Adhikarana അഥ മഹാകഷായസംഗ്രഹോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ പ്രതിജ്ഞാ (൧) · Śloka ൧
അഥാതോ മഹാകഷായസങ്ഗ്രഹമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो महाकषायसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മഹാന്തശ്ച തേ കഷായാ മഹാകഷായാഃ| ഏതദേവോച്യതേ||൧||
Adhikarana കഷായാണാമാനന്ത്യേ കാരണനിര്ദേശഃ (൨) · Śloka ൨
ആനന്ത്യാദൌഷധാനാമാമയാനാം ചാനന്താ ഏവ കഷായാഃ| യേ തു സുതരാമുപയോഗവന്തഃ പ്രകര്ഷവര്ത്തിനോ വാ തേ ജീവനീയാദിസംജ്ഞാഃ| പ്രത്യേകം ദശകഷായസംയോഗാത് പഞ്ചചത്വാരിംശന്മഹാകഷായാ വക്ഷ്യന്തേ| തത്പ്രതിപത്ത്യര്ഥമേവ മന്ദബുദ്ധീനാമ്| ബുദ്ധിമതാമുദാഹരണമാത്രപ്രദര്ശനാര്ഥമ്| ശക്യം ഹി ബുദ്ധിമദ്ഭിഃ സ്വാദുശീതസ്നിഗ്ധാദീന് ജീവന്ത്യാദിഷു സാധാരണാന് ഗുണാനാലോച്യ ക്ഷീരേക്ഷുദ്രാക്ഷാऽക്ഷോഡവിദാരീകന്ദാദിഷ്വപി തദ്ഗുണേഷു ജീവനീയാദിത്വമവധാരയിതുമ്| യഥോക്താനുസരണമേവ തു ശ്രേയോ മന്ദബുദ്ധേരിതി| വ്യസ്താശ്ച തേ ചത്വാരി ശതാനി പഞ്ചാശദധികാനി തദഭിധാനാന്യേവ||൨||
आनन्त्यादौषधानामामयानां चानन्ता एव कषायाः| ये तु सुतरामुपयोगवन्तः प्रकर्षवर्त्तिनो वा ते जीवनीयादिसंज्ञाः| प्रत्येकं दशकषायसंयोगात् पञ्चचत्वारिंशन्महाकषाया वक्ष्यन्ते| तत्प्रतिपत्त्यर्थमेव मन्दबुद्धीनाम्| बुद्धिमतामुदाहरणमात्रप्रदर्शनार्थम्| शक्यं हि बुद्धिमद्भिः स्वादुशीतस्निग्धादीन् जीवन्त्यादिषु साधारणान् गुणानालोच्य क्षीरेक्षुद्राक्षाऽक्षोडविदारीकन्दादिष्वपि तद्गुणेषु जीवनीयादित्वमवधारयितुम्| यथोक्तानुसरणमेव तु श्रेयो मन्दबुद्धेरिति| व्यस्ताश्च ते चत्वारि शतानि पञ्चाशदधिकानि तदभिधानान्येव||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഔഷധാനാമാമയാനാം ചാനന്ത്യമതഃ പ്രതിവ്യാധ്യൌഷധവിശേഷാത് കഷായാണാമപ്യാനന്ത്യമ്| യേ തു കഷായാ അത്യര്ഥേനോപയുജ്യന്തേ, അന്യേഭ്യശ്ചോത്കര്ഷവന്തോ വാ തേഷാം ശാസ്ത്രകാരൈര്ജീവനീയബൃംഹണീയാദയഃ സംജ്ഞാ ധൃതാഃ| തേ ച ജീവനീയാദയോ മഹാകഷായാഃ സംഖ്യയാ പഞ്ചചത്വാരിംശത്| ചരകേ തു ഷഡ്വിരേചനശതാശ്രിതീയേ പഞ്ചാശദുക്താഃ| തേഭ്യോ വമനോപയോഗാദയഃ പഞ്ചാത്ര ന സംഗൃഹീതാഃ| തദ്ദ്രവ്യാണാം ശോധനാദിഗണസംഗ്രഹോക്തവമനാദ്യുപയോഗിഷ്വേവാന്തര്ഭാവാത്| തഥാ ചാസ്ഥാപനാനുവാസനോപയോഗിദ്രവ്യാണി ശോധനാദിപഠിതേഷു സര്വേഷു തു പ്രായേണ മദനേത്യേവമാദികേ ഗ്രന്ഥേ ദൃശ്യന്ത ഏവ| ഏവം വമനവിരേചനശിരോവിരേചനോപയോഗീന്യപി| ബില്വശ്വദംഷ്ട്രാഗ്നിമന്ഥസ്യോനാകാനി ദശമൂലാങ്ഗത്വാത് ദൃശ്യന്ത ഏവ ബസ്ത്യുപയോഗിഷു| വൃശ്ചീവസ്യ പുനര്നവാഭേദത്വമ്| പിപ്പലീ തു വ്യോഷേऽന്തര്ഭാവാത്| തത്രൈകൈകസ്മിന് മഹാകഷായേ ദശകാനാം കഷായാണാം സംയോഗഃ| ഏതേ ച മഹാകഷായാ മന്ദബുദ്ധീനാം യഥോക്തപ്രതിപത്ത്യര്ഥമുക്താഃ| മഹാബുദ്ധീനാം തു തദുദാഹരണമാത്രപ്രദര്ശനാര്ഥമ്| യതോ മഹാബുദ്ധിഭിര്ജീവനീയ മഹാകഷായേऽനുക്താനാമപി ദ്രാക്ഷാക്ഷോഡാദീനാം തദുക്തഗുണസാദൃശ്യാത്തദര്ഥഃ പ്രയോഗോऽപ്യവധാരയിതും ശക്യഃ മന്ദബുദ്ധേസ്തൂചിതോഹാऽസഹിഷ്ണുധിയോ യഥാപഠിതാനുസരണമേവ ശ്രേഷ്ഠമതസ്തസ്യ യഥോക്തപ്രതിപത്ത്യര്ഥമേവ| തേ ച മഹാകഷായസംഗൃഹീതാഃ അവശ്യകഷായാഃ സംഖ്യാ പഞ്ചാശദധികാനി ചത്വാരി ശതാനി പഞ്ചചത്വാരിംശതാം ദശഭിര്ഗുണിതാനാമ്||൨||
