Adhikarana ਅਥ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ (੧) · Śloka ੧
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः शस्त्रकर्मविधिं नामाध्यायं व्याख़्याख़्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੋਪਯੋਗਵਤ੍ਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਪਰਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਸਯਃ (੨) · Śloka ੨
ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਾਵੁਪਾਯਾਪੇਕ੍ਸੇ ਨਿਜ ਆਗਨ੍ਤੌ ਵਾ ਭੇਸਜ- ਵਿਸਯਾਤੀਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨||
द्विविधे हि व्याधावुपायापेक्षे निज आगन्तौ वा भेषज- विषयातीते शस्त्रकर्म प्रयुज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਵਿਧੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਨਿਜ ਆਗਨ੍ਤੌ ਚ ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤੇਪ੍ਯੌਸਧਵਿਸਯਤ੍ਵਮਤੀਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨||
Adhikarana ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਃ (੩) · Śloka ੩
ਸ ਚਾਮਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪੂਰ੍ਵਕੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ ਸ਼ੋਫਾ ਵਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕਤਾਮੁਪ ਲਕ੍ਸ੍ਯ ਪਾਕਭਯਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਵਾਸਲੇਪਸੇਕਾਸਙ੍ਮੋਕ੍ਸਕਸਾ ਯਗ਼ਤਪਾਨਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾਪ੍ਯਨੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਵਿ ਲਯਨਮ੍| ਅਵਿਲੀਯਮਾਨੇ ਚੋਪਨਾਹਨਮ੍||੩||
स चामयः प्रायेण श्वयथुपूर्वको भवति| अतः शोफा वस्थस्यैव वातपित्तकफरक्तसंसर्गसन्निपातात्मकतामुप लक्ष्य पाकभयाद्यथास्वमुपवासलेपसेकासृङ्मोक्षकषा यग़ृतपानशोधनानि प्रयुञ्जीत| तथाप्यनुपशाम्यति प्रवि लयनम्| अविलीयमाने चोपनाहनम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਸਯ ਆਮਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪੂਰ੍ਵਕੋ ਭਵਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਨਿਜਤ੍ਵੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮਯਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਲਕ੍ਸਣੈਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਕਤਾਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਪਾਕਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮੁਪਵਾਸਾਦ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਤਾਦਿਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇਵੈਣੇਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਉਪਵਾਸਾਦਿਨਾ ਤ੍ਵਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਵਿਲਯਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਚਾਵਿਲੀਯਮਾਨ ਉਪਨਾਹਨਂ ਸਾਧੁਪਾਕਾਯ|| ੩||
Adhikarana ਆਮਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੪) · Śloka ੪
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮਲ੍ਪਤਾ ਚਾਲ੍ਪੋਸ੍ਮਰੁਜਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ ਵਰ੍ਣਤਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਚ||੪||
तत्र शोफस्यामलक्षणमल्पता चाल्पोष्मरुजत्वं त्वक्स वर्णता स्थैर्यं च||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਲ੍ਪਤਾਦਿ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪||
Adhikarana ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੫) · Śloka ੫
ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਤਤਃ| ਸਂਰਮ੍ਭਸ਼ੂਲਰਾਗ- ਦਾਹੋਸਾਰੁਚਿਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਾਰਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਤ੍ਵਾਨਿਦ੍ਰਤਾਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ੋਸਯਤਿ ਪ੍ਰਦੇਹਂ ਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੋਪਲਿਪ੍ਤ ਇਵ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਤੇ ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰਿਵ ਸਂਸਰ੍ਪ੍ਯਤੇ ਪੀਡ੍ਯਤ ਇਵ ਪਾਣਿਨਾ ਗ਼ਟ੍ਯਤ ਇਵਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਤਾਡ੍ਯਤ ਇਵ ਦਣ੍ਡੇਨ ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸੂਚੀਭਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਸ਼੍ਯਤ ਏਵ ਵਸ਼੍ਚਿਕੈਰ੍ਦਹ੍ਯਤ ਇਵਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਮਥ੍ਯਤ ਇਵੋਮੁਲ੍ਕੇਨ||੫||
पच्यमानस्तु विवर्णो बस्तिरिवाततः| संरम्भशूलराग- दाहोषारुचितृष्णाज्वरारतिस्पर्शासहत्वानिद्रतासमन्वितो विष्यन्दयति सर्पिः शोषयति प्रदेहं सर्षपकल्कोपलिप्त इव चिमिचिमायते पिपीलिकाभिरिव संसर्प्यते पीड्यत इव पाणिना ग़ट्यत इवाङ्गुल्या ताड्यत इव दण्डेन तुद्यत इव सूचीभिर्भिद्यत इव शक्तिभिश्छिद्यत इव शस्त्रेण दश्यत एव वृश्चिकैर्दह्यत इवाग्निक्षाराभ्यां मथ्यत इवोमुल्केन||५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਦਿ ਪਚ੍ਯਮਾਨਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੫||
Adhikarana ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੬) · Śloka ੬
ਪਕ੍ਵੇ ਤੁ ਗਤਵੇਗਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਤਾ ਤ੍ਵਕਿਸ਼ਥਿਲਤਾ ਬਲੀ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਮਧ੍ਯੋਨ੍ਨਤਤਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਵਪੀਡਿਤਮੁਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁ ਨ੍ਨਮਨਂ ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੋਦਕਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਰਣਂ ਕਣ੍ਡੁਸਂਰਮ੍ਭ ਸ਼ੂਲਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਮਸ਼੍ਚ||੬||
पक्वे तु गतवेगत्वं प्रम्लानता त्वकिशथिलता बली प्रादुर्भावः पाण्डुता मध्योन्नतताङ्गुल्यवपीडितमुक्ते प्रत्यु न्नमनं बस्ताविवोदकस्य पूयस्य सञ्चरणं कण्डुसंरम्भ शूलाद्युपशमश्च||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਗਤਵੇਗਤ੍ਵਾਦਿ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੬||
Adhikarana ਸ਼ੋਫਪਾਕੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ (੭) · Śloka ੭
ਸ਼ੂਲਂ ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਦਾਹਃ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਫਃ ਕਫੋਦਯਾਤ੍| ਰਾਗੋ ਰਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋ ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤੈਃ||੭||
शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्| रागो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਨਿਲਂ ਵਿਨਾ ਸ਼ੂਲਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਦਾਹੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਫੋਦਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ਸ਼ੋਫੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੋਫਃ ਕਫਾਦਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਉਦਯਗ੍ਰਹਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਦਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਨਾ ਰਾਗਸ੍ਯ ਲੌਹਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵੋ ਨ| ਤੇਨ ਕਫਾਧਿਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸੈਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਸਹਿਤੈਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਕਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ|| ੭||
