Adhikarana അഥ വിവിധദ്രവ്യഗണസംഗ്രഹോ നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ വിവിധദ്രവ്യഗണസംഗ്രഹമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो विविधद्रव्यगणसंग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂര്വസ്മിന്നധ്യായേ അസാധാരണത്വേനോക്ത്വാऽസ്മിന് സാധാരണത്വേന ഗണാ നിര്ദിശ്യന്തേ||൧||
Adhikarana വിദാര്യാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨) · Śloka ൨
വിദാരിപഞ്ചാങ്ഗുലവൃശ്ചികാലീവൃശ്ചലീവദേവാഹ്വയശൂര്പപര്ണ്യഃ| കണ്ഡൂകരീ ജീവനഹ്രസ്വസംജ്ഞേ ദ്വേ പഞ്ചകേ ഗോപസുതാ ത്രിപാദീ| വിദാര്യാദിരയം ഹൃദ്യോ ബൃംഹണോ വാതപിത്തഹാ| ശോഷഗുല്മാങ്ഗമര്ദോര്ധ്വശ്വാസകാസഹരോ ഗണഃ||൨||
विदारिपञ्चाङ्गुलवृश्चिकालीवृश्चलीवदेवाह्वयशूर्पपर्ण्यः| कण्डूकरी जीवनह्रस्वसंज्ञे द्वे पञ्चके गोपसुता त्रिपादी| विदार्यादिरयं हृद्यो बृंहणो वातपित्तहा| शोषगुल्माङ्गमर्दोर्ध्वश्वासकासहरो गणः||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വിദാര്യാദിഗണോ ഹൃദ്യത്വാദിഗുണയുക്തഃ||൨||
Adhikarana സാരിവാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൩) · Śloka ൩
സാരിവോശീരകാശ്മര്യമധൂകശിശിരദ്വയമ്| യഷ്ടീപരൂഷകം ഹന്തി ദാഹപിത്താസ്രതൃഡ്ജ്വരാന്||൩||
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम्| यष्टीपरूषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാരിവാദിര്ദാഹാദിനാശനഃ||൩||
Adhikarana പദ്മകാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൪) · Śloka ൪
പദ്മകപുണ്ഡ്രൌ വൃദ്ധിതുഗര്ഘ്യഃ ശൃങ്ഗ്യമൃതാ ദശ ജീവനസംജ്ഞാഃ| സ്തന്യകരാ ഘ്നന്തീരണപിത്തം പ്രീണനബൃംഹണജീവനവൃഷ്യാഃ||൪||
पद्मकपुण्ड्रौ वृद्धितुगर्घ्यः शृङ्ग्यमृता दश जीवनसंज्ञाः| स्तन्यकरा घ्नन्तीरणपित्तं प्रीणनबृंहणजीवनवृष्याः||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പദ്മകാദിസ്തന്യകര്തൃത്വാദിയുക്തഃ||൪||
Adhikarana പരൂഷകാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൫) · Śloka ൫
പരൂഷകം വരാ ദ്രാക്ഷാ കട്ഫലം കതകാത് ഫലമ്| രാജാഹ്വം ദാഡിമം ശാകം തൃണ്മൂത്രാമയവാതജിത്||൫||
परूषकं वरा द्राक्षा कट्फलं कतकात् फलम्| राजाह्वं दाडिमं शाकं तृण्मूत्रामयवातजित्||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പരൂഷകാദിസ്തൃഡാദിനാശനഃ||൫||
Adhikarana അഞ്ജനാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൬) · Śloka ൬
