Adhikarana ಅಥಾಽನ್ನಪಾನವಿಧಿರ್ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ -------------------- ಉಪೋದ್ಘಾತಃ · Śloka
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸುರಕ್ಷಿತಮಪ್ಯನ್ನಪಾನಮವಿಧಿನೋಪಯುಕ್ತಂ ರೋಗಾಯ ಮರಣಾಯ ವಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತತಸ್ತಸ್ಯೋಪಯೋಗೇ ವಿಧಿನಾ ವಿಶೇಷಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|
Adhikarana ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ (೧) · Śloka ೧
ಅಥಾತೋಽನ್ನಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातोऽन्नपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್||೧||
Adhikarana ಅನ್ನಪಾನಸ್ಯ ವಿಧ್ಯುಪಯೋಗಪ್ರಯೋಜನಮ್ (೨) · Śloka ೨
ವಿಧಿವಿಹಿತಮನ್ನಪಾನಮಿಷ್ಟೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಮಾಯತನಮಾಯುಷೋ ಬ್ರುವತೇ| ಯದಾಯತ್ತಾನಿ ಹ್ಯೋಜಸ್ತೇಜೋಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಬಲತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿಪ್ರತಿಭಾರೋಗ್ಯಾದೀನಿ| ತದಿನ್ಧನಾ ಚಾನ್ತರಾಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಅಗ್ನಿಮೂಲಂ ಚ ದೇಹಧಾರಣಮಿತಿ||೨||
विधिविहितमन्नपानमिष्टेन्द्रियार्थमायतनमायुषो ब्रुवते| यदायत्तानि ह्योजस्तेजोधात्विन्द्रियबलतुष्टिपुष्टिप्रतिभारोग्यादीनि| तदिन्धना चान्तराग्नेः स्थितिः| अग्निमूलं च देहधारणमिति||२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿಧಿನಾ ವಿಹಿತಮನ್ನಪಾನಮಿಷ್ಟೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಮಭಿಮತರಸಗನ್ಧಾದಿ ಸದಾಯುಷ ಆಯತನಮಾಶ್ರಯಮಾಚಾರ್ಯಾ ಬ್ರುವತೇ| ತಥಾವಿಧಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಯತ್ತಾನ್ಯೋಜಃಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವಾತ್| ತದಿನ್ಧನಾ ಆಹಾರ ಇನ್ಧನಂ ಯಸ್ಯಾ ಅನ್ತರಾಗ್ನಿಸ್ಥಿತೇಃ ಸಾ ತಥಾವಿಧಾ ದೇಹಸ್ಯ ಧಾರಣೇಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಂ ಕಾರಣಮ್||೨||
Adhikarana ಸಪ್ತ ಆಹಾರವಿಧಿವಿಶೇಷಾಯತನಾನಿ (೩) · Śloka ೩
ಅಥಾತ್ಮವಾನ್ ಸ್ವಭಾವ-ಸಂಯೋಗ-ಸಂಸ್ಕಾರ- ಮಾತ್ರಾ-ದೇಶ- ಕಾಲೋಪಯೋಗ-ವ್ಯವಸ್ಥಾಃ ಸಪ್ತಾಹಾರಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಫಲಾನಾಂ ಹೇತುಭೂತಾಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮೇವಾನುರುಧ್ಯೇತ||೩||
अथात्मवान् स्वभाव-संयोग-संस्कार- मात्रा-देश- कालोपयोग-व्यवस्थाः सप्ताहारकल्पनाविशेषाणां स्वास्थ्यास्वास्थ्यफलानां हेतुभूताः समीक्ष्य हितमेवानुरुध्येत||३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಥಾನನ್ತರಮನ್ನಪಾನಸ್ಯ ವಿಧ್ಯುಪಯೋಗಪ್ರಯೋಜನಮುಕ್ತ್ವಾ ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ| ಆತ್ಮವಾನ್ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಅನ್ನಸ್ಯ ಸ್ವಭಾವಸಂಯೋಗಾದೀನ್ ಸಪ್ತ ಸಮ್ಯಕ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮೇವೋಪಯುಕ್ತಂ ಯತೇತಾಹಿತಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ಸಪ್ತ? ಆಹ-ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಫಲಾನಾಮಾಹಾರಕಲ್ಪನಾವಿಶೇಷಾಣಾ- ಮೋದನಪೇಯಾಭಕ್ಷ್ಯವ್ಯಞ್ಜನಾದೀನಾಂ ಕಾರಣಭೂತಾನ್| ಮೂಲಪಾಠೇ ತು ದ್ವನ್ದ್ವೇ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ಪರತ್ವಾತ್ತತ್ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯೇನ ಹೇತುಭೂತೇತಿ ಪ್ರಯೋಗಃ||೩||
Adhikarana ಸ್ವಭಾವಲಕ್ಷಣಮ್ (೪) · Śloka ೪
ತತ್ರ ಸ್ವಭಾವತೋ ದಿವ್ಯೋದಕರಕ್ತಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮುದ್ಗೈಣಲಾವಾದಯೋ ಲಘವಃ, ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುವ್ರೀಹಿಮಾಷಾನೂಪಾಮಿಷಾದಯೋ ಗುರವ ಇತಿ| ತೇ ಖಲ್ವಪಿ ಸಂಯೋಗಾದಿವಿಶೇಷೈರನ್ಯಥಾತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ||೪||
तत्र स्वभावतो दिव्योदकरक्तशालिषष्टिकमुद्गैणलावादयो लघवः, क्षीरेक्षुव्रीहिमाषानूपामिषादयो गुरव इति| ते खल्वपि संयोगादिविशेषैरन्यथात्वं प्रतिपद्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ನೇ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಂಯೋಗವಿಶೇಷೇಣ ಹಿ ವಿಲಕ್ಷಣಕಾರ್ಯಕರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ| ಏಷಾಂ ಚ ಸ್ವಭಾವಸಂಯೋಗಾದೀನಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಸ್ವಭಾವೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ವರೂಪಮ್| ಯಥಾ ದಿವ್ಯೋದಕಾದೀನಾಂ ಲಘುತ್ವಮ್ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಂ ಗುರುತ್ವಮಿತಿ| ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಂಯೋಗಾದಿವಿಶೇಷಾತ್ಸ್ವಭಾವಾದನ್ಯಥಾತ್ವಂ ವೈಪರೀತ್ಯಂ ಭಜನ್ತೇ| ಏತಚ್ಚ ಮಾತ್ರಾದಿಪ್ರಕರಣೇ ಸವಿಸ್ತರಮುಕ್ತಮ್| ಕೇವಲಮತ್ರ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ||೪||
Adhikarana ಸಂಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್ (೫) · Śloka ೫
ತತ್ರ ಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ ದ್ವಯೋರ್ಬಹೂನಾಂ ವಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಂಹತೀಭಾವಃ| ಸ ವಿಶೇಷಮಾರಭತೇ ಯನ್ನೈಕೈಕಶೋ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ||೫||
तत्र संयोगो नाम द्वयोर्बहूनां वा द्रव्याणां संहतीभावः| स विशेषमारभते यन्नैकैकशो द्रव्याणि||५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಂಯೋಗೋಽನೇಕಸ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಮ್| ಸ ಚ ಸಂಯೋಗಃ ಸಂಯೋಗಿದ್ರವ್ಯಕಾರ್ಯವಿಶಿಷ್ಟಂ ಕಾರ್ಯಮಾರಭತೇ| ಯತ್ ಕಾರ್ಯಮೇಕೈಕಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಕರ್ತುಮಶಕ್ತಂ ಸತ್ಯಪಿ ಸ್ವಕಾರ್ಯಕರ್ತೃತ್ವೇ||೫||