Adhikarana മഹാകഷായേഷു ദ്രവ്യസങ്കരേऽപി ന സംജ്ഞാവിരോധഃ (൩) · Śloka ൩
യദ്യപി താനി താന്യേവ ദ്രവ്യാണീതി ദ്രവ്യസങ്കരഃ കഷായേഷു തഥാപി ന സംജ്ഞാവിരോധഃ| ഏകസ്യാപി ബഹുകാര്യനിര്വര്തനാത്||൩||
यद्यपि तानि तान्येव द्रव्याणीति द्रव्यसङ्करः कषायेषु तथापि न संज्ञाविरोधः| एकस्यापि बहुकार्यनिर्वर्तनात्||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യദ്യപി ചൈകം ദ്രവ്യമനേകേ മഹാകഷായേ ദൃശ്യതേ തഥാപി സംജ്ഞാവിരോധോ ന ഭവതി യതഃ കാര്യഭേദാത് സംജ്ഞാഭേദഃ| യഥൈകോ ദേവദത്തഃ പാകം കുര്വന് പാചക ഇത്യുച്യതേ ലവനം ച ലാവക ഇതി| തദ്വദേകമപി ദ്രവ്യം കാര്യഭേദാത് സംജ്ഞാഭേദം ഗച്ഛതി||൩||
Adhikarana കഷായയോനിരസാഃ (൪) · Śloka ൪
തത്ര ലവണവര്ജ്യാ രസാഃ കല്പനായാം കഷായാ ഇത്യുച്യന്തേ| തദ്യോനിത്വാത്||൪||
तत्र लवणवर्ज्या रसाः कल्पनायां कषाया इत्युच्यन्ते| तद्योनित्वात्||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്ര ലവണവര്ജ്യാ പഞ്ചരസാഃ ക്വാഥചൂര്ണാദികല്പനായാം കഷായശബ്ദവാച്യാഃ തദ്യോനിത്വാദ്രസാനാം കഷായകാരണത്വാദ്രസാ ഏവ പഞ്ചകഷായശബ്ദേനോച്യന്തേ||൪||
Adhikarana ലവണസ്യ കഷായത്വാഭാവേ ഹേതുഃ (൫) · Śloka ൫
ലവണസ്യ യതോ നിര്യാസാദികല്പനാനാമസമ്ഭവഃ| പൃഥഗുപയോഗോപകാരരഹിതത്വാച്ച നൈരര്ഥക്യമിതി||൫||
लवणस्य यतो निर्यासादिकल्पनानामसम्भवः| पृथगुपयोगोपकाररहितत्वाच्च नैरर्थक्यमिति||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലവണസ്യ തു കഷായത്വം നിഷ്പ്രയോജനത്വാന്നോക്തമ്| ഏവം ച നൈരര്ഥക്യമ്| യതോ ലവണരസസ്യ ലവണദ്രവ്യാദേര്നിര്യാസനിഷ്ക്വാഥാദികം ന സമ്ഭവതി| ന ച പൃഥഗ്ലവണസ്യ കേവലസ്യോപയോഗഃ| ഉപയോഗോऽപി ശരീരേ നോപകാരവാനിതി നൈരര്ഥക്യമ്||൫||
Adhikarana ജീവനീയഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഭവന്തി ചാത്ര- ജീവന്തീകാകോല്യൌ ദ്വേ മേദേ മുദ്ഗമാഷപര്ണ്യൌ ച| ഋഷഭകജീവകമധുകം ചേതി ഗണോ ജീവനീയാഖ്യഃ|൨|
भवन्ति चात्र- जीवन्तीकाकोल्यौ द्वे मेदे मुद्गमाषपर्ण्यौ च| ऋषभकजीवकमधुकं चेति गणो जीवनीयाख्यः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ബൃംഹണീയഗണഃ (൨) · Śloka ൨
വാട്യാ ബലാ പയസ്യാകാകോല്യാവിക്ഷുവാജിഗന്ധേ ച| ക്ഷീരിണിരാജക്ഷവകേ ഭാരദ്വാജീ ച ബൃംഹണീയോऽയമ്|൨|
