹ്മീമണ്ഡൂകശങ്ഖാനാം പൃഥങ്മേധാദികൃദ്രസൈഃ||൧൫൫||
ब्राह्मीमण्डूकशङ्खानां पृथङ्मेधादिकृद्रसैः||१५५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ബ്രാഹ്ന്യാദീനാം പൃഥഗ്രസൈര്യുക്തോ മേധാദികൃത്| ആദിശബ്ദേന സ്മൃത്യാദീനാം ഗ്രഹണമ്|| ൧൫൫||
Adhikarana സര്വാമയഘ്നപ്രയോഗഃ (൧൫൬) · Śloka ൧൫൬
മാഗധികാഗ്നികലിങ്ഗവിഡങ്ഗൈ ര്ബില്വഘൃതൈഃ സവരാപലഷട്കൈഃ| ഗുഗ്ഗുലുനാ സദൃശേന സമേതൈഃ ക്ഷൌദ്രയുതൈഃ സകലാമയനാശഃ||൧൫൬||
मागधिकाग्निकलिङ्गविडङ्गै र्बिल्वघृतैः सवरापलषट्कैः| गुग्गुलुना सदृशेन समेतैः क्षौद्रयुतैः सकलामयनाशः||१५६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മാഗധികാദിഭിശ്ചതുര്ഭിര്ബില്വഘൃതൈഃ പ്രത്യേകം പലപ്രമാണൈസ്ത്രിഫലായാശ്ച പ്രത്യേകം ദ്വിപലൈരേതൈശ്ച സര്വൈഃ സദൃശേന സമേന ദശപലേന ഗുഗ്ഗുലുനാ സമേതൈര്യുക്തൈസ്തതശ്ച ക്ഷൌദ്രദ്രുതൈഃ സകലാമയാനാം നാശോ ഭവതി|| ൧൫൬||
Adhikarana സാമാന്യോപദേശഃ (൧൫൭) · Śloka ൧൫൭
പിബേത് പലശതം യോऽസ്യ വിധിനാ നിയതോ യതിഃ| നാകാലമൃത്യോര്ന വ്യാധേര്ന തസ്യ ജരസോ ഭയമ്| കല്പയേദൌഷധൈഃ സ്വൈ-സ്വൈര്വ്യാധിഷു വ്യാധിനാശനൈഃ| ശിലാജതുവിധാനഞ്ച ഗുഗ്ഗുലോഃ സര്വമിഷ്യതേ||൧൫൭||
पिबेत् पलशतं योऽस्य विधिना नियतो यतिः| नाकालमृत्योर्न व्याधेर्न तस्य जरसो भयम्| कल्पयेदौषधैः स्वै-स्वैर्व्याधिषु व्याधिनाशनैः| शिलाजतुविधानञ्च गुग्गुलोः सर्वमिष्यते||१५७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസ്യ ച പ്രകൃതസ്യ ഗുഗ്ഗുലോഃ പലശതം യഃ പുരുഷോ നിയതോ നിയതേന്ദ്രിയഃ യതിര്ബ്രഹ്മചാരീ ച പിബേത് തസ്യാകാലമൃത്യോര്വ്യാധേര്ജരസശ്ച ഭയം ന ഭവതി| സര്വേഷു ച വ്യാധിഷു സ്വൈഃ സ്വൈശ്ചികിത്സിതനിര്ദിഷ്ടവ്യാധിനാശനൈഃ സഹ ഗുഗ്ഗുലും കല്പയേത്| അസ്യ ച ഗുഗ്ഗുലോര്വക്ഷ്യമാണം ശിലാജതുവിധാനമപി സര്വമിഷ്യതേ| ശിലാജതുവത് സോऽപി യോക്തവ്യ ഇത്യര്ഥഃ|| ൧൫൭||
Adhikarana അതിമാത്രപ്രയോഗദോഷാഃ (൧൪൮) · Śloka ൧൪൮
ഗുണനിധിരപി കുര്യാത് സോऽതിമാത്രോപയുക്ത സ്തിമിരവദനശോഷക്ലീബതാകാര്ശ്യമോഹാന്| ശമലശിഥിലഭാവം ദേഹരൌക്ഷ്യം ച തസ്മാദ് രജനിചരനിഷേവീ സ്യാന്ന രോഗേഷ്വമീഷു||൧൪൮||
गुणनिधिरपि कुर्यात् सोऽतिमात्रोपयुक्त स्तिमिरवदनशोषक्लीबताकार्श्यमोहान्| शमलशिथिलभावं देहरौक्ष्यं च तस्माद् रजनिचरनिषेवी स्यान्न रोगेष्वमीषु||१४८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ ച ഗുഗ്ഗുലുഃ സ്വഭാവേന ഗുണനിധിരപ്യുപകാരനിധാനമപ്യതിമാത്രോപയുക്തഃ സംസ്തിമിരാദികം ഗദം കുര്യാത്| യതോऽസ്യ തിമിരാദികരണശക്തിര്വിദ്യതേ| തതോऽമീഷു തിമിരാദിഷു രോഗേഷു പുരുഷോ രജനിചരനിഷേവീ ന സ്യാത്| രജനിചരോ ഗുഗ്ഗുലുഃ| ക്ലീബതാ സ്ത്രീഗമനാശക്തത്വമ്| ശമലശിഥിലഭവോ ദ്രുതപുരീഷത്വമ്| സര്വാമയേഷൂക്തോऽപ്യേഷു നിശേധഃ| ഇതി ഗുഗ്ഗുലുകല്പഃ|| ൧൪൮||
Adhikarana ശിലാജതുകല്പഃ പരിചയഃ ഗുണാശ്ച (൧൫൯) · Śloka ൧൫൯
ഗ്രീഷ്മേऽര്കതപ്താ ഗിരയോ ജതുതുല്യം വമന്തി യത്| ഹേമാദിഷഡ്ധാതുരസം പ്രോച്യതേ തച്ഛിലാജതു| സര്വദോഷപ്രശമനം സര്വരോഗവിനാശനമ്| ശിലാഭ്യോ യസ്യ യജ്ജാതം ധാതോസ്തത്തദ്ഗുണം വദേത്||൧൫൯||
ग्रीष्मेऽर्कतप्ता गिरयो जतुतुल्यं वमन्ति यत्| हेमादिषड्धातुरसं प्रोच्यते तच्छिलाजतु| सर्वदोषप्रशमनं सर्वरोगविनाशनम्| शिलाभ्यो यस्य यज्जातं धातोस्तत्तद्गुणं वदेत्||१५९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതഃ ശിലാജതുഃ| ഗ്രീഷ്മാഖ്യ ഋതൌ ഗിരയഃ പര്വതാഃ അര്കേണ ഭഗവതാ ഗഭസ്തിമാലിന തപ്താഃ സന്തോ ജതുതുല്യം യദ്വമന്തി ഉദ്ഗിരന്തി തച്ഛിലാജതൂച്യതേ| കിം തേ വമന്തീത്യാഹ-ഹേമാദിഷട് ധാതുരസം, ഹേമാദീനാം സുവര്ണരൂപ്യതാമ്രത്രപുസീസശസ്ത്രാഖ്യാനാം ഷണ്ണാം ധാതൂനാം രസം തച്ച യഥാസ്വം ധാതുബലൈരേവ വിജ്ഞായതേ| തച്ച സര്വം ശിലാജതു സര്വദോഷപ്രശമനം സര്വരോഗവിനാശനം ച| യസ്യ ച ഹേമാദിധാതോഃ ശിലാഭ്യോ യജ്ജാതം തത്തദ്ഗുണമ്|| ൧൫൯||
Adhikarana ശ്രേഷ്ഠശിലാജതുലക്ഷണമ് (൧൬൦) · Śloka ൧൬൦
സര്വം ച തിക്തകടുകം നാത്യുഷ്ണം കടുപാകതഃ| ഛേദനം ച വിശേഷേണ ലൌഹം തത്ര പ്രശസ്യതേ| ഗോമൂത്രഗന്ധി കൃഷ്ണം ഗുഗ്ഗുല്വാഭം വിശര്കരം മൃത്സ്നമ്| സ്നിഗ്ധമനമ്ലകഷായം മൃദു ഗുരു ച ശിലാജതു ശ്രേഷ്ഠമ്||൧൬൦||
सर्वं च तिक्तकटुकं नात्युष्णं कटुपाकतः| छेदनं च विशेषेण लौहं तत्र प्रशस्यते| गोमूत्रगन्धि कृष्णं गुग्गुल्वाभं विशर्करं मृत्स्नम्| स्निग्धमनम्लकषायं मृदु गुरु च शिलाजतु श्रेष्ठम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വം ച തിക്താദിഗുണമ്| തത്ര തേഷു മധ്യേ ലൌഹം പ്രശസ്തമ്| ഗോമൂത്രഗന്ധിത്വാദിഗുണം ച ശിലാജതു ശ്രേശ്ഠമിതി വിദ്യാത്| വിശര്കരം വിഗതശിലാചൂര്ണമ്|| ൧൬൦||
Adhikarana ദോഷാനുസാരം ഭാവനമ് (൧൬൧) · Śloka ൧൬൧
രാസ്നാദശമൂലബലാപുനര്നവൈരണ്ഡശുണ്ഠിമധുകാനാമ്| ക്വാഥേന ഭാവിതം തദ്വിശേഷതോ വാതരോഗഘ്നമ്| ദ്രാക്ഷാഭീരുപടോലത്രായന്തിഗുഡൂചിജീവനീയാനാമ്| നിര്യൂഹേണ സുഭിന്നം ശസ്തം പിത്തമയേ സുതരാമ്| ക്രിമിജിദ്വചാഫലത്രയകരഞ്ജഘനമുഖ്യപഞ്ചമൂലാനാമ്| സഹപഞ്ചകോലകാനാം ക്വാഥേന കഫാമയേ ഭാവ്യമ്| ലഘുപഞ്ചമൂലശുണ്ഠീദ്രാക്ഷാകാശ്മര്യവാജിഗന്ധാനാമ്| സഗുഡൂചിശരബലാനാം രസേന പിത്താനിലഗദേഷു| ഘനകുഷ്ഠവചാത്രിഫലാസുരദാരുവിഡങ്ഗപഞ്ചകോലാനാമ്| രജനീമരിചാതിവിഷായുക്താനാം വാതകഫജേഷു| പാഠാപടോലനിമ്ബത്രിഫലാഘനകുടജസപ്തപര്ണാനമ്| ത്രായന്ത്യമൃതാതിവിഷാസഹിതാനാം പിത്തകഫജേഷു||൧൬൧||
रास्नादशमूलबलापुनर्नवैरण्डशुण्ठिमधुकानाम्| क्वाथेन भावितं तद्विशेषतो वातरोगघ्नम्| द्राक्षाभीरुपटोलत्रायन्तिगुडूचिजीवनीयानाम्| निर्यूहेण सुभिन्नं शस्तं पित्तमये सुतराम्| क्रिमिजिद्वचाफलत्रयकरञ्जघनमुख्यपञ्चमूलानाम्| सहपञ्चकोलकानां क्वाथेन कफामये भाव्यम्| लघुपञ्चमूलशुण्ठीद्राक्षाकाश्मर्यवाजिगन्धानाम्| सगुडूचिशरबलानां रसेन पित्तानिलगदेषु| घनकुष्ठवचात्रिफलासुरदारुविडङ्गपञ्चकोलानाम्| रजनीमरिचातिविषायुक्तानां वातकफजेषु| पाठापटोलनिम्बत्रिफलाघनकुटजसप्तपर्णानम्| त्रायन्त्यमृतातिविषासहितानां पित्तकफजेषु||१६१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രതിദോഷം ശിലാജതുഭാവനമാഹ-രാസ്നേത്യാദി| തച്ച ശിലാജതു സര്വദോഷരോഗഘ്നമപി രാസ്നാദിക്വാഥേന ഭാവിതം വിശേഷേണ വാതരോഗഘ്നം ഭവതി| ദ്രാക്ഷാദിക്വാഥേന ഭാവിതം പിത്താമയേ സുതരാം ശസ്തമ്| കഫാമയേ പഞ്ചകോലസഹിതാനാം കൃമിജിദ്വചാദീനാം ക്വാഥേന ഭാവ്യമ്| മുഖ്യപഞ്ചമൂലം മഹത്| ഗുഡൂച്യാദിസഹിതാനാം ലഘുപഞ്ചമൂലാദീനാം രസേന ക്വാഥേന പിത്താനിലഗദേഷു ഭാവ്യമ്| രജന്യാദിയുക്താനാം ഘനാദീനാം ക്വാഥേന വാത കഫജേഷു വ്യാധിഷു| ത്രായന്ത്യാദിസഹിതാനാം പാഠാദീനാം ക്വാഥേന പിത്തകഫജേഷു|| ൧൬൧||
Adhikarana നിചയേ ഭാവനാവ്യവസ്ഥാ (൧൬൨) · Śloka ൧൬൨
നിചയേऽപി ദോഷബലതോ യോഗാനേതാന് വികല്പ്യ യുഞ്ജീത| വിവിധഗണസംഗ്രഹോക്തൈസ്തൈസ്തൈശ്ച ഗണൈര്ഗിരേസ്സാരമ്| വ്യാധിവ്യാധിതസാത്മ്യം സമനുസരന് ഭാവയേദയഃപാത്രേ| പ്രാക്കേവലജലധൌതം ശുഷ്കം ക്വാഥൈസ്തതോ ഭാവ്യമ്||൧൬൨||
निचयेऽपि दोषबलतो योगानेतान् विकल्प्य युञ्जीत| विविधगणसंग्रहोक्तैस्तैस्तैश्च गणैर्गिरेस्सारम्| व्याधिव्याधितसात्म्यं समनुसरन् भावयेदयःपात्रे| प्राक्केवलजलधौतं शुष्कं क्वाथैस्ततो भाव्यम्||१६२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതാംശ്ച പൃഥഗ്ദോഷോക്താന് സംസര്ഗോക്താംശ്ച യോഗാന് സന്നിപാതേऽപി ദോഷബലാപേക്ഷയാ വികല്പ്യ യുഞ്ജീത| വിവിധഗണസംഗ്രഹാധ്യായോക്തൈശ്ച ജീവനീയാദിഭിര്ഗണൈഃ സ്വേ സ്വേഷ്വേവ വിഷയേഷു| ഗിരേഃ സാരം ശിലാജതു| കഥം യുഞ്ജീതേത്യാഹ-വ്യാധിസാത്മ്യം വ്യാധിതസാത്മ്യം ച സമനുസരന്നനുഗച്ഛന്| തച്ച യദാ ഭാവ്യം തദായസ്പാത്ര ഏവ| തച്ച പ്രഥമമേവ കേവലേന ജലേന ധൌതം ശുഷ്കം ച ക്വാഥൈസ്തതോ ഭാവ്യമ്|| ൧൬൨||
Adhikarana ഭാവനാവിധാനമ് (൧൬൩) · Śloka ൧൬൩
സമഗിരിജമഷ്ടഗുണിതേ നിഷ്ക്വാഥ്യം ഭാവനൌഷധം തോയേ| തന്നിര്യൂഹേऽഷ്ടാംശേ പൂതോഷ്ണേ പ്രക്ഷിപേത് ഗിരിജമ്| തത്സമരസതാം യാതം സംശുഷ്കം പ്രക്ഷിപേദ്രസേ ഭൂയഃ| സ്വൈസ്സ്വൈരേവം ക്വാഥൈര്ഭാവ്യം വാരാന് ഭവേത് സപ്ത||൧൬൩||
समगिरिजमष्टगुणिते निष्क्वाथ्यं भावनौषधं तोये| तन्निर्यूहेऽष्टांशे पूतोष्णे प्रक्षिपेत् गिरिजम्| तत्समरसतां यातं संशुष्कं प्रक्षिपेद्रसे भूयः| स्वैस्स्वैरेवं क्वाथैर्भाव्यं वारान् भवेत् सप्त||१६३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സമഗിരിജമിത്യാദിനാ ഭാവനാവിധാനമ്| യാവദേവ ശിലാജതു ഭാവ്യം താവദേവൌഷധം പലമാനേനാഷ്ടഗുണിതേ തോയേ നിഷ്ക്വാഥ്യമ്| അഷ്ടാംശോ തസ്മിന് നിര്യൂഹേ ക്വാഥേ പൂതേ ഉഷ്ണേ ച ഗിരിജം പ്രക്ഷിപേത്| തച്ച ശിലാജതു ക്വാഥേന സമരസതാമേകത്വം പ്രാപ്തമനു ച ശുഷ്കം പുനരനേനൈവ വിധാനേന ഭാവനാരസം പ്രക്ഷിപേത്| ഏവമേതേന പ്രകാരേണ സ്വൈസ്സ്വൈര്യഥോക്തൈഃ പ്രത്യേകം കഷായൈഃ| സപ്തവാരാന് ഭാവയേത്|| ൧൬൩||
Adhikarana ഉപയോഗക്രമഃ (൧൬൪) · Śloka ൧൬൪
അഥ സ്നിഗ്ധസ്യ ശുദ്ധസ്യ ഘൃതം തിക്തകസാധിതമ്| ത്ര്യഹം യുഞ്ജീത ഗിരിജമേകൈകേന തഥാ ത്ര്യഹമ്| ഫലത്രയസ്യ യൂഷേണ പടോല്യാ മധുകസ്യ ച| യോഗയോഗ്യം തതസ്തസ്യ കാലാപേക്ഷം പ്രയോജയേത്| ശിലാജമേവ ദേഹസ്യ ഭവത്യത്യുപകാരകമ്| ഗുണാന് സമഗ്രാന് കുരുതേ സഹസാ വ്യാപദശ്ച ന||൧൬൪||