അഞ്ജനം ഫലിനീ മാംസീ പദ്മോത്പലരസാഞ്ജനമ്| സൈലാമധുകനാഗാഹ്വം വിഷാന്തര്ദാഹപിത്തനുത്||൬||
अञ्जनं फलिनी मांसी पद्मोत्पलरसाञ्जनम्| सैलामधुकनागाह्वं विषान्तर्दाहपित्तनुत्||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അഞ്ജനാദിര്വിഷാദിനാശനഃ||൬||
Adhikarana പടോലാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൭) · Śloka ൨
പടോലകടുരോഹിണീചന്ദനം മധുസ്രവഗുഡൂചിപാഠാന്വിതമ്| നിഹന്തി കഫപിത്തകുഷ്ഠജ്വരാനിവഷം വമിമരോചകങ്കാമലാമ്||൨||
पटोलकटुरोहिणीचन्दनं मधुस्रवगुडूचिपाठान्वितम्| निहन्ति कफपित्तकुष्ठज्वरानिवषं वमिमरोचकङ्कामलाम्||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പടോലാദിഃ കഫാദിനാശനഃ||൭||
Adhikarana ഗുഡൂച്യാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൮) · Śloka ൮
ഗുഡൂചീപദ്മകാരിഷ്ടധാനകാരക്തചന്ദനമ്| പിത്തശ്ലേഷ്മജ്വരച്ഛര്ദിദാഹതൃഷ്ണാഘ്നമഗ്നികൃത്||൮||
गुडूचीपद्मकारिष्टधानकारक्तचन्दनम्| पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहतृष्णाघ्नमग्निकृत्||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗുഡൂച്യാദിഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാദിനാശനഃ||൮||
Adhikarana ആരഗ്വധാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൯) · Śloka ൯
ആരഗ്വധേന്ദ്രയവപാടലികാകതിക്താ നിമ്ബാമൃതാമധുരസാസ്രുവവൃക്ഷപാഠാഃ| ഭൂനിമ്ബസൈര്യകപടോലകരഞ്ജയുഗ്മ- സപ്തച്ഛദാഗ്നിസുഷവീഫലബാണഘോണ്ടാഃ| ആരഗ്വധാദിര്ജയതി ഛര്ദികുഷ്ഠവിഷജ്വരാന്| കഫം കണ്ഡൂം പ്രമേഹം ച ദുഷ്ടവ്രണവിശോധനഃ||൯||
आरग्वधेन्द्रयवपाटलिकाकतिक्ता निम्बामृतामधुरसास्रुववृक्षपाठाः| भूनिम्बसैर्यकपटोलकरञ्जयुग्म- सप्तच्छदाग्निसुषवीफलबाणघोण्टाः| आरग्वधादिर्जयति छर्दिकुष्ठविषज्वरान्| कफं कण्डूं प्रमेहं च दुष्टव्रणविशोधनः||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആരഗ്വധാദിഃ ഛര്ദ്യാദിനാശനോ ദുഷ്ടവ്രണവിശോഘ്നശ്ച||൯||
Adhikarana അസനാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൦) · Śloka ൧൦
അസനതിനിശഭൂര്ജശ്വേതവാഹപ്രകീര്യാഃ ഖദിരകദരഭണ്ഡീശിംശപാമേഷശൃങ്ഗ്യഃ| ത്രിഹിമനതപലാശാജോങ്ഗകഃ ശാകസാലൌ ധവകബുകകലിങ്ഗച്ഛാഗകര്ണാശ്വകര്ണാഃ| അസനാദിര്വിജയതേ ശ്വിത്രകുഷ്ഠകഫക്രിമീന്| പാണ്ഡുരോഗം പ്രമേഹം ച മേദോദോഷനിബര്ഹണഃ||൧൦||