वाट्या बला पयस्याकाकोल्याविक्षुवाजिगन्धे च| क्षीरिणिराजक्षवके भारद्वाजी च बृंहणीयोऽयम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ലേഖനീയഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഹൈമവതീ ചിരിബില്വം മുസ്താ കുഷ്ഠം വചാ ഹരിദ്രേ ച| ചിത്രകകടുകാതിവിഷാ വര്ഗോऽയം ലേഖനീയാഖ്യഃ||൨||
हैमवती चिरिबिल्वं मुस्ता कुष्ठं वचा हरिद्रे च| चित्रककटुकातिविषा वर्गोऽयं लेखनीयाख्यः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഭേദനീയഗണഃ (൬) · Śloka ൬
അര്കൈരണ്ഡൌ ചിത്രാ ചിത്രകാചിരിബില്വശങ്ഖിണീസരലാ| ഹേമക്ഷീരീ കടുകാ വന്ഹിമുഖീ ഭേദനീയോऽയമ്| മധുമധുകപൃശ്നിപര്ണീകട്ഫലലോധ്രപ്രിയങ്ഗുധാതക്യഃ| അമ്ബഷ്ഠകീ സമങ്ഗാ മോചരസശ്ചേതി സന്ധാനഃ||൬||
अर्कैरण्डौ चित्रा चित्रकाचिरिबिल्वशङ्खिणीसरला| हेमक्षीरी कटुका वन्हिमुखी भेदनीयोऽयम्| मधुमधुकपृश्निपर्णीकट्फललोध्रप्रियङ्गुधातक्यः| अम्बष्ठकी समङ्गा मोचरसश्चेति सन्धानः||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭവന്തി ചാത്രേതി പദ്യബന്ധസമുച്ചയേ തന്ത്രരീതിഃ| ജീവന്തീപ്രഭൃതീനി ദശൌഷധാനി പ്രത്യേകം ജീവനീയത്വേ ശക്താനി| തേഷാം ച പ്രത്യേകം ദ്രവ്യാദിസംയോഗേന ച പ്രയോജനവശാത് പ്രയോഗഃ| പ്രത്യേകം പഞ്ചകഷായാണാം ചത്വാരി ശതാനി പഞ്ചശദധികാനി| സംയോഗേന തു സമാനജാതീയകൃതേന പ്രത്യേകം മഹാകഷായേ ദ്വിസംയോഗാനി പഞ്ചചത്വാരിംശത്| ത്രികേ വിംശച്ഛതമ്| ചതുഷ്കേ ചതുരശീതിഃ| പഞ്ചകേ ഷട്പഞ്ചാശത്| ഷട്കേ പഞ്ചത്രിംശത്| സപ്തകേ വിംശതിഃ| അഷ്ടകേ ദശ| നവകേ ചത്വാരഃ| ഏവം സംയോഗശതാനി ത്രീണി ചതുസ്സപ്തത്യധികാനി പ്രത്യേകം മഹാകഷായേ| കേവലകഷായാ ദശ| ദശസംയോഗശ്ചൈകഃ| ഏവമേകോ ജീവനീയാദ്യന്യതമോ മഹാകഷായഃ പഞ്ചാശീത്യധികം ശതത്രയം ഭേദാനാമുപഗച്ഛതി| ഏതദേവ പഞ്ചചത്വാരിംശദ്ഗുണിതം കാര്ത്സ്ന്യേന സങ്ഖ്യാ മഹാകഷായാണാമ്| തത്രാപി വിശിഷ്ടസങ്ഖ്യാവര്ഗാന്തരദ്രവ്യവിശേഷേണ വിശിഷ്ടസംയോഗകല്പനയാനന്ത്യം മഹാകഷായാണാമ്| ഏവം ജീവന്ത്യാദീനി ദശ കഷായശബ്ദവാച്യാനി| ജീവനീയം പ്രാണാനാം സന്ധാരകമ്| ലേഖനം ദേഹ ഉപലേപാദികാന് ഭാവാന് വിച്ഛിനത്തി| സന്ധാനകം ശരീരേऽന്തഃസംഹതികരം ഭാവാനാമ്||൬||
Adhikarana ദീപനീയഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഹിങ്ഗുമരിചാമ്ല്വേതസദീപ്യകഭല്ലാതകാസ്ഥിസംയോഗാത്| വര്ഗഃ സപഞ്ചകോലോ നിര്ദിഷ്ടോ ദീപനീയോऽയമ്|൨|
हिङ्गुमरिचाम्ल्वेतसदीप्यकभल्लातकास्थिसंयोगात्| वर्गः सपञ्चकोलो निर्दिष्टो दीपनीयोऽयम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ബല്യഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഐന്ദ്ര്യതിരസാപയസ്യാ ഋഷ്യപ്രോക്താ സ്ഥിരാ ബലാതിബലാഃ| ഇതി ബല്യോ ദശകോऽയം ഹയഗന്ധാ രോഹിണീ ഋഷഭഃ|൨|