अथ स्निग्धस्य शुद्धस्य घृतं तिक्तकसाधितम्| त्र्यहं युञ्जीत गिरिजमेकैकेन तथा त्र्यहम्| फलत्रयस्य यूषेण पटोल्या मधुकस्य च| योगयोग्यं ततस्तस्य कालापेक्षं प्रयोजयेत्| शिलाजमेव देहस्य भवत्यत्युपकारकम्| गुणान् समग्रान् कुरुते सहसा व्यापदश्च न||१६४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഥേത്യാദിനാ ഉപയോഗക്രമഃ| ആദാവേവ സ്നിഗ്ധസ്യാനന്തരം കൃതശോധനസ്യ തിക്തകൈഃ സൂത്രോക്തൈരൌഷധൈഃ സാധിതം ഘൃതം ത്ര്യഹം യുഞ്ജീത| തതോऽനന്തരം ഫലത്രയാദീനാം ത്രയാണാമേകൈകസ്യ യൂഷേണ ക്വാഥേന യുക്തം ഗിരിജം ക്രമേണ ത്ര്യഹം യുഞ്ജീത| ഏവം ദ്വാദശാഹാനി സംസ്കാരഃ| തതോऽനന്തരം തസ്യ ശിലാജതുനോ യോഗം സ്വസ്ഥാതുരവിശേഷവശേന കാലമപേക്ഷ്യ പ്രയോജയേത്| ഏവമേതേനൈവ ക്രമേണ ശിലാജം ദേഹസ്യാത്യുപകാരകം ഭവതി| സമസ്താംശ്ച രസായനഗുണാന് കുരുതേ| വ്യാപദശ്ച സഹസാ ന കുരുതേ||൧൬൪||
Adhikarana മാത്രാഭേദാഃ (൧൬൫) · Śloka ൧൬൫
ഏകത്രിസപ്തസപ്താഹം കര്ശമര്ദ്ധപലം പലമ്| ഹീനമധ്യോത്തമോ യോഗഃ ശിലാജസ്യ ക്രമാന്മതഃ||൧൬൫||
एकत्रिसप्तसप्ताहं कर्शमर्द्धपलं पलम्| हीनमध्योत्तमो योगः शिलाजस्य क्रमान्मतः||१६५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തസ്യ ശിലാജസ്യ ഹീനാദിവിശേഷേണ ത്രിപ്രകാരോ യോഗോ മത ആചാര്യാണാമ്| ഏകോ ഹീനഃ, ദ്വിതീയോ മധ്യമഃ, തൃതീയ ഉത്തമഃ-ഏവം ഹീനാദിവിശേഷേണ| മാത്രാവിശേഷേണ പ്രത്യേകം ത്രിവിധം കര്ഷമര്ദ്ധപലം പലമിതി| അത്രൈകസപ്താഹം ഹീനോ യോഗഃ| ത്രിസപ്താഹം മധ്യമഃ| സപ്തസപ്താഹമുത്തമ ഇതി ക്രമാര്ഥഃ| തഥൈവ കര്ഷോ ഹീനയോഗഃ| അര്ദ്ധപലം മധ്യമഃ| പലമുത്തമ ഇതി|| ൧൬൫||
Adhikarana താമ്രാദിഭിഃ പ്രയോഗഃ (൧൬൬) · Śloka ൧൬൬
സംസ്കൃതം സംസ്കൃതേ ദേഹേ പ്രയുക്തം ഗിരിജാഹ്വയമ്| യുക്തം വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈര്വാ താമ്രായോരൂപ്യഹേമഭിഃ| ക്ഷീരേണാലോഡിതം കുര്യാച്ഛീഘ്രം രാസായനം ഫലമ്| ഹന്യാദ്രോഗാനശേഷാംശ്ച ജീര്ണേ ഹിതമിതാശിനഃ||൧൬൬||
संस्कृतं संस्कृते देहे प्रयुक्तं गिरिजाह्वयम्| युक्तं व्यस्तैः समस्तैर्वा ताम्रायोरूप्यहेमभिः| क्षीरेणालोडितं कुर्याच्छीघ्रं रासायनं फलम्| हन्याद्रोगानशेषांश्च जीर्णे हितमिताशिनः||१६६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സംസ്കൃതമിതി| സംസ്കൃതേ സ്നേഹാദിഭിര്ദേഹേ യഥാദോഷമൌഷധൈഃ സംസ്കൃതം ശിലാജം താമ്രാദിഭിര്ദ്ധാതുഭിഃ പൃഥഗ്യഥായോഗം മിശ്രിതൈര്വാ ചതുര്ഭിര്വാ യുക്തം ക്ഷീരേണ ചാലോഡിതം പ്രയുക്തം രാസായനം ഫലം ദീര്ഘായുഷ്ട്വാദികം ജീര്ണേ ഹിതം മിതം ച ഭോജനം കുര്വതഃ ശീഘ്രഃ കുര്യാദശേഷാംശ്ച രോഗാന് ഹന്യാത്|| ൧൬൬||
Adhikarana പരിഹാര്യാണി (൧൬൭) · Śloka ൧൬൭
വ്യായാമാതപമാരുതചേതഃസന്താപഗുരുവിദാഹ്യാദി| ഉപയോഗാദപി പരതോ ദ്വിഗുണം പരിവര്ജയേത്കാലമ്| കുലത്ഥാന് കാകമാചീഞ്ച കപോതാംശ്ച സദാ ത്യജേത്| പിബേന്മാഹേന്ദ്രമുദകം കൌപം പ്രാസ്രവണാമ്ബു വാ||൧൬൭||
व्यायामातपमारुतचेतःसन्तापगुरुविदाह्यादि| उपयोगादपि परतो द्विगुणं परिवर्जयेत्कालम्| कुलत्थान् काकमाचीञ्च कपोतांश्च सदा त्यजेत्| पिबेन्माहेन्द्रमुदकं कौपं प्रास्रवणाम्बु वा||१६७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വ്യായാമ ഇത്യാദി| അത്ര ച വ്യായാമാദികമശേഷം പ്രയോഗാത്പരതോ ദ്വിഗുണമപി കാലം പരിവര്ജയേദപിശബ്ദാത് പ്രയോഗേऽപി| കുലത്ഥാദികം ച സദാ പ്രയോഗാത് പ്രഭൃതി യാവജ്ജീവം ത്യജേത്| തഥൈവ ച മാഹേന്ദ്രാദികമുദകം പിബേത്| മാഹേന്ദ്രമാന്തരിക്ഷമ്| ശിലാജതുപ്രയോഗേഷു വിദാഹീനി ഗുരൂനി ച| വര്ജയേത് സര്വകാലന്തു കുലത്ഥാന് പരിവര്ജയേത്|| തേ ഹ്യന്ത്യന്തവിരുദ്ധത്വാദശ്മനോഭേദനാഃ പരമ്| ലോകേ ദൃഷ്ടാസ്തതസ്തേഷാം പ്രയോഗഃ പ്രതിഷിധ്യതേ|| ഇതി ചരകപാഠഃ| വ്യാഖ്യാ-സര്വകാലന്തു കുലത്ഥാന് പരിവര്ജയേദിത്യത്ര തുശബ്ദോऽവധാരണാര്ഥേ| നനു സര്വത്വം കാലസ്യ കീദൃക്? യാവജ്ജീവമിത്യേകേ| അന്യേ ത്വാചക്ഷതേ അത്യന്തവിരുദ്ധത്വേऽപി രസായനസ്യാന്തവതാ ഫലേന ഭവിതവ്യം നാത്യന്തികേന| തസ്മാത് സംവത്സരപരിഹാരഃ തസ്യൈതാവാനേവ കാലോ യതഃ ഷഡൃതവസ്തസ്യ വിശേഷണാനി| കുലത്ഥാനാം ശിലാജതുപ്രയോഗേ വിദാഹ്യാദിഭ്യോ വിശേഷതോ വിരോധഃ തസ്മാത്തേഷാമേവ വര്ജനം യത സ്തന്മയ ഏവ കായോ ഭവതി| കുലത്ഥാശ്ചാശ്മവിരോധിനഃ യേന തദ്രവേണ ഗ്രാവാണഃ സിക്താഃ സ്ഫുടന്തി| സംവത്സരാദ്ധി അത്യന്തദൃഢതാ കായസ്യ സ്യാദതഃ സംവത്സരം പരിഹാരഃ-ഇതി ജേജ്ജടഃ|| ൧൬൭||
Adhikarana രോഗഭേദാനുസാരമനുപാനഭേദാഃ (൧൬൮) · Śloka ൧൬൮
ജ്വരീ ജ്വരഘ്നാമ്ബുദപര്പടാദി ക്വാഥേന രക്തീ മധുയഷ്ടികായാഃ| ശോഷീ രസൈഃ ക്രവ്യഭുഗാമിഷോത്ഥൈ ര്മായൂരമാംസൈഃ പയസാ ച കാര്ശ്യേ| മധ്വമ്ബുനാ മേദസി സമ്പ്രവൃദ്ധേ ക്ഷീരേണ പര്യാകുലബുദ്ധിസത്ത്വഃ| പാണ്ഡ്വാമയാര്ത്താവുദരേ സശോഫേ പിബേച്ഛിലാജം മഹിഷീജലേന| അശ്മ വീരതരാദ്യേന കുഷ്ഠം ഖദിരവാരിണാ| വിഷം വിഷഘ്നൈരഗദൈര്ഹന്ത്യേവം തദ്യഥാമയമ്| ശൈലജത്രികടുക്ഷൌദ്രം ക്ഷൌദ്രധാതൂന് നിഷേവതേ| ക്ഷീരൌദനാശീ യോ ജീര്ണേ യക്ഷ്മണാ ന സ ബാധ്യതേ| സുഭാവിതാത്മാരഗണൈസ്തുലാം പീത്വാ ശിലോദ്ഭവാത്| സാരാമ്ബുനൈവ ഭുഞ്ജാനഃ ശാലിം ജാങ്ഗലജൈ രസൈഃ| വ്യപോഹ്യ മധുമേഹാഖ്യമന്തകം രോഗസങ്കരമ്| വപുര്വര്ണബലോപേതഃ ശതം ജീവത്യനാമയഃ||൧൬൮||
ज्वरी ज्वरघ्नाम्बुदपर्पटादि क्वाथेन रक्ती मधुयष्टिकायाः| शोषी रसैः क्रव्यभुगामिषोत्थै र्मायूरमांसैः पयसा च कार्श्ये| मध्वम्बुना मेदसि सम्प्रवृद्धे क्षीरेण पर्याकुलबुद्धिसत्त्वः| पाण्ड्वामयार्त्तावुदरे सशोफे पिबेच्छिलाजं महिषीजलेन| अश्म वीरतराद्येन कुष्ठं खदिरवारिणा| विषं विषघ्नैरगदैर्हन्त्येवं तद्यथामयम्| शैलजत्रिकटुक्षौद्रं क्षौद्रधातून् निषेवते| क्षीरौदनाशी यो जीर्णे यक्ष्मणा न स बाध्यते| सुभावितात्मारगणैस्तुलां पीत्वा शिलोद्भवात्| साराम्बुनैव भुञ्जानः शालिं जाङ्गलजै रसैः| व्यपोह्य मधुमेहाख्यमन्तकं रोगसङ्करम्| वपुर्वर्णबलोपेतः शतं जीवत्यनामयः||१६८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ജ്വരീത്യാദേഃ ശിലാജം പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ| വ്യാഖ്യാസമമ്| മുസ്താപര്പടകാദി യച്ചികിത്സിത ഉക്തം തസ്യ ക്വാഥേന| രക്തീ രക്തപിത്തേന പ്രവൃത്തരക്തഃ| ക്രവ്യഭുജോ മാംസാശിനഃ പ്രാണിനസ്തേഷാം രസൈഃ ശോഷീ രാജയക്ഷ്മീ| പര്യാകുലമേകരൂപം ബുദ്ധിഃ സത്ത്വം ച യസ്യ സഃ ക്ഷീരേണ| സത്ത്വം മനഃ| പാണ്ഡ്വാമയാദിത്രയേ മഹിഷീമൂത്രേണ| അശ്മേത്യാദിഭിര്ഹന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| യഥാമയമിതി രോഗസ്വരൂപാനതിക്രമേണ| ശൈലജാദികം സര്വം ക്ഷൌദ്രേണ സഹിതം യോ നിഷേവതേ തസ്മിംശ്ച ജീര്ണേ ക്ഷീരൌദനാശീ ച ഭവതി, സ രാജയക്ഷ്മണാ ന ബാധ്യതേ| സാരഗണോऽസനാദിസാരാസ്തൈഃ സുഭാവിതാച്ഛിലോദ്ഭവാത് തുലാം പലശതം സാരാമ്ബുനൈവ പീത്വാ ശാലിം ജാങ്ഗലജൈ രസൈര്ഭുഞ്ജാനഃ പുരുഷോ മധുമേഹാഖ്യം രോഗസങ്കരമന്തകം വ്യപോഹ്യ നാശയിത്വാ വപുരാദിഭിരുപേതോऽനാമയശ്ച സന് വര്ഷശതം ജീവതി|| ൧൬൮||
Adhikarana ശിവാഗുലികാ (൧൬൯) · Śloka ൧൬൯
ശിലാഹ്വാത് ഷോഡശപലം ത്രിസ്ത്രിരേകത്ര ഭാവയേത്| വരായാ ദശമൂലസ്യ ഗുഡൂച്യാഃ കര്കശസ്യ ച| ബലായാ മധുയഷ്ട്യാശ്ച രസേ ഗവ്യേ ച വാരിണി| ക്ഷീരേ സകൃത്ക്രമേണൈവം സപ്തകൃത്വസ്തഥാ പുനഃ| കാകോലിയുഗ്മഘനപുഷ്കരവഹ്നിരാസ്നാ- മേദായുഗര്ദ്ധിചവികാഗജപിപ്പലീനാമ്| പാഠാദ്വിജീവകനികുമ്ഭവിദാരിയുഗ്മ- വീരാ വരീ മധുഫലാംശുമതീദ്വയാനാമ്| പാലികാനാമബ്ദ്രോണേ സിദ്ധാനാം പാദശേഷിതേ ക്വാഥേ| ഭാവിതമിത്ഥം ഗിരിജം ദ്വിപലൈശ്ചൂര്ണീകൃതൈര്യുഞ്ജ്യാത്| കര്കടശൃങ്ഗീധാത്രീവ്യോഷൈസ്താലീ സപന്നകുഡവേന| ചൂര്ണപലേന വിദാര്യാസ്ത്വക്ക്ഷീര്യാഃ കര്ഷയുഗ്മേന| ദ്വിപലേന ചതുര്ജാതാത്തൈലഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരാഭിശ്ച| ദ്വിപലാദിദ്വിഗുണാഭിഃ കാര്യാ ഗുലികാസ്തതോऽക്ഷസമാഃ| താഃ ശുഷ്കാ നവകുമ്ഭേ ജാതീപുഷ്പാധിവാസിതേ സ്ഥാപ്യാഃ| താസാമേകാം ഖാദേത് പ്രതിദിനമനുപാനമത്രേഷ്ടമ്| ക്ഷീരരസദാഡിമാമ്ഭോ മാര്ദ്വീകസുരാസവാന്യതമമ്| ജീര്ണേऽന്നം ലഘു ഭോജ്യം യൂഷപയഃപിശിതനിര്യൂഹൈഃ| സപ്താഹമാത്രമേവമ് സര്വാന്നീനഃ ക്രമാദ്ഭവേത് പരതഃ| ഭക്തസ്യാന്തേ പ്രാഗ്വാ ഗുലികാ ന വിരുദ്ധ്യതേ സൈഷാ| നിരപായാ ഭൂരിഫലാ പരിഹാരസുഖോപയോജിതാ ജയതി| പ്രബലമപി വാതശോണിതമൂരുസ്തമ്ഭം ജ്വരം ദീര്ഘമ്| ഭഗമൂത്രശുക്രദോഷപ്ലീഹയകൃദ്രക്തപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗാന്| വര്ധ്മവമിഗുല്മപീനസഹിധ്മാകാസാരുചിശ്വാസാന്| വിദ്രധിമുദരം കുഷ്ഠം ശ്വിത്രം ജാഡ്യം ക്ഷയം മദം മൂര്ച്ഛാമ്| ഉന്മാദമപസ്മാരം മുഖനേത്രശിരോഗദാംസ്താംസ്താന്| ആനാഹമതീസാരം ഹലീമകം കാമലാഗ്രഹണിരോഗാന്| ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാന് സപിടകാന് ഭഗന്ദരം ഗണ്ഡമാലാം ച| അതികാര്ശ്യമതിസ്ഥൌല്യം സ്വേദമഥശ്ലീപദം ഗുദേ കീലാന്| ദംഷ്ട്രാവിഷം സമൂലം ഗരപ്രയോഗാന് സുഘോരാംശ്ച| അഭിചാരമരാതികൃതം ദുഃസ്വപ്നം ഭൌതികീം തഥാ ബാധാമ്| പാപ്മാऽലക്ഷ്മീം ചേയം ഗുലികാ ശമയേച്ഛിവാ നാമ്നാ| വൃഷ്യാऽऽയുഷ്യാ ധന്യാ കാന്തിയശഃശ്രീവിബോധിനീ മേധ്യാ| കുരുതേ നൃപവല്ലഭതാം ജയം വിവാദേ ച വക്ത്രസ്ഥാ| ജിതഖലതിവലീപലിതാ ജീവയതി സുഖം ശതദ്വയം ശരദാമ്| വര്ഷദ്വയപ്രയോഗാദ്വര്ഷശതചതുഷ്ടയം ജീവേത്||൧൬൯||