असनतिनिशभूर्जश्वेतवाहप्रकीर्याः खदिरकदरभण्डीशिंशपामेषशृङ्ग्यः| त्रिहिमनतपलाशाजोङ्गकः शाकसालौ धवकबुककलिङ्गच्छागकर्णाश्वकर्णाः| असनादिर्विजयते श्वित्रकुष्ठकफक्रिमीन्| पाण्डुरोगं प्रमेहं च मेदोदोषनिबर्हणः||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അസനാദിഃ ശ്വിത്രാദിനാശനഃ||൧൦||
Adhikarana വരണാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൧) · Śloka ൧൧
വരണസൈര്യകയുഗ്മശതാവരീദഹനമോരടബില്വവിഷാണികാഃ| ദ്വിബൃഹതീദ്വികരഞ്ജജയാദ്വയമ്ബഹലപല്ലവദര്ഭരുജാകരാഃ| വരണാദിഃ കഫം മേദോ മന്ദാഗ്നിത്വം നിയച്ഛതി| ആഢ്യവാതം ശിരശ്ശൂലം ഗുല്മഞ്ചാന്തഃ സവിദ്രധിമ്||൧൧||
वरणसैर्यकयुग्मशतावरीदहनमोरटबिल्वविषाणिकाः| द्विबृहतीद्विकरञ्जजयाद्वयम्बहलपल्लवदर्भरुजाकराः| वरणादिः कफं मेदो मन्दाग्नित्वं नियच्छति| आढ्यवातं शिरश्शूलं गुल्मञ्चान्तः सविद्रधिम्||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വരണാദിഃ കഫാദികം നാശയതി| ആഢ്യവാതം മേദസാ രുദ്ധമാര്ഗം വാതം വാതവ്യാധൌ വക്ഷ്യതേ| അന്തര്ഗുല്മമന്തര്വിദ്രധിം ച നാശയതി|
Adhikarana ഊഷകാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൨) · Śloka ൧൨
ഊഷകസ്തുത്ഥകം ഹിങ്ഗുകാസീസദ്വയസൈന്ധവമ്| സശിലാജതുകൃച്ഛ്രാശ്മഗുല്മമേദഃകഫാപഹമ്||൧൨||
ऊषकस्तुत्थकं हिङ्गुकासीसद्वयसैन्धवम्| सशिलाजतुकृच्छ्राश्मगुल्ममेदःकफापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഊഷകാദിര്മൂത്രകൃച്ഛ്രാദിനാശനഃ||൧൨||
Adhikarana വീരതരാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൩) · Śloka ൧൩
ഭവന്തി ചാത്ര- വീരതരാരണികൌ നലഗുച്ഛൌ മോരടടുണ്ടുകസൈര്യകയുഗ്മമ്| മുസ്തകമഞ്ജരികര്കശപാര്ഥാ മൂത്രവിരേകകരോ ദശകശ്ച| വര്ഗോ വീരതരാദ്യോऽയം ഹന്തി വാതകൃതാന് ഗദാന്| അശ്മരീശര്കരാമൂത്രകൃച്ഛ്രാഘാതരുജാപഹഃ||൧൩||
भवन्ति चात्र- वीरतरारणिकौ नलगुच्छौ मोरटटुण्टुकसैर्यकयुग्मम्| मुस्तकमञ्जरिकर्कशपार्था मूत्रविरेककरो दशकश्च| वर्गो वीरतराद्योऽयं हन्ति वातकृतान् गदान्| अश्मरीशर्करामूत्रकृच्छ्राघातरुजापहः||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭവന്തി ചാത്രേതി പദ്യബന്ധസമുച്ചയേ തന്ത്രരീതിഃ| വീരതരാദിര്വാതവ്യാധീനാമന്യദോഷാധികാനാമശ്മര്യാദീനാം ച നാശനഃ||൧൩||
Adhikarana ലോധ്രാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൪) · Śloka ൧൪
ലോധ്രശാബരകലോധ്രപലാശാജിങ്ഗിണീസരലകട്ഫലയുക്താഃ| കുത്സിതാമ്ബകദലീഗതശോകാഃ സേലവാലുപരിപേലവമോചാഃ| ഏഷ ലോധ്രാദികോ നാമ മേദഃ കഫഹരോ ഗണഃ| യോനിദോഷഹരഃ സ്തമ്ഭീ വര്ണ്യോ വിഷവിനാശനഃ||൧൪||