ऐन्द्र्यतिरसापयस्या ऋष्यप्रोक्ता स्थिरा बलातिबलाः| इति बल्यो दशकोऽयं हयगन्धा रोहिणी ऋषभः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വര്ണ്യഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ചന്ദനതുങ്ഗപയസ്യാ സിതാലതാമധുകപദ്മകോശീരമ്| വര്ണ്യോ ഗണോऽയമുദിതോ മഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാസഹിതഃ|൨|
चन्दनतुङ्गपयस्या सितालतामधुकपद्मकोशीरम्| वर्ण्यो गणोऽयमुदितो मञ्जिष्ठासारिवासहितः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana കണ്ഠ്യഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഹംസപദീബൃഹതീദ്വയമൃദ്വീകാസരിവേക്ഷുമൂലാനി| കൈഡര്യമധുകകൃഷ്ണാഃ സവിദാര്യഃ കണ്ഠജനാനി||൨||
हंसपदीबृहतीद्वयमृद्वीकासरिवेक्षुमूलानि| कैडर्यमधुककृष्णाः सविदार्यः कण्ठजनानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഹൃദ്യഗണഃ (൪) · Śloka ൪
വൃക്ഷാമ്ലബദരദാഡിമകവലാമ്രാമ്രാതലികുചകരമര്ദമ്| ഹൃദ്യം സമാതുലുങ്ഗാമ്ലവേതസം വിദ്ധി വര്ഗമിമമ്| നാഗരചവികാചിത്രകവിഡങ്ഗമൂര്വാമൃതാവചാമുസ്താഃ| സഹപിപ്പലീപടോലാസ്തൃപ്തിഘ്നോऽയം ഗണഃ പ്രഥിതഃ||൪||
वृक्षाम्लबदरदाडिमकवलाम्राम्रातलिकुचकरमर्दम्| हृद्यं समातुलुङ्गाम्लवेतसं विद्धि वर्गमिमम्| नागरचविकाचित्रकविडङ्गमूर्वामृतावचामुस्ताः| सहपिप्पलीपटोलास्तृप्तिघ्नोऽयं गणः प्रथितः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana അര്ശോഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
കടജഫലബില്വചിത്രകമഹൌഷധപ്രതിവിഷാവചാചവികാഃ| ധന്വയവാസം പഥ്യാ ദാരുഹരിദ്രാ ഗണോऽയമര്ശോഘ്നഃ|൨|
कटजफलबिल्वचित्रकमहौषधप्रतिविषावचाचविकाः| धन्वयवासं पथ्या दारुहरिद्रा गणोऽयमर्शोघ्नः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana കുഷ്ഠഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഖദിരാമലകാരുഷ്കരനിശാഭയാസപ്തപര്ണകരവീരാഃ| കുഷ്ഠഘ്നാശ്ചതുരങ്ഗുലവിഡങ്ഗജാതിപ്രവാലാശ്ച|൨|
खदिरामलकारुष्करनिशाभयासप्तपर्णकरवीराः| कुष्ठघ्नाश्चतुरङ्गुलविडङ्गजातिप्रवालाश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana കണ്ഡൂഹരഗണഃ (൨) · Śloka ൨
നലദകൃതമാലചന്ദനസര്ഷപഘനനിമ്ബകുടജമധുകാനി| കണ്ഡൂം ദാരുഹരിദ്രാസനക്തമാലാനി നിഘ്നന്തി||൨||
नलदकृतमालचन्दनसर्षपघननिम्बकुटजमधुकानि| कण्डूं दारुहरिद्रासनक्तमालानि निघ्नन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ക്രിമിഹരഗണഃ (൪) · Śloka ൪
അക്ഷീവമരിചകേബുകവിഡങ്ഗഗണ്ഡീരകിണിഹിനിര്ഗുണ്ഡ്യഃ| ഘ്നന്തി ക്രിമീന് ശ്വദംഷ്ട്രാവിഷാഖുപര്ണ്യസ്തഥാ ന ചിരാത്| മഞ്ജിഷ്ഠാശ്ലേഷ്മാതകരജനീസുവഹാശിരീഷപാലിന്ദ്യഃ| സൈലാചന്ദനകതകാഃ സസിന്ദുവാരാ വിഷം ഘ്നന്തി||൪||