Adhikarana ಸಂಸ್ಕಾರಲಕ್ಷಣಮ್ (೬) · Śloka ೬
ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ತು ತೋಯಾಗ್ನಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಶೌಚಮನ್ಥನದೇಶಕಾಲಭಾವನಾಭಾಜನಾದಿಭಿರುಪಜನ್ಯತೇ||೬||
संस्कारस्तु तोयाग्निसन्निकर्षशौचमन्थनदेशकालभावनाभाजनादिभिरुपजन्यते||६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಂಸ್ಕಾರೋಽಸ್ಯೈವ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಜಲಾಗ್ನಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಾದಿಭಿರ್ವಿಶೇಷಪ್ರಾಪ್ತಿಃ
Adhikarana ಮಾತ್ರಾಲಕ್ಷಣಮ್ (೭) · Śloka ೭
ಮಾತ್ರಾ ಪುನಃ ಪಿಣ್ಡಪರಿಮಾಣತಃ ಸಮುದಾಯೇನ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚಾಹಾರರಾಶಿಃ||೭||
मात्रा पुनः पिण्डपरिमाणतः समुदायेन प्रतिद्रव्यापेक्षया चाहारराशिः||७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮಾತ್ರಾ ದ್ವಿಧಾ| ಏಕಾ ಪಿಣ್ಡಪರಿಮಾಣೇನ| ಯಥಾನ್ನೇನಾವಿಚಾರಿತಗುರುಲಾಘವೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ದ್ವೌ ಭಾಗೌ ಪೂರಯಿತವ್ಯಾವಿತಿ| ನಾನಾವಿಧದ್ರವ್ಯಸಮುದಾಯೇನ ದ್ವಿತೀಯಾ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ| ಯಥಾ ಗುರೂಣಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮರ್ದ್ಧತೃಪ್ತ್ಯಾ, ಲಘೂನಾಂ ಚ ನಾತಿತೃಪ್ತತಯಾ ಭವತಿ ಇತಿ| ದ್ವಿವಿಧೋಽಪ್ಯಾಹಾರರಾಶಿರ್ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ||೭||
Adhikarana ದೇಶಲಕ್ಷಣಮ್ (೮) · Śloka ೮
ದೇಶೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯೋಪಯೋಕ್ತುಶ್ಚೋತ್ಪತ್ತ್ಯವಸ್ಥಾನೇ| ತತ್ರ ಪುನರುಪಯೋಕ್ತಾ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರತ್ವತಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದತಶ್ಚ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಃ||೮||
देशो द्रव्यस्योपयोक्तुश्चोत्पत्त्यवस्थाने| तत्र पुनरुपयोक्ता स्वस्थातुरत्वतः प्रकृतिभेदतश्च परीक्ष्यः||८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದೇಶೋ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯೋಪಯುಜ್ಯಮಾನಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಾನಮುತ್ಪನ್ನಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾನಮೇವಮುಪಯೋಕ್ತುಶ್ಚ ಪುರುಷಸ್ಯ| ತೇನ ಕಸ್ಮಿನ್ ಕಿಙ್ಗುಣಯುಕ್ತೇ ದೇಶೇ ಪುರುಷೋ ದ್ರವ್ಯಂ ವಾ ಜಾತಂ, ಕಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಸ್ಥಿತಮಿತಿ ವಿಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಚ ದೇಶೇ ತಸ್ಯ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯೋಪಯೋಕ್ತಾ ಸ್ವಸ್ಥೋ ವಾ ಸ್ಯಾದಾತುರೋ ವಾ ಕಿಮ್ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚೇತಿ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಃ| ಏತಾವತಾ ಹಿ ನಾನಾವಿಧವಿಶೇಷಾವಗತಿರ್ಭವತಿ||೮||
Adhikarana ಕಾಲಲಕ್ಷಣಮ್ (೯) · Śloka ೯
ಕಾಲಸ್ತು ಋತುವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷೋ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಶ್ಚ||೯||
कालस्तु ऋतुव्याध्यपेक्षो जीर्णाजीर्णलक्षणश्च||९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಾಲಸ್ತು ದ್ವೈವಿಧ್ಯೇನಾನ್ನಪಾನೋಪಯೋಗಯೋಗ್ಯತಾಂ ಯಾತಿ| ಋತುವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷತ್ವೇನ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣತ್ವೇನ ಚ| ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಋತ್ವಪೇಕ್ಷಯಾಸ್ಮಿನ್ನೃತಾವೇವಮಾಹಾರಪಾನಮಾಮ್ನಾತಮಿತ್ಯಾತುರಸ್ಯ ತು ವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧಾವಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಿದಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ಯಥಾ ಜ್ವರೇ- `ಕ್ಷೀರೋಚಿತಸ್ಯ' ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಥವಾಽಽತುರಸ್ಯಾಪಿ ಋತ್ವಪೇಕ್ಷಾ ವಿದ್ಯತ ಏವ| ತಥಾಹಿ- ಶರದಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಽಪಿ ವ್ಯಾಧೌ ತದ್ವಿಪರೀತಾನ್ಯಪಿ ಅತ್ಯರ್ಥತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಾನಿ ದಾತುಂ ನ ಪಾರ್ಯನ್ತೇ| ಉಭಯಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಚ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಃ||೯||
Adhikarana ಅಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನಸ್ಯ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಕತ್ವಮ್ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಅಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯಾಪರಿಣತೋ ರಸ ಉತ್ತರೇಣೋಪಸಂಸೃಜ್ಯಮಾನಃ ಸರ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರಕೋಪಯತ್ಯಾಶು||೧೦||
अजीर्णेऽपि पूर्वस्याहारस्यापरिणतो रस उत्तरेणोपसंसृज्यमानः सर्वान् दोषान् प्रकोपयत्याशु||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏತದುಚ್ಯತೇ-ಅಜೀರ್ಣಸ್ಯ ತು ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮನ್ನತ್ವೇನಾಹಾರಸಾರತ್ವೇನ ಚ| ಅನ್ನೇ ತ್ವಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನೇಚ್ಛಾಽಪಿ ನ ಭವತಿ| ಆಹಾರಸಾರೇ ತ್ವಜೀರ್ಣ ಉತ್ತರೇಣಾದ್ಯತನೇನ ರಸೇನ ಮಿಶ್ರೀಭೂತೇ ವಾತಾದೀನಾಮುಪಲೇಪೇನ ಮಾರ್ಗರೋಧಾದಿನಾ ಪ್ರಕೋಪಃ ಶೀಘ್ರಮೇವ||೧೦||