लोध्रशाबरकलोध्रपलाशाजिङ्गिणीसरलकट्फलयुक्ताः| कुत्सिताम्बकदलीगतशोकाः सेलवालुपरिपेलवमोचाः| एष लोध्रादिको नाम मेदः कफहरो गणः| योनिदोषहरः स्तम्भी वर्ण्यो विषविनाशनः||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലോധ്രാദിര്മേദോനാശനത്വാദിയുക്തഃ||൧൪||
Adhikarana അര്കാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൫) · Śloka ൧൫
അര്കാലര്കൌ നാഗദന്തീ വിശല്യാ ഭാങ്ഗീ രാസ്നാ വൃശ്ചികാലീ പ്രകീര്യാ| പ്രത്യക്പുഷ്പീ പീതതൈലോദകീര്യാഃ ശ്വേതായുഗ്മം താപസാനാം ച വൃക്ഷഃ| അയമര്കാദികോ വര്ഗഃ കഫമേദോവിഷാപഹഃ| കൃമികുഷ്ഠപ്രശമനോ വിശേഷാദ് വ്രണശോധനഃ||൧൫||
अर्कालर्कौ नागदन्ती विशल्या भाङ्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या| प्रत्यक्पुष्पी पीततैलोदकीर्याः श्वेतायुग्मं तापसानां च वृक्षः| अयमर्कादिको वर्गः कफमेदोविषापहः| कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषाद् व्रणशोधनः||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അര്കാദിഃ കഫാദിനാശനോ വ്രണശോധനശ്ച||൧൫||
Adhikarana സുരസാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൬) · Śloka ൧൬
സുരസയുഗഫണിജ്ജം കാലമാലാവിഡങ്ഗം ഖരബുകവൃഷകര്ണീകട്ഫലം കാസമര്ദഃ| ക്ഷവകസരസിഭാര്ങ്ഗീകാര്മുകാഃ കാകമാചീ കുലഹലവിഷമുഷ്ടീ ഭൂസ്തൃണീ ഭൂതകേശീ| സുരസാദിര്ഗണഃ ശ്ലേഷ്മമേദഃക്രിമിനിഷൂദനഃ| പ്രതിശ്യായാരുചിശ്വാസകാസഘ്നോ വ്രണശോധനഃ||൧൬||
सुरसयुगफणिज्जं कालमालाविडङ्गं खरबुकवृषकर्णीकट्फलं कासमर्दः| क्षवकसरसिभार्ङ्गीकार्मुकाः काकमाची कुलहलविषमुष्टी भूस्तृणी भूतकेशी| सुरसादिर्गणः श्लेष्ममेदःक्रिमिनिषूदनः| प्रतिश्यायारुचिश्वासकासघ्नो व्रणशोधनः||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സുരസാദിഃ ശ്ലേഷ്മപ്രതിശ്യായാദിനാശനോ വ്രണശോധനശ്ച||൧൬||
Adhikarana മുഷ്കകാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൭) · Śloka ൧൭
മുസ്കകസ്നുഗ്വരാദ്വീപീപലാശധവശിംശിപാഃ| ഗുല്മമേഹാശ്മരീപാണ്ഡുമേദോऽര്ശഃ കഫശുക്രജിത്||൧൭||
मुस्ककस्नुग्वराद्वीपीपलाशधवशिंशिपाः| गुल्ममेहाश्मरीपाण्डुमेदोऽर्शः कफशुक्रजित्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മുഷ്കകാദിര്ഗുല്മാദിനാശനഃ||൧൭||
Adhikarana വത്സകാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൮) · Śloka ൧൮