Adhikarana ਪਾਕਲਕ੍ਸਣਾਨਿ (੮) · Śloka ੮
ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰਸ੍ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ| ਬਲੀਭਿਰਾਚਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ||੮||
पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः| बलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਾਕੇਤਿਵਤ੍ਤੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸੁਸਿਰੋਨ੍ਤਸ੍ਥਃ ਸ਼ੋਫਦੇਸ਼ਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍| ਤਥਾ ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਃ| ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਪੂਯ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਭਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਸਿਰਤ੍ਵਂ ਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ| ਤਥਾ ਵਲੀਭਿਰਾਚਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਃ ਤਥਾ ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਤਨੂਰੁਹਃ ਪਤਦ੍ਰੋਮਾ|| ੮||
Adhikarana ਰਕ੍ਤਪਾਕਲਕ੍ਸਣਮ੍ (੯) · Śloka ੯
ਕਫਜੇਸੁ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਕੇਸੁਚਿਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਿਪ ਚ੍ਯਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਫਤਾਲ੍ਪਰੁਜਤਾਸ਼੍ਮਵਚ੍ਚ ਗ਼ਨਤਾ, ਨ ਤਤ੍ਰ ਮੋਹ ਮੁਪੇਯਾਤ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਾਕਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ||੯||
कफजेषु तु शोफेषु केषुचिद्गम्भीरत्वाद्रक्तमेव विप च्यते| ततश्चास्पष्टं पक्वलिङ्गं भवति| यत्र हि त्वक्सा वर्ण्यं शीतशोफताल्परुजताश्मवच्च ग़नता, न तत्र मोह मुपेयात्तं रक्तपाकमित्याचक्षते||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕਫਜੇ ਸ਼ੋਫੇ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪਾਕਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵੇ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲ੍ਪਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿ ਚ|| ੯||
Adhikarana ਰਕ੍ਤਪਾਕੇ ਦਾਰਣਪਾਟਨਯੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਥਾਨਭੇਦਃ (੧੦) · Śloka ੧੦
ਅਥੈਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਕ੍ਵਮਵਧਾਰ੍ਯ ਭੀਰੁਵਦ੍ਧਬਾਲਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਲੀ ਬਕ੍ਸੀਣਗਰ੍ਭਿਣੀਵਿਸਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਮੇਸੁ ਪਾਕੋਦ੍ਧਤਦੋਸੇਸੁ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇਸ੍ਵਲ੍ਪੇਸੁ ਵਾ ਸ਼ੋਫੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਦਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਇਤਰੇਸੁ ਪਾਟਨਮ੍||੧੦||
अथैनं सम्यक्पक्वमवधार्य भीरुवृद्धबालदुर्बलक्ली बक्षीणगर्भिणीविषार्दितशस्त्रक्षामेषु पाकोद्धतदोषेषु च पिण्डितेषु सन्धिमर्माश्रितेष्वल्पेषु वा शोफेषु तीक्ष्णोष्ण द्रव्यैर्दारणं कुर्वीत| इतरेषु पाटनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਥੈਨਂ ਰਕ੍ਤਪਾਕਾਖ਼੍ਯਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਭੀਰ੍ਵਾਦਿਸੁ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵ੍ਯਧਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਇਤਰੇਸੁ ਚੈਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੇਸੁ ਪਾਟਨਂ ਦੀਰ੍ਗ਼ਚ੍ਛੇਦਃ||੧੦||
Adhikarana ਆਮਪਾਟਨਦੋਸਾਃ (੧੧) · Śloka ੧੧
ਆਮਪਾਟਨੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵ੍ਯਾਪਾਦਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਦ ਨਾਤਿਵਦ੍ਧਿਰਵਦਰਣਂ ਕ੍ਸਤਵਿਸਰ੍ਪੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੧||
आमपाटने सिरास्नायुव्यापादनं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेद नातिवृद्धिरवदरणं क्षतविसर्पो वा स्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਮਸ਼ੋਫਪਾਟਨੇ ਸਿਰਾਵ੍ਯਾਪਾਦਨਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍|| ੧੧||
Adhikarana ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਪਾਟਨੇ ਦੋਸਃ (੧੨) · Śloka ੧੨
ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੂਯਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸਗਾਮਿਸਮ੍| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਦਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਣੋਲਪਮਿਵਾਨਲਃ||੧੨||
तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪਾਕੇਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਅਪਾਟਿਤੇ ਚ ਸ਼ੋਫੇ ਪੂਯੋਨ੍ਤਸ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍| ਵਿਵ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਿਰਾਦੀਨ੍ ਦਹਤਿ| ਯਥਾਨਲੋ ਵਿਵਦ੍ਧਸ੍ਤਣੋਲਪਂ ਦਹਤਿ|| ੧੨||
Adhikarana ਅਜ੍ਞਵੈਦ੍ਯਨਿਨ੍ਦਾ (੧੩) · Śloka ੧੩
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ||੧੩||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੩||
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਧਿਰਪਵਾਦਸ਼੍ਚ (੧੪) · Śloka ੧੪
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਭੋਜਯੇਦਿਸ੍ਟਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਞ੍ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਨ ਮੂਰ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਸਂਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਢਗਰ੍ਭੋਦਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮੁਖਰੋਗੇਭ੍ਯਃ||੧੪||
प्राक् शस्त्राद्भोजयेदिष्टं तीक्ष्णं मद्यञ्च पाययेत्| न मूर्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते| अन्यत्र मूढगर्भोदराश्मरीमुखरोगेभ्यः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਚ੍ਛਸ੍ਰਕਰ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਾਦਿਸੁ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ||੧੪||
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਃ (੧੫) · Śloka ੧੫
ਅਥੋਪਹਤਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਪਿਚੁਪ੍ਲੋਤਪਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਮਧੁਸ੍ਨੇਹਕਸਾਯਾਲੇਪਕਲ੍ਕਸੇਕੋਦਕੁਮ੍ਭਸ਼ੀ ਤੋਸ੍ਣੋਦਕਕਟਾਹਵ੍ਯਜਨਾਦਿਵ੍ਰਣੋਪਯੋਗਿ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਮਾ ਸ਼੍ਰਿਤਸ਼ਯਨੀਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਸ੍ਥਿਰਸ੍ਨੇਹਬਲਵਦਵਲਮ੍ਬਕਪੁਰੁਸ ਮਿਸ੍ਟੇਹਨਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਾਨ੍ਨਪਾਨਰੁਕ੍ਮਰਤ੍ਨਾਰ੍ਚਿਤਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਤੇਸ੍ਟਦੇਵਤਂ ਕਤਮਙ੍ਗਲਂ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮੁਪ ਵੇਸ਼੍ਯ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ਼ੋ ਵੈਦ੍ਯੋ ਮਰ੍ਮਸਿ ਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਧਮਨੀਃ ਪਰਿਹਰਨਨੁਲੋਮਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦਾ ਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸਕਦੇਵਾਹਰੇਚ੍ਛਸ੍ਰਮਾਸ਼ੁ ਚ| ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਚ ਪਾਕੇਸੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਵਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵਾਮਪ੍ਰਦਸ਼ਿਨ੍ਯੈਸਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿ ਵਿਵਤ੍ਤੇ ਗਮ੍ਭੀਰਮਾਂਸਲੇ ਚੈਸਣ੍ਯਾ ਵਿਪਰੀਤੇ ਕਰੀਰਾਦਿਨਾਲੇ ਨਾਤਿਸਂਵਤੇ ਸੂਕਰਵਾਲੇਨ||੧੫||