Adhikarana ಜೀರ್ಣೇ ಭೋಜನಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಭೋಜನಸ್ಯ ಕಾಲಶ್ಚ (೧೧) · Śloka ೧೧
ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೇಷು ದೋಷೇಷು ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಾದುತ್ಸೃಷ್ಟೇಷು ಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗೇಷು ವಿಶುದ್ಧೇಷೂದ್ಗಾರಹೃದಯಸ್ರೋತೋಮುಖೇಷು ವಿಶದಕರಣೇ ಲಘುನಿ ಶರೀರೇಽಗ್ನಾವುದೀರ್ಣೇ ಜಾತಾಯಾಂ ಬುಭುಕ್ಷಾಯಾಮಭ್ಯವಹೃತಮನ್ನಮಪ್ರದೂಷಯದ್ದೋಷಾನಾಯುರ್ಬಲವರ್ಣಾನಭಿವರ್ದ್ಧಯತಿ| ಕೇವಲಮಯಮೇವ ಕಾಲೋ ಭೋಜನಸ್ಯ||೧೧||
जीर्णे तु स्वस्थानस्थेषु दोषेषु वातानुलोम्यादुत्सृष्टेषु मूत्रपुरीषवेगेषु विशुद्धेषूद्गारहृदयस्रोतोमुखेषु विशदकरणे लघुनि शरीरेऽग्नावुदीर्णे जातायां बुभुक्षायामभ्यवहृतमन्नमप्रदूषयद्दोषानायुर्बलवर्णानभिवर्द्धयति| केवलमयमेव कालो भोजनस्य||११||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಜೀರ್ಣೇ ತು ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥದೋಷಾದಿಲಕ್ಷಣೇ ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ದೋಷಾದಿಕಮಕೋಪಯದಾಯುರ್ಬಲಾದೀನ್ ವರ್ಧಯತಿ| ಸುಬೋಧಮ್||೧೧||
Adhikarana ಅತೀತಕಾಲಭೋಜನಸ್ಯ ದೋಷಾಃ (೧೨) · Śloka ೧೨
ಅತೀತಕಾಲಂ ಪುನಸ್ತದ್ವಾತವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿಪಚ್ಯತೇ ಕರ್ಶಯತ್ಯನ್ನರುಚಿಂ ಚ ಪುನರುಪಹನ್ತಿ||೧೨||
अतीतकालं पुनस्तद्वातविष्टब्धं कृच्छ्राद्विपच्यते कर्शयत्यन्नरुचिं च पुनरुपहन्ति||१२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತೀತಕಾಲಮಸ್ಮಿನ್ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಕಾಲೇಽತಿಕ್ರಾನ್ತೇ|
Adhikarana ಆಹಾರೋಪಯೋಗೇ ನಿಯಮಾಃ (೧೩) · Śloka ೧೩
ಉಪಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಾ ತು ನಾಸ್ನಾತೋ, ನ ದಿಗ್ವಾಸಾ, ನೈಕವಸ್ತ್ರಧೃಕ್, ನ ಮಲಿನವಸನೋ, ನಾಹುತ್ವಾ, ನಾಜಪಿತ್ವಾ, ನಾನಿರೂಪ್ಯ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ನ ಪಿತೃಭ್ಯೋ, ನಾದತ್ವಾಽಗ್ರಮನ್ನಮಗ್ನಯೇ, ನ ಗುರುಭ್ಯೋ ನಾತಿಥಯೇ, ನಾಭ್ಯಾಗತೇಭ್ಯೋ, ನ ಶ್ವಯವಃಶ್ವಪಚೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಶ್ರಿತೋಪಾಶ್ರಿತಾನಪಿ ತಿರಶ್ಚೋಽಪಿ, ಸ್ವಪರಿಗೃಹೀತಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಕಾಲೋಪಕರಣಯುಕ್ತಃ, ಸ್ರಗ್ವೀ ವಿಭೂಷಿತಃ, ಸುಗನ್ಧಿರಾರ್ದ್ರಪಾಣಿಪಾದಃ ಸುವಿಶುದ್ಧವದನೋಽಭಿಮತಸಹಾಯಃ ಕೇಶಮಕ್ಷಿಕಾದ್ಯನುಪಜುಷ್ಟಮನಿನ್ದ್ಯಮನಿನ್ದನ್ನನಿನ್ದಿತಮಪುನರೂಷ್ಣೀಕೃತಂ, ನಾಽತ್ಯುಷ್ಣಮನುಪದಗ್ಧಂ, ಸುಸಿದ್ಧಮಲೋಲೋ, ನಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನಾವಿದಿತಂ, ನಾವಿದಿತಾಗಮಂ, ನಾತಿಸಾಯಂ, ನಾತಿಪ್ರಗೇ, ನಾಕಾಶೇ, ನಾತಪೇ, ನಾನ್ಧಕಾರೇ, ನಾಧೋ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ, ನ ಶಯ್ಯಾಸ್ಥೋ, ನೋನ್ನಮ್ಯ ಪ್ರದೇಶಿನೀಂ, ನ ಪಾತ್ರೇ ಭಿನ್ನೇ, ನಾಸಂವೃತೇ, ನ ಮಲಿನೇ ಭಾವದೂಷಿತೇ ವಾ, ನ ಚಾಸನಸ್ಥಿತೇ, ನ ಹಸ್ತಸ್ಥೇ, ನ ಹಸ್ತೇ, ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಃ, ಸುಮನಾಃ ಶುಚಿಭಕ್ತಾಕ್ಷುಧಿತಾನುಕೂಲಜನೋಪಹಿತಂ ಹಿತಮನ್ನಮಶ್ನೀಯಾತ್||೧೩||
उपयोगव्यवस्था तु नास्नातो, न दिग्वासा, नैकवस्त्रधृक्, न मलिनवसनो, नाहुत्वा, नाजपित्वा, नानिरूप्य देवताभ्यो न पितृभ्यो, नादत्वाऽग्रमन्नमग्नये, न गुरुभ्यो नातिथये, नाभ्यागतेभ्यो, न श्वयवःश्वपचेभ्यः प्रत्यवेक्ष्य चाश्रितोपाश्रितानपि तिरश्चोऽपि, स्वपरिगृहीतान् प्रशस्तदेशकालोपकरणयुक्तः, स्रग्वी विभूषितः, सुगन्धिरार्द्रपाणिपादः सुविशुद्धवदनोऽभिमतसहायः केशमक्षिकाद्यनुपजुष्टमनिन्द्यमनिन्दन्ननिन्दितमपुनरूष्णीकृतं, नाऽत्युष्णमनुपदग्धं, सुसिद्धमलोलो, नासात्म्यं नाविदितं, नाविदितागमं, नातिसायं, नातिप्रगे, नाकाशे, नातपे, नान्धकारे, नाधो वृक्षस्य, न शय्यास्थो, नोन्नम्य प्रदेशिनीं, न पात्रे भिन्ने, नासंवृते, न मलिने भावदूषिते वा, न चासनस्थिते, न हस्तस्थे, न हस्ते, प्राङ्मुखः, सुमनाः शुचिभक्ताक्षुधितानुकूलजनोपहितं हितमन्नमश्नीयात्||१३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ನಾಸ್ನಾತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಆಹಾರಸ್ಯೋಪಯೋಗೇ ನಿಯಮ ಉಚ್ಯತೇ| ದಿಗ್ವಾಸಾ ಅಗೃಹೀತವಸನಃ| ನ ಚೈಕಪಟಃ| ನಾಹುತ್ವಾ ತಿಲಘೃತಾದಿಭಿರ್ಮನ್ತ್ರಪೂರ್ವಮಗ್ನಿಮ್| ನ ಜಪಮಕೃತ್ವಾ| ನ ದೇವತಾಭ್ಯೋಽನಿರೂಪ್ಯಾಸಙ್ಕಲ್ಪ್ಯ ತದಾಹಾರಂ ನ ಚಾಗ್ರಂ ಪ್ರಥಮಮನುಚ್ಛಿಷ್ಟಸಕಲಭೋಜನೇಭ್ಯಃ ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಮಗ್ನಯೇ ಅದತ್ವಾ| ಅತಿಥಿರಾಗನ್ತುರ್ಭೋಜನಾರ್ಥೀ| ಅಭ್ಯಾಗತಾಸ್ತದ್ವೇಶ್ಮ ಕೇನಚಿತ್ಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಗತಾ ಬಾನ್ಧವಾದ್ಯಾಃ| ವಯಾಂಸಿ ಪಕ್ಷಿಣಃ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ಭೋಜನಾದಿನಾ| ಆಶ್ರಿತಾನ್ ತದುಪಾಸಕಾನ್ ಭೃತ್ಯಬಾನ್ಧವಾದೀನುಪಾಶ್ರಿತಾನಾಶ್ರಿತಾಶ್ರಿತಾನ್| ತಿರಶ್ಚೋ ಗವಾಶ್ವಾದಯಃ| ಪರಿಗೃಹೀತಾಃ ಸ್ವತ್ವಮಾಪಾದಿತಾಃ| ತಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತೈರದುಷ್ಟೈರ್ದೇಶಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಅನಿನ್ದ್ಯಃ| ಭೋಜನಮಗರ್ಹಿತಂ ಸ್ವಭಾವೇನ| ತಥಾ ಚಾನಿನ್ದ್ಯಮಪಿ ಸ್ವಯಮನಿನ್ದನ್ನಾಹಾರೇ ಗರ್ಹಾಮಕುರ್ವನ್ನನ್ಯೈಶ್ಚಾನಿನ್ದಿತಮ್| ಉಪದಗ್ಧಮಿತ್ಯಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಅಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಮವಿದಿತಂ ಗುಣಾಗುಣೈರವಿಜ್ಞಾತಸ್ವರೂಪಮವಿದಿತಾಗಮಮಜ್ಞಾತಾಗಮಂ ನಾತಿಸಾಯಂ ನಾತಿಪ್ರಗ ಇತಿ ಚೇತ್ಯಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ದಿನಾರಮ್ಭೇ ದಿನಕ್ಷಯೇ ಚ ಭೋಜನಪ್ರತಿಷೇಧೋಽಭೀಷ್ಟಃ| ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾಭಿಧಾಯೀ ತು ಪ್ರಗೇಶಬ್ದಃ ಕಥಂ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಇತಿ ನ ಜಾನೇ| ಅಥವಾತಿಕ್ರಾನ್ತಪ್ರಗ ಇತಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಭೋಜನಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಆಕಾಶಂ ನಿರಾವರಣೋ ದೇಶಃ| ಉನ್ನಮಯ್ಯ ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪ್ರದೇಶಿನೀಂ ಅಙ್ಗುಷ್ಠತೋ ದ್ವಿತೀಯಾಙ್ಗುಲಿಃ ಪ್ರದೇಶಿನೀ| ಭಾವದೂಷಿತಮದುಷ್ಟಮಪಿ ದುಷ್ಟತಯಾ ಭಾವಿತಮ್| ಭೋಕ್ತುರ್ನ ಹಸ್ತಸ್ಥೇ ಪಾತ್ರೇ ಗೃಹೀತಮಾಹಾರಮಶ್ನೀಯಾತ್| ಕೇವಲಂ ಹಸ್ತೇ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್| ಶುಚ್ಯಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೇನ ಪರಿಜನೋಪಹಿತಂ ಢೌಕಿತಮ್| ಹಿತಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಮಶ್ನೀಯಾತ್||೧೩||
Adhikarana ಪರ್ಯುಷಿತಾನ್ನನಿಷೇಧಃ ಅಪವಾದಶ್ಚ (೧೪) · Śloka ೧೪
ನ ಪರ್ಯುಷಿತಮನ್ಯತ್ರ ಮಾಂಸೋಪದಂಶಭಕ್ಷ್ಯೇಭ್ಯಃ||೧೪||
न पर्युषितमन्यत्र मांसोपदंशभक्ष्येभ्यः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮಾಂಸಾದೀಂಶ್ಚ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾಽನ್ಯಮಾಹಾರಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಗತಾಹೋರಾತ್ರಂ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್| ಉಪದಂಶಂ ಯದನಗ್ನಿಸಿದ್ಧಿಮಪಿ ಫಲಾದಿ ದನ್ತೋನೋಪದಶ್ಯಾನ್ನೇನ ಸಹ ಭುಜ್ಯತೇ||೧೪||
Adhikarana ನಿಶ್ಶೇಷಭೋಜನನಿಷೇಧಃ ಅಪವಾದಶ್ಚ (೧೫) · Śloka ೧೫
ನಾಶೇಷಮನ್ಯತ್ರ ದಧಿ-ಮಧು-ಸಲಿಲ-ಸಕ್ತು-ಶುಕ್ತ-ಪಾಯಸೇಭ್ಯಃ||೧೫||
नाशेषमन्यत्र दधि-मधु-सलिल-सक्तु-शुक्त-पायसेभ्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದಧ್ಯಾದೀನಿ ಚ ನಿಃಶೋಷಾಣ್ಯಭ್ಯವಹರೇತ್ ಅನ್ಯತ್ ಸಶೇಷಮಿತಿ|
Adhikarana ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಹಾರಸ್ಯೈವ ಭೋಜನನಿರ್ದೇಶಃ ಭೋಜನಕ್ರಮಶ್ಚ (೧೬) · Śloka ೧೬
ಅಪಿ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಲಘೂಷ್ಣಮವಿಲಮ್ಬಿತಮನತಿದ್ರುತಮಜಲ್ಪನ್ನಹಸಂಸ್ತನ್ಮನಾಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮ್||೧೬||
अपि च स्निग्धं लघूष्णमविलम्बितमनतिद्रुतमजल्पन्नहसंस्तन्मनाः समीक्ष्य सम्यगात्मानम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಚಾಹಾರಮಭ್ಯವಹರೇತ್ ತನ್ಮನಾಃ ಅಭ್ಯವಹ್ನಿಯಮಾಣೇ ದತ್ತಚಿತ್ತಃ| ಆತ್ಮಾನಂ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ|
Adhikarana ಸ್ನಿಗ್ಧಲಘೂಷ್ಣಾಹಾರಗುಣಾಃ (೧೭) · Śloka ೧೭
ಸ್ನಿಗ್ಧಲಘೂಷ್ಣಾನಿ ಹಿ ವಹ್ನಿಮೌದರ್ಯಮುದೀರಯನ್ತಿ ಕೋಷ್ಠಂ ಪರಿಶೋಧಯನ್ತಿ ಧಾತೂನ್ನ ವಿಕುರ್ವತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಜರಯನ್ತ್ಯನಿಲಮನುಲೋಮಯನ್ತಿ||೧೭||
स्निग्धलघूष्णानि हि वह्निमौदर्यमुदीरयन्ति कोष्ठं परिशोधयन्ति धातून्न विकुर्वते क्षिप्रज्जरयन्त्यनिलमनुलोमयन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನಿ ತ್ರೀಣಿ ಧಾತೂನ್ ರಸಾದೀನ್ ನಿರ್ಮಲೀಕರಣೇನೋಪಬೃಂಹಕತ್ವೇನ ಚ ನ ವಿಕುರ್ವತೇ||೧೭||
Adhikarana ಸ್ನಿಗ್ಧಾಹಾರಗುಣಾಃ (೧೮) · Śloka ೧೮
ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ದೃಢೀಕರೋತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪಚಿನೋತಿ ಶರೀರಮಪಚಿನೋತಿ ಜರಸಂ, ಬಲಮಭಿವರ್ದ್ಧಯತಿ, ವರ್ಣಪ್ರಸಾದಮಭಿನಿರ್ವರ್ತ್ತಯತಿ||೧೮||
तथा स्निग्धं दृढीकरोतीन्द्रियाण्युपचिनोति शरीरमपचिनोति जरसं, बलमभिवर्द्धयति, वर्णप्रसादमभिनिर्वर्त्तयति||१८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ಯತ್ ಸುಬೋಧಮ್||೧೮||
Adhikarana ಲಘ್ವಾಹಾರಗುಣಾಃ (೧೯) · Śloka ೧೯
ಲಘು ಚ ಪುನಃ ಸ್ವಭಾವಾದಿಭಿರನ್ನಮಪ್ರತಿಪೀಡಯದ್ದೋಷಾನವ್ಯಥಮಾನಂ ಪರಿಣಾಮಮೇತಿ| ವಿಪನ್ನಮಪಿ ಚಾಲ್ಪದೋಷಂ ಭವತಿ||೧೯||
लघु च पुनः स्वभावादिभिरन्नमप्रतिपीडयद्दोषानव्यथमानं परिणाममेति| विपन्नमपि चाल्पदोषं भवति||१९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಅಸಂಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾದಿಲಘುತ್ವಗ್ರಹಣಮ್| ವಿಪನ್ನಮಪಿ ಅಪಥ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಪಿ ಸ್ವಲ್ಪದೋಷಂ ಭವತಿ||೧೯||
Adhikarana ಉಷ್ಣಾಹಾರಗುಣಾಃ (೧) · Śloka ೧
ಉಷ್ಣಂ ಚ ಪುನರ್ಜನಯತಿ ರುಚಿಮುಪಶೋಷಯತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮ್|೧|
उष्णं च पुनर्जनयति रुचिमुपशोषयति श्लेष्माणम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ವಿಲಮ್ಬಿತಾಹಾರಗ್ರಹಣೇ ದೋಷಾಃ (೧) · Śloka ೧
ವಿಲಮ್ಬಿತಂ ತು ಭುಞ್ಜಾನೋ ನ ತೃಪ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ಬಹು ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಶೀತೀಭವತಿ ಚಾನ್ನಜಾತಂ ವಿಷಮಪಾಕಂ ಚ ಭವತಿ||೧||
विलम्बितं तु भुञ्जानो न तृप्तिमधिगच्छति बहु च भुङ्क्ते शीतीभवति चान्नजातं विषमपाकं च भवति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ಅತಿದ್ರುತಾಹಾರಗ್ರಹಣೇ ದೋಷಾಃ (೨೦) · Śloka ೨೦
ಅತಿದ್ರುತನ್ತು ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಜಲ್ಪತೋ ಹಸತೋಽನ್ಯಮನಸೋ ವಾ ಭವೇದುತ್ಸ್ನೇಹನಮವಸಾದನಂ ಭೋಜನಸ್ಯಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಂ ಗುಣದೋಷವಿಭಾವನಞ್ಚ||೨೦||
अतिद्रुतन्तु भुञ्जानस्य जल्पतो हसतोऽन्यमनसो वा भवेदुत्स्नेहनमवसादनं भोजनस्याप्रतिष्ठानं गुणदोषविभावनञ्च||२०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಉತ್ಸ್ನೇಹನಮನ್ನಸ್ಯಾನ್ಯನಾಡೀಗಮನಮ್| ಭೋಜನಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಪ್ರಾಪ್ತಿಪಾಕಯೋರವಸಾದಃ| ಅನ್ಯಮನಸ್ಕತ್ವಾಚ್ಚ ಭೋಜನಗುಣದೋಷಾನ್ ವಿಚಾರಯಿತುಂ ನ ಶ್ಕ್ಯತೇ||೨೦||