शिलाह्वात् षोडशपलं त्रिस्त्रिरेकत्र भावयेत्| वराया दशमूलस्य गुडूच्याः कर्कशस्य च| बलाया मधुयष्ट्याश्च रसे गव्ये च वारिणि| क्षीरे सकृत्क्रमेणैवं सप्तकृत्वस्तथा पुनः| काकोलियुग्मघनपुष्करवह्निरास्ना- मेदायुगर्द्धिचविकागजपिप्पलीनाम्| पाठाद्विजीवकनिकुम्भविदारियुग्म- वीरा वरी मधुफलांशुमतीद्वयानाम्| पालिकानामब्द्रोणे सिद्धानां पादशेषिते क्वाथे| भावितमित्थं गिरिजं द्विपलैश्चूर्णीकृतैर्युञ्ज्यात्| कर्कटशृङ्गीधात्रीव्योषैस्ताली सपन्नकुडवेन| चूर्णपलेन विदार्यास्त्वक्क्षीर्याः कर्षयुग्मेन| द्विपलेन चतुर्जातात्तैलघृतक्षौद्रशर्कराभिश्च| द्विपलादिद्विगुणाभिः कार्या गुलिकास्ततोऽक्षसमाः| ताः शुष्का नवकुम्भे जातीपुष्पाधिवासिते स्थाप्याः| तासामेकां खादेत् प्रतिदिनमनुपानमत्रेष्टम्| क्षीररसदाडिमाम्भो मार्द्वीकसुरासवान्यतमम्| जीर्णेऽन्नं लघु भोज्यं यूषपयःपिशितनिर्यूहैः| सप्ताहमात्रमेवम् सर्वान्नीनः क्रमाद्भवेत् परतः| भक्तस्यान्ते प्राग्वा गुलिका न विरुद्ध्यते सैषा| निरपाया भूरिफला परिहारसुखोपयोजिता जयति| प्रबलमपि वातशोणितमूरुस्तम्भं ज्वरं दीर्घम्| भगमूत्रशुक्रदोषप्लीहयकृद्रक्तपाण्डुहृद्रोगान्| वर्ध्मवमिगुल्मपीनसहिध्माकासारुचिश्वासान्| विद्रधिमुदरं कुष्ठं श्वित्रं जाड्यं क्षयं मदं मूर्च्छाम्| उन्मादमपस्मारं मुखनेत्रशिरोगदांस्तांस्तान्| आनाहमतीसारं हलीमकं कामलाग्रहणिरोगान्| ग्रन्थ्यर्बुदान् सपिटकान् भगन्दरं गण्डमालां च| अतिकार्श्यमतिस्थौल्यं स्वेदमथश्लीपदं गुदे कीलान्| दंष्ट्राविषं समूलं गरप्रयोगान् सुघोरांश्च| अभिचारमरातिकृतं दुःस्वप्नं भौतिकीं तथा बाधाम्| पाप्माऽलक्ष्मीं चेयं गुलिका शमयेच्छिवा नाम्ना| वृष्याऽऽयुष्या धन्या कान्तियशःश्रीविबोधिनी मेध्या| कुरुते नृपवल्लभतां जयं विवादे च वक्त्रस्था| जितखलतिवलीपलिता जीवयति सुखं शतद्वयं शरदाम्| वर्षद्वयप्रयोगाद्वर्षशतचतुष्टयं जीवेत्||१६९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശിലാഹ്വാദിത്യാദിനാ ശിവാ ഗുലികാ| ഷോഡശപലം ശിലാഹ്വാത് ത്രിഫലാദീനാം ഷണ്ണാം ഷട്സു ക്വാഥേഷു ക്രമേണ തത്രൈകൈകത്ര ക്വാഥേ ത്രിസ്ത്രിര്ഭാവയേത്| ഭാവനാക്വാഥസ്യ ചേഹൈവ വിധാനമുക്തമ്| തേന ത്രിഫലാദിഷട്കാന്യതമദ്രവ്യം ശിലാജതുസമത്വാത് ഷോഡശപലം കാര്യമ്| തത്ര ചാഷ്ടഗുണം ജലം ദത്വാ ക്വഥിതേനാഷ്ടാംശശിഷ്ടേന തേന സമം ശിലാജതു ഭാവ്യമ്| തദനന്തരമേവ ച ഗോമൂത്രേണൈവം വാരാന് ഭാവയേത്| അനന്തരം ച ക്ഷീരേ സകൃദേകവാരം ഭാവയേത്| മൂത്രം ക്ഷീരം ച ക്വാഥവച്ഛിലാജതുസമമേവ വിജ്ഞേയമ്| ഏവം ക്രമേണ ത്രിഫലാദിക്വാഥൈരിതി ക്രമോ വ്യാഖ്യാതഃ| ഏവം ദ്വാവിംശതിവാരാന് ഭാവയേത്| തതഃ പുനഃ സപ്തവാരന് ഭാവയേത്| കേനേത്യാഹ-കാകോല്യാദിക്വാഥേന| ഖരനാദേ-കര്കടശൃങ്ഗീ ശ്രാവണീ ചാത്രാധികേ പഠിതേ| കാകോലിയുഗ്മം കാകോലീ ക്ഷീരകാകോലീ ച| ഘനം മുസ്തമ്, വഹ്നിശ്ചിത്രകഃ, മേദായുഗ്മം മേദാ മഹാമേദാ ച| തേ ഹി പ്രസിദ്ധേ| ജീവകദ്വയം, ജീവന്തീ ജീവകം ച| നികുമ്ഭോ ദന്തീ| വിദാരീയുഗ്മം വിദാരീ ക്ഷീരവിദാരീ ച| വീരാ സ്വനാമികാ (മഹാശതാവരീ)| വരീ ശതാവരീ| മധുഫലാ ദ്രാക്ഷാ| അംശുമതീദ്വയം സാലപര്ണീ പൃശ്നിപര്ണീ ച| ഇത്ഥമനേന പ്രകാരേണ ഭാവിതം ഗിരിജം കര്കശൃങ്ഗ്യാദിഭിഃ പഞ്ചഭിഃ പ്രത്യേകം ദ്വിപലൈര്യുഞ്ജ്യാദ്യോഗം നയേത്| അത്ര ഖരനാദേ 'പുഷ്കരമൂലമ'പി പഠിതമ്| താലീസപത്രകുഡവാദീംശ്ച യുഞ്ജ്യാദിതി സമ്ബധ്യതേ| ക്ഷീരശുക്ലാതവക്ഷീര്യോരത്ര പലം കര്ഷദ്വയം ച| യയോഃ പലാന്യുക്താനി ഖരനാദേ പഞ്ച| തൈലാദിഭിശ്ച ദ്വിപലാദിദ്വിഗുണാഭിര്യുഞ്ജ്യാത്| ദ്വിപലാദേര്ദ്വിഗുണത്വമ്| ഏവഞ്ച തൈലാദീനാം ദ്വന്ദ്വാത് സ്ത്രീലിങ്ഗൈഃ സാമാനിധകരണ്യം സ്യാത്| തേന തൈലം ദ്വിപലം തതോ ദ്വിഗുണം ഘൃതം ചത്വാരി പലാനി| തതോ ദ്വിഗുണം ക്ഷൌദ്രമഷ്ടൌ പലാനി| തതോ ദ്വിഗുണാ ശര്കരാ ഷോഡശപലാനി| തതോऽനന്തര-മക്ഷസമാഃ കര്ഷികാ ഗുലികാഃ കാര്യാഃ| താസാം ഗുലികാനാം മധ്യാത് പ്രതിദിനമേകാം ഗുലികം ഖാദേത്| അത്ര ച ഗുലികായാം ദോഷാദ്യപേക്ഷം ക്ഷീരാദീനാമന്യതമമനുപാനമിഷ്ടമ്| അത്ര ച ലഘ്വന്നം യൂഷാദിഭിരര്ഥാത് കഫാദിഷു ഭോജ്യം തസ്മിംശ്ച ജീര്ണേ| അജീര്ണേ വര്ജ്യമിത്യര്ഥഃ| പിശിതനിര്യൂഹോ മാംസരസഃ| ഏഷ ഏവ ക്രമഃ സപ്താഹമാത്രം വിധേയഃ| മാത്രശബ്ദേന ദോഷാദ്യപേക്ഷമാധിക്യമപി പ്രദര്ശയതി| പരതശ്ച സപ്താഹാദിച്ഛയാ ക്രമാത് സര്വാന്നീനോ ഭവേത് ന തു ത്വരയാ| ഏഷാ ച ഗുലികാ പ്രാഗ്ഭക്തമപ്യുത്തരഭക്തമപി ന വിരുധ്യതേ| നിരപായാ അസ്യാമുപയുജ്യമാനായാമപായോ നാശങ്ക്യതേ| ഏഷാ ച പരിഹാരസുഖാ യന്ത്രണാനന്വിതേത്യര്ഥഃ| ഏഷാ ചോപ യോജിതാ സതീ പ്രബലമപി വാതശോണിതമൂരുസ്തമ്ഭാദികം ച ജയതി| ദോഷശബ്ദേന രോഗപര്യായേണ ഭഗാദീനാം സമ്ബന്ധഃ| മുഖാദിഗദാംശ്ച താംസ്താനിതി സ്വസ്വാധ്യായനിര്ദിഷ്ടാന്| ഇയം ച ഗുലികാ നാമ്നാ ശിവാ പാപ്മാനമലക്ഷ്മീം ച ശമയേത് വൃഷ്യാദിസ്വരൂപാ ച| വക്ത്രസ്ഥാ വിവാദേ ജയഞ്ച കുരുതേ| ഏഷാ ച ജിതഖല്യാദികാ സതീ ശരദാം സംവത്സരാണാം ശതദ്വയം പുരുഷം സുഖം ജീവയതി| അസ്യാശ്ച വര്ഷദ്വയപ്രയോഗാത്പുരുഷോ വര്ഷശതചതുഷ്ടയം ജീവേത്|| ൧൬൯||
Adhikarana ശിലാജതുകല്പോപസംഹാരഃ (൧൭൦) · Śloka ൧൭൦
ന സോऽസ്തി രോഗോ ഭുവി സാധ്യരൂപോ ऽജത്വശമജം യം ന ജയേത് പ്രസഹ്യ| തത്കാലയോഗൈര്വിധിവത് പ്രയുക്തം സ്വസ്ഥസ്യ ചോര്ജാം വിപുലാം ദധാതി| അമരമന്ദിരമന്ദരസമ്ഭവാത് ശതപലം ഗിരിജാദുപോജയ| യദി ജരാമയദുഃഖവിവര്ജിതാം സുചിരമിച്ഛസി ജീവിതസന്തതിമ്| ദശഗുണമുപയുങ്ക്തേ യഃ ശതം ശൈലജാതാത് ലഘുഹിതമിതഭോജീ വര്ജയന് വര്ജനീയാന്| സതതസമനുഷക്താന് വര്ജിതാന് വൈദ്യവൃന്ദൈ ര്വിധമതി സഗദൌഘാന് നേക്ഷതേ ചായുഷോऽന്തമ്| സമുദ്ബഭൂവാമൃതമന്ഥനോത്ഥഃ സ്വേദഃ ശിലാഭ്യോऽമൃതവാന് ഗിരേഃ പ്രാക്| യോ മന്ദരസ്യാത്മഭുവാഹിതായ ന്യസ്തഃ സ ശൈലേഷു ശിലാജരൂപ്||൧൭൦||
न सोऽस्ति रोगो भुवि साध्यरूपो ऽजत्वशमजं यं न जयेत् प्रसह्य| तत्कालयोगैर्विधिवत् प्रयुक्तं स्वस्थस्य चोर्जां विपुलां दधाति| अमरमन्दिरमन्दरसम्भवात् शतपलं गिरिजादुपोजय| यदि जरामयदुःखविवर्जितां सुचिरमिच्छसि जीवितसन्ततिम्| दशगुणमुपयुङ्क्ते यः शतं शैलजातात् लघुहितमितभोजी वर्जयन् वर्जनीयान्| सततसमनुषक्तान् वर्जितान् वैद्यवृन्दै र्विधमति सगदौघान् नेक्षते चायुषोऽन्तम्| समुद्बभूवामृतमन्थनोत्थः स्वेदः शिलाभ्योऽमृतवान् गिरेः प्राक्| यो मन्दरस्यात्मभुवाहिताय न्यस्तः स शैलेषु शिलाजरूप्||१७०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശിലാജതൂപസംഹ്നിയതേ| ഭുവി സ രോഗഃ സാധ്യരൂപഃ സാധ്യസ്വരൂപഃ നാസ്തി യം രോഗമശ്മജം ജതു പ്രസഹ്യാക്രമ്യ ന ജയേത്| തച്ചാശ്മജം ജതു കാലേ യോഗ്യൈശ്ച യോഗൈര്വിധിവച്ഛാസ്ത്രവിധിനാ പ്രയുക്തം സ്വസ്ഥസ്യ ച നീരോഗസ്യാപി വിപുലാമൂര്ജാം ദധാതി| കമപ്യധികൃത്യോച്യതേ| ത്വം യദി ജരാദിവര്ജിതാം സുചിരം ബഹുകാലം ജീവിതസന്തതിമായുഷഃ സമൂഹമിച്ഛസി തര്ഹി പലശതം ഗിരിജാദപയോജയ| കിമ്ഭൂതാദാഹ-അമരമന്ദിരമന്ദരസമ്ഭവാദമരാണാം ദേവാനാം യന്മന്ദിരം വാസവേശ്മ യോ മന്ദരഃ മുഖ്യോ ഗിരിഃ തത്ര സമ്ഭവോ യസ്യ തസ്മാത്| യഃ പുരുഷഃ ശൈലജാതാത് ഗിരിജാദ്ദശഗുണം സഹസ്രം ലഘ്വാദിഭോജീ വര്ജനീയാംശ്ച വര്ജയന്നുപയുങ്ക്തേ സ പുരുഷോ വ്യാധിസമൂഹാന് വിധമതി നാശയതി| ആയുഷശ്ചാന്തം നേക്ഷതേ ന പശ്യതി| കിമ്ഭൂതാന് ഗദൌഘാനാഹ-സതതസമനുഷക്താണ് അജയ്യത്വാദനുബദ്ധാന് വൈദ്യവൃന്ദൈര്വര്ജിതാംശ്ച| പുരാ അമൃതമഥനേ മന്ഥനഗിരേര്മന്ദരസ്യ ശ്രമസ്വേദോऽമൃതേന യുക്തഃ പ്രഥമമുദ്ബഭൂവ| യോऽമൃതവാന് ഗിരേഃ സ്വേദഃ സ ഏവാത്മഭുവ ബ്രഹ്മണാ ലോകഹിതായ ശിലാജരൂപേണ ശൈലേഷു ഹിമവദാദിഷു ന്യസ്തഃ| ഇതി ശിലാജതുകല്പഃ|| ൧൭൦||
Adhikarana അഥ താപ്യകല്പഃ (൧൭൧) · Śloka ൧൭൧
സുവര്ണശൈലപ്രഭവോ വിഷ്ണുനാ കാഞ്ചനോ രസഃ| താപീകിരാതചീനേഷു യവനേഷു ച നിര്മിതഃ| താപ്യാം സൂര്യാംശുസന്തപ്തോ മാധവേ മാസി ദൃശ്യതേ| മധുരഃ കാഞ്ചനാഭാസഃ സാമ്ലോ രജതസന്നിഭഃ| കിഞ്ചിത്കഷായ ഉഭയഃ ശീതഃ പാകേ കടുര്ലഘുഃ| ശിലാനിര്യാസവച്ചാത്ര കുലത്ഥാദീന് പരിത്യജേത്||൧൭൧||
सुवर्णशैलप्रभवो विष्णुना काञ्चनो रसः| तापीकिरातचीनेषु यवनेषु च निर्मितः| ताप्यां सूर्यांशुसन्तप्तो माधवे मासि दृश्यते| मधुरः काञ्चनाभासः साम्लो रजतसन्निभः| किञ्चित्कषाय उभयः शीतः पाके कटुर्लघुः| शिलानिर्यासवच्चात्र कुलत्थादीन् परित्यजेत्||१७१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതസ്താപ്യഃ-സുവര്ണശൈലപ്രഭവഃ കാഞ്ചനോ രസാസ്താപ്യാദിഷു ദേശേഷു വിഷ്ണുനാ നിര്മിതഃ| താപീ മധ്യദേശപ്രസിദ്ധാ തസ്യാം സൂര്യാംശുഭിഃ സന്തപ്തഃ സ മാധവേ വൈശാഖേ മാസി ദൃശ്യതേ| സ ച ദ്വിവിധഃ ഏകഃ കാഞ്ചനാഭാസോ മധുരശ്ച| ദ്വിതീയോ രജതസന്നിഭോऽമ്ലശ്ച| ഉഭയോऽപി കിഞ്ചിത്കഷായരസഃ കടുകോ ലഘുശ്ച| ശിലാജതുവച്ച താപ്യേऽപി കുലത്ഥാദീന് പരിത്യജേദ്വര്ജയേത്|| ൧൭൧||
Adhikarana ഉത്പത്തിഃ, സ്വരൂപം ഗുണാശ്ച (൧൭൨) · Śloka ൧൭൨
ന തന്നിഷേവീ ജരസാഭിഭൂയതേ ന പന്നഗൈര്നാപി ഗരൈര്ന വൃശ്ചികൈഃ| ന പാണ്ഡുമേഹജ്വരശോഫയക്ഷ്മഭി- ര്ന കണ്ഠനേത്രശ്രവണത്വഗാമയൈഃ||൧൭൨||
न तन्निषेवी जरसाभिभूयते न पन्नगैर्नापि गरैर्न वृश्चिकैः| न पाण्डुमेहज्वरशोफयक्ष्मभि- र्न कण्ठनेत्रश्रवणत्वगामयैः||१७२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യശ്ച തം നിഷേവതേ സ ജരസാ നാഭിഭൂയതേ നാപി പന്നഗാദിഭിഃ|
Adhikarana വിവിധാനുപാനൈരുപയോഗഃ (൧൭൩) · Śloka ൧൭൩