अक्षीवमरिचकेबुकविडङ्गगण्डीरकिणिहिनिर्गुण्ड्यः| घ्नन्ति क्रिमीन् श्वदंष्ट्राविषाखुपर्ण्यस्तथा न चिरात्| मञ्जिष्ठाश्लेष्मातकरजनीसुवहाशिरीषपालिन्द्यः| सैलाचन्दनकतकाः ससिन्दुवारा विषं घ्नन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana സ്തന്യജനനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ശലികുശകാശഷഷ്ടികവീരണദര്ഭേക്ഷുവാലികേക്ഷൂണാമ്| തദ്വദ്ഗുന്ദ്രോത്കടയോര്മൂലമലം സ്തന്യജനനായ|൨|
शलिकुशकाशषष्टिकवीरणदर्भेक्षुवालिकेक्षूणाम्| तद्वद्गुन्द्रोत्कटयोर्मूलमलं स्तन्यजननाय|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana സ്തന്യശുദ്ധികരണഗണഃ (൨) · Śloka ൨
പാഠാ നാഗരസുരതരുഘനാമൃതാസാരിവേന്ദ്രയവമൂര്വാഃ| കടുകാകിരാതതിക്തം വര്ഗോऽയം സ്തന്യശുദ്ധികരഃ|൨|
पाठा नागरसुरतरुघनामृतासारिवेन्द्रयवमूर्वाः| कटुकाकिराततिक्तं वर्गोऽयं स्तन्यशुद्धिकरः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശുക്രജനനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
മേദാകാകോലീദ്വയവൃക്ഷരുഹാജീവകര്ഷഭകുലിങ്ഗാഃ| ശുക്രജനനോ ഗണോऽയം സഹജടിലാശൂര്പപര്ണീഭിഃ|൨|
मेदाकाकोलीद्वयवृक्षरुहाजीवकर्षभकुलिङ्गाः| शुक्रजननो गणोऽयं सहजटिलाशूर्पपर्णीभिः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശുക്രശോധനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
കുഷ്ഠൈലവാലുകകട്ഫലകാണ്ഡേക്ഷ്വിക്ഷ്വബ്ധിഫേനകോശീരൈഃ| വസുകേക്ഷുരകൈഃ ശുക്രം ശുദ്ധ്യേത് സകദമ്ബനിര്യാസൈഃ|൨|
कुष्ठैलवालुककट्फलकाण्डेक्ष्विक्ष्वब्धिफेनकोशीरैः| वसुकेक्षुरकैः शुक्रं शुद्ध्येत् सकदम्बनिर्यासैः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana സ്നേഹോപഗഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ദ്രാക്ഷാകാകോലീദ്വയമധുപര്ണീമധുകജീവകവിദാര്യഃ| സ്നേഹോപഗാഃ സമേദാജിവന്തീശാലിപര്ണികാഃ|൨|
द्राक्षाकाकोलीद्वयमधुपर्णीमधुकजीवकविदार्यः| स्नेहोपगाः समेदाजिवन्तीशालिपर्णिकाः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana സ്വേദോപഗഗണാഃ (൨) · Śloka ൨
സൌഭാഞ്ജനകപുനര്നവവൃശ്ചീവകുലത്ഥമാഷബദരാണി| സ്വേദോപഗാനി വിദ്യാത് സയവതിലാര്കോരുപൂഗാനി|൨|
सौभाञ्जनकपुनर्नववृश्चीवकुलत्थमाषबदराणि| स्वेदोपगानि विद्यात् सयवतिलार्कोरुपूगानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വമിനിഗ്രഹണഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ലാജാമ്രബദരദാഡിമയവഷഷ്ടികമാതുലുങ്ഗസേവ്യാനി| ജമ്ബ്വാമ്രപല്ലവാനി വമിനിഗ്രഹണാനി മൃത്സാ ച||൨||
लाजाम्रबदरदाडिमयवषष्टिकमातुलुङ्गसेव्यानि| जम्ब्वाम्रपल्लवानि वमिनिग्रहणानि मृत्सा च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana തൃഷ്ണാനിഗ്രഹണഗണഃ (൧) · Śloka ൧
നാഗരധന്വയവാസകവാലകപര്പടകചന്ദനഗുഡൂച്യഃ||൧||
नागरधन्वयवासकवालकपर्पटकचन्दनगुडूच्यः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഹിധ്മാനിഗ്രഹണഗണഃ (൩) · Śloka ൩