Adhikarana ಭೋಜನಸಮಯೇ ಆತ್ಮಸಮೀಕ್ಷಾ (೨೧) · Śloka ೨೧
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮಿತಿ, ಮಮೇದಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿದಮಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ ನಿತ್ಯಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷೇತ್||೨೧||
समीक्ष्य सम्यगात्मानमिति, ममेदं सात्म्यमिदमसात्म्यमिति नित्यमप्रमत्तः प्रत्यवेक्षेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವ್ಯಾಕರೋತಿ| ಆತ್ಮಾನಂ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಇದಂ ವಾ ತದಾತ್ವೇ ಪ್ರಸ್ತುತಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿದಮಸಾತ್ಮ್ಯಮಿತಿ||೨೧||
Adhikarana ಸಾತ್ಮ್ಯಾಸಾತ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೨) · Śloka ೨೨
ತತ್ರ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನಾಮ ಸಹಾತ್ಮನಾ ಭವತ್ಯಭ್ಯಸ್ತಂ ತದೌಚಿತ್ಯಾದುಪಶೇತ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಸಾತ್ಮ್ಯವಿಪರೀತಮಪಶಯಾದಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೨||
तत्र सात्म्यं नाम सहात्मना भवत्यभ्यस्तं तदौचित्यादुपशेत इत्येके| सात्म्यविपरीतमपशयादसात्म्यम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯಜ್ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಸಹಾತ್ಮನಾಽಭ್ಯಸ್ತಂ ತಚ್ಚ ಶರೀರೇ ಔಚಿತ್ಯಾದಭ್ಯಸ್ತತ್ವಾದುಪಶೇತೇ ಸುಖಾವಹಂ ಭವತಿ ಏತದೇವ ಚ ಲೋಕೇ ಸಾತ್ಮ್ಯಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ| ಯಜ್ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯಭ್ಯಸ್ತಂ ಸುಖಾವಹಂ ಚ| ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲಾಭ್ಯಸ್ತಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮೇವ| ಏತದ್ವಿಪರೀತಮಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೨||
Adhikarana ಮತಾನ್ತರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಸಾತ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್ (೨೩) · Śloka ೨೩
ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿವಯೋದೇಶರ್ತುದೋಷವ್ಯಾಧಿವಶೇನ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಬಹುವಿಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ತೇ ಹ್ಯಪಶಯಮಾತ್ರಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ವಿಪರೀತಗುಣಮಪ್ಯುಪಚಾರೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಚಕ್ಷತೇ| ತುಲ್ಯಗುಣಂ ಚಾನುಪಶಯಾದಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೩||
अन्ये पुनः प्रकृतिवयोदेशर्तुदोषव्याधिवशेन सात्म्यं बहुविधमिच्छन्ति| ते ह्यपशयमात्रमङ्गीकृत्य विपरीतगुणमप्युपचारेण सात्म्यमाचक्षते| तुल्यगुणं चानुपशयादसात्म्यम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ಸುಖಕರ್ತೃತ್ವಮಾತ್ರಹೇತುಂ ಬಹುವಿಧಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ತೇ ಚ ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಭೃತ್ಯಭ್ಯಸ್ತಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿದೇಶಾದಿವಿಶೇಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶರೀರಸಂವರ್ದ್ಧಕದ್ರವ್ಯಗುಣೇಭ್ಯೋ ವಿಪರೀತಗುಣಮಪಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸುಖಹೇತುತ್ವಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಚಕ್ಷತೇ| ತೇಷಾಞ್ಚ ಸದೃಶಗುಣಮಪಿ ಶರೀರೇಣಾಹಾರಜಾತಂ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಸುಖಾವಹತ್ವಾದಸಾತ್ಮ್ಯಮ್||೨೩||
Adhikarana ಸಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ ತ್ರೈವಿಧ್ಯಮ್ (೨೪) · Śloka ೨೪
ಸಾತ್ಮ್ಯನ್ತು ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯವಿಭಾಗೇನ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತತ್ರ ಸರ್ವರಸಂ ಪ್ರವರಮೇಕರಸಮವರಂ, ಮಧ್ಯನ್ತು ಮಧ್ಯಮೇವ||೨೪||
सात्म्यन्तु प्रवरावरमध्यविभागेन त्रिविधम्| तत्र सर्वरसं प्रवरमेकरसमवरं, मध्यन्तु मध्यमेव||२४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸರ್ವಂ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಂ ತ ಇಚ್ಛನ್ತಿ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೨೪||
Adhikarana ಸಾತ್ಮ್ಯಾನಾಮುಪಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಾ (೨೫) · Śloka ೨೫
ತೇಷು ಪ್ರವರಂ ಸಮದೋಷಸ್ಯೋಪದಿಶನ್ತೀತಿ| ಇತರೇಷಾಮಪಿ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಚಾಹಿತಂ ಪಾದೇನ (ಪಾದಾಂಶೇನ) ವಾ ವಿವರ್ಜಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಕ್||೨೫||
तेषु प्रवरं समदोषस्योपदिशन्तीति| इतरेषामपि क्रमेण सात्म्यमपि चाहितं पादेन (पादांशेन) वा विवर्जयेदित्युक्तं प्राक्||२५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತೇಷು ಚ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರವರಂ ಸರ್ವರಸಂ ಸಮದೋಷಪ್ರಕೃತೇಃ ಸುಖಾವಹತ್ವೇನೋಪದಿಶನ್ತಿ| ಇತರೇಷಾಂ ಚ ವಿಷಮದೋಷಪ್ರಕೃತೀನಾಮಪಿ ಕ್ರಮಾದಭ್ಯಾಸೇನ ಸರ್ವರಸಸ್ಯ ಶರೀರಗುಣೈಃ ಸಾದೃಶ್ಯಾತ್| ತೇನ ಬಲಾದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಮಧ್ಯಮವರಂ ಚ ವಿಷಮದೋಷ- ಪ್ರಕೃತೀನಾಮವರಮೇವೇತಿ| ತಚ್ಚ ಯಥಾಯಥಮುಪಶಯಾತ್||೨೫||
Adhikarana ಹಿತಹಿತಾಹಾರಲಕ್ಷಣನ್ತಯೋಃ ಶೀಲನಪರಿಹಾರೋಪದೇಶಶ್ಚ (೨೬) · Śloka ೨೬