വത്സകോ മധുരസാ ത്രുടിര്വചാ ദീര്ഘവൃന്തഫലവേല്ലസര്ഷപാഃ| രോഹിണീസ്ഥപനിഹിങ്ഗുഭാര്ങ്ഗയഃ ശൂലഘാതി ദശകം ഘുണപ്രിയാ വത്സകാദ്യോऽനിലശ്ലേഷ്മമേദോऽരോചകപീനസാന്| ശൂലാര്ശോജ്വരഗുല്മാംശ്ച ഹന്തി ദീപനപാചനഃ||൧൮||
वत्सको मधुरसा त्रुटिर्वचा दीर्घवृन्तफलवेल्लसर्षपाः| रोहिणीस्थपनिहिङ्गुभार्ङ्गयः शूलघाति दशकं घुणप्रिया वत्सकाद्योऽनिलश्लेष्ममेदोऽरोचकपीनसान्| शूलार्शोज्वरगुल्मांश्च हन्ति दीपनपाचनः||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വത്സകാദീനി ശൂലഘ്നദശകം ച ദീപ്യകാദിഃ സപഞ്ചകോലോ മഹാകഷായഃ ഏതത്സര്വമനിലാദിനാശനമ്||൧൮||
Adhikarana വചാഹരിദ്രാദിഗണൌ തദ്ഗുണാശ്ച (൧൯) · Śloka ൧൯
വചാജലദദേവാഹ്വനാഗരാതിവിഷാഭയാഃ| ഹരിദ്രാദ്വയയഷ്ട്യാഹ്വകലശീകുടജോദ്ഭവാഃ| വചാഹരിദ്രാദിഗണാവാമാതീസാരനാശനൌ| മേദഃ കഫാഢ്യപവനസ്തന്യദോഷനിബര്ഹണൌ||൧൯||
वचाजलददेवाह्वनागरातिविषाभयाः| हरिद्राद्वययष्ट्याह्वकलशीकुटजोद्भवाः| वचाहरिद्रादिगणावामातीसारनाशनौ| मेदः कफाढ्यपवनस्तन्यदोषनिबर्हणौ||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വചാദിരാമാതീസാരപാചനത്വാദിയുക്തഃ തദ്വദ് ഹരിദ്രാദിഃ||൧൯||
Adhikarana പ്രിയങ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദിഗണൌ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൦) · Śloka ൨൦
പ്രിയങ്ഗുപുഷ്പാഞ്ജനയുഗ്മപദ്മാഃ പദ്മാദ്രജോ യോജനവല്യനന്താ| സാലദ്രുമോ മോചരസഃ സമങ്ഗാ പുന്നാഗശീതം മദനീയഹേതുഃ| അമ്ബഷ്ഠാമധുകം നമസ്കരീനന്ദീവൃക്ഷപലാശകച്ഛുരാഃ| ലോധ്രം ധാതകിബില്വപേശികാ കട്വങ്ഗഃ കമലോദ്ഭവം രജഃ| ഗണൌ പ്രിയങ്ഗ്വമ്ബഷ്ഠാദീ പക്വാതീസാരനാശനൌ| സന്ധനീയൌ ഹിതൌ പിത്തേ വ്രണാനാമപി രോപണൌ||൨൦||
प्रियङ्गुपुष्पाञ्जनयुग्मपद्माः पद्माद्रजो योजनवल्यनन्ता| सालद्रुमो मोचरसः समङ्गा पुन्नागशीतं मदनीयहेतुः| अम्बष्ठामधुकं नमस्करीनन्दीवृक्षपलाशकच्छुराः| लोध्रं धातकिबिल्वपेशिका कट्वङ्गः कमलोद्भवं रजः| गणौ प्रियङ्ग्वम्बष्ठादी पक्वातीसारनाशनौ| सन्धनीयौ हितौ पित्ते व्रणानामपि रोपणौ||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പ്രിയങ്ഗ്വാദിഃ പക്വാതീസാരനാശനത്വാദിയുക്തഃ| തദ്വദമ്ബഷ്ഠാദിഃ||൨൦||
Adhikarana മുസ്താദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൧) · Śloka ൨൧
മുസ്താവചാഗ്നിദ്വിനിശാ ദ്വിതിക്താ ഭല്ലാതപാഠാത്രിഫലാവിഷാഖ്യാഃ| കുഷ്ഠം ത്രുടീ ഹൈമവതീ ച യോനി- സ്തന്യാമയഘ്നാ മലപാചനാശ്ച||൨൧||