സോദശ്വിത്ക്കോ മാക്ഷികധാതുഃ സഘൃതോ വാ- സക്ഷൌദ്രോ വാ ക്ഷൌദ്രഘൃതാഭ്യാം സഹിതോ വാ| സാമ്ഭസ്കോ വാ തൈലയുതോ വാ വിനിഹന്താ ത്വഗ്ദോഷാണാം സര്വവിഷാണാം സ ഗരാണാമ്||൧൭൩||
सोदश्वित्क्को माक्षिकधातुः सघृतो वा- सक्षौद्रो वा क्षौद्रघृताभ्यां सहितो वा| साम्भस्को वा तैलयुतो वा विनिहन्ता त्वग्दोषाणां सर्वविषाणां स गराणाम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അക്ഷാദീനാം പര്വതനിര്യാസേന ശിലാജതുനാ യുതാനാമേകോ ഭാഗോ ദ്വിതീയോ മാക്ഷികധാതോഃ തന്മധുമിശ്രം ലിഹ്യാത്|| ൧൭൩||
Adhikarana പാണ്ഡൌ അക്ഷാദിഭിഃ പ്രയോഗഃ (൧൭൪) · Śloka ൧൭൪
അക്ഷദ്രാക്ഷായോമലമുസ്താമലകാനാം സവ്യോഷാണാം പര്വതനിര്യാസയുതാനാമ്| ദത്വാ തുല്യം മാക്ഷികധാതും മധുമിശ്രം ലിഹ്യാത്പാണ്ഡുവ്യാധ്യഭിഭൂതഃ ശിവമിച്ഛന്||൧൭൪||
अक्षद्राक्षायोमलमुस्तामलकानां सव्योषाणां पर्वतनिर्यासयुतानाम्| दत्वा तुल्यं माक्षिकधातुं मधुमिश्रं लिह्यात्पाण्डुव्याध्यभिभूतः शिवमिच्छन्||१७४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അക്ഷാദീനാം പര്വതനിര്യാസേന ശിലാജതുനാ യുതാനാമേകോ ഭാഗോ ദ്വിതീയോ മാക്ഷികധാതോഃ തന്മധുമിശ്രം ലിഹ്യാത്| സുബോധമ്|| ൧൭൪||
Adhikarana പാണ്ഡ്വാദൌ പിണ്ഡീ (൧൭൫) · Śloka ൧൭൫
അംശഃ ശുണ്ഠ്യാ ലോഹമലാംശോ ബദരാംശഃ പിപ്പല്യംശോ മാക്ഷികധാതുര്ദ്ധിഗുണാംശഃ| ക്ഷൌദ്രം കാമം കൃഷ്ണതിലാനാമപി ചാംശഃ ശ്രേഷ്ഠാ പിണ്ഡീ പാണ്ഡുവികാരശ്വയഥുഘ്നീ||൧൭൫||
अंशः शुण्ठ्या लोहमलांशो बदरांशः पिप्पल्यंशो माक्षिकधातुर्द्धिगुणांशः| क्षौद्रं कामं कृष्णतिलानामपि चांशः श्रेष्ठा पिण्डी पाण्डुविकारश्वयथुघ्नी||१७५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുണ്ഠ്യാദിനാം പഞ്ചാനാമേക ഏകോ ഭാഗോ മാക്ഷികധാതോര്ദ്വൌ ഭാഗൌ ക്ഷൌദ്രം കാമമിച്ഛയാ യോജയേദിത്യേഃ പിണ്ഡീ ശ്രേഷ്ഠാ പാണ്ഡുവികാരശ്വയഥുഘ്നീ|| ൧൭൫||
Adhikarana ശോഷഘ്നഃ പ്രയോഗഃ (൧൭൬) · Śloka ൧൭൬
സായശ്ചൂര്ണം മാക്ഷികധാതും മധുമിശ്രം വ്യോഷോപേതം പര്വതനിര്യാസമമേതമ്| ക്ഷീരാഹാരോ യോऽവലിഹാനഃ പ്രയതാത്മാ മൃത്യുദ്വാരം ശോഷമപോഹത്യചിരേണ||൧൭൬||
सायश्चूर्णं माक्षिकधातुं मधुमिश्रं व्योषोपेतं पर्वतनिर्यासममेतम्| क्षीराहारो योऽवलिहानः प्रयतात्मा मृत्युद्वारं शोषमपोहत्यचिरेण||१७६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അയശ്ചൂര്ണാദിയുക്തം മാക്ഷികധാതുമവലിഹാനഃ ക്ഷീരാഹാരഃ സന് മൃത്യോര്ദ്വാരഭൂതം രാജയക്ഷ്മാണമചിരേണാപോഹതി| അയശ്ചൂര്ണാദീനി പഞ്ച സമാനി||൧൭൬||
Adhikarana ചക്ഷൂരോഗാദിഷൂപയോഗഃ (൧൭൭) · Śloka ൧൭൭
ലോഹം സര്പിര്മാക്ഷികധാതുര്മധുമാത്രാ ധാത്രീചൂര്ണം കേസരമമ്ബുപ്രഭാവാനാമ്| യോഗം കുര്യാദേഷ സിതാഭാഗവിമിശ്ര ശ്ചക്ഷുര്ഘ്രാണശ്രോത്രരസജ്ഞാനവിബോധമ്||൧൭൭||
लोहं सर्पिर्माक्षिकधातुर्मधुमात्रा धात्रीचूर्णं केसरमम्बुप्रभावानाम्| योगं कुर्यादेष सिताभागविमिश्र श्चक्षुर्घ्राणश्रोत्ररसज्ञानविबोधम्||१७७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലോഹാദിചൂര്ണമമ്ബുപ്രഭവാനാം പദ്മാനാം കേസരം മധുമാത്രാ മാക്ഷികസ്യ സ്തോകം ഏഷ യോഗഃ-ഏഷാം സമേന സിതാഭാഗേന വിമിശ്രശ്ചുരാദീനാം വിബോധം കരോതി|| ൧൭൭||
Adhikarana വാര്ദ്ധക്യേ പ്രയോഗഃ (൧൭൮) · Śloka ൧൭൮
കൃത്വൈകസ്ഥം മാക്ഷികധാതും ത്രിഫലാം ച ഭ്രാഷ്ട്രേ പക്ത്വാ യേ സഹനിഷ്കം വിലിഹന്തി| പഥ്യാദാസ്താന് വാര്ദ്ധകദോഷാ ന ഭജന്തേ മാതുര്ദോഷാസ്തന്യനിവൃത്താനിവ ബാലാന്||൧൭൮||
कृत्वैकस्थं माक्षिकधातुं त्रिफलां च भ्राष्ट्रे पक्त्वा ये सहनिष्कं विलिहन्ति| पथ्यादास्तान् वार्द्धकदोषा न भजन्ते मातुर्दोषास्तन्यनिवृत्तानिव बालान्||१७८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മാക്ഷികധാതും ത്രിഫലാം ചേത്യേകസ്ഥം കൃത്വാ മിശ്രീകൃത്യ ഭ്രാഷ്ട്രേ പക്ത്വാ സഘൃതം യേ പുരുഷാ അവലിഹന്തി പഥ്യാദാഃ സന്തസ്താന് വാര്ദ്ധകദോഷാ ജരാദയോ ന ഭജന്തേ| യഥാ മാതുര്ദോഷാ സ്തന്യാന്നിവൃത്താന് ബാലാന് സമ്ബന്ധിത്വാഭാവാന്ന ഭജന്തേ|| ൧൭൮||
Adhikarana ജരാനാശനോ യോഗഃ (൧൭൯) · Śloka ൧൭൯
സമശ്നതോ മാക്ഷികധാതുചൂര്ണം സര്പിര്മധുഭ്യാം ത്രിഫലാ രജശ്ച| ശനൈഃ ശനൈര്യാതി ജരാവിനാശം പ്രത്യന്തവാസാദിവ ലോകയാത്രാ||൧൭൯||
समश्नतो माक्षिकधातुचूर्णं सर्पिर्मधुभ्यां त्रिफला रजश्च| शनैः शनैर्याति जराविनाशं प्रत्यन्तवासादिव लोकयात्रा||१७९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മാക്ഷികധാതുചൂര്ണം ത്രിഫലാചൂര്ണം ചൈകീകൃത്യ സര്പിര്മധുഭ്യാം സമശ്നതഃ പുംസോ ജരാ ശനൈഃ ശനൈര്വിനാശം യാതി| യഥാ പ്രത്യന്തവാസാദ്ഗഹ്വരേ നിവസനാത് ലോകയാത്രാ വിനാശം യാതി| ഇതി താപ്യകല്പഃ|| ൧൭൯||
Adhikarana വൃദ്ധദാരകകല്പഃ പരിചയോ ഗുണാശ്ച (൧൮൦) · Śloka ൧൮൦
ത്രികോണകാണ്ഡാ സുബഹുപ്രതാനാ ഫലേഷു പീതാ കുസുമേഷു രക്താ| പത്രൈഃ സദുഗ്ധൈര്മൃദുരോമവദ്ധി സ്തമ്ബൂലതുല്യൈര്ഘനകന്ദമൂലാ| പവനവിവസ്വദംശുവനിതാദിഷു കാമചരാ വിവിധമനഃ ശരീരഗദവൃന്ദനിവൃത്തികരീ| ഭുവി പരമൌഷധിര്മഹിഷവല്ലരീതി പ്രഥിതാ ക്വചിദപി വൃദ്ധദാരക ഇയന്ത്വപി വേല്ലരികാ||൧൮൦||
त्रिकोणकाण्डा सुबहुप्रताना फलेषु पीता कुसुमेषु रक्ता| पत्रैः सदुग्धैर्मृदुरोमवद्धि स्तम्बूलतुल्यैर्घनकन्दमूला| पवनविवस्वदंशुवनितादिषु कामचरा विविधमनः शरीरगदवृन्दनिवृत्तिकरी| भुवि परमौषधिर्महिषवल्लरीति प्रथिता क्वचिदपि वृद्धदारक इयन्त्वपि वेल्लरिका||१८०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതോ വൃദ്ധാദാരകഃ| ത്രികോണകാണ്ഡാദിരൂപാ പരമൌഷധീ ഭുവി മഹിഷവല്ലിരീതി പ്രഥിതാ| ക്വചിദപി വൃദ്ധദാരക ഇതി, ക്വചിദ്വേല്ലരികേതി ച| പവനാദിഷു കാമചരാ വാതാതപവ്യവായാദിഷു ഇച്ഛാവൃത്തിരയന്ത്രണാ വിവിധാനാം മനോഗദവൃന്ദാനാം ശരീരഗദവൃന്ദാനാഞ്ച നിവൃത്തികരീ|| ൧൮൦||
Adhikarana രസായനപ്രയോഗഃ (൧൮൧) · Śloka ൧൮൧
വസന്തേ സംഗൃഹീതാനാം ശോഷിതാനാമനാതപേ| വൃദ്ധാദാരകമൂലാനാം തുലാം സഞ്ചൂര്ണ്യ സര്പിഷാ| ആപ്ലാവ്യ ഘൃതപാത്രസ്ഥാം ധാന്യേ പക്ഷമുപേക്ഷിതാമ്| ലിഹ്യാദനുപിബേത്ക്ഷീരം ജീര്ണേ ക്ഷീരഘൃതാശനഃ| തത്പ്രയോഗാജ്ജരാജീര്ണേ വൃദ്ധോ ദാരകതാമിയാത്| ഭഗ്നാസ്ഥിര്ഗദ്ഗദഃ പങ്ഗുഃ കൃശോ ഹ്രസ്വോऽന്യരൂപതാമ്| നിരസ്താശേഷദോഷോത്ഥനഖഭേദാദ്യുപദ്രവഃ| അപസ്മാരഗ്രഹോന്മാദപാപ്മാലക്ഷ്മീവിവര്ജിതഃ| ദീപ്താഗ്നിര്ബലവാന് വാഗ്മീ ജീവേദ്വര്ഷശതാനി ഷട്||൧൮൧||
वसन्ते संगृहीतानां शोषितानामनातपे| वृद्धादारकमूलानां तुलां सञ्चूर्ण्य सर्पिषा| आप्लाव्य घृतपात्रस्थां धान्ये पक्षमुपेक्षिताम्| लिह्यादनुपिबेत्क्षीरं जीर्णे क्षीरघृताशनः| तत्प्रयोगाज्जराजीर्णे वृद्धो दारकतामियात्| भग्नास्थिर्गद्गदः पङ्गुः कृशो ह्रस्वोऽन्यरूपताम्| निरस्ताशेषदोषोत्थनखभेदाद्युपद्रवः| अपस्मारग्रहोन्मादपाप्मालक्ष्मीविवर्जितः| दीप्ताग्निर्बलवान् वाग्मी जीवेद्वर्षशतानि षट्||१८१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വസന്തേ സംഗൃഹീതാദിഗുണാനാം വൃദ്ധദാരകമൂലാനാം തുലാം പലശതം സഞ്ചൂര്ണ്യ പശ്ചാത് ഘൃതേനാപ്ലാവ്യ ഘൃതപാത്രേ സ്ഥിതാം ധാന്യരാശൌ പക്ഷമുപേക്ഷിതാം പക്ഷാദൂര്ധ്വം ലിഹ്യാത്| അനന്തരഞ്ച ക്ഷീരം പിബേത്| ജീര്ണേ ച ക്ഷീരഘൃതാശനഃ സ്യാത്| തത്പ്രയോഗാദ്ദൃദ്ധദാരകപ്രയോഗാദ്ദൃദ്ധഃ പുരുഷോ വര്ണാദീനാമഭിനവാനാം സമ്ഭവാദ്ദാരകതാമതിതരുണത്വമിയാത്| ഭഗ്നാസ്ഥ്യാദിശ്ചാന്യരൂപതാം യഥാസ്ഥിതാദ്വൈപരീത്യം യാതി| തേന ഭഗ്നാസ്ഥിഃ ശ്ലിഷ്ടസ്ഥിര്ഭവതി| ഗദ്ഗദോ മധുരവാക്| പങ്ഗുഃ സുഗതിഃ| കൃശഃ സ്ഥൂലഃ| ഹ്രസ്വോ ദീര്ഘ ഇതി| നിരസ്താ അപാസ്താ അശേഷാ വാതാദിദോഷോത്ഥാ നഖഭേദാദയഃ സൂത്രസ്ഥാനേ പഠിതാ ഉപദ്രവവ്യാധയോ യേന| അപസ്മാരാദിവര്ജിതോ ദീപ്താഗ്നിത്വാദിയുക്തശ്ച ഷഡ്വര്ഷശതാനി ജീവേത്||൧൮൧||
Adhikarana അശ്വഗന്ധായാ പ്രയോഗഃ (൧൮൨) · Śloka ൧൮൨
ചൂര്ണിതൈരശ്വഗന്ധായാഃ സംയുതം ത്രിംശതാ പലൈഃ| തത്തുല്യം ദാരകം പ്രാശ്യ പയസാ സര്പിഷാऽഥവാ| ജീര്ണേ പൂര്വവദശ്നീയാദ്യോ ജീവേത്സ സമാഃ ശതമ്| വാജിവേഗോ ഗജപ്രാണഃ സുരൂപോ ഭാസ്കരദ്യുതിഃ||൧൮൨||
चूर्णितैरश्वगन्धायाः संयुतं त्रिंशता पलैः| तत्तुल्यं दारकं प्राश्य पयसा सर्पिषाऽथवा| जीर्णे पूर्ववदश्नीयाद्यो जीवेत्स समाः शतम्| वाजिवेगो गजप्राणः सुरूपो भास्करद्युतिः||१८२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അശ്വഗന്ധായാസ്ത്രിംശത്പലസ്യ ചൂര്ണേന തത്തുല്യമേവ ത്രിംശത്പലം വൃദ്ധദാരകസംയുതം പയസാ സര്പിഷാ വാ പ്രാശ്യ തസ്മിന് ജീര്ണേ പൂര്വവദിതി ക്ഷീരഘൃതാഭ്യാം യഃ പുരുഷോऽശ്നീയാത്സ സമാശതം വര്ഷശതം ജീവേത് വാജിവേഗാദിയുതശ്ച ഭവേത്| ഭാസ്കരദ്യുതിഃ സൂര്യതേജഃ|| ൧൮൨||
Adhikarana വരീഗോക്ഷുരകാഭ്യാം പ്രയോഗൌ (൧൮൩) · Śloka ൧൮൩
അശ്വഗന്ധേന സംയോജ്യൌ വരീഗോക്ഷുരകൌ പൃഥക്||൧൮൩||
अश्वगन्धेन संयोज्यौ वरीगोक्षुरकौ पृथक्||१८३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അശ്വഗന്ധാപ്രകാരേണ വൃദ്ധദാരകപ്രയോഗേ ശതാവരീ യോജ്യാ| തദ്വദേവ ഗോക്ഷുരകോऽപി|| ൧൮൩||
Adhikarana സ്വര്യഃ പ്രയോഗഃ (൧൮൪) · Śloka ൧൮൪
യോ ലിഹ്യാത് സര്പിഷാ ചൂര്ണം വൃദ്ധദാരകമൂലജമ്| സപ്താഹം യൂഷഭക്താശീ സ്യാത്സ കിന്നരതുല്യവാക്||൧൮൪||