ತತ್ರ ಯದಾಹಾರಜಾತಂ ಸಮಧಾತೂನನುವರ್ತಯತಿ ವಿಷಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕರೋತಿ ತತ್ಸಮಾಸತೋ ಹಿತಮ್| ವಿಪರೀತಮಹಿತಮ್| ತತ್ ಪುನರ್ಮಾತ್ರಾಯೋಗಾದಿವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದನಿಯತಮಪಿ ಯಥೋಪದೇಶಂ ಯಥಾಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್ ಪರಿಹರೇಚ್ಚ||೨೬||
तत्र यदाहारजातं समधातूननुवर्तयति विषमांश्च समीकरोति तत्समासतो हितम्| विपरीतमहितम्| तत् पुनर्मात्रायोगादिवैचित्र्यादनियतमपि यथोपदेशं यथाभूयिष्ठं च शीलयेत् परिहरेच्च||२६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪೂರ್ವ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೯) ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಮಹಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ತ್ಯಜೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮತಸ್ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಹಿತಾಹಿತಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ಹಿತಾಹಿತಂ ಮಾತ್ರಾಸಂಯೋಗಾದೀನಾಂ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದನಿಯತಸ್ವರೂಪಮಪಿ ಯಥೋಪದೇಶಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶತನ್ತ್ರತಯಾ ಯಥಾಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಬಹುತ್ವಾನತಿಕ್ರಮೇಣ ಯದ್ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸಮ್ಭವತಿ ತದ್ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಶೀಲಯೇತ್ ಪರಿಹರೇಚ್ಚ| ಹಿತಂ ಶೀಲಯೇದಭ್ಯಸೇದಹಿತಂ ಚ ಪರಿಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೨೬||
Adhikarana ಸಮಶನಾದಿಪರಿಹಾರವಿಧಿಸ್ತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಞ್ಚ (೨೭) · Śloka ೨೭
ತಥಾ ವಿಶೇಷತಃ ಸಮಶನಮಧ್ಯಶನಮಮಾತ್ರಾಶನಂ ವಿಷಮಾಶನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಮೇಕತ್ರ ಭುಕ್ತಂ ಸಮಶನಮ್| ಭುಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿಭುಕ್ತಮಧ್ಯಶನಮ್| ಅಮಾತ್ರಾಶನಂ ಪುನಃ ಪೃಥಗೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅಪ್ರಾಪ್ತಾತೀತಕಾಲನ್ತು ಭುಕ್ತಂ ವಿಷಮಾಶನಮಿತಿ||೨೭||
तथा विशेषतः समशनमध्यशनममात्राशनं विषमाशनं च वर्जयेत्| तत्र पथ्यापथ्यमेकत्र भुक्तं समशनम्| भुक्तस्योपरिभुक्तमध्यशनम्| अमात्राशनं पुनः पृथगेवोपदेक्ष्यते| अप्राप्तातीतकालन्तु भुक्तं विषमाशनमिति||२७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಮಶನಾದೀಂಸ್ತು ವಿಶೇಷತಃ ಪರಿಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪಥ್ಯಮಪಥ್ಯಂ ಚ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಂ ಸಮಶನಮ್| ಯಥೋಚಿತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾಲಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಯತ್ ಪುನರ್ಭುಜ್ಯತೇ ತದಧ್ಯಶನಮ್| ಅಮಾತ್ರಾಶನಮಗ್ರತೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಯಥೋಚಿತಭೋಜನಕಾಲೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇಽತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ವಾ ಭುಜ್ಯತೇ ತದ್ವಿಷಮಾಶನಮ್||೨೭||
Adhikarana ಭೋಜನಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನಾಪ್ರಕಾರಃ (೨೮) · Śloka ೨೮
ಭುಞ್ಜಾನಸ್ತು ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾನ್ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ರಾಜತೇಷು ಪಾತ್ರೇಷು ನಿದಧ್ಯಾತ್| ಪರಿಶುಷ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧಾನತ್ಯುಷ್ಣಞ್ಚ ಪಯಃ ಸೌವರ್ಣೇಷು| ಖಲಖಟ್ವರಕಾಮ್ಬಲಿಕಾನ್ ಕಾಂಸ್ಯೇಷು| ರಾಗಷಾಡವಸಟ್ಟಕಾನ್ ವಜ್ರವೈಡೂರ್ಯವಿಚಿತ್ರೇಷು| ಘೃತಮಾಯಸೇ| ಪಯಃ ಸುಶೀತಂ ತಾಮ್ರಮಯೇ| ಪಾನೀಯಂ ಪಾನಿಕಾನಿ ಚ ಮೃದ್ಧೇಮಸ್ಫಟಿಕಕಾಚಮಯೇಷು| ಓದನಂ ಚ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೇ ಮನೋರಮೇ ಸ್ಥಾನೇ| ಅನ್ಯಥಾ ಹಿ ವರ್ಣಗನ್ಧರಸಾನ್ಯತ್ವಾದಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್||೨೮||
भुञ्जानस्तु पेयायूषरसान् व्यञ्जनानि राजतेषु पात्रेषु निदध्यात्| परिशुष्कप्रदिग्धानत्युष्णञ्च पयः सौवर्णेषु| खलखट्वरकाम्बलिकान् कांस्येषु| रागषाडवसट्टकान् वज्रवैडूर्यविचित्रेषु| घृतमायसे| पयः सुशीतं ताम्रमये| पानीयं पानिकानि च मृद्धेमस्फटिककाचमयेषु| ओदनं च विस्तीर्णे मनोरमे स्थाने| अन्यथा हि वर्णगन्धरसान्यत्वादहितं स्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ಯತ್ಸುಬೋಧಮ್| ಕಟ್ವರೋ ನಾಮ ಕಟ್ವಮ್ಲೋಪದೇಹವ್ಯಞ್ಜನವಿಶೇಷಃ| ಸಟ್ಟಕನಾಮಾ ರಾಗಷಾಡವಸದೃಶೋ ದೇಶಾನ್ತರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ|| ೨೮||
Adhikarana ಭೋಜನಪಾತ್ರೇ ಭಕ್ಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಾನಮ್ (೧) · Śloka ೧
ಅಪಿ ಚ - ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವೇ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಸವ್ಯೇ ಪೇಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಮುಖೋದ್ಘರ್ಷಣಪಿಣ್ಡೀಂ ಚ| ಮಧ್ಯೇ ಭೋಜ್ಯಮಿತಿ||೧||
अपि च - दक्षिणपार्श्वे भक्ष्यं स्थापयेत्| सव्ये पेयं लेह्यं मुखोद्घर्षणपिण्डीं च| मध्ये भोज्यमिति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ಅವಸ್ಥಾವಶಾದ್ಭೋಜನೇ ಪೂರ್ವಂ ದ್ರವಾದೀನಾಮುಪಯೋಗಃ (೨೯) · Śloka ೨೯
ಯಥಾಗ್ನಿಸಾತ್ಮ್ಯಂ ತು ಪ್ರಾಕ್ ದ್ರವಮುಪಶುಷ್ಕಂ ವಾಶ್ನೀಯಾತ್| ಪ್ರಾಗೇವ ತು ಗುರುಸ್ವಾದುಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ||೨೯||