अथोपहृतयन्त्रशस्त्रक्षाराग्निजाम्बवौष्ठपिचुप्लोतपत्र सूत्रचर्मपट्टमधुस्नेहकषायालेपकल्कसेकोदकुम्भशी तोष्णोदककटाहव्यजनादिव्रणोपयोगि सर्वोपकरणमा श्रितशयनीयमुपस्थितस्थिरस्नेहबलवदवलम्बकपुरुष मिष्टेऽहनि मुहूर्ते च दध्यक्षतान्नपानरुक्मरत्नार्चितविप्रं प्रणतेष्टदेवतं कृतमङ्गलं भुक्तवन्तमातुरं प्राङ्मुख़मुप वेश्य संवेश्य वा यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्मुख़ो वैद्यो मर्मसि रास्नायुसन्ध्यस्थिधमनीः परिहरननुलोमं शस्त्रं निदध्यादा पूयदर्शनात्सकृदेवाहरेच्छस्रमाशु च| महत्स्वपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलं शस्त्रपदमुक्तम्| द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वाऽ भिसमीक्ष्य विवृत्ते प्रदेशे वामप्रदशिन्यैषित्वा नाति विवृत्ते गम्भीरमांसले चैषण्या विपरीते करीरादिनाले नातिसंवृते सूकरवालेन||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਥੋਪਹਤਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖ਼ਮਾਤੁਰਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ਼ਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਭਿਮੁਖ਼ੋ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਫੇ ਆਪੂਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸਕਦਾਸ਼ੁ ਚ ਤਮਾਹਰੇਤ੍| ਉਪਹਤਾਨਿ ਨਿਕਟੀਕਤਾਨਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਨੇਹਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਵਲਮ੍ਬਕ ਪੁਰੁਸਾ ਆਲਮ੍ਬਨਪਰਿਚਾਰਕਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਦਧ੍ਯਾਦਿਭਿਰਰ੍ਚਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯੇਨ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਉਪਵੇਸ਼ਨਮਾਸਨੇ| ਸਂਵੇਸ਼ਨਂ ਸ਼ਯਨੇ| ਅਨੁਲੋਮਂ ਯਤ ਏਵ ਲੋਮਾਨਿ| ਮਹਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਪਾਕੇਸੁ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ਰਜ੍ ਚ ਪਾਕਮਹਤ੍ਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾ ਬਹੂਨਿ ਪਦਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਾਨਿ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਾ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ|| ੧੫||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਕਰਣਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਵਰੂਪਞ੍ਚ (੧੬) · Śloka ੧੬
ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਂ ਨਿਰਾਸ਼ਯਮ੍| ਆਯਤਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਞ੍ਚ ਯਥਾ ਦੋਸੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੧੬||
यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्| आयतञ्च विशालञ्च यथा दोषो न तिष्ठति||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਤੋ ਗਤਾਂ ਗਤਿਂ ਨਾਡੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਯਤਂ ਦੀਰ੍ਗ਼ਮ੍| ਵਿਸ਼ਾਲਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮ੍|| ੧੬||
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣਾਃ ਵੈਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਗੁਣਾਃ (੧੭) · Śloka ੧੭
ਸ਼ੌਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੁਮ੍| ਅਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||
शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथुम्| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਇਦਮਿਦਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯਮ੍| ਸਰ੍ਵਾ ਚਾਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਰਹਿਤਤ੍ਵਂ ਕਮ੍ਪਰਹਿਤਤ੍ਵਂ ਚਾਤੁਰੇ| ਵੈਦ੍ਯੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਸਮ੍ਮੋਹ ਇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||
Adhikarana ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛੇਦਵਿਸਯਃ (੧੮) · Śloka ੧੮
ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰੂਗਣ੍ਡਲਲਾਟਾਕ੍ਸਿਕੂਟੌਸ੍ਠਦਨ੍ਤਵੇਸ੍ਟਮਨ੍ਯਾਕਣ੍ਠਜਤ੍ਰੁ ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਕੁਲ੍ਕ੍ਸਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇਸੁ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛੇਦ ਇਸ੍ਟਃ||੧੮||
तत्र भ्रूगण्डललाटाक्षिकूटौष्ठदन्तवेष्टमन्याकण्ठजत्रु कक्ष्याकुल्क्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक्छेद इष्टः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰੂਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚ੍ਛੇਦ ਉਕ੍ਤਃ|| ੧੮||
Adhikarana ਅਵਿਸਯੇ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਛੇਦੇ ਦੋਸਾਃ (੧੯) · Śloka ੧੯
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੂਪਗ਼ਾਤੋਤਿਵੇਦਨਾ ਚਿਰਾਦ੍ਵ੍ਰਣਸਂਰੋਹੋ ਮਾਂਸਸ੍ਕਨ੍ਦੀ ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੯||
अन्यत्र तु सिरास्नायूपग़ातोऽतिवेदना चिराद्व्रणसंरोहो मांसस्कन्दी च तिर्यक्च्छेदाद्भवन्ति||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਸਿਰੋਪਘਾਤਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਮਾਂਸਸ੍ਕਨ੍ਦੀ ਮਾਂਸਰੂਢੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਚਾਰਣੋਤ੍ਤਰਂ ਕਰ੍ਮ (੨੦) · Śloka ੨੦
ਤਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਰਾਤੁਰਮਾਸ਼ਵਾਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਮਪਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਵ੍ਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਲੋਤੇਨਾਮ੍ਭੋਪਨੀਯ ਵੇਦਨਾਰਕ੍ਸੋਗ਼੍ਨੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਗਰੁਸਰ੍ਜਰਸਵਚਾ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਹਿਙ੍ਗੁਲਵਣਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਃ ਸਗ਼ਤੈਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਧੂਪਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੌਸਧੇਨ ਮਧੁਗ਼ਤਤਿਲਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਦਿਗ੍ਧਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਿ ਧਾਯ ਕਲ੍ਕੇਨ ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਭਸ੍ਟਯਵਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਗ਼ਤਾ ਕ੍ਤੈਰ੍ਭਾਜਨਾਨ੍ਤੇਮ੍ਭਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਲੀਭਿਃ ਸੁਮਦਿਤੈਰਵਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਗ਼ਨਾਂ ਕਵਲਿਕਾਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਾਨ੍ਯਤਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜੁਮਨਾ ਵਿਦ੍ਧਮਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਮਦੁਪਟ੍ਟਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦ੍ਵ੍ਰਣਾਨ੍| ਸਕਦੇਵ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਗ਼ਾਤਜਾਨ੍| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਤਰੁਜਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਤਾਯਾਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਚ੍ਚਾਪੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਰਿਤੋ ਪਰ੍ਣ ਸ਼ਬਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਸੋ ਭਿਭਵਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਲਿਮੁਪਹਰੇਤ੍| ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ਿਰਸਾ| ਲਕ੍ਸ੍ਮੀ ਗੁਹਾਮਤਿਗੁਹਾਂ ਜਟਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਵਚਾਂ ਛਤ੍ਰਾਮਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾਂ ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਪਿ| ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੇਵਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦਿ ਦ੍ਵਿਰਹ੍ਨੋ ਧੂਪਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਦਿਨਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤ||੨੦||