यो लिह्यात् सर्पिषा चूर्णं वृद्धदारकमूलजम्| सप्ताहं यूषभक्ताशी स्यात्स किन्नरतुल्यवाक्||१८४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യോ ലിഹ്യാദിത്യാദി| യഃ പുരുഷോ വൃദ്ധദാരകമൂലജം ചൂര്ണം സര്പിഷാ സഹ സപ്താഹം ലിഹ്യാജ്ജീര്ണേ യൂഷഭക്താശീ ച സ്യാത് സ കിന്നരസമാനവാക് സ്യാത്|| ൧൮൪||
Adhikarana ശതായുഃകരാഃ പ്രയോഗാഃ (൧൮൫) · Śloka ൧൮൫
സ്വരസേന ശതാവര്യാഃ സപ്താഹം ഭവിതഞ്ച തത്| ലിഹാനഃ പൂര്വവന്മാസം ശതം ജീവേന്മഹാമതിഃ| ലിഹ്യാദ്വാ മധുസര്പിര്ഭ്യാം ധാത്രീസ്വരസഭാവിതമ്| ക്ഷീരേണ വാ പിവന്മാസം ശതം ജീവേദരുക്സുധീഃ| വൃദ്ധദാരകമൂലാനാം രസം ക്ഷീരേണ യഃ പിബേത്| തത്കല്കസിദ്ധം സര്പിര്വാ സ ജീവേന്നീരുജഃ ശതമ്||൧൮൫||
स्वरसेन शतावर्याः सप्ताहं भवितञ्च तत्| लिहानः पूर्ववन्मासं शतं जीवेन्महामतिः| लिह्याद्वा मधुसर्पिर्भ्यां धात्रीस्वरसभावितम्| क्षीरेण वा पिवन्मासं शतं जीवेदरुक्सुधीः| वृद्धदारकमूलानां रसं क्षीरेण यः पिबेत्| तत्कल्कसिद्धं सर्पिर्वा स जीवेन्नीरुजः शतम्||१८५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തച്ച വൃദ്ധദാരകമൂലചൂര്ണം ശതാവരീസ്വരസേന സപ്താഹം ഭാവിതം പൂര്വവദിതി സര്പിഷാ മാസം ലിഹാനോ മഹാമതിഃ സന് വര്ഷശതം ജീവേത്| ധാത്രീസ്വരസഭാവിതസ്യ വൃദ്ധദാരകമൂലചൂര്ണസ്യ മാസം മധുസര്പിര്ഭ്യാം ലേഹനം ക്ഷീരേണ പാനം വാ| വ്യാഖ്യാസമമ്| തത്കല്കസിദ്ധമിതി വൃദ്ധദാരകമൂലകല്കസിദ്ധമ്|| ൧൮൫||
Adhikarana കുഷ്ഠാദിഘ്നഃ പ്രയോഗഃ (൧൮൬) · Śloka ൧൮൬
പീതം വേല്ലരികാമൂലം ഗോമൂത്രേണ സഹോഷിതമ്| കുഷ്ഠഗുല്മോദരഗരശ്ലീപദാര്ശോऽപചീര്ജയേത്||൧൮൬||
पीतं वेल्लरिकामूलं गोमूत्रेण सहोषितम्| कुष्ठगुल्मोदरगरश्लीपदार्शोऽपचीर्जयेत्||१८६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സഹോഷിതം ഭാവിതമ്|| ൧൮൬||
Adhikarana ശ്ലീപദാദിഘ്നോ യോഗഃ (൧൮൭) · Śloka ൧൮൭
പിപ്പലീ ത്രിഫലാ ദാര്വീ മഹൌഷധപുനര്നവാഃ| പൃഥഗ്ദശപലാഃ സര്വൈസ്തുല്യാംശോ വൃദ്ധദാരകഃ| ധാന്യാമ്ലപീതസ്തച്ചുര്ണോ ജീര്ണേ സ്വച്ഛന്ദഭോജനഃ| ശ്ലീപദാമമരുദ്വര്ധ്മഗുല്മോദരഗരാന് ഹരേത്||൧൮൭||
पिप्पली त्रिफला दार्वी महौषधपुनर्नवाः| पृथग्दशपलाः सर्वैस्तुल्यांशो वृद्धदारकः| धान्याम्लपीतस्तच्चुर्णो जीर्णे स्वच्छन्दभोजनः| श्लीपदाममरुद्वर्ध्मगुल्मोदरगरान् हरेत्||१८७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിപ്പല്യാദീനി സപ്ത പൃഥഗ്ദശപലാനി സര്വൈഃ സമോ വൃദ്ധദാരകഃ| സുബോധമ്| ആമമരുദാമവാതഃ|| ൧൮൭||
Adhikarana പ്രയോഗാന്തരമ് (൧൮൮) · Śloka ൧൮൮
ശൌണ്ഡീ വിശ്വവരാദ്വീപിവേല്ലമുസ്താഃ സമാംശകാഃ| തുല്യവേല്ലരികാമൂലാഃ സാജ്യക്ഷൌദ്രാസ്തഥാ ഗുണാഃ||൧൮൮||
शौण्डी विश्ववराद्वीपिवेल्लमुस्ताः समांशकाः| तुल्यवेल्लरिकामूलाः साज्यक्षौद्रास्तथा गुणाः||१८८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശൌണ്ഡ്യാദീന്യഷ്ടൌ സമഭാഗാനി സര്വൈഃ സമം വേല്ലരികാമൂലമ്| അസ്യാജ്യക്ഷൌദ്രഭ്യാം പ്രയോഗഃ| തഥാ ഗുണാഃ ഇതി ശ്ലീപദാദീന് ജയേയുഃ| ശൌണ്ഡീ പിപ്പലീ| വരാ ഫലത്രയമ്|| ൧൮൮||
Adhikarana പഞ്ചശതവര്ഷായുഃകരോ യോഗഃ (൧൮൯) · Śloka ൧൮൯
തത്ഫലാത് സ്വരസം കര്ഷം ലിഹംസ്തുല്യാജ്യമാക്ഷികമ്| ഗവ്യം പിബേദനു പയോ മാഹിഷം വാ യഥേഷ്ടഭുക്| പഞ്ചാഹേന ജയേത്കാസാന് സപ്താഹേന ത്വഗാമയാന്| മഹാകുഷ്ഠാനി മാസേന ഭവേന്മാസദ്വയേന തു| പഞ്ചവര്ഷശതായുഷ്കോ ധീമേധാബലരൂപവാന്||൧൮൯||
तत्फलात् स्वरसं कर्षं लिहंस्तुल्याज्यमाक्षिकम्| गव्यं पिबेदनु पयो माहिषं वा यथेष्टभुक्| पञ्चाहेन जयेत्कासान् सप्ताहेन त्वगामयान्| महाकुष्ठानि मासेन भवेन्मासद्वयेन तु| पञ्चवर्षशतायुष्को धीमेधाबलरूपवान्||१८९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വൃദ്ധദാരകഫലസ്വരസസ്യ കര്ഷസ്താവദേവാജ്യം താവദേവ ക്ഷൌദ്രമിതി ലിഹന് ഗവ്യം പയോऽനു പിബേന്മാഹിഷം വാ പയഃ| വ്യാഖ്യാസമമ്||൧൮൯||
Adhikarana സഹസ്രായുഃകരോ യോഗഃ (൧൯൦) · Śloka ൧൯൦
വേല്ലരീഫലമൂലാനാം പിപ്പല്യാശ്ച സമം രജഃ| വേല്ലരീഫലമൂലോത്ഥസ്വരസേനൈവ ഭാവയേത്| അമൃതായാ രസേനാऽനു തതഃ ശുഷ്കം ഘൃതാപ്ലുതമ്| നിഖനേദ് ഘൃതകുമ്ഭസ്ഥം കരീഷേ ബഹുസഞ്ചയേ| മാസാദുദ്ധൃത്യ തം ലേഹം യോ വര്ഷമുപയോജയേത്| സഹസ്രായുഃ സ ജരസാ സഹസാ നാഭിഭൂയതേ||൧൯൦||
वेल्लरीफलमूलानां पिप्पल्याश्च समं रजः| वेल्लरीफलमूलोत्थस्वरसेनैव भावयेत्| अमृताया रसेनाऽनु ततः शुष्कं घृताप्लुतम्| निखनेद् घृतकुम्भस्थं करीषे बहुसञ्चये| मासादुद्धृत्य तं लेहं यो वर्षमुपयोजयेत्| सहस्रायुः स जरसा सहसा नाभिभूयते||१९०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏകോ ഭാഗോ വേല്ലര്യാഃ ഫലമൂലാനാം ചൂര്ണസ്യ| ദ്വിതീയഃ പിപ്പലീരജസഃ| ഏതദ്വേല്ലരീഫലമൂലസ്വരസേനൈവ ഭാവയേത്| അനന്തരം ഗുഡൂചീരസേന ഭാവയേത്| തതഃ ശോഷയിത്വാ ഘൃതേനാऽऽപ്ലാവ്യ ഘൃതകുമ്ഭസ്ഥം ബഹുസഞ്ചയേ കരീഷേ ഗോമയേ നിഖനേത്| തതോ വ്യാഖ്യാസമമ്| ഇതി വൃദ്ധദാരകകല്പഃ|| ൧൯൦||
Adhikarana കുഷ്ഠസ്യ രസായനപ്രയോഗഃ (൧൯൧) · Śloka ൧൯൧
കുഷ്ഠചൂര്ണതുലാം ക്ഷൌദ്രഘൃതസ്യ ദ്വിതുലാന്വിതാമ്| ധാന്യരാശൌ ദിനശതം നിഹിതാമുപയോജയേത്| സുഗന്ധികായോ ദൃക്ശ്രോത്രസ്വരവര്ണേഷ്വതീന്ദ്രിയഃ| ഗതവ്യാധിജരോ ജീവേത് സപ്തവര്ഷശതാനി നാ||൧൯൧||
कुष्ठचूर्णतुलां क्षौद्रघृतस्य द्वितुलान्विताम्| धान्यराशौ दिनशतं निहितामुपयोजयेत्| सुगन्धिकायो दृक्श्रोत्रस्वरवर्णेष्वतीन्द्रियः| गतव्याधिजरो जीवेत् सप्तवर्षशतानि ना||१९१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കുഷ്ഠസ്യ പ്രയോഗ ഉച്യതേ| കുഷ്ഠചൂര്ണപലശതം ഘൃതപലശതം ചൈകീകൃത്യ ധാന്യരാശൌ ദിനശതസ്ഥിതം തതഃ പുരുഷ ഉപയോജയന് സുഗന്ധികായോ ഭവതി| ദൃഗാദിഷു ചാതീന്ദ്രിയോऽതിശയേനാശ്ചര്യഭൂതത്വാത്| ഗതവ്യാധിജരശ്ച സപ്തവര്ഷശതാനി ജീവേത്| ഇതി കുഷ്ഠസ്യ പ്രയോഗഃ||൧൯൧||
Adhikarana കുടീപ്രാവേശികസ്യോപസംഹാരഃ (൧൯൨) · Śloka ൧൯൨
കുടീപ്രവേശഃ ക്ഷണിനാം പരിച്ഛദവതാം ഹിതഃ| അതോऽന്യഥാ തു യേ തേഷാം സൌര്യമാരുതികോ വിധിഃ||൧൯൨||
कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः| अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः||१९२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതേ ച സര്വേ പ്രയോഗാഃ കുടീപ്രവേശമധികൃത്യോക്താഃ അതഃ സ ഏവോ പസംഹ്നിയതേ-ക്ഷണിനാമന്യപ്രയോജനരഹിതാനാം പരിച്ഛദവതാഞ്ച കുടീപ്രവേശോ ഹിതഃ| പരിച്ഛദോऽനേകവിധമുപകരണമ്| അതോ യഥോക്താദന്യഥാ വൈപരീത്യേന യേ ക്ഷണിനഃ പരിച്ഛദവന്തശ്ച ന ഭവന്തി തേഷാം സൌര്യമാരുതികോ വിധിര്ഹിതഃ| (കുടീപ്രവേശഃ ക്ഷമിണാം പരിച്ഛദവതാം ഹിതഃ ഇതി ചരകപാഠഃ| കുടീപ്രാവേശികവാതാതപികയോര്വിഷയപ്രര്ദനായാഹ-കുടീപ്രവേശ ഇത്യാദി| ക്ഷമിണാം കൃതക്ഷമാണാം ന പുത്രദാരകുടുമ്ബധനപര്യേഷണാപര്യാകുലാനാമിത്യര്ഥഃ| പരിച്ഛദവതാം സര്വോപകരണവതാമിതി യാവത്| ഇതി ജേജ്ജടഃ)|| ൧൯൨||
Adhikarana വാതാതപികാഃ യോഗാഃ (൧൯൩) · Śloka ൧൯൩
വാതതപസഹാ യോഗാ വക്ഷ്യന്തേऽതോ വിശേഷതഃ| സുഖോപചാരാ ഭ്രംശേऽപി യേ ന ദേഹസ്യ ബാധകാഃ||൧൯൩||
वाततपसहा योगा वक्ष्यन्तेऽतो विशेषतः| सुखोपचारा भ्रंशेऽपि ये न देहस्य बाधकाः||१९३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വാതാതപസഹാ ഇത്യാദി സുബോധമ്|| ൧൯൩||
Adhikarana വിവിധാഃ യോഗാഃ (൧൯൪) · Śloka ൧൯൪
ശീതോദകം പയഃ ക്ഷൌദ്രം ഘൃതമേകൈകശോ ദ്വിശഃ| ത്രിശഃ സമസ്തമഥവാ പ്രാക്പീതം സ്ഥാപേദ്വയഃ||൧൯൪||
शीतोदकं पयः क्षौद्रं घृतमेकैकशो द्विशः| त्रिशः समस्तमथवा प्राक्पीतं स्थापेद्वयः||१९४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശീതോദകാദികമേകൈകം വാ ദ്വേ ദ്വേ വാ ത്രീണി ത്രീണി വാ സമസ്തമേവ വാ പ്രാക്പീതം വയഃ സ്ഥാപയേത് ജീര്ണത്വാദ്രക്ഷേത്|| ൧൯൪||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൧൯൫) · Śloka ൧൯൫
ഹരീതകീമാഗധികാക്ഷധാത്രീ ശ്ചൂര്ണീകൃതാ ലോഹരജോവിമിശ്രാഃ| സര്പിര്മധുഭ്യാമദതഃ ശരീരം കാലാഗ്രദൂതീ ന ജരാ ദുനോതി||൧൯൫||
हरीतकीमागधिकाक्षधात्री श्चूर्णीकृता लोहरजोविमिश्राः| सर्पिर्मधुभ्यामदतः शरीरं कालाग्रदूती न जरा दुनोति||१९५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹരീതക്യാദികം മധുസര്പിര്ഭ്യാം സഹാദതോ ഭക്ഷയതഃ പുംസഃ ശരീരം കാലസ്യാഗ്രദൂതീ ജരാ ന ദുനോതി നോപതാപയതി|| ൧൯൫||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൧൯൬) · Śloka ൧൯൬
ഹരീതകീമാഗധികാവിഡങ്ഗ ശശാങ്കലേഖാമലകച്ഛാവീനാമ്| സിതോപലാതൈലഘൃതാന്വിതാനാം രോഗാ ന ലേഢാരമഭിദ്രവന്തി||൧൯൬||
हरीतकीमागधिकाविडङ्ग शशाङ्कलेखामलकच्छावीनाम्| सितोपलातैलघृतान्वितानां रोगा न लेढारमभिद्रवन्ति||१९६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഹരീതക്യാദീനാം സിതോപലാദ്യന്വിതാനാം ലേഢാരം ലിഹാനം പുരുഷം രോഗാ നാഭിദ്രവന്തി നാഭിധാവന്തി| ആമലകച്ഛവിരാമലകഫലം ത്യാജിതാസ്ഥി|| ൧൯൬||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൧൯൭) · Śloka ൧൯൭
ത്രിഫലാമസനോദകേന പിഷ്ടാം രജനീം പര്യുഷിതാമയഃ കപാലേ| മധുനാ മധുരാം ലിഹന് ഹിനസ്തി സ്ഥവിമാനം ജരസം ഗദാംശ്ച സര്വാന്||൧൯൭||