मुस्तावचाग्निद्विनिशा द्वितिक्ता भल्लातपाठात्रिफलाविषाख्याः| कुष्ठं त्रुटी हैमवती च योनि- स्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മുസ്താദിര്ബാലാനാം സ്തന്യദോഷനാശനോ മലപാചനശ്ച||൨൧||
Adhikarana ന്യഗ്രോധാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൨) · Śloka ൨൨
ന്യഗ്രോധപിപ്പലസദാഫലലോധ്രയുഗ്മ- ജമ്ബൂദ്വയാര്ജുനകപീതനസോമവല്കാഃ| പ്ലക്ഷാമ്രവഞ്ജുലപ്രിയാലപലാശനന്ദീ- കോലീകദമ്ബവിരലാമധുകം മധൂകമ്| ന്യഗ്രോധാദിര്ഗണോ വ്രണ്യഃ സംഗ്രാഹീ ഭഗ്നസാധനഃ| മേദഃപിത്താസ്രതൃഡ്ദാഹയോനിരോഗനിബര്ഹണഃ||൨൨||
न्यग्रोधपिप्पलसदाफललोध्रयुग्म- जम्बूद्वयार्जुनकपीतनसोमवल्काः| प्लक्षाम्रवञ्जुलप्रियालपलाशनन्दी- कोलीकदम्बविरलामधुकं मधूकम्| न्यग्रोधादिर्गणो व्रण्यः संग्राही भग्नसाधनः| मेदःपित्तास्रतृड्दाहयोनिरोगनिबर्हणः||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ന്യഗ്രോധാദിര്വ്രണ്യത്വാദിഗുണയുക്തഃ||൨൨||
Adhikarana ഏലാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൩) · Śloka ൨൩
ഏലായുഗ്മതുരുഷ്കകുഷ്ഠഫലിനീമാംസീജലധ്യാമക- സ്പൃക്കാചോരകചോചപത്രതഗരസ്ഥൌണേയജാതീരസാഃ| ശുക്തിവ്യാഘ്രനഖൌസുരാഹ്വമഗുരുഃ ശ്രീവാസകഃ കുങ്കുമം ചണ്ഡാഗുഗ്ഗുലുദേവധൂപഖപുരാഃ പുന്നാഗനാഗാഹ്വയമ്| ഏലാദികോ വാതകഫൌ വിഷഞ്ച വിനിയച്ഛതി| വര്ണപ്രസാദനഃ കണ്ഡൂപിടകാകോഠനാശനഃ||൨൩||
एलायुग्मतुरुष्ककुष्ठफलिनीमांसीजलध्यामक- स्पृक्काचोरकचोचपत्रतगरस्थौणेयजातीरसाः| शुक्तिव्याघ्रनखौसुराह्वमगुरुः श्रीवासकः कुङ्कुमं चण्डागुग्गुलुदेवधूपखपुराः पुन्नागनागाह्वयम्| एलादिको वातकफौ विषञ्च विनियच्छति| वर्णप्रसादनः कण्डूपिटकाकोठनाशनः||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏലാദിര്വാതശ്ലേഷ്മഘ്നത്വാദിയുക്തഃ||൨൩||
Adhikarana ശ്യാമാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൪) · Śloka ൨൪
ശ്യാമാദന്തീദ്രവന്തീക്രമുകകുഠരണാശങ്ഖിനീചര്മസാഹ്വാസ്വര്ണ- ക്ഷീരീഗവാക്ഷീശിഖരിരജനികാഛിന്നരോഹാകരഞ്ജഃ| ബസ്താന്ത്രീ വ്യാധിഘാതോ ബഹലബഹുരസസ്തീക്ഷ്ണവൃക്ഷാത്ഫലാനി ശ്യാമാദ്യോ ഹന്തി ഗുല്മം വിഷമരുചികഫൌ ഹൃദ്രുജം മൂത്രകൃച്ഛ്രമ്||൨൪||
श्यामादन्तीद्रवन्तीक्रमुककुठरणाशङ्खिनीचर्मसाह्वास्वर्ण- क्षीरीगवाक्षीशिखरिरजनिकाछिन्नरोहाकरञ्जः| बस्तान्त्री व्याधिघातो बहलबहुरसस्तीक्ष्णवृक्षात्फलानि श्यामाद्यो हन्ति गुल्मं विषमरुचिकफौ हृद्रुजं मूत्रकृच्छ्रम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശ്യാമാദിര്ഗുല്മാദിനാശനഃ||൨൪||