ഭൂനിമ്ബഘനപടോലീകുസ്തുമ്ബര്യസ്തൃഷം ഘ്നന്തി| ബൃഹതീദ്വയവൃക്ഷരുഹാപുഷ്കരമൂലാഭയാകണാശൃങ്ഗ്യഃ| ഹിധ്മാം നിഘ്നന്തി ശടീ ദുരാലഭാ ബദരബീജം ച||൩||
भूनिम्बघनपटोलीकुस्तुम्बर्यस्तृषं घ्नन्ति| बृहतीद्वयवृक्षरुहापुष्करमूलाभयाकणाशृङ्ग्यः| हिध्मां निघ्नन्ति शटी दुरालभा बदरबीजं च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വിട്സംഗ്രഹണഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ശമാനന്താ പദ്മാ കട്വങ്ഗഃ പദ്മകേസരം ലോധ്രമ്| ധാതകികുസുമസമങ്ഗാമോചരസാമ്രാസ്ഥിവിഡ്ഗ്രഹണമ്|൨|
शमानन्ता पद्मा कट्वङ्गः पद्मकेसरं लोध्रम्| धातकिकुसुमसमङ्गामोचरसाम्रास्थिविड्ग्रहणम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വിഡ്വിരജനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ജമ്ബൂസല്ലകിമധുകം നീലോത്പലകച്ഛുരാതിലശ്ര്യാഹ്വമ്| ഭൃഷ്ടാ ച മൃത്പയസ്യാ സശാല്മലീ വിഡ്വിരജനാനി|൨|
जम्बूसल्लकिमधुकं नीलोत्पलकच्छुरातिलश्र्याह्वम्| भृष्टा च मृत्पयस्या सशाल्मली विड्विरजनानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana മൂത്രസംഗ്രഹണഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ജമ്ബ്വാമ്രോദുമ്ബരവടകപീതനപ്ലക്ഷപിപ്പലാശ്മന്തമ്| ഭല്ലാതസോമവല്കം മൂത്രഗ്രഹണായ നിര്ദിഷ്ടമ്|൨|
जम्ब्वाम्रोदुम्बरवटकपीतनप्लक्षपिप्पलाश्मन्तम्| भल्लातसोमवल्कं मूत्रग्रहणाय निर्दिष्टम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana മൂത്രവിരജനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
കമലനലിനകുമുദമധുകസൌഗന്ധികധാതകീലതാകുസുമമ്| മൂത്രം നയതി വിരാഗം സോത്പലശതപുണ്ഡരീകം ച|൨|
कमलनलिनकुमुदमधुकसौगन्धिकधातकीलताकुसुमम्| मूत्रं नयति विरागं सोत्पलशतपुण्डरीकं च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana മൂത്രവിരേചനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
വൃക്ഷാദനീശ്വദംഷ്ട്രാദര്ഭേത്കടവസുകവശിരകുശകാശാഃ| മൂത്രം വിരേചയേയുര്ഗുന്ദ്രാപാഷാണഭേദശ്ച|൨|
वृक्षादनीश्वदंष्ट्रादर्भेत्कटवसुकवशिरकुशकाशाः| मूत्रं विरेचयेयुर्गुन्द्रापाषाणभेदश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana കാസഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ദ്രാക്ഷാമലകപുനര്നവവൃശ്ചീവദുരാലഭാഭയാകൃഷ്ണാഃ| കാസം ഘ്നന്തി സശൃങ്ഗീ താമലകീ കണ്ടകാരീ ച|൨|
द्राक्षामलकपुनर्नववृश्चीवदुरालभाभयाकृष्णाः| कासं घ्नन्ति सशृङ्गी तामलकी कण्टकारी च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശ്വാസഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ചണ്ഡാമ്ലവേതസശടീതാമലകീസുരസഹിങ്ഗുജീവന്ത്യഃ| പുഷ്കരമൂലൈലാഗുരുവര്ഗോऽയം ശ്വാസശമനായ|൨|