त्रिफलामसनोदकेन पिष्टां रजनीं पर्युषितामयः कपाले| मधुना मधुरां लिहन् हिनस्ति स्थविमानं जरसं गदांश्च सर्वान्||१९७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസനോദകേന ബീജകജലേന പിഷ്ടാം ത്രിഫലാം രജനീം രാത്രിമയഃകപാലേ ശസ്ത്രപാത്രേ മധുനാ മാക്ഷികേണ മധുരാമാപാദിതമാധുര്യാം ലിഹന് പുരുഷഃ സ്ഥവിമാദികം ഹിനസ്തി നാശയതി|| ൧൯൭||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൧൯൮) · Śloka ൧൯൮
ഖദിരാസനയൂഷഭാവിതായാ- സ്ത്രിഫലായാ ഘൃതമാക്ഷികപ്ലുതായാഃ| നിയമേന നരാ നിഷേവിതാരോ യദി ജീവന്ത്യജരാഃ കിമത്ര ചിത്രമ്||൧൯൮||
खदिरासनयूषभाविताया- स्त्रिफलाया घृतमाक्षिकप्लुतायाः| नियमेन नरा निषेवितारो यदि जीवन्त्यजराः किमत्र चित्रम्||१९८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഖദിരാദിക്വാഥഭാവിതായാസ്ത്രിഫലായാഃ പ്രയോഗഃ സുബോധഃ||൧൯൮||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൧൯൯) · Śloka ൧൯൯
അസനസ്വരസേന ഭാവിതാനാ മഭയാനാം സവിഡങ്ഗതണ്ഡുലാനാമ്| മധുലോഹരജോഘൃതാപ്ലുതാനാം ന ഹി ലേഢാരമഭിദ്രവന്തി രോഗാഃ||൧൯൯||
असनस्वरसेन भाविताना मभयानां सविडङ्गतण्डुलानाम्| मधुलोहरजोघृताप्लुतानां न हि लेढारमभिद्रवन्ति रोगाः||१९९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഭയാനാമാദൌ വിഡങ്ഗതണ്ഡുലൈര്യോജനമനന്തരമസനോദകേന ഭാവനം തതോ മധ്വാദിഭിര്യോജനമ്| സുബോധമ്|| ൧൯൯||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൦) · Śloka ൨൦൦
ബീജകസ്യ രസമങ്ഗുലിഹാര്യം ശര്കരാമധുഘൃതം ത്രിഫലാം ച| ശീലയത്സു പുരുഷേഷു ജരത്താ സ്വാഗതാപി വിനിവര്ത്തത ഏവ||൨൦൦||
बीजकस्य रसमङ्गुलिहार्यं शर्करामधुघृतं त्रिफलां च| शीलयत्सु पुरुषेषु जरत्ता स्वागतापि विनिवर्त्तत एव||२००||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അങ്ഗുലിഹാര്യോ യോऽങ്ഗുല്യാ ആഹര്തും ശക്യതേ തമ്| ഏവംവിധം പ്രയോഗം ശീലയത്സ്വതിശയേനാഗതാപി ജരത്താ വിനിവര്ത്തതേ| വൃത്തസ്യ നാമ മനസി സ്ഫുരത്യേവ|| ൨൦൦||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൧) · Śloka ൨൦൧
ദര്വീപ്രലേപസ്ത്രിഫലാകഷായഃ സിതോപലാതൈലമധുപ്രഗാഢഃ| സപ്പിലീനാഗരലോഹരേണു സ്തനോഃ സപത്നിം ജരസം നിഹന്തി||൨൦൧||
दर्वीप्रलेपस्त्रिफलाकषायः सितोपलातैलमधुप्रगाढः| सप्पिलीनागरलोहरेणु स्तनोः सपत्निं जरसं निहन्ति||२०१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ത്രിഫലായാഃ കഷായോ ഘനത്വേന ദര്വീപ്രലേപഃ സിതോപലാദിഭിഃ പ്രഗാഢഃ പിപ്പല്യാദിഭിര്യുക്തസ്തനോഃ ശരീരസ്യ സപത്നീം ജരസം നിഹന്തി|
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൨) · Śloka ൨൦൨
ഫലത്രയത്ര്യൂഷണചൂര്ണയുക്താം ദ്രാക്ഷാം സസര്പിര്മധുശര്കരാം ച| ക്ഷീരാനുപാനം പുരുഷാ ലിഹന്തോ ജീവന്തി നിര്ദ്ധൂതജരാവികാരാഃ||൨൦൨||
फलत्रयत्र्यूषणचूर्णयुक्तां द्राक्षां ससर्पिर्मधुशर्करां च| क्षीरानुपानं पुरुषा लिहन्तो जीवन्ति निर्द्धूतजराविकाराः||२०२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഫലത്രയാദിചൂര്ണയുക്താം സര്പിരാദിയുതാഞ്ച ദ്രാക്ഷാം ക്ഷീരാനുപാനം ലിഹന്തഃ പുരുഷാ നിര്ദ്ധൂതജരാവികാരാ ജീവന്തി|| ൨൦൨||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൩) · Śloka ൨൦൩
ഹരീതകീം സര്പിഷി സമ്പ്രപ്തായ സമശ്നതസ്തത് പിബതോ ഘൃതം ച| ഭവേച്ചിരസ്ഥായി ബലം ശരീരേ സകൃത്കൃതം സാധു യഥാ കൃതജ്ഞേ||൨൦൩||
हरीतकीं सर्पिषि सम्प्रप्ताय समश्नतस्तत् पिबतो घृतं च| भवेच्चिरस्थायि बलं शरीरे सकृत्कृतं साधु यथा कृतज्ञे||२०३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്പിഷി ഘൃതേ ഹരീതകീം സമ്പ്രതാപ്യ താമേവ സമശ്നതസ്തദേവ ച ഘൃതമനുപിബതഃ ശരീരേ ബലം ചിരസ്ഥായി ഭവതി തഥാ യഥാ കൃതജ്ഞേ പുരുഷേ സകൃദേകവാരമേവ കൃതം യത്കിഞ്ചിത് സാധു ചിരസ്ഥായി ഭവതി|| ൨൦൩||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൪) · Śloka ൨൦൪
ആരാച്ചിതാനാം കലശം പുരാണം ധത്രീഫലാനാം മധുനശ്ച പൂര്ണമ്| സംവത്സരാര്ദ്ധം നിഹിതം യവേഷു നിഷേവമാണോ ജരസം നിഹന്തി||൨൦൪||
आराच्चितानां कलशं पुराणं धत्रीफलानां मधुनश्च पूर्णम्| संवत्सरार्द्धं निहितं यवेषु निषेवमाणो जरसं निहन्ति||२०४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൃണ്മയം പുരാണം കലാശമാരാച്ചിതാനാം ബഹുകാലസഞ്ചിതാനാം ധാത്രീഫലാനാം മാക്ഷികസ്യ ച പൂര്ണം യവരാശൌ സംവത്സരാര്ദ്ധം ഷണ്മാസം നിഹിതം നിഷേവമാണഃ പുരുഷോ ജരസം നിഹന്തി| പൂരണയോഗേന ഷാഷ്ഠീ| അത്ര ച യഥാപ്രയോഗം ഗുണാതിശയഃ|| ൨൦൪||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൫) · Śloka ൨൦൫
ധാത്രീകൃമിഘ്നാസനസാരചൂര്ണ സതൈലസര്പിര്മധുലോഹരേണു| നിഷേവമാണസ്യ ഭവേന്നരസ്യ താരുണ്യലാവണ്യമപി പ്രണഷ്ടമ്||൨൦൫||
धात्रीकृमिघ्नासनसारचूर्ण सतैलसर्पिर्मधुलोहरेणु| निषेवमाणस्य भवेन्नरस्य तारुण्यलावण्यमपि प्रणष्टम्||२०५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ധാത്ര്യാദികം നിഷേവമാണസ്യ താരുണ്യം ലാവണ്യഞ്ച പ്രണഷ്ടമപി ഭവതി|| ൨൦൫||
Adhikarana വിവിധാ യോഗാഃ (൨൦൬) · Śloka ൨൦൬
നവാമലകശുക്തയോ മധു ഘൃതം രജശ്ചായസം ചതുഷ്ടയമയോഘടസ്ഥമിതി ചൂര്ണിതം വത്സരമ്| ക്രമേണ ലിഹതഃ പയോऽനുപിബതശ്ച പഥ്യാശിന ശ്ചിരം ഭവതി ജീവിതം ക്ഷയമുപൈതി പൃഥ്വീ ജരാ||൨൦൬||
नवामलकशुक्तयो मधु घृतं रजश्चायसं चतुष्टयमयोघटस्थमिति चूर्णितं वत्सरम्| क्रमेण लिहतः पयोऽनुपिबतश्च पथ्याशिन श्चिरं भवति जीवितं क्षयमुपैति पृथ्वी जरा||२०६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നവാനാമാമലകാനാം ശുക്തയോ ദലാനി മധുഘൃതമയോരജശ്ചേത്യേതച്ചതുഷ്ടയ്മര്ഥാത് സമം ചൂര്ണകരണയോഗ്യം കാലമയോഘടേ സ്ഥിതം തതസ്തച്ചൂര്ണിതം ക്രമേണ സ്തോകാഭിവൃദ്ധ്യാ വത്സരം ലിഹതോऽനു പയഃ പിബതഃ പുംസഃ പഥ്യാശിനഃ സതോ ജീവിതം ചിരം ഭവതി ജരാ ച പൃഥ്വീ വിസ്തീര്ണാപി ക്ഷയമേതി|| ൨൦൬||
Adhikarana ശ്വദംഷ്ട്രാദിചൂര്ണമ് (൨൦൭) · Śloka ൨൦൭
ചൂര്ണ ശ്വദംഷ്ട്രാമലകാമൃതാനാം ലിഹന് സസര്പിര്മധുഭാഗയുക്തമ്| വൃഷസ്ഥിരഃശാന്തവികാരദുഃഖഃ സമാഃ ശതം ജീവതി കൃഷണകേശഃ||൨൦൭||
चूर्ण श्वदंष्ट्रामलकामृतानां लिहन् ससर्पिर्मधुभागयुक्तम्| वृषस्थिरःशान्तविकारदुःखः समाः शतं जीवति कृषणकेशः||२०७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്വദംഷ്ട്രാദിചൂര്ണം വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൨൦൭||
Adhikarana വിഡങ്ഗപ്രയോഗാഃ (൨൦൮) · Śloka ൨൦൮
വിഡങ്ഗസാരം മധുകം ച പിഷ്ടം ഭലാതകക്വാഥമധുപ്രഗാഢമ്| അര്ശാസി ജന്തൂംശ്ച ജയത്യുദീര്ണാന് വഹ്നിം ച സന്ധുക്ഷയതി ക്ഷണേന| വിഡങ്ഗഭല്ലാതകചിത്രകാണാം ഗുഡോത്തരാണാമഭയാന്വിതാനാമ്| തൈലേന ചൂര്ണാനി നിഷേവമാണാന് ശരീരിണോ നോപതപന്തി രോഗാഃ| വിഡങ്ഗഭല്ലാതകനാഗരാണി യേऽശ്നന്തി സര്പിര്മധുസംയുതാനി| ജരാനദീം രോഗതരങ്ഗിണീം തേ ലാവണ്യയുക്താഃ പുരുഷാസ്തരന്തി| വിഡങ്ഗകല്കം സ്വരസേന ധാത്ര്യാഃ ക്ഷൌദ്രേണ യുക്തം ച പിബേന്നരോ യഃ| ദ്രാക്ഷാരസക്ഷൌദ്രപരിപ്ലുതം വാ വിജിത്യ രോഗാന് സ ഭവേച്ഛതായുഃ||൨൦൮||
विडङ्गसारं मधुकं च पिष्टं भलातकक्वाथमधुप्रगाढम्| अर्शासि जन्तूंश्च जयत्युदीर्णान् वह्निं च सन्धुक्षयति क्षणेन| विडङ्गभल्लातकचित्रकाणां गुडोत्तराणामभयान्वितानाम्| तैलेन चूर्णानि निषेवमाणान् शरीरिणो नोपतपन्ति रोगाः| विडङ्गभल्लातकनागराणि येऽश्नन्ति सर्पिर्मधुसंयुतानि| जरानदीं रोगतरङ्गिणीं ते लावण्ययुक्ताः पुरुषास्तरन्ति| विडङ्गकल्कं स्वरसेन धात्र्याः क्षौद्रेण युक्तं च पिबेन्नरो यः| द्राक्षारसक्षौद्रपरिप्लुतं वा विजित्य रोगान् स भवेच्छतायुः||२०८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിഡങ്ഗസാരാദികം വിഡങ്ഗഭല്ലാതകാദികം ച| ഗുഡോത്തരം ഗുഡാധികമ്| തൈലേനോപയുജ്യതേ| യേ പുരുഷാ വിഡങ്ഗാദികമശ്നന്തി തേ ജരാനദീം ലാവണ്യയുക്താസ്തരന്തി| കിമ്ഭൂതാമാഹ-രോഗതരങ്ഗിണീം രോഗാ ഏവ ഹ്യവഗാഢത്വാത്തരങ്ഗാഃ| ജരോപശമേ പുരുഷസ്യ യതോ ലാവണ്യാദികം സ്യാത്| വിഡങ്ഗകല്കസ്യ ധാത്രീരസക്ഷൌദ്രാഭ്യാം വാ ദ്രാക്ഷാരസക്ഷൌദ്രാഭ്യാം വാ പ്രയോഗഃ|| ൨൦൮||
Adhikarana പിപ്പലീതണ്ഡുലപ്രയോഗഃ (൨൦൯) · Śloka ൨൦൯
ചൂര്ണം സമം മാഗധികാകണാനാം വിഡങ്ഗചുര്ണേന സചിത്രകേണ| നിഷേവമാണോ മധുരൈലമിശ്രം വയഃപരീണാമജലേ ന മജ്ജേത്||൨൦൯||
चूर्णं समं मागधिकाकणानां विडङ्गचुर्णेन सचित्रकेण| निषेवमाणो मधुरैलमिश्रं वयःपरीणामजले न मज्जेत्||२०९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മാഗധികാകണാനാം പിപ്പലീതണ്ഡുലാനാം ചൂര്ണം സചിത്രകേണ വിഡാങ്ഗചൂര്ണേന സമം ചിത്രകവിഡങ്ഗചൂര്ണസമം പിപ്പലീചൂര്ണമിത്യര്ഥഃ| വയഃപരിണാമ ഏവ വിനാശഹേതുത്വാജ്ജലമ്|| ൨൦൯||
Adhikarana പൌനര്നവകല്പഃ മൂര്വാദയശ്ച (൨൧൦) · Śloka ൨൧൦
പുനര്നവസ്യാര്ദ്ധപലം പലം വാ പിഷ്ടം പിബേദ്യഃ പയസാര്ദ്ധമാസമ്| മാസദ്വയം തത്ത്രിഗുണം സമാം വാ ജീര്ണോऽപി ഭൂയഃ സപുനര്നവഃ സ്യാത്| മൂര്വാബൃഹത്യംശുമതീബലാനാ മുശീരപാഠാസനശാരിവാണാമ്| കാലാനുസാര്യാഗരുചന്ദനാനാം വദന്തി പൌനര്നവമേവ കല്പമ്||൨൧൦||
पुनर्नवस्यार्द्धपलं पलं वा पिष्टं पिबेद्यः पयसार्द्धमासम्| मासद्वयं तत्त्रिगुणं समां वा जीर्णोऽपि भूयः सपुनर्नवः स्यात्| मूर्वाबृहत्यंशुमतीबलाना मुशीरपाठासनशारिवाणाम्| कालानुसार्यागरुचन्दनानां वदन्ति पौनर्नवमेव कल्पम्||२१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പുനര്നവസ്യാര്ദ്ധപലമിത്യാദി സുബോധമ്| മൂര്വാബൃഹത്യാദികഞ്ച||൨൧൦||