Adhikarana പിപ്പല്യാദിഗണഃ തദ്ഗുണാശ്ച (൨൫) · Śloka ൨൫
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകശൃങ്ഗവേരമരിചഹസ്തിപിപ്പലീ- ഹരേണുകൈലാജമോജേന്ദ്രയവപാഠാജീരകസര്ഷപമഹാനിമ്ബഫല്ഗു- ഹിങ്ഗുഭാര്ങ്ഗീവചാമുസ്താമധുരസാതിവിഷാവിഡങ്ഗാനി കടുരോഹിണീ ചേതി| പിപ്പല്യാദിഃ കഫഹരഃ പ്രതിശ്യായാനിലാരുചീഃ| നിഹന്യാദ് ദീപനോ ഗുല്മശൂലഘ്നശ്ചാമപാചനഃ||൨൫||
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरमरिचहस्तिपिप्पली- हरेणुकैलाजमोजेन्द्रयवपाठाजीरकसर्षपमहानिम्बफल्गु- हिङ्गुभार्ङ्गीवचामुस्तामधुरसातिविषाविडङ्गानि कटुरोहिणी चेति| पिप्पल्यादिः कफहरः प्रतिश्यायानिलारुचीः| निहन्याद् दीपनो गुल्मशूलघ्नश्चामपाचनः||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിപ്പല്യാദി സുബോധമ്||൨൫||
Adhikarana യോഗികാരയൌഗികദ്രവ്യയോര്യോഗസ്ത്യാഗശ്ച വിധേയഃ (൨൬) · Śloka ൨൬
പഞ്ചവിംശതിരിത്യുക്താ വര്ഗാസ്തേഷു ത്വലാഭതഃ| യുഞ്ജ്യാത്തദ്വിധമന്യച്ച ദ്രവ്യം ജഹ്യാദയൌഗികമ്||൨൬||
पञ्चविंशतिरित्युक्ता वर्गास्तेषु त्वलाभतः| युञ्ज्यात्तद्विधमन्यच्च द्रव्यं जह्यादयौगिकम्||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇതി പഞ്ചവിംശതിര്വര്ഗാ ഉക്താഃ| തേഷു ച ദോഷരോഗാതുരവികല്പാദയൌഗികമയോഗാര്ഹമൌഷധം ജഹ്യാത് ത്യജേത്| അന്യച്ച യൌഗികം യഥാലാഭം യുഞ്ജ്യാദിതി||൨൬||
Adhikarana ഉക്തവര്ഗാണാമുപയോഗവിധിനിര്ദേശഃ (൨൭-൨൮) · Śloka ൨൮
ഏതേ വര്ഗാ ദോഷദൂഷ്യാദപേക്ഷ്യ കല്കക്വാഥസ്നേഹലേഹാദിയുക്താഃ| പാനേ നസ്യേऽന്വാസനേऽന്തര്ബഹിര്വാ ലേപാഭ്യങ്ഗൈര്ഘ്നന്തി രോഗാന് സുകൃച്ഛ്രാന്||൨൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിവിധദ്രവ്യഗണസങ്ഗ്രഹോ നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൨൮||
एते वर्गा दोषदूष्यादपेक्ष्य कल्कक्वाथस्नेहलेहादियुक्ताः| पाने नस्येऽन्वासनेऽन्तर्बहिर्वा लेपाभ्यङ्गैर्घ्नन्ति रोगान् सुकृच्छ्रान्||२७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विविधद्रव्यगणसङ्ग्रहो नाम षोडशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഏതേ വര്ഗാ ദോഷദൂഷ്യാദീന് വികല്പ്യ കല്കാദിഭിഃ പ്രയോഗൈഃ പ്രയുക്താഃ യഥോക്താന് സുകൃച്ഛ്രാന് രോഗാന് ഘ്നന്തി||൨൭|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഷോഡശോऽധ്യായഃ