ततः शस्त्रमवचार्य शीताभिरद्भिरातुरमाशवास्य समन्तात् प्रतिपीड्याङ्गुल्या व्रणमपि प्रक्षाल्य कषायेण व्रणात् प्लोतेनाम्भोऽपनीय वेदनारक्षोग़्नैर्गुग्गुल्वगरुसर्जरसवचा गौरसर्षपहिङ्गुलवणनिम्बपत्रैः सग़ृतैर्व्रणं धूपयित्वा यथा स्वमौषधेन मधुग़ृततिलकल्कैश्च दिग्धां वर्तिं प्रणि धाय कल्केन पूरयित्वा नातिभृष्टयवसक्तुभिर्ग़ृता क्तैर्भाजनान्तेऽम्भसा दक्षिणाङ्गुलीभिः सुमृदितैरवच्छाद्य ग़नां कवलिकां दत्वा सव्यदक्षिणान्यतरपार्श्वे ऋजुमना विद्धमसङ्कुचितं मृदुपट्टं निवेश्य बध्नीयात्| वातश्लेष्मोद्भवांस्तत्र द्विस्त्रिर्वा वेष्टयेद्व्रणान्| सकृदेव परिक्षिप्य पित्तरक्ताभिग़ातजान्| शस्त्रक्षतरुजायां तु प्रततायां यष्टीमधुकसर्पिषोष्णेन व्रणं सिञ्चेत्| उदकुम्भाच्चापो गृहीत्वा प्रोक्षयन् परितो पर्ण शबर्यादिभिरस्य रक्षां कुर्याद्रक्षो ऽभिभवनिषेधार्थम्| तेभ्यश्च बलिमुपहरेत्| धारयेच्च शिरसा| लक्ष्मी गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छत्रामतिच्छत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि| गुग्गुल्वादिभिरेवं शयनासनादि द्विरह्नो धूपयेत्| तथा स्नेहोक्तं दिनचर्योक्तमाचारमनुवर्तेत||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਰਣਂ ਦੀਯਤੇ| ਕਵਲਿਕਾ ਯਾ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯੋਪਰਿ ਦੀਯਤੇ| ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਸਵ੍ਯੇ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਵਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਟ੍ਟਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਗ੍ਰਥਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤਕਫੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਵਾ ਪਟ੍ਟੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਜਾਨ੍ ਸਕਦੇਵ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੨੦||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਰਿਹਾਰ੍ਯਾਣਿ (੨੧) · Śloka ੨੧
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਰਾਗਰੁਕ੍ਪੂਯ ਵਦ੍ਧਿਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਸ਼ਨਸ਼੍ਚਲਿਤੇ ਸ੍ਰੁਤੇ| ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਸਂਸਰ੍ਗੇਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੨੧||
विशेषतश्च दिवास्वप्नाद् व्रणे शोफकण्डूरागरुक्पूय वृद्धिः| स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदशनश्चलिते स्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਸ਼ੋਫਾਦਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਸਂਸਰ੍ਗੇਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਨੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚਲਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਦੇਵ ਵ੍ਯਵਾਯਜਾਨ੍ ਮੈਥੁਨੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍|| ੨੧||
Adhikarana ਪਥ੍ਯਾਹਾਰਃ (੨੨) · Śloka ੨੨
ਭੋਜਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਮਾਤੀਤਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵ ਗੋਧੂਮਾਨ੍ਯਤਮਂ ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਾਢਕੀਸਤੀਨਯੂਸਜਾਙ੍ਗਲਰਸੋਪੇਤਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਵਾਸ੍ਤੁਕਵਾਰ੍ਤਾਕਪਟੋਲ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਬਾਲਮੂਲਕਸ਼ਾਕਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਸੈਨ੍ਧ ਵਸਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਲਘ੍ਵਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣੋਦਕੋਤ੍ਤਰਂ ਚ| ਏਵਮਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਸ਼ਿਤਂ ਜਰਾਮੁਪੈਤਿ||੨੨||
भोजयेच्चैनं यथासात्म्यं समातीतशालिषष्टिकयव गोधूमान्यतमं मुद्गमसूराढकीसतीनयूषजाङ्गलरसोपेतं जीवन्तीसुनिषण्णकतण्डुलीयकवास्तुकवार्ताकपटोल कारवेल्लकबालमूलकशाकयुक्तं दाडिमामलकसैन्ध वसहितं सर्पिःस्निग्धं लघ्वल्पमुष्णोदकोत्तरं च| एवमस्य सम्यगशितं जरामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਮਾਤੀਤਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਰਸੇਨੋਪੇਤਂ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਕਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਡਿਮਾਦਿਸਹਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੨੨||
Adhikarana ਅਜੀਰ੍ਣਦੋਸਾਃ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਗਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਨਞ੍ਚ (੨੩) · Śloka ੨੩
ਅਜੀਰ੍ਣਾਦਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍| ਤਤਃ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਪਾਕਦਾਹਾਨਾਹਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਨਵਧਾਨ੍ਯਮਾਸਕਲਾਯਕੁਲਤ੍ਥਨਿਸ੍ਪਾਵਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸ਼ਿਤਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯੇ ਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਤਿਲਵਿਕਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਪਿਸ਼ਿਤਹਰਿਤਸ਼ਾਕਾਮ੍ਲ ਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਾਨੂਪਾਮਿਸਾਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਰ੍ਗੋਯਂ ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਵਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯੇਦ੍ ਵ੍ਰਣਮ੍||੨੩||
अजीर्णादनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्| नवधान्यमाषकलायकुलत्थनिष्पावशिम्बीशिताम्बुमद्ये क्षुक्षीरपिष्टतिलविकृतिशुष्कशाकपिशितहरितशाकाम्ल लवणकटुकक्षारानूपामिषाणि वर्जयेत्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्वणिनः सर्वदोषकृत्| मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद् व्रणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਵਧਾਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਵਚਾਰਿਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|| ੨੩||
Adhikarana ਵਿਹਾਰਾਦਿ ਪਥ੍ਯਞ੍ਚ (੨੪) · Śloka ੨੪
ਬਾਲੋਸ਼ੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵੀਜ੍ਯੇਤ ਨ ਚੈਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਨ ਤੁਦੇਨ੍ਨ ਚ ਕਣ੍ਡੂਯੇਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਧਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕਥਾਃ ਸ਼ਣ੍ਵਨ੍ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾ| ਆਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਿਮੋਕ੍ਸਾਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਮਪੋਹਤਿ||੨੪||
बालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः शृण्वन्मनःप्रिया| आशावान् व्याधिमोक्षाय क्षिप्रं व्रणमपोहति||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਬਾਲੈਰੁਸ਼ੀਰੇਣ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਯਜਨਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਵ੍ਰਣਂ ਪਾਲਯੇਤ੍|| ੨੪||
Adhikarana ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿਕਰ੍ਮਕਾਲਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯਦਿਵਸੇ ਮੋਕ੍ਸਣਾਦ੍ਦੋਸਾਃ (੨੫) · Śloka ੨੫
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਤੀਯੇਹਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਵ੍ਰਣਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਮੋਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਗ੍ਰਥਿਤੋ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਿਰਾਦੁਪਰੋਹਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁ ਜਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ||੨੫||
पुनश्च तृतीयेऽहनि प्रक्षालनादि पूर्ववत् व्रणकर्म कुर्यात्| द्वितीये दिवसे मोक्षणाद्विग्रथितो व्रणश्चिरादुपरोहत्युग्ररु जश्च भवति||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਮੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਿਰਾਦ੍ਰੋਹਤਿ|| ੨੫||
Adhikarana ਵਿਕੇਸ਼ਿਕੌਸਧਦੋਸਾਦਿ (੨੬) · Śloka ੨੬
ਨ ਚ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮੌਸਧਂ ਵਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਤਿਸ਼੍ਲਥ ਮਤਿਗਾਢਮਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਃ| ਅਤਿਰੌਕ੍ਸ੍undefinedਾਚ੍ਛੇਦੋ ਵੇਦਨਾ ਚ| ਅਤਿਸ਼੍ਲਥਤ੍ਵਾਦ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਗਾਢਤਯਾ ਸਂਰਮ੍ਭ ਅਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਦੁਰ੍ਨ੍ਯਾਸਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਣਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਗ਼ਰ੍ਸਣਮ੍||੨੬||
न च विकेशिकामौषधं वातिस्निग्धरूक्षमतिश्लथ मतिगाढमश्लक्ष्णं दुर्न्यस्तं वा दद्यात्| अतिस्नेहात् क्लेदः| अतिरौक्ष्य़ाच्छेदो वेदना च| अतिश्लथत्वाद परिशुद्धिः| गाढतया संरम्भ अश्लक्ष्णत्वाद्दुर्न्यासाच्च व्रणवर्त्मोपग़र्षणम्||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨ ਚ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਮਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਨਾਪ੍ਯੌਸਧਮ੍| ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਰ੍ਤਿਃ| ਕਿਮਿਤਿ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਤਿਸ੍ਨੇਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੬||
Adhikarana ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਗੁਣਾਃ (੨੭) · Śloka ੨੭
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸਾਸ਼ਯੇ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਪੂਤਿਮਾਂਸਂ ਸੋਤ੍ਸ੍ਸਰ੍ਗਮ੍| ਸਗਤਿਂ ਪੂਯਗਰ੍ਭਿਣਮ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਸ਼ੋਧਯਤੇ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਃ||੨੭||
अवश्यं साशये व्रणे विकेशिकां दद्यात्| सपूतिमांसं सोत्स्सर्गम्| सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं शोधयते शीग़्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिकाः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਾਸ਼ਯੇਨ੍ਤਰ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵ੍ਰਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਂ ਵਿਕੇਸ਼ਿਕਯਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਸਪੂਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੨੭||
Adhikarana ਈਸਤ੍ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਪਾਟਨੇ ਉਪਚਾਰਃ (੨੮) · Śloka ੨੮
ਵ੍ਯਮ੍ਲਂ ਤੁ ਪਾਟਿਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਪਾਚਨੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਭੋਜਨੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ||੨੮||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵ੍ਯਮ੍ਲਮੀਸਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਮਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪਾਟਿਤਂ ਨਾਤਿਵ੍ਰਣਵਿਰੋਧਿਭਿਃ ਪਾਚਨਾਦਿਭਿਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍|| ੨੮||
Adhikarana ਸੀਵਨਵਿਧਿਃ (੨੯) · Śloka ੨੯
ਯਸ੍ਤੁ ਸੀਵ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚਲਾਸ੍ਥਿਸ਼ਲ੍ਯਪਾਂਸੁਤਣਰੋਮਸ਼ੁਸ੍ਕ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਪੋਹ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸਮ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਸੂਚ੍ਯੋਪਹਤੇਨ ਸ੍ਨਾਯੁਸੂਤ੍ਰਵਾਲਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ਼ਣਾ ਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਮੁਰ੍ਵਾਤਸੀਨਾਂ ਵਾ ਵਲ੍ਕੈਃ||੨੯||
यस्तु सीव्यो व्रणस्तत्र चलास्थिशल्यपांसुतृणरोमशुष्क रक्तादीनपोह्य विच्छिन्नं प्रविलम्बितं मांसं सम्ध्यस्थीनि च यथास्थानं सम्यक् स्थापयित्वा स्थिते रक्ते यथार्हं सूच्योपहृतेन स्नायुसूत्रवालान्यतमेन सीव्येत्| शणा श्मन्तकमुर्वातसीनां वा वल्कैः||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਯਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਃ ਸੀਵਨਮਪੇਕ੍ਸਤੇ ਤਤ੍ਰ ਚਲਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਪੋਹ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਲਮ੍ਬ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰੁਦ੍ਧੇ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ|| ੨੯||
Adhikarana ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸੀਵਨਪ੍ਰਕਾਰਾਃ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਸੀਵਨਵਿਕਲ੍ਪਾਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ ਗੋਸ੍ਫ ਣਿਕਾਤੁਨ੍ਨਸੀਵਨਵੇਲ੍ਲਿਤਕਰਜ੍ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਬਨ੍ਧਨਮਿਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਿਵਿਭਾਗਃ| ਪ੍ਰਹਾਰਵਸ਼ਾਚ੍ਚੋਪਯੋਗਃ|੩੦|
सीवनविकल्पास्तु समासेन चत्वारः| तद्यथा गोष्फ णिकातुन्नसीवनवेल्लितकरज्जुग्रन्थिबन्धनमिति| तेषां नामभिरेवाकृतिविभागः| प्रहारवशाच्चोपयोगः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਸੀਵਨਵਿਧਿਃ ਸੀਵਨੋਤ੍ਤਰਕਰ੍ਮ (੩੦) · Śloka ੩੦
ਨ ਚਾਤਿਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟਾਂ ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਮਤ੍ਯਲ੍ਪਬਹੁਗ੍ਰਾਹਿਣੀਂ ਵਾ ਸੂਚੀਂ ਪਾਤਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਯੂਤਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਮਗ਼ੁਗ਼ਤਯੁਕ੍ਤੈਰਞ੍ਜਨਮਧੁਕਨਿਮ੍ਬ ਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸਲ੍ਲਕੀਫਲਕ੍ਸੌਮਮਸੀਚੂਰ੍ਣੈਰਵਕਿਰ੍ਯ ਪੁਰ੍ਵ ਵਦ੍ਵਨ੍ਧਾਦਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੦||