यथाग्निसात्म्यं तु प्राक् द्रवमुपशुष्कं वाश्नीयात्| प्रागेव तु गुरुस्वादुस्निग्धं च||२९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ದ್ರವಂ ಶುಷ್ಕಂ ವಾ ಪ್ರಥಮಮದ್ಯಾತ್| ಗುರ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮಾಹಾರಂ ಪೂರ್ವಮೇವಾದ್ಯಾತ್|| ೨೯||
Adhikarana ಭೋಜನಸ್ಯ ಮಧ್ಯಾನ್ತಯೋರುಪಯೋಜ್ಯರಸಾದಿ (೩೦) · Śloka ೩೦
ಮಧ್ಯೇಽಮ್ಲಲವಣಮನ್ತೇ ರೂಕ್ಷಂ ದ್ರವಮಿತರರಸಯುಕ್ತಞ್ಚ|೩೦|
मध्येऽम्ललवणमन्ते रूक्षं द्रवमितररसयुक्तञ्च|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತ್ವಾದೌ ದ್ರವೋಷ್ಣಾಹಾರಃ (೩೦) · Śloka ೩೦
ತತ್ರ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ದ್ರವೋಷ್ಣೇನ ಸಮುತ್ತೇಜಿತೋಷ್ಮಣೋಽನ್ಯದುಪಯುಕ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಾಕಮೇತಿ||೩೦||
तत्र मन्दाग्नेर्द्रवोष्णेन समुत्तेजितोष्मणोऽन्यदुपयुक्तं सम्यक् पाकमेति||३०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಮನ್ದಾಗ್ನಿಸ್ತು ದ್ರವೋಷ್ಣಮೇವಾದೌ ಭುಞ್ಜೀತ|| ೩೦||
Adhikarana ಅನುಪಾನೇ ಸಲಿಲಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ (೩೧) · Śloka ೩೧
ಅನುಪಾನೇ ತು ಸಲಿಲಮೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವರಸಯೋನಿತ್ವಾತ್ಸರ್ವಭೂತಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾಜ್ಜೀವನಾದಿಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ||೩೧||
अनुपाने तु सलिलमेव श्रेष्ठं सर्वरसयोनित्वात्सर्वभूतसात्म्यत्वाज्जीवनादिगुणयोगाच्च||३१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನುಪಾನೇ ಭುಕ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಪಾನೇ ಜಲಮೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವರಸಜನಕಶಕ್ತೇಃ ಸರ್ವಗುಣತ್ವಾದ್ಭೋಜನರಸಾವಿರೋಧಾಚ್ಛರೀರವೃದ್ಧಿಕರಮ್|| ೩೧||
Adhikarana ದ್ರವ್ಯಾದಿವಿಶೇಷೇಣಾನುಪಾನವಿಶೇಷವರ್ಣನಮ್ (೩೨) · Śloka ೩೨
ತಚ್ಛೀತಂ ದಧಿಮಧುಯವಗೋಧೂಮಮದ್ಯವಿಶೇಷೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಚ ವಿದಾಹಿಷು ಶರದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಯೋಶ್ಚ| ಉಷ್ಣಂ ಪಿಷ್ಟಮಯೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಚ ದುರ್ಜರೇಷು ಹೇಮನ್ತೇ ಚ| ದ್ರವದ್ರವ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ| ಕ್ಷೀರಂ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯೋಃತಥೈವೋಪಸಾಧ್ವಭಾಷ್ಯಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಲಾನ್ತಬಾಲವೃದ್ಧೇಷು| ಮಾಂಸರಸಃ ಶೋಷಾದಿಷು| ವಾತೇ ತ್ವಮ್ಲಾನಿ ಚ| ಪಿತ್ತೇ ಶರ್ಕರೋದಕಮ್| ತ್ರಿಫಲೋದಕನ್ತು ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಾಕ್ಷಿಗಲರೋಗೇಷು| ಮಸ್ತ್ವೇವ ವಾ ದಧ್ನಿ ಕೂಚಿಕಾಕೀಲಾಟಯೋಶ್ಚ| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಮಸ್ತು ತಕ್ರಂ ವಾ ಶಾಕಾವರಾನ್ನೇಷು| ಮದ್ಯಂ ಮಾಂಸೇಷು| ಫಲಾಮ್ಲಮಮ್ಬು ವಾಽಽಸವಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಮಧ್ವಾಸವಾನ್ ಗ್ರಾಮ್ಯೇಷು, ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ ತ್ರಿಫಲಾಸವಾನ್ ವನ್ಯೇಷು| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಫಲಾಸವಾನ್ ವಿಷ್ಕಿರೇಷು| ಅರ್ಕಶೇಲುಶಿರೀಷಕಪಿತ್ಥಾಸವಾನ್ ಬಿಲೇಶಯೇಷು, ದಿಗ್ಧಹತೇಷು ಚ| ಅಮ್ಲಫಲಾಸವಾನ್ ಪ್ರಸಹೇಷು| ಕಾಶೇಕ್ಷುಪದ್ಮಬೀಜಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಮೃದ್ವೀಕಾಖದಿರಾಸವಾನ್ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಶೀತಮುದಕಮುದಶ್ವಿದ್ವಾ ಮಹಾಮೃಗೇಷ್ವೌದಕೇಷು ಚ| ಸುರಾಂ ಪ್ರತುದೇಷು ತಥಾ ಶ್ರಮಾರ್ತೇಷು ಕೃಶೇಷು ಚ| ಮಧೂದಕಂ ಸ್ಥೂಲೇಷು| ಮದ್ಯಂ ಮದ್ಯಮಾಂಸಸಾತ್ಮ್ಯೇಷ್ವಲ್ಪಾಗ್ನಿಷು||೩೨||
तच्छीतं दधिमधुयवगोधूममद्यविशेषेषु सर्वेषु च विदाहिषु शरद्ग्रीष्मयोश्च| उष्णं पिष्टमयेष्वन्येषु च दुर्जरेषु हेमन्ते च| द्रवद्रव्यविज्ञानीयं चेक्षेत| क्षीरं शालिषष्टिकयोःतथैवोपसाध्वभाष्यस्त्रीव्यायामक्लान्तबालवृद्धेषु| मांसरसः शोषादिषु| वाते त्वम्लानि च| पित्ते शर्करोदकम्| त्रिफलोदकन्तु सक्षौद्रं श्लेष्मणि प्रायश्चाक्षिगलरोगेषु| मस्त्वेव वा दध्नि कूचिकाकीलाटयोश्च| धान्याम्लं मस्तु तक्रं वा शाकावरान्नेषु| मद्यं मांसेषु| फलाम्लमम्बु वाऽऽसवांश्च विविधान् विभज्य प्रयोजयेत्| विशेषतस्तु मध्वासवान् ग्राम्येषु, तीक्ष्णान् त्रिफलासवान् वन्येषु| न्यग्रोधादिफलासवान् विष्किरेषु| अर्कशेलुशिरीषकपित्थासवान् बिलेशयेषु, दिग्धहतेषु च| अम्लफलासवान् प्रसहेषु| काशेक्षुपद्मबीजशृङ्गाटककशेरुकमृद्वीकाखदिरासवान् क्षौद्रयुक्तं वा शीतमुदकमुदश्विद्वा महामृगेष्वौदकेषु च| सुरां प्रतुदेषु तथा श्रमार्तेषु कृशेषु च| मधूदकं स्थूलेषु| मद्यं मद्यमांससात्म्येष्वल्पाग्निषु||३२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ದ್ರವದ್ರವ್ಯವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ ಇತ್ಯೇತಾವತೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಶೀತಸ್ಯೋಷ್ಣಸ್ಯ ಚ ಪಾನೀಯಸ್ಯ ತತ್ರೋಕ್ತೇಃ ಸ್ವವಿಷಯೇಽನುಪಾನಪ್ರಯೋಗಃ| ಕ್ಷೀರಂ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯೋರುಪವಾಸಕ್ಲಾನ್ತಾದಿಷು ಚ| ಮಾಂಸರಸಃ ಶೋಷಾದಿಷು ಅತಿಲಙ್ಘನೋಕ್ತೇಷು ರೋಗೇಷು| ವಾತೇ ತು ವೃದ್ಧೇ ಅನುಪಾನಮಮ್ಲಾನಿ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ಚಕಾರಾನ್ಮಾಂಸರಸೋಽಪಿ| ಪಿತ್ತೇ ಶರ್ಕರೋದಕಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಥಿತಂ ಜಲಮ್| ಅಕ್ಷಿರೋಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಗಲರೋಗೇಷು ಚ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸರ್ವೇಷು ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ತ್ರಿಫಲೋದಕಮ್| ದಧ್ನಿ ಶೀತೋದಕಮನುಪಾನಂ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಯತೇ- ಮಸ್ತ್ವೇವ ವೇತಿ| ದಧ್ನ ಉಭಯಾನುಪಾನಸಮುಚ್ಚಯಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮೇವಕಾರಕರಣಮ್| ತೇನ ಶೀತೋದಕಂ ವಾ ಮಸ್ತು ವಾ ದಧ್ಯನುಪಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ಕೂಚಿಕಾಕೀಲಾಟಯೋಶ್ಚ ಮಸ್ತ್ವೇವ| ಅವರಾನ್ನಂ ವಿದಲಸಸ್ಯಾನ್ನಮ್| ಅರ್ಕಾದ್ಯಾಸವಾನ್ ಬಿಲೇಶಯೇಷು| ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾನ್ಯೇಷು ಚ ವಿಷದಿಗ್ಧಶಸ್ತ್ರಹತೇಷು ಚ ಮಧೂದಕಂ ಸ್ಥೂಲೇಷ್ವೇವ|| ೩೨||