Adhikarana ശതാവരീഘൃതമ് (൨൧൧) · Śloka ൨൧൧
ശതാവരീകല്കകഷായസിദ്ധം യേ സര്പിരശ്നന്തി സിതാദ്വിതീയമ്| താന് ജീതിതാധ്വാനമഭിപ്രപന്നാന് ന വിപ്രലുമ്പന്തി വികാരചോരാഃ||൨൧൧||
शतावरीकल्ककषायसिद्धं ये सर्पिरश्नन्ति सिताद्वितीयम्| तान् जीतिताध्वानमभिप्रपन्नान् न विप्रलुम्पन्ति विकारचोराः||२११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യേ ശതാവരീകല്കഷായസിദ്ധം സര്പിഃ സിതയാ സഹാശ്നന്തി താന് ജീവിതാധ്വാനമായുരേവ പന്ഥാനമഭിപ്രപന്നാന് പ്രാപ്യ വികാരചോരാ ന വിപ്രലുമ്പന്തി ന ലുണ്ഠയന്തി|| ൨൧൧||
Adhikarana അശ്വഗന്ധാപ്രയോഗഃ (൨൧൨) · Śloka ൨൧൨
പീത്വാശ്വഗന്ധാ പയസാര്ദ്ധമാസം ഘൃതേന തൈലേന സുഖാമ്ബുനാ വാ| കൃശസ്യ പുഷ്ടിം വപുഷോ വിധത്തേ ബാലസ്യ സസ്യസ്യ യഥാ സുബൃഷ്ടിഃ||൨൧൨||
पीत्वाश्वगन्धा पयसार्द्धमासं घृतेन तैलेन सुखाम्बुना वा| कृशस्य पुष्टिं वपुषो विधत्ते बालस्य सस्यस्य यथा सुबृष्टिः||२१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പയ ആദീനാമന്യതമേനാര്ദ്ധമാസമശ്വഗന്ധാ പീതാ കൃശസ്യ ബാലസ്യ വപുഷസ്തഥാ പുഷ്ടിം വിധത്തേ യഥാ സസ്യസ്യ സുവൃഷ്ടിഃ|| ൨൧൨||
Adhikarana കൃഷ്ണതിലപ്രയോഗഃ (൨൧൩) · Śloka ൨൧൩
ദിനേ ദിനേ കൃഷ്ണതിലപ്രകുഞ്ചം സമശ്നതഃ ശീതജലാനുപാനമ്| പോഷഃ ശരീരസ്യ ഭവത്യനല്പോ ദൃഢീഭവന്ത്യാമരണാച്ച ദന്താഃ||൨൧൩||
दिने दिने कृष्णतिलप्रकुञ्चं समश्नतः शीतजलानुपानम्| पोषः शरीरस्य भवत्यनल्पो दृढीभवन्त्यामरणाच्च दन्ताः||२१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശിലാജതുക്ഷൌദ്രാദിപ്രയോഗഃ (൨൧൪) · Śloka ൨൧൪
ശിലാജതുക്ഷൌദ്രവിഡങ്ഗസര്പി ര്ലോഹാഭയാപാരദതാപ്യഭക്ഷഃ| ആപൂര്യതേ ദുര്ബലദേഹധാതു സ്ത്രിപഞ്ചരാത്രേണ യഥാ ശശാങ്കഃ||൨൧൪||
शिलाजतुक्षौद्रविडङ्गसर्पि र्लोहाभयापारदताप्यभक्षः| आपूर्यते दुर्बलदेहधातु स्त्रिपञ्चरात्रेण यथा शशाङ्कः||२१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദിനേ ദിനേ ഇത്യാദി പ്രയോഗദ്വയം വ്യാഖ്യാസമമ്| പ്രകുഞ്ചഃ പലമ്| പാരദം ശിലാജതുതാപ്യാഭ്യാം മര്ദിതും യോഗ്യം ഭവതി| യഥാ ശശാങ്കശ്ചന്ദ്രസ്ത്രിപഞ്ചരാത്രേണ പക്ഷേണാപൂര്യതേ തദ്വദസാവപി|| ൨൧൪||
Adhikarana ശിലാജതുനഃ പ്രയോഗാന്തരമ് (൨൧൫) · Śloka ൨൧൫
മധു മധുരസാ ലാജാ ഭാര്ങ്ഗീ മധൂകശതാവരീ| കമലകുസുമത്വക്ക്ഷീരീഭിഃ സമം ജതു പാര്വതമ്| പ്രചുരഹവിഷാ ലേഹം ലീഢ്വാ സമൃദ്ധസിതോപലമ്| ശിഥിലജരസോ മന്ദാതങ്കാ ഭവന്തി ചിരായുഷഃ||൨൧൫||
मधु मधुरसा लाजा भार्ङ्गी मधूकशतावरी| कमलकुसुमत्वक्क्षीरीभिः समं जतु पार्वतम्| प्रचुरहविषा लेहं लीढ्वा समृद्धसितोपलम्| शिथिलजरसो मन्दातङ्का भवन्ति चिरायुषः||२१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മധ്വാദീനാമേകോ ഭാഗോ ദ്വിതീയഃ ശിലാജതുന ഇത്യേതല്ലേഹം പ്രചുരഘൃതം സ്മൃദ്ധശര്കരഞ്ച ലീഢ്വാ പുരുഷാശ്ശിഥിലജരസഃ സ്വല്പജരാഃ സ്വല്പവ്യാധയശ്ചിരജീവിതാശ്ച ഭവന്തി|| ൨൧൫||
Adhikarana നാരസിംഹഘൃതമ് (൨൧൬) · Śloka ൨൧൬
ഗായത്രീശിഖിശിംശപാസനശിവാ വേല്ലാക്ഷകാരുഷ്കരാന് പിഷ്ട്വാഷ്ടൌ ദശഷഡ്ഗുണേമ്ഭസി ധൃതാന് ഖണ്ഡൈഃ സഹായോമയൈഃ| പാത്രേ ലോഹകൃതേ ത്ര്യഹം രവികരൈരാലോഡയന് പാചയേ ദഗ്നൌ ചാനുമൃദൌ സലോഹശകലം പാദസ്ഥിതം തത്പചേത്| പൂതസ്യാംശഃ ക്ഷീരതോംऽശസ്തഥാംശൌ ഭാര്ങ്ഗാന്നിര്യാസാത് പിവര്യാസ്ത്രയോംऽശാഃ| അംശാശ്ചത്വാരസ്തത്ര ഹൈയങഗവീനാ ദേകീകൃത്യൈതത്സാധയേത് കൃഷ്ണലൌഹേ| വിമലയാ സിതയാ മധുനാഥവാ യുക്തമയുക്തമിദം യദി വാ ഘൃതമ്| സ്വരുചിഭോജനപാനവിചേഷ്ടിതോ ഭവതി നാ പലശഃ പരിശീലയന്| ശ്രീമാന് നിര്ധൂതപാപ്മാ വനമഹിഷബലോ വാജിവേഗഃ സ്ഥിരാങ്ഗോ കേശൈര്ഭൃങ്ഗാങ്ഗനീലൈര്മധുസുരഭിമുഖോ നൈകയോഷിന്നിഷേവീ| വാങ്മേധാധീസമൃദ്ധഃ സുപടു ഹൃതവഹോ മാസമാത്രോപയോഗാ ദ്ധത്തേऽസൌ നാരസിംഹ വപുരനലശിഖാതപ്തചാമീകരാഭമ്||൨൧൬||
गायत्रीशिखिशिंशपासनशिवा वेल्लाक्षकारुष्करान् पिष्ट्वाष्टौ दशषड्गुणेम्भसि धृतान् खण्डैः सहायोमयैः| पात्रे लोहकृते त्र्यहं रविकरैरालोडयन् पाचये दग्नौ चानुमृदौ सलोहशकलं पादस्थितं तत्पचेत्| पूतस्यांशः क्षीरतोंऽशस्तथांशौ भार्ङ्गान्निर्यासात् पिवर्यास्त्रयोंऽशाः| अंशाश्चत्वारस्तत्र हैयङगवीना देकीकृत्यैतत्साधयेत् कृष्णलौहे| विमलया सितया मधुनाथवा युक्तमयुक्तमिदं यदि वा घृतम्| स्वरुचिभोजनपानविचेष्टितो भवति ना पलशः परिशीलयन्| श्रीमान् निर्धूतपाप्मा वनमहिषबलो वाजिवेगः स्थिराङ्गो केशैर्भृङ्गाङ्गनीलैर्मधुसुरभिमुखो नैकयोषिन्निषेवी| वाङ्मेधाधीसमृद्धः सुपटु हृतवहो मासमात्रोपयोगा द्धत्तेऽसौ नारसिंह वपुरनलशिखातप्तचामीकराभम्||२१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗായത്ര്യാദിനാ നാരസിംഹഘൃതമ്| ഗായത്രീ ഖദിരഃ, ശിഖീ ചിത്രകഃ, അസനം ബീജകം, ശിവാ ഹരീതകീ, അക്ഷകം ബിഭീതകമ്-ഏതാന്യഷ്ടാവൌഷധാനി സമാനി പിഷ്ട്വാ ഏതേഭ്യോ മാനേന ഷോഡശഗുണേऽമ്ഭസ്യൌഷധസമൈശ്ച ശസ്ത്രൈര്ദ്ധൃതാനി ത്ര്യഹമാദിത്യതാപേനാലോഡയന് ചാലയന് പാചയേത്| ചതുര്ഥേऽഹ്നി തഥാവിധമേവ ചതുര്ഭാഗശേഷം തന്മൃദുനാऽഗ്നിനാ പചേത്| തതഃ പരിപൂതം ക്വാഥം ഗൃഹീത്വാऽനേന സമോ ഭാഗോ ക്ഷീരസ്യ ദേയഃ| ക്ഷീരയുക്തേന തേനൈവ സമോ ഭൃങ്ഗസ്വരസാത് ഭാഗഃ| ക്വാഥസ്ത്രിഗുണഃ പിവര്യാഃ ശതാവര്യാഃ സ്വരസഃ ക്വാഥാച്ചതുര്ഗുണം ഹൈയങ്ഗവീനം ഹയോ ദോഹസ്യ വികാരോ നവനീതമ്| കൃഷ്ണലൌഹ ഇതി ശസ്ത്രപാത്രേ സിദ്ധമതിശുദ്ധ്യാ ശര്കരയാ വാ മാക്ഷികേണ വാ യുതം പ്രയോഗസ്യ ബലസ്യ വാര്ഥേ| അത്ര ച ഭോജനാദികം സ്വരുച്യാ| പലശ ഇതി യഥാസാമര്ഥ്യം മാത്രാ| ഭൃങ്ഗാങ്ഗം ഭ്രമരശരീരമ്| മധു മാര്ദ്വീകം തസ്യ പാനാത് സുരഭിമുഖഃ| അസൌ പ്രയോക്താ പുരുഷസ്തു നാരസിംഹം വപുര്ദ്ധത്തേ| കിമ്ഭൂതമാഹ അനലശിഖാഭിരഗ്നിജ്വാലാഭിസ്തപ്തം യച്ചാമീകരം സുവര്ണം തദാഭമ്|| ൨൧൬||
Adhikarana നാരസിംഹഘൃതപ്രശംസാ (൨൧൭) · Śloka ൨൧൭
ഹവിരിദമതിപ്രഭാവം സ്വമിവ വപുര്നിര്മിതം നൃസിംഹേന| നശ്യന്തി യതോ ഭീതാ വ്യാധ്യാധിജരാസുരാ ദൂരാത്| ഭൃങ്ഗപ്രവാലാനമുനൈവ ഭൃഷ്ടാന് ഘൃതേന യഃ ഖാദതി യന്ത്രിതാത്മാ| വിശുദ്ധകോഷ്ഠോऽസനസാരസിദ്ധദുഗ്ധാനുപസ്തത്കൃതഭോജനാര്ഥഃ| മാസോപയോഗാത് സസുഖീ ജീവത്യബ്ദശതത്രയമ്| ഗൃഹ്ണാതി സകൃദപ്യുക്തമവിലുപ്തസ്മൃതീന്ദ്രിയഃ||൨൧൭||
हविरिदमतिप्रभावं स्वमिव वपुर्निर्मितं नृसिंहेन| नश्यन्ति यतो भीता व्याध्याधिजरासुरा दूरात्| भृङ्गप्रवालानमुनैव भृष्टान् घृतेन यः खादति यन्त्रितात्मा| विशुद्धकोष्ठोऽसनसारसिद्धदुग्धानुपस्तत्कृतभोजनार्थः| मासोपयोगात् ससुखी जीवत्यब्दशतत्रयम्| गृह्णाति सकृदप्युक्तमविलुप्तस्मृतीन्द्रियः||२१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇദമതിപ്രഭാവം ഹവിര്ഘൃതം സ്വമിവ ശരീരം ഭഗവതാ നരസിംഹേന നിര്മിതമ്| യതോ ഘൃതാദ്വ്യാധ്യാദ്യസുരാ ദൂരാന്നശ്യന്തി പലായന്തേ| യഥാ ഹി നരസിംഹവപുഷോऽസുരാ ദൂരാന്നശ്യന്തി തഥൈവാസ്മാത് ഘൃതാദ്വ്യാധ്യാദയ ഇത്യര്ഥഃ| ആധയോ മനോരോഗാഃ|| ൨൧൭||
Adhikarana അതിദേശേന തൈലവിധാനമ് (൨൧൮) · Śloka ൨൧൮
അനേനൈവ ച കല്പേന യസ്തൈലമുപയോജയേത്| താനേവാऽऽപ്നോതി സ ഗുണാന് കൃഷ്ണകേശശ്ച ജായതേ||൨൧൮||
अनेनैव च कल्पेन यस्तैलमुपयोजयेत्| तानेवाऽऽप्नोति स गुणान् कृष्णकेशश्च जायते||२१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യോऽനേനൈവ കല്പേന ഹൈയങ്ഗവീനവിധാനേന സിദ്ധം തൈലമുപയോജയേത്| സ താമേവാനന്തരോക്താന് ഗുണാനാപ്നോതി കൃഷ്ണകേശശ്ച ജായതേ ഭവതി||൨൧൮||
Adhikarana കാശ്മരീഫലപ്രയോഗഃ (൨൧൯) · Śloka ൨൧൯
കാശ്മര്യാണാം തുലാം മാസം സ്ഥിതാം മധുഘൃതോക്ഷിതാമ്| ഉപയുജ്യ പയോऽന്നാശീ ചിരം ജീവതി കാന്തിമാന്||൨൧൯||
काश्मर्याणां तुलां मासं स्थितां मधुघृतोक्षिताम्| उपयुज्य पयोऽन्नाशी चिरं जीवति कान्तिमान्||२१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കാശ്മര്യാഃ ഫലാനാം തുലാപലശതം യാ മധുഘൃതാഭ്യാം സിക്ത സതീ മാസം സ്ഥിതാ താം പയോऽന്നാശീ സന്നുപയുജ്യ ചിരം ജീവതി കാന്തിമാംശ്ച ഭവതി|| ൨൧൯||
Adhikarana ഉക്തരസായനോപസംഹാരഃ (൨൨൦) · Śloka ൨൨൦
ഉക്താനി ശക്യാനി ഫലാന്വിതാനി യുഗാനുരൂപാണി രസായനാനി| മഹാനുശംസാന്യപി ചാപരാണി പ്രാപ്ത്യാദികഷ്ടാനി ന കീര്തിതാനി| അമാനുഷാണാമതിവിസ്മയാനാം സത്കര്മണാം യദ്യപി തനി ഹേതുഃ| സമൂലകാഷം തു കഷന്തി ദേഹം ഭ്രംശാദ്വിധേസ്തേന വിവര്ജിതാനി||൨൨൦||
उक्तानि शक्यानि फलान्वितानि युगानुरूपाणि रसायनानि| महानुशंसान्यपि चापराणि प्राप्त्यादिकष्टानि न कीर्तितानि| अमानुषाणामतिविस्मयानां सत्कर्मणां यद्यपि तनि हेतुः| समूलकाषं तु कषन्ति देहं भ्रंशाद्विधेस्तेन विवर्जितानि||२२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉക്താനീത്യാദിനാ രസായനാന്യുപസംഹ്രിയന്തേ-താന്യേതനി രസായനാന്യുക്താനി യാന്യസ്മിന് കലിയുഗേ കര്ത്തും ശക്യന്തേ ഫലാന്വിതനി ച ഭവന്തി| അപരാണി തു യേഷാം മഹാന്തി ഫലാനി ശംസിതാനി പ്രാപ്ത്യുപയോഗാധികാരാദിനാ യതോऽതികഷ്ടാന്യതോ ന കീര്തിതനി| യാന്യപ്യമാനുഷാണാം മനുഷ്യാസമ്ഭവിനാമത്യാശ്ചര്യാണാമുത്കൃഷ്ടാനാം യോഗാദീനാം കര്മണാം യദ്യപി ഹേതുസ്തഥാപി വിധേഃ ശാസ്ത്രോക്തസ്യ ഭ്രംശാദ്ദേഹം സമൂലകാഷം കഷന്തി ഹിംസസ്തി തേന ഹേതുനാ താന്യത്ര വിവര്ജിതാനി||൨൨൦||