न चातिसन्निकृष्टां विप्रकृष्टामत्यल्पबहुग्राहिणीं वा सूचीं पातयेत्| एवं सम्यक्स्यूतमवेक्ष्य मग़ुग़ृतयुक्तैरञ्जनमधुकनिम्ब लोध्रप्रियङ्गुसल्लकीफलक्षौममषीचूर्णैरवकिर्य पुर्व वद्वन्धादि योजयेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਗੋਸ੍ਫਣਿਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸੀਵਨਵਿਕਲ੍ਪਾਃ| ਯਃ ਕਾਕਪਦਾਕਤਿਰ੍ਵ੍ਰਣਃ ਸ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕੋਣੈਃ ਸੀਵ੍ਯੇਤ੍| ਤਤ੍ ਗੋਸ੍ਫਣਿਕਾ ਨਾਮ ਸੀਵਨਮ੍| ਯਤ੍ਰਾਤਿਨਿਕਟੌ ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣਾਵਨੇਕਕਾਲੈਰੇਕਮੇਕੇਨ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਜੀਰ੍ਣਮਿਵ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਤੁਨ੍ਨਸੀਵਨਂ ਨਾਮ ਸੀਵਨਮ੍| ਵੇਲ੍ਲਿਤਕਂ ਯਦ੍ ਵ੍ਰਣੋਸ੍ਠੌ ਵੇਸ੍ਟ-ਯਨ੍ਨਿਵ ਸੀਵ੍ਯਤੇ| ਰਜ੍ਜੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੇਕਵਾਰਂ ਸੂਤ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਏਸਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਦੁਪਯੋਗਃ| ਨਾਤਿਸਨ੍ਨਿਕਸ੍ਟੈਃ ਪਦੈਰ੍ਨਾਤਿਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਸੂਚੀਂ ਪਾਤਯੇਤ੍| ਯਾ ਚ ਵ੍ਰਣੇਤਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਨ੍ਨ ਬਹੁ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਨਾਤ੍ਯਲ੍ਪਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੦||
Adhikarana ਅਸੀਵ੍ਯਾ ਵ੍ਰਣਾਃ (੩੧) · Śloka ੩੧
ਅਸੀਵ੍ਯਾ ਵਂਕ੍ਸਣਵਕ੍ਸਃਕਕ੍ਸਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਚਲੇਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਂਸੇਸੁ ਚ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਮਿਣੋਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਸ਼ਲ੍ਯਾ ਵਿਸਾਗ੍ਨਿਕ੍ਸਾਰਕਤਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਾਃ||੩੧||
असीव्या वंक्षणवक्षःकक्षादिषु प्रचलेष्वल्पमांसेषु च वायुनिर्वमिणोऽन्तर्लोहितशल्या विषाग्निक्षारकृताश्च व्रणाः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦਿਸ੍ਥਾ ਵ੍ਰਣਾ ਵਾਯੁਨਿਰ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸੀਵ੍ਯਾਃ||੩੧||
Adhikarana ਸੀਵ੍ਯਵ੍ਰਣਾਃ (੩੨) · Śloka ੩੨
ਸੀਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ ਭਿਨ੍ਨਲਿਖ਼ਿਤਾਃ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਲ੍ਪ ਪਾਲਿਕਾਃ ਕਰ੍ਣਃ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਿਰੋਲਲਾਟਾਕ੍ਸਿਕੂਟ ਕਰ੍ਣਨਾਸਾਗਣ੍ਡੌਸ੍ਠਕਕਾਟਿਕਾਬਾਹੂਦਰਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਯੁਪ੍ਰਜਨਨ ਮੁਸ੍ਕਾਦਿਸ੍ਵਚਲੇਸੁ ਮਾਂਸਵਸ੍ਤੁ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ||੩੨||
सीव्यास्तु मेदस्समुत्थिता भिन्नलिख़िताः कफग्रन्थिरल्प पालिकाः कर्णः सद्योव्रणाश्च| शिरोललाटाक्षिकूट कर्णनासागण्डौष्ठकृकाटिकाबाहूदरस्फिक्पायुप्रजनन मुष्कादिष्वचलेषु मांसवस्तु च प्रदेशेषु||३२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸੀਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦਸ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਦਯਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩੨||
Adhikarana ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਬਨ੍ਧਾਸ੍ਤੇਸਾਮੁਪਯੋਗਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਚ (੩੩) · Śloka ੩੩
ਕੋਸ਼ਦਾਮੋਤ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਮੁਤ੍ਤੋਲੀਮਣ੍ਡਲਸ੍ਥ ਵਿਕਾਯਮਕਖ਼ਟ੍ਵਾਚੀਨਵਿਬਨ੍ਧਵਿਤਾਨਗੋਸ੍ਫਣਾਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ਮਙ੍ਗੁਲੀਪਰ੍ਵਸੁ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਮ ਸਮ੍ਬਾਧੇਙ੍ਗੇ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗ ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਸਨ੍ਧਿ ਕੂਰ੍ਚਭ੍ਰੂਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਕੁਕ੍ਸ੍ਯਕ੍ਸਿਕਪੋਲਕਰ੍ਣੇਸੁ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸੁ| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਂ ਗ੍ਰੀਵਾਮੇਢ੍ਰਯੋਃ| ਮਣ੍ਡਲਂ ਵ੍ਰੁਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ| ਸ੍ਥਵਿਕਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗਮੇਢ੍ਰਾਗ੍ਰਾਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਸੁ| ਯਮਕਂ ਯਮਲਵ੍ਰ ਣਯੋਃ| ਖ਼ਟ੍ਵਾਂ ਹਨੁਸ਼ਙ੍ਖ਼ਗਣ੍ਡੇਸੁ| ਚੀਨਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ| ਵਿਬ ਨ੍ਧਮੁਦਰੋਰੁਪਸ੍ਠੇਸੁ| ਵਿਤਾਨਂ ਮੂਰ੍ਧਾਦੌ ਪਥੁਲੇਙ੍ਗੇ| ਗੋਸ੍ਫਣਂ ਨਾਸੌਸ੍ਠਚਿਬੁਕਸਨ੍ਧਿਸੁ| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ| ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ| ਨ ਤੁ ਵ੍ਰਣ ਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨ ਚਾਬਾਧਕਰੋ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍||੩੩||
कोशदामोत्सङ्गस्वस्तिकानुवेल्लितमुत्तोलीमण्डलस्थ विकायमकख़ट्वाचीनविबन्धवितानगोष्फणाः पञ्चाङ्गी चेति पञ्चदश बन्धविशेषाः| तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख़्याताः| तत्र कोशमङ्गुलीपर्वसु विदध्यात्| दाम सम्बाधेऽङ्गे| उत्सङ्ग विलम्बिनि| स्वस्तिकं सन्धि कूर्चभ्रूस्तनान्तरकुक्ष्यक्षिकपोलकर्णेषु| अनुवेल्लितं शाख़ासु| मुत्तोलीं ग्रीवामेढ्रयोः| मण्डलं व्रुत्तेऽङ्गे| स्थविकामङ्गुष्ठाङ्गमेढ्राग्रामूत्रवृद्धिषु| यमकं यमलव्र णयोः| ख़ट्वां हनुशङ्ख़गण्डेषु| चीनमपाङ्गयोः| विब न्धमुदरोरुपृष्ठेषु| वितानं मूर्धादौ पृथुलेऽङ्गे| गोष्फणं नासौष्ठचिबुकसन्धिषु| पञ्चाङ्गी जत्रूर्ध्वमिति| यो यस्मिन् प्रदेशे सुनिविष्टो भवति तं तस्मिन् कुर्वीत| न तु व्रण स्योपरि न चाबाधकरो यथा स्यात्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕੋਸ਼ਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਬਨ੍ਧਾਃ| ਏਸਾਂ ਸ੍ਵੈਰੇਵ ਨਾਮਭਿਰੇਵਾਕਤਯੋ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮਸਾਕਲ੍ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਕੋਸ਼ਃ ਕੋਸ਼ਾਕਾਰਃ ਕੀਟਸ੍ਯੇਵ| ਸੋਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਸੁ ਸਮ੍ਬਾਧੇਵਯਵਸਙ੍ਕਟੇਙ੍ਗੇ| ਦਾਮਾਕਤਿ ਦਾਮ| ਉਤ੍ਸਙ੍ਗਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗਮਿਵ ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਬਾਹ੍ਵਾਦੌ ਕਣ੍ਠਾਦਿਲਮ੍ਬਮਾਨਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਕਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਂ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸਿਣਾਦੇਤ੍ਯਧੋ ਵਾਮਂ ਯਾਤਿ ਪੁਨਃ ਪਰਿਵਤ੍ਯਾਧੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਮਂ ਤਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕੂਰ੍ਚੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਅਨੁਵੇਲ੍ਲਿਤਂ ਯਦ੍ਦੀਰ੍ਗ਼ਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਮੁਤ੍ਤੋਲੀਵ ਮੁਤ੍ਤੋਲੀ ਤਣਮਯਃ ਫਲਾਧਾਰਃ| ਮਣ੍ਡਲਮਿਵ ਵਤ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੇਙ੍ਗੇ ਸ੍ਤਨਾਦੌ| ਸ੍ਥਵਿਕੇਵ ਸ੍ਥਵਿਕਾ ਲਮ੍ਬਮਾਨਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲਕਰਕਮ੍| ਯਮਕਂ ਯਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਟ੍ਟਕੇ ਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣਬਨ੍ਧੇ ਮਧ੍ਯਂ ਦੈਰ੍ਗ਼੍ਯੇਣ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਾਪਨੀਯਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦ੍ਯਭਾਵਾਯ| ਖ਼ਟ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਬਹੁਪਟ੍ਟਮ੍| ਚੀਨਂ ਸ੍ਤੋਕਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਆਯਤਾ ਪਟ੍ਟਿਕਾ| ਵਿਤਾਨਮਿਵ ਵਿਤਾਨਮ੍| ਗੋਸ੍ਫਣ ਇਵ ਗੋਸ੍ਫਣਾ ਕਸੀਵਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸਿਵਾਰਣਾਯ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤ੍ਪਾਸਾਣਧਾਰਣਮ੍| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਟੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਬਾਹਵਃ ਏਕਾ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵੇ ਪਟ੍ਟਿਕਾ|| ੩੩||