Adhikarana ಅನುಪಾನಲಕ್ಷಣಮ್ (೩೩) · Śloka ೩೩
ಅಪಿ ಚ - ಸಮಾಸೇನಾನ್ನವಿಪರೀತಮವಿರೋಧಿ ಚ||೩೩||
अपि च - समासेनान्नविपरीतमविरोधि च||३३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಸಮಾಸತಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪತ ಉಚ್ಯತೇ| ಭುಕ್ತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಗುಣೈರ್ವಿಪರೀತಂ ಯದ್ ದ್ರವಂ ತದನುಪಾನಾಯ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ಯದಿ ವಿರುದ್ಧಾನ್ನವಿಜ್ಞಾನೀಯೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ನ ವಿರುದ್ಧ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಪರಸ್ಪರಂ ಸದೃಶಾನಾಮಸದೃಶಾನಾಂ ವಾ ಗುಣಾನಾಮುಭಯತ್ರಾಪಿ ಬಲವತಾಂ ಸತಾಂ ವಿರೋಧ ಉಕ್ತಃ|| ೩೩||
Adhikarana ಅನುಪಾನಗುಣಾಃ (೩೪) · Śloka ೩೪
ಅನುಪಾನಂ ಖಲು ತರ್ಪಯತಿ ಪ್ರೀಣಯತ್ಯೂರ್ಜಯತಿ ಬೃಂಹಯತಿ ದೇಹಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ ಭುಕ್ತಮವಸಾದಯತ್ಯನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಭಿನತ್ತಿ ಮಾರ್ದವಮಾಪಾದಯತಿ ಕ್ಲೇದಯತಿ ಸುಖಪರಿಣಾಮಿತಾಮಾಶುವ್ಯವಾಯಿತಾಂ ಚಾಹಾರಸ್ಯೋಪಜನಯತಿ||೩೪||
अनुपानं खलु तर्पयति प्रीणयत्यूर्जयति बृंहयति देहस्य पर्याप्तिमभिनिर्वर्तयति भुक्तमवसादयत्यन्नसङ्घातं भिनत्ति मार्दवमापादयति क्लेदयति सुखपरिणामितामाशुव्यवायितां चाहारस्योपजनयति||३४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತರ್ಪಣತ್ವಾದಯೋಽನುಪಾನಗುಣಾಃ|| ೩೪||
Adhikarana ಅನುಪಾನವರ್ಜ್ಯಾಃ (೩೫) · Śloka ೩೫
ವರ್ಜ್ಯಂ ತೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗದಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರಭೇದೋರಃಕ್ಷತಿಭಿರ್ಗೀತಭಾಷ್ಯಪ್ರಸಕ್ತೈಶ್ಚ| ತೇಷಾಂ ಹಿ ಪ್ರದೂಷ್ಯಾಮಾಶಯಮುರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಿತಮಾಹಾರಜಂ ಸ್ನೇಹಮಾಸಾದ್ಯ ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಾಗ್ನಿಸಾದಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನಾಮಯಾನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೩೫||
वर्ज्यं तूर्ध्वजत्रुगदश्वासकासप्रसेकहिध्मास्वरभेदोरःक्षतिभिर्गीतभाष्यप्रसक्तैश्च| तेषां हि प्रदूष्यामाशयमुरःकण्ठस्थितमाहारजं स्नेहमासाद्य तदभिष्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीनामयान् विदध्यात्||३५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಮಕ್ಷಕಸನ್ಧೇರುಪರಿ ಯಸ್ಯ ರೋಗಸ್ತೇನ ಶ್ವಾಸಾದಿಮದ್ಭಿಶ್ಚ ಸರ್ವಮನುಪಾನಂ ನ ಸೇವ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಯದೇತದನುಪಾನಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ತಜ್ಜಲಮೇವ| ಕಾಸಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯನುಪಾನವಿಧಾನಾತ್| ವಯಂ ತು ಮನ್ಯಾಮಹೇ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾತ್ರ ಸರ್ವಪ್ರತಿಷೇಧಃ| ಕಾಸಾದೀನಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಕ್ಷೀರಾದೀನಾಮಪವಾದತ್ವಂ ಭವತಿ| ತೇಷಾಂ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗದಾದೀನಾಂ ತದನುಪಾನಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾದೀನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಏವಂ ಹೇತುಕಾನಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|
Adhikarana ಪಾನಾನನ್ತರಂ ನಿಷಿದ್ಧಾನಿ ವರ್ಜನೀಯಾನಿ ಚ (೩೬) · Śloka ೩೬
ಪೀತ್ವಾ ಚ ಭಾಷ್ಯಗೇಯಾಧ್ವಸ್ವಪ್ನಾನ್ನ ಶೀಲಯೇತ್| ಪಾನಂ ಚ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನ ದೇಹಮೇಹಕಣ್ಠಾಕ್ಷಿರೋಗವ್ರಣಿನ ಇತಿ||೩೬||
पीत्वा च भाष्यगेयाध्वस्वप्नान्न शीलयेत्| पानं च प्रक्लिन्न देहमेहकण्ठाक्षिरोगव्रणिन इति||३६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಬಹು ಚ ಪಾನಂ ಪೀತ್ವಾ ಭಾಷ್ಯಾದೀನ್ನ ಶೀಲಯೇತ್| ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನದೇಹಾದಿನಾ ಸತಾ ಪಾನಂ ನೈವ ಸೇವ್ಯಮ್|| ೩೬||
Adhikarana ಭೋಜನಾನನ್ತರವಿಧಿಃ ದ್ರವೋತ್ತರಭೋಜನಸ್ಯ ವಿಶೇಷಶ್ಚ (೩೭) · Śloka ೩೭
ತತಃ ಪಾಣಿಗತಮನ್ನಮನ್ಯೇನಾಪನೀಯ ದನ್ತಾನ್ತರಸ್ಥಞ್ಚ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಶೋಧನೇನ ವಿಶೋಧ್ಯ ಲೇಪಗನ್ಧಸ್ನೇಹಾಪನೋದಮಾಚಾನ್ತೋಽಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರಗಲಿತಾಮ್ಬುಪರಿಷಿಕ್ತನೇತ್ರಸ್ತಾಮ್ಬೂಲಾ-ದಿಕೃತವದನವೈಶದ್ಯೋ ಧೂಮಪಾನಾದಿಹೃತೋರ್ಧ್ವಕಫವೇಗಃ ಪದಶತಮಾತ್ರಂ ಗತ್ವಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇನ ಸಂವಿಶೇತ್| ದ್ರವೋತ್ತರಭೋಜನಸ್ತು ಶಯ್ಯಾಂ ನಾತಿಸೇವೇತ||೩೭||
ततः पाणिगतमन्नमन्येनापनीय दन्तान्तरस्थञ्च शनैः शनैः शोधनेन विशोध्य लेपगन्धस्नेहापनोदमाचान्तोऽङ्गुल्यग्रगलिताम्बुपरिषिक्तनेत्रस्ताम्बूला-दिकृतवदनवैशद्यो धूमपानादिहृतोर्ध्वकफवेगः पदशतमात्रं गत्वा वामपार्श्वेन संविशेत्| द्रवोत्तरभोजनस