चण्डाम्लवेतसशटीतामलकीसुरसहिङ्गुजीवन्त्यः| पुष्करमूलैलागुरुवर्गोऽयं श्वासशमनाय|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ജ്വരഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ദ്രാക്ഷാപീലുകപരൂഷകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവാऽമൃതാപാഠാഃ| ത്രിഫലാ ചേതി ഗണോऽയം ജ്വരസ്യ ശമനായ നിര്ദിഷ്ടഃ|൨|
द्राक्षापीलुकपरूषकमञ्जिष्ठासारिवाऽमृतापाठाः| त्रिफला चेति गणोऽयं ज्वरस्य शमनाय निर्दिष्टः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശ്രമഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ദാഡിമഫല്ഗുപരൂഷകപ്രിയാലയവഷഷ്ടികേക്ഷുബദരാണി| ശ്രമനാശനാനി വിദ്യാത് ദ്രാക്ഷാഖര്ജൂരസഹിതാനി|൨|
दाडिमफल्गुपरूषकप्रियालयवषष्टिकेक्षुबदराणि| श्रमनाशनानि विद्यात् द्राक्षाखर्जूरसहितानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ദാഹഘ്നഗണഃ (൨) · Śloka ൨
പദ്മകലാജോശീരം മധുകോത്പലസാരിവാസിതോദച്യമ്| കാശ്മര്യഫലം ചന്ദനമേഷ ഗണോ ദാഹഹാ പ്രോക്തഃ|൨|
पद्मकलाजोशीरं मधुकोत्पलसारिवासितोदच्यम्| काश्मर्यफलं चन्दनमेष गणो दाहहा प्रोक्तः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശീതപ്രശമനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
നതനാഗരാഗുരുവചാധാന്യകഭൂതീകപിപ്പലീവ്യാഘ്ര്യഃ| ശീതം ശമയന്ത്യചിരാത് സ്യോനാകഃ സാഗ്നിമന്ഥശ്ച|൨|
नतनागरागुरुवचाधान्यकभूतीकपिप्पलीव्याघ्र्यः| शीतं शमयन्त्यचिरात् स्योनाकः साग्निमन्थश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഉദര്ദപ്രശമനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
തിന്ദുകപ്രിയാലബീജകസപ്തച്ഛദഖദിരകദരബദരാണി| അരിമേദവാജികര്ണൌ കകുഭശ്ചോദര്ദശമനാനി|൨|
तिन्दुकप्रियालबीजकसप्तच्छदखदिरकदरबदराणि| अरिमेदवाजिकर्णौ ककुभश्चोदर्दशमनानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana അങ്ഗമര്ദപ്രശമനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
കാകോല്യേലാസേവ്യം നിദിഗ്ധികേ ശാലിപൃശ്നിപര്ണ്യൌ ച| ഘ്നന്ത്യങ്ഗമര്ദമചിരാച്ചന്ദനമധുകോരുബൂകം ച||൨||
काकोल्येलासेव्यं निदिग्धिके शालिपृश्निपर्ण्यौ च| घ्नन्त्यङ्गमर्दमचिराच्चन्दनमधुकोरुबूकं च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ശൂലശോഫഘ്നഗണൌ (൭) · Śloka ൭
ദീപ്യകമരിചാജാജീഗണ്ഡീരം സാജഗന്ധമഥ ശൂലമ്| ശമയതി സപഞ്ചകോലം ശോഫം ദശമൂലമാദ്യം ച||൭||
दीप्यकमरिचाजाजीगण्डीरं साजगन्धमथ शूलम्| शमयति सपञ्चकोलं शोफं दशमूलमाद्यं च||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഉദര്ദോ വക്ഷ്യമാണശീതപാനീയസംസ്പര്ശാദിത്യാദിനാ| ദീപ്യകാദിപഞ്ചകം സപഞ്ചകോലം ശൂലം ശമയതീതി സമ്ബന്ധഃ| ആദ്യം ദശമൂലം ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ ബില്വാദി മഹത് ബൃഹത്യാദി ച ലഘു ഏതദ്ദശകം ശോഫമ് ശമയതി||൭||