Adhikarana രസായനാന്യവശ്യം നിഷേവണീയാനി (൨൨൧) · Śloka ൨൨൧
യുഗസ്വഭാവാദ്യദി ചൌഷധീനാം ക്രിയാസു ശക്തിഃ പരികല്പയതേऽല്പാ| ആയുര്ബലാദിഷവപി സാ തഥേതി യത്നാന്നിഷേവ്യാണി രസായനാനി| ന ചൌഷധീനാമപി സര്വഥൈവ പ്രഭാവഹാനിഃ പരികല്പനീയാ| ഫലം പ്രയാത്യൂര്ധ്വമധസ്ത്രിവൃത്തു പ്രത്യക്ഷതഃ കസ്യ ന സിദ്ധമേതത്||൨൨൧||
युगस्वभावाद्यदि चौषधीनां क्रियासु शक्तिः परिकल्पयतेऽल्पा| आयुर्बलादिषवपि सा तथेति यत्नान्निषेव्याणि रसायनानि| न चौषधीनामपि सर्वथैव प्रभावहानिः परिकल्पनीय़ा| फलं प्रयात्यूर्ध्वमधस्त्रिवृत्तु प्रत्यक्षतः कस्य न सिद्धमेतत्||२२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യുഗസ്വഭാവാദിത്യാദിനാ രസായനഫലാനാമലാഭാശങ്കാ നിവാര്യതേ| യദി ച ജനേന യുഗസ്വഭാവാദൌഷധീനാമല്പാ ശക്തിഃ ക്രിയാസു പരികല്പ്യതേ തര്ഹ്യായുര്ബലാദിഷവപി സാ തഥേത്യല്പൈവ| തസ്മാദ്രസായനാനി ദ്രവ്യാണി യത്നാന്നിഷേവ്യാണീ| യദി ഹി കൃതയുഗസമേവാദ്യാപി ആയുഃ സ്യാദൌഷധീനാഞ്ച യുഗസ്വഭാവാദല്പവീര്യത്വം തതോ യുജ്യേത രസായനാനാമനിഷേവണമ്| യാവതാ യഥൌഷധയോല്പവീര്യാസ്തഥാऽऽയുരാദീന്യപി സുതരമിതി| ന ച സുധിയാ ഔഷധീനാം പ്രഭാവഹാനിഃ സര്വഥേത്യവശ്യം പരികല്പനീയാ| യന്മദനഫലം വാമയതി ത്രിവൃത്തു വിരേചയതീത്യേവമാദീന്യപി കസ്യ പ്രത്യക്ഷസിദ്ധം ന ഭവതി|| ൨൨൧||
Adhikarana രസായനാനാം സമ്യഗ്വിധാനം കാര്യമ് (൨൨൨) · Śloka ൨൨൨
അദേശകാലോപഹിതാന്യസാത്മ്യാ ന്യത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണാനി യഥൌഷധാനി| നാശം നയന്തേ സഹസൈവ ദേഹം സമ്യക്പ്രയുക്താനി തഥൈവ വൃദ്ധിമ്| ജിത്വാ തസ്മാദിന്ദ്രിയാദീന് സുദുഷ്ടാന് കാലോപേതഃ ശ്രദ്ദധാനോ യഥാവത്| ആയുഃപ്രജ്ഞാതേജസാം യദ്വിവൃധ്യൈ വീര്യോപേതം ശീലയേദൌഷധം തത്||൨൨൨||
अदेशकालोपहितान्यसात्म्या न्यत्युष्णतीक्ष्णानि यथौषधानि| नाशं नयन्ते सहसैव देहं सम्यक्प्रयुक्तानि तथैव वृद्धिम्| जित्वा तस्मादिन्द्रियादीन् सुदुष्टान् कालोपेतः श्रद्दधानो यथावत्| आयुःप्रज्ञातेजसां यद्विवृध्यै वीर्योपेतं शीलयेदौषधं तत्||२२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അദേശകാലേത്യാദിനാ ശ്ലോകദ്വയേന രസായനാനാം സമ്യഗ്വിധാനേ യത്നഃ പ്രദര്ശ്യതേ| ഔഷധാന്യദേശകാലോപയുക്താദീനി പ്രയുക്താനി സഹസാ വൃദ്ധിം നയന്തി പ്രാപയന്തി| യഥൈവ സഹസാ ദേഹം നാശം നയന്തി തഥൈവ സമ്യക്പ്രയുക്താനി സഹസാ വൃദ്ധിം നയന്തി പ്രാപയന്തി| യത ഏവം തസ്മാദസമ്യഗൌഷധവിധാനേ വിശേഷഹേതൂന് സുദുഷ്ടാനിന്ദ്രിയാദീന് ശത്രൂന് ജിത്വാ വശേ കൃത്വാ കാലേ ശ്രദ്ദധാനഃ ശ്രദ്ധാവാന് യദൌശധമായുരാദീനാം വിവൃദ്ധയൈ വീര്യയുക്തം ഭവതി തദേവ യഥാവച്ചീലയേത്||൨൨൨||
Adhikarana രസായനയോഗേ നിയമപരത്വമ് (൨൨൩) · Śloka ൨൨൩
ഉത്സാഹവീരൈരപി സര്വകാലം നരൈരഗമ്യാനി തപോദരിദ്രൈഃ| മഹാര്ണവാനാമിവ ദുസ്തരാണാം പാരാണ്യപാരാണി രസായനാനാമ്| രസായനാനാമുപയോഗസമ്പദാ കൃതപ്രസാദൈര്മലദോഷധാതുഭിഃ| സ്ഥിരം ശരീരം ക്രിയതേ ശരീരിണാം കുലം യഥാ സത്പുരുഷൈരധിഷ്ഠിതമ്| ദാന്തേന്ദ്രിയേണ ശാസ്ത്രാര്ഥം യഥാവദനുതിഷ്ഠതാ| കിയദ്വാ ദീര്ഘദര്ശിത്വം നേന്ദ്രത്വമപി ദുര്ല്ലഭമ്||൨൨൩||
उत्साहवीरैरपि सर्वकालं नरैरगम्यानि तपोदरिद्रैः| महार्णवानामिव दुस्तराणां पाराण्यपाराणि रसायनानाम्| रसायनानामुपयोगसम्पदा कृतप्रसादैर्मलदोषधातुभिः| स्थिरं शरीरं क्रियते शरीरिणां कुलं यथा सत्पुरुषैरधिष्ठितम्| दान्तेन्द्रियेण शास्त्रार्थं यथावदनुतिष्ठता| कियद्वा दीर्घदर्शित्वं नेन्द्रत्वमपि दुर्ल्लभम्||२२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉത്സാഹവീരൈരിത്യാദിനാ രസായനപ്രയോഗേ നിയമപരത്വമുച്യതേ| യഥാ തപസാ ദരിദ്രൈഃ പുരുഷൈരുത്സാഹവീരൈരപി ദുസ്തരാണാം മഹാര്ണവാനാമപാരാണി പാരാണി സര്വമാലമഗമ്യാനി ഭവന്തി തഥൈവാപാരാണ്യനന്താനി രസായനാനാമ്| 'ഉത്സാഹധീരൈരി' തി ച പാഠഃ| രസായനാനാം പഥ്യാമലകാദീനാം യ ഉപയോഗസ്തസ്യ സമ്പദാ പരിപൂര്ണതയാ കൃതപ്രസാദൈര്മലദോഷധാതുഭിഃ കര്ത്തൃഭിഃ ശരീരിണാം ശരീരം സ്ഥിരം ക്രിയതേ തഥാ യഥാ സത്പുരുഷൈരധിഷ്ഠിതം കുലമ്| അഥവാ ശാസ്ത്രേക്തവിധാനേന രസായനഫലാപ്രാപ്തിഃ കിയന്മാത്രാ| ദാന്തേന്ദ്രിയത്വാദിയുക്തേന പുരുഷേണ ഇന്ദ്രത്വമപി ന ദുര്ല്ലഭമ്|| ൨൨൩||
Adhikarana രസായനപ്രയോഗേ വ്യാധിപ്രതികാരഃ (൨൨൪) · Śloka ൨൨൪
രസായനവിധിഭ്രംശാജ്ജായേരന് വ്യാധയോ യദി| യഥാസ്വമൌഷധം തേഷാം കാര്യം മുക്ത്വാ രസായനമ്||൨൨൪||
रसायनविधिभ्रंशाज्जायेरन् व्याधयो यदि| यथास्वमौषधं तेषां कार्यं मुक्त्वा रसायनम्||२२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യദി ച രസായനസ്യ വിധിഭ്രം ശാജ്ജ്വരാദയോ വ്യാധയോ ജായരേന് തതസ്തേഷാമുത്പന്നാനാം വ്യാധീനാം പ്രകൃതം രസായനം മുക്ത്വാ സ്വമ് സ്വമൌഷധം കാര്യമ്|| ൨൨൪||
Adhikarana അഗ്നിമൂലമേവ ലാഭഃ (൨൨൫) · Śloka ൨൨൫
അധ്യാക്രാന്താ യേऽമ്ലപടുക്ഷാരകടൂഷ്ണൈ ര്ദ്രവ്യൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ സന്നിഹിതാ തേഷു ജരത്താ| സന്ധുക്ഷ്യോऽഗ്നിസ്തൈരുപജാതേ ച വിവര്ജ്യാ യോഗാസ്തേऽഗ്നൌ ധാതുസമൃദ്ധേഃ സ ഹി മൂലമ്| ആയുര്യോഗാഃ സാധ്വപി യുക്ത മൃദുവഹ്നൌ നൈരര്ഥക്യം യാന്തി കൃതഘ്നേऽപ്യുപകാരാഃ| ദീപ്തേ വഹ്നൌ തേ തു ഗണൌഘൈരപി തുച്ഛാ വിസ്തീര്യന്തേ പാത്രനിസൃഷ്ടാ ഇവ ഭോഗാഃ||൨൨൫||
अध्याक्रान्ता येऽम्लपटुक्षारकटूष्णै र्द्रव्यैस्तीक्ष्णैः सन्निहिता तेषु जरत्ता| सन्धुक्ष्योऽग्निस्तैरुपजाते च विवर्ज्या योगास्तेऽग्नौ धातुसमृद्धेः स हि मूलम्| आयुर्योगाः साध्वपि युक्त मृदुवह्नौ नैरर्थक्यं यान्ति कृतघ्नेऽप्युपकाराः| दीप्ते वह्नौ ते तु गणौघैरपि तुच्छा विस्तीर्यन्ते पात्रनिसृष्टा इव भोगाः||२२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അധ്യാക്രാന്തേത്യാദിനാ ജരാവിനാശപ്രസങ്ഗേऽമ്ലാദീനാം സദൈവോപയോഗപ്രതിഷേധഃ ക്രിയതേ| അമ്ലാദിഗുണൈര്ദ്രവ്യൈര്യേऽധ്യാക്രാന്താസ്തേഷു ജരത്താ ജരാസന്നിഹിതാ ജരതോ ഭാവോ ജരത്താ| തൈരമ്ലാദിഭിഃ ക്രമേണാഗ്നിഃ സന്ധുക്ഷ്യോऽര്ഥാന്മന്ദീഭൂതഃ സന്| ഉപജാതേ ചാഗ്നാവമ്ലാദയോ യോഗാ വര്ജ്യാഃ| അതശ്ചാഗ്നിഃ സന്ധുക്ഷ്യോ യതോ ധാതൂനാം സമൃദ്ധേഃ സമ്യഗ്വൃദ്ധേര്മൂലം സഃ| മൃദ്വഗ്നൌ തു പുരുഷേ നാനാവിധാ യോഗാഃ സാധു കൃത്വാപി യുക്താസ്തഥാ നിരര്ഥകതാം യാന്തി യഥാ കൃതഘ്നേ പുരുഷേ പ്രയുക്താ ഉപകാരഃ| തേ തു പ്രയോഗാസ്തുച്ഛാഃ| സ്വല്പാ അപി ദീപ്തേ വഹ്നൌ തഥാ വിസ്തീര്യന്തേ യഥാ സത്പാത്രേ നിസൃഷ്ടാ ദത്താ ഭോഗഃ|| ൨൨൫||
Adhikarana ആചാരരസായനമ് (൨൨൬) · Śloka ൨൨൬
സത്യവാദിനമക്രോധമധ്യാത്മപ്രവണേന്ദ്രിയമ്| ശാന്തം സദ്ദൃത്തനിരതം വിദ്യാന്നിത്യരസായനമ്| ഗുണൈരേഭിഃ സമുദിതഃ സേവതേ യോ രസായനമ്| ത നിര്വൃതാത്മാ ദീര്ഘായുഃ പരത്രേഹ ച മോദതേ| ശാസ്ത്രാനുസാരിണീ ചര്യാ ചിത്തജ്ഞാഃ പാര്ശ്വവര്ത്തിനഃ| ബുദ്ധിരസ്ഖലിതാര്ഥേഷു പരിപൂര്ണം രസായനമ്||൨൨൬||
सत्यवादिनमक्रोधमध्यात्मप्रवणेन्द्रियम्| शान्तं सद्दृत्तनिरतं विद्यान्नित्यरसायनम्| गुणैरेभिः समुदितः सेवते यो रसायनम्| त निर्वृतात्मा दीर्घायुः परत्रेह च मोदते| शास्त्रानुसारिणी चर्या चित्तज्ञाः पार्श्ववर्त्तिनः| बुद्धिरस्खलितार्थेषु परिपूर्णं रसायनम्||२२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സത്യവാദിനമിത്യാദി സുബോധമ്| (അധ്യാത്മപ്രവണാനി യോഗപ്രവണാനീന്ദ്രിയാണി യസ്യ തമ്| ഏഭിഃ സത്യവചനാദിഭിഃ സമുദിതഃ സംയുക്തഃ പരത്രാന്യജന്മനി| അര്ഥേഷു ശബ്ദാദിഷു ഇതി ജേജ്ജതഃ)||൨൨൬||
Adhikarana ഗോഷ്ഠേ രസായനസിദ്ധിഃ (൨൨൭-൪൯) · Śloka ൪൯
ഗവാമൃജുത്വേന കൃതാനുകാരൈ രനയവാഗാശയദേഹചേഷ്ടൈഃ| സ്ഥിരേന്ദ്രിയായുര്ജ്വലനൈഃ സുശീലൈഃ സുവൃദ്ധഗോപൈഃ സമധിഷ്ഥിതേഷു| പ്രാജ്യാജ്യദുഗ്ധൌഷധിപാദപേഷു ഹ്യുമ്ഭാരവൈര്വല്ഗിതവത്സകേഷു| കഠപ്രവേശേന വിനാപി സിദ്ധിം ബ്രജന്തി ഗോഷ്ഠേഷു രസായനാനി||൨൨൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ രസായന വിധിനീമൈകോനപഞ്ചാശോऽധ്യായഃ||൪൯||
गवामृजुत्वेन कृतानुकारै रनयवागाशयदेहचेष्टैः| स्थिरेन्द्रियायुर्ज्वलनैः सुशीलैः सुवृद्धगोपैः समधिष्थितेषु| प्राज्याज्यदुग्धौषधिपादपेषु ह्युम्भारवैर्वल्गितवत्सकेषु| कठप्रवेशेन विनापि सिद्धिं ब्रजन्ति गोष्ठेषु रसायनानि||२२७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे रसायन विधिनीमैकोनपञ्चाशोऽध्यायः||४९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ രസായന വിധിനീമൈകോനപഞ്ചാശോऽധ്യായഃ||൪൯|| ഗവാമിത്യാദി| സുഷ്ഠ്വതിശയേന വൃദ്ധൈര്ഗോപൈഃ സമധിഷ്ഠിതേഷു ഗോഷ്ഠേഷു രസായനാനി സിദ്ധിം വ്രജന്തി| കിമ്ഭൂതൈര്ഗോപൈരിത്യാഹ-ഋജുത്വേന വാമസ്വഭാവത്വേന ഗവാം കൃതാനുകാരൈസ്തഥാ അനന്യവാഗാദിഭിഃ യേഷാമാശയേന ചിത്തേന സമാ വാഗ്ദേഹചേഷ്ട ചേത്യര്ഥഃ| തഥാ സ്ഥിരേന്ദ്രയിത്വാദിയുക്തൈഃ സുശീലൈഃ സാധുഭിര്വൃദ്ധഗോപൈഃ| കിമ്ഭൂതേഷു ഗോഷ്ഠേഷ്വിത്യാഹ- പ്രാജ്യാജ്യാദിഷു, പ്രാജ്യം പ്രഭൂതമാജ്യാദി യേഷു തഥാ ഹുമ്ഭാരവൈര്ഗോമുഖാഹ്വാനൈര്വല്ഗിതാവത്സകാ യേഷ്വിതി| അസ്മിന്നധ്യായേ ശ്ലോകശതാനി സപ്ത പഞ്ചാശദധികാനി|| ൨൨൭|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ ഏകോനപഞ്ചാശോऽധ്യായഃ