Adhikarana ਬਨ੍ਧਸ੍ਯਾਵਾਨ੍ਤਰਭੇਦਾਃ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰਂ ਗਾਢਾਦਿਬਨ੍ਧਵਿਭਾਗਃ (੩੪) · Śloka ੩੪
ਬਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਟੋਨਿਲੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਦਸ੍ਟੇ ਭਗ੍ਨੇ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਬਨ੍ਧਃ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਭੇਦਤਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਾਢਸ਼੍ਲਥਸਮਤ੍ਵਤਃ| ਕਫਵਾਤੇ ਗ਼ਨੋ ਗ਼ਾਢਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇ ਤਨੁਃਸ਼੍ਲਥਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੋ ਬਨ੍ਧਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ||੩੪||
बन्धस्त्वष्टोऽनिले दुष्टे दष्टे भग्ने व्रणेषु च| तत्रान्त्ययोर्द्विधा बन्धः सव्यदक्षिणभेदतः| त्रिविधस्त्वेव सर्वत्र गाढश्लथसमत्वतः| कफवाते ग़नो ग़ाढः पित्तरक्ते तनुःश्लथः| वातपित्ते समो बन्धः कफपित्तव्रणेषु च||३४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਨਨੁ ਚੈਸਾਂ ਕੋ ਵਿਸਯ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਲੇ ਵਾਯੌ ਦੁਸ੍ਟੇ ਵਿਨੈਵ ਵ੍ਰਣੇਨ ਬਨ੍ਧ ਇਸ੍ਟਃ| ਤਥਾ ਸਰ੍ਪਾਦਿਦਸ਼੍ਟੇ ਦਂਸ਼ਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਸਸਙ੍ਕ੍ਰਾਮਰਕ੍ਸਣਾਯੈਵ ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ ਦਂਸ਼ਸ੍ਯੋਪਰਿ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦਰਿਸ੍ਟਾਂ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ| ਤਥਾ ਨ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਸਂ ਬਨ੍ਧਾਭਿਪੀਡਿਤਾਃ| ਭਗ੍ਨੇ ਚਾਙ੍ਗੇ ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਨੈਵ ਵ੍ਰਣੇਨ| ਤਥਾ ਵ੍ਰਣੇਸੁ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਃ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸਿਣਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ| ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਾਦਾਵਯਂ ਨਿਯਮਂ? ਅਨ੍ਤ੍ਯਯੋਰੇਵ ਭਗ੍ਨੇ ਵ੍ਰਣੇ ਚ| ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਾਦੀਨਾਮਨਿਯਮਃ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਗਾਢਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਬਨ੍ਧਃ| ਗਾਢਸ਼ਿਥਿਲੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੌ| ਸਮਸ੍ਤ੍ਵਨਤਿਗਾਢਸ਼ਿਥਿਲਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍||੩੪||
Adhikarana ਸ੍ਥਾਨਦੋਸਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਾਨੁਸਾਰਂ ਗਾਢਬਨ੍ਧਨਾਦਿਨਿਯਮਾਃ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਤਥਾ ਸ੍ਫਿਕ੍ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਦਨਕਣ੍ਠਕਰ੍ਣਮੇਢ੍ਰਮੁਸ੍ਕਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰੋਰਸ੍ਸੁ ਸਮਮ੍| ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਸ਼ਿਥਿਲ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਗਾਢਮ੍| ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਗਾਢਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਵਸਨ੍ਤਯੋਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੇਸੁ ਤੁ ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸਮਮ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਥਿਲਮ੍| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਨੈਵ| ਤਥਾ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|੩੫|
तथा स्फिक्कक्ष्यावङ्क्षणोरुशिरस्सु गाढं बध्नीयात्| शाख़ावदनकण्ठकर्णमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरस्सु समम्| अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिलम्| वातश्लेष्मजेषु शिथिल स्थाने समम्| समस्थाने गाढम्| गाढस्थाने गाढतरम्| तथा शीतवसन्तयोस्त्र्यहात्| पित्तरक्तेषु तु गाढस्थाने समम्| समस्थाने शिथिलम्| शिथिलस्थाने नैव| तथा शरद्ग्रीष्मयोः सायं प्रातः स्यात्|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ਅਬਧ੍ਯਮਾਨਵ੍ਰਣਦੋਸਾਃ (੩੫) · Śloka ੩੫
ਅਬਧ੍ਯਮਾਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕਤਣਕਾਸ੍ਠਪਾਂਸੁਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤ ਪਾਦਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਦ੍ਰਵੋਪਦ੍ਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਤਾਮੁਪੈਤਿ| ਸ੍ਨੇਹ ਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਚਿਰਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਭੇਸਜਮਾਚਿਰਾਚ੍ਛੁਸ੍ਯਤਿ| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਰੋਹਤਿ| ਰੂਢੇ ਚ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਭਵਤਿ||੩੫||
अबध्यमानः पुनर्दंशमशकतृणकाष्ठपांसुशीतवातात पादिसम्पर्काद्विविधोपद्रवोपद्रुतो दुष्टव्रणतामुपैति| स्नेह श्चात्र न चिरं तिष्ठति| भेषजमाचिराच्छुष्यति| कृच्छ्रेण रोहति| रूढे च वैवर्ण्यं भवति||३५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਨੇਤ੍ਰਾਦੌ ਵਾਤਵ੍ਰਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਰਣਂ ਚ ਸਮਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਦੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਰਣੌ ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਫਿਗਾਦੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਰਣੌ ਗਾਢਤਰਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਗਾਢਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਫਿਗਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵ੍ਰਣੌ ਸਮਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸਮਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵ੍ਰਣੌ ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ਿਥਿਲਸ੍ਥਾਨੇ ਨੇਤ੍ਰਾਦੌ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵ੍ਰਣੌ ਨੈਵ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਸ਼੍ਚ ਸਾਯਮ੍ਪ੍ਰਾਤਰੁਭਯਕਾਲਂ ਬਨ੍ਧਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਬਨ੍ਧ ਉਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟਤਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਭਵਤਿ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਤਾਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੩੫||
Adhikarana ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾ (੩੬) · Śloka ੩੬
ਅਪਿ ਚ - ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਥਿਤਂ ਭਗ੍ਨਂ ਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਮਥ ਪਾਟਿਤਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਂਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਬਨ੍ਧੇਨ ਰੋਹਤਿ| ਉਤ੍ਥਾਨਸ਼ਯਨਾਦ੍ਯਾਸੁ ਸਰ੍ਵੇਹਾਸੁ ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਉਦ੍ਦ੍ੜਤ੍ਤੌਸ੍ਠਃ ਸਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਿਸਮਃ ਕਠਿਨੋਤਿਰੁਕ੍| ਸਮੋ ਮਦੁਰਰੁਕ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ||੩੬||
अपि च - चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमथ पाटितम्| अस्थिस्नायुसिरांच्छिन्नमाशु बन्धेन रोहति| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्द्ऱृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति||३६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਚੂਰ੍ਣਿਮਥਿਤਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋਪਿ ਵ੍ਰਣੋ ਬਨ੍ਧੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਰੋਹਤਿ| ਉਦ੍ਦਤ੍ਤੌਸ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਰੋਹਤਿ ਚ||੩੬||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰੈਰਾਚ੍ਛਾਦਨਮ੍ (੩੭) · Śloka ੩੭
ਸ਼੍ਥਿਰਾਣਾਮਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਰੋਹਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਰ੍ਤ੍ਤੁ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਾਤਰੁਣਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਸੁਨਿਵੇਸ਼ਿਤੈਃ| ਧੌਤੈਰਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਕ੍ਸੀਰੀਭੂਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਕਦਮ੍ਬਜੈਃ||੩੭||
श्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्| प्रच्छाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्त्तु च| अजीर्णातरुणाच्छिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः| धौतैरकर्कशैः क्षीरीभूर्जार्जुनकदम्बजैः||३७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਮੁਪਰਿ ਦਤ੍ਤਮੌਸਧਂ ਦੋਸਾਨੁਰੂਪੈਃ ਤ੍ਵਨੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ਪਤ੍ਰੈਰਿਤ੍ਯਾਹ-ਅਜੀਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਜੀਰ੍ਣੈਰ੍ਨਾਪਿ ਤਰੁਣੈਃ|| ੩੭||
Adhikarana ਅਬਨ੍ਧ੍ਯਵ੍ਰਣਾਃ (੩੮) · Śloka ੩੮
ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਪਿਟਕਾਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍| ਕਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਚੋਨ੍ਦੁਰੁਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਾ ਵਿਸਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਮਾਂਸਪਾਕੇ ਨ ਬਦ੍ਧ੍ਵ੍ਯਾ ਗੁਦਪਾਕੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਃ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਾਃ ਸ਼ੋਫਾਵਸ੍ਥਾਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ||੩੮||
कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटकामधुमेहिनाम्| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| मांसपाके न बद्ध्व्या गुदपाके च दारुणे| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः||३८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤੇ ਨ ਬਨ੍ਧਨੀਯਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਮਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਚ ਤਦ੍ਧੇਤੁਕ ਏਵ ਵ੍ਰਣੇ ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ|| ੩੮||
Adhikarana ਸਕ੍ਰਿਮਿਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾ (੩੯) · Śloka ੩੯
ਅਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਕ੍ਸਿਕਾ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਤੇ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਰੁਜਾਸ਼ੋਫਾਸ੍ਰਸਂਸ੍ਰਵਾਨ੍| ਸੁਰਸਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤ੍ਰ ਧਾਵਨਪੂਰਣੇ| ਸਪ੍ਤਪੂਣਕਰਞ੍ਜਾਰ੍ਕਨਿਮ੍ਬਰਾਜਾਦਨਤ੍ਵਚਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਕਲ੍ਕਿਤੋ ਲੇਪਃ ਸੇਕਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਾ ਹਿਤਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾ ਵਾ ਵ੍ਰਣਂ ਤਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੩੯||
अरक्षया व्रणे यस्मिन्मक्षिका निक्षिपेत्क्रिमीन्| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे| सप्तपूणकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः| प्रच्छाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਥਾ ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਰਕ੍ਸਯਾ ਵ੍ਰਣੇ ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਰ੍ਮੀਨ੍ਨਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਕ੍ਰਿਮਯੋ ਵ੍ਰਣਮਾਂਸਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ਤੋ ਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸੁਰਸਾਦਿਗਣੋ ਧਾਵਨੇ ਪੂਰਣੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ|| ੩੯||
Adhikarana ਵ੍ਰਣਂ ਸਾਨ੍ਤਰ੍ਦੋਸਣ੍ ਨ ਰੋਹਯੇਤ੍ (੪੦) · Śloka ੪੦
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਚ ਤਾਸੁ ਤਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਦੋਸਾਦੀਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੁਪਕ੍ਰਮੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਨ ਚੈਨਂ ਤ੍ਵਰਮਾਣਃ ਸਾਨ੍ਤਰ੍ਦੋਸ ਮੁਪਸਂਰੋਹਯੇਤ੍| ਸ ਹ੍ਯਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਵਚਾਰੇਣਾਨ੍ਤਰੁਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਯੋ ਵਿਕੁਰੁਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰੋਪਯੇਤ੍||੪੦||
उत्पद्यमानासु च तासु तास्ववस्थासु दोषादीनपेक्ष्य यथा स्वमुपक्रमैरुपक्रमेत्| न चैनं त्वरमाणः सान्तर्दोष मुपसंरोहयेत्| स ह्यल्पेनाप्यवचारेणान्तरुत्सङ्गं कृत्वा भूयो विकुरुते| तस्मात्सुशुद्धं रोपयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਤਥਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਵ੍ਰਣੇ ਯਥਾਯੋਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਨਂ ਚ ਵ੍ਰਣਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਧਿਤਂ ਰੋਪਯੇਨ੍ਨ ਤ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍| ਪੁਨਃ ਕੋਪਭਯਾਤ੍||੪੦||
Adhikarana ਵ੍ਰਣੇ ਰੂਢੇਪਿ ਪਥ੍ਯਮਰ੍ਯਾਦਾ (੪੧) · Śloka ੪੧
ਰੂਢੇਪ੍ਯਜੀਰ੍ਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦੀਨ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮਾਸਾਨ੍ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਨਣਾਂ ਵਿਧਿਰੇਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪੧||
रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन्विवर्जयेत्| मासान्षट् सप्त वा नृणां विधिरेषः प्रशस्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਢੇਪਿ ਸਟ੍ ਸਪ੍ਤ ਮਾਸਾਨਜੀਰ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|| ੪੧||
Adhikarana ਉਪਸਂਹਾਰਃ (੪੨-੪੩) · Śloka ੪੩
ਇਤੀਦਂ ਵ੍ਰਣਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਮੁਪਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਉਤ੍ਤਰੇ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸਾਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੪੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪੩||
इतीदं व्रणमाश्रित्य दिङ्मात्रमुपदर्शितम्| उत्तरे विस्तरस्तस्य वक्ष्यते साधनं प्रति||४२|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||४३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਕ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਇਨ੍ਦੁ ਕਤ)
ਵ੍ਰਣਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਇਦਂ ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|| ੩੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਅਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