Adhikarana ശോണിതാസ്ഥാപനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
മധുമധുകലാജഗൈരികഫലിനമോചരസമൃത്കപാലാനി| സമ്സ്ഥാപയന്തി രുധിരം ച സശര്കരം ലോധ്രമ്|൨|
मधुमधुकलाजगैरिकफलिनमोचरसमृत्कपालानि| सम्स्थापयन्ति रुधिरं च सशर्करं लोध्रम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വേദനാസ്ഥാപനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ശിലൈലവാലുകട്ഫലമോചരസാശോകപദ്മകശിരീഷമ്| സ്ഥാപയതി വേദനാമഥമഹതുങ്ഗകദമ്ബവിദുലം ച|൨|
शिलैलवालुकट्फलमोचरसाशोकपद्मकशिरीषम्| स्थापयति वेदनामथमहतुङ्गकदम्बविदुलं च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana സംജ്ഞാസ്ഥാപനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
കൈഡര്യഹിങ്ഗുചോരകപലങ്കഷാऽശോകരോഹിണിവയസ്ഥാഃ| പൂത്യരിമേദോ ജടിലാഗോലോമിവചാശ്ച സംജ്ഞാദാഃ|൨|
कैडर्यहिङ्गुचोरकपलङ्कषाऽशोकरोहिणिवयस्थाः| पूत्यरिमेदो जटिलागोलोमिवचाश्च संज्ञादाः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ഗര്ഭസ്ഥാപനഗണഃ (൨) · Śloka ൨
ഏന്ദ്രീ ദൂര്വാമാഘാവിഷ്വക്സേനാവ്യഥാ ശിവാരിഷ്ടാ| ബ്രാഹ്മീ സവാട്യപുഷ്പീ ശതവീര്യാ സ്ഥാപയേദ് ഗര്ഭമ്||൨||
एन्द्री दूर्वामाघाविष्वक्सेनाव्यथा शिवारिष्टा| ब्राह्मी सवाट्यपुष्पी शतवीर्या स्थापयेद् गर्भम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana വയഃ സ്ഥാപനഗണഃ (൮) · Śloka ൮
അമൃതാ പഥ്യാ ധാത്രീ ജീവന്തീ ശ്രേയസീ സ്ഥിരാ യുക്താ| മണ്ഡൂകപര്ണ്യതിരസാ സ്ഥാപയതി പുനര്നവാ ച വയഃ||൮||
अमृता पथ्या धात्री जीवन्ती श्रेयसी स्थिरा युक्ता| मण्डूकपर्ण्यतिरसा स्थापयति पुनर्नवा च वयः||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മധുമധുകാദീനി നവാനി പ്രാണിരുധിരം ച പുരുഷസ്യ രുധിരവൃദ്ധിസ്ഥിര്യകരമ്| വേദനായാശ്ചിച്ഛക്തേഃ സന്തര്പകം വേദനാസ്ഥാപനമ്| അന്യത്ര സ്ഥാപനം സ്ഥൈര്യകരമ്||൮||
Adhikarana ഉപസംഹാരഃ (൯-൧൦) · Śloka ൧൦
ഇതി നാനാവിധവ്യാധിവിഘാതാര്ഥമുദാഹൃതാഃ| യോഗാ രോഗാതുരവശാത്കല്പയേത്താന് യഥായഥമ്||൯|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ മഹാകഷായസംഗ്രഹോ നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൦||
इति नानाविधव्याधिविघातार्थमुदाहृताः| योगा रोगातुरवशात्कल्पयेत्तान् यथायथम्||९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने महाकषायसंग्रहो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഇത്യനേന പ്രകാരേണ നാനാവിധവ്യാധിനിര്ഘാതര്ഥം പ്രയോഗാ ഉദാഹൃതാഃ| താംസ്തു രോഗമാതുരം ച വികല്പ്യ യഥായഥം നാനാവിധൈഃ പ്രയോഗൈഃ പ്രകല്പയേത്||൯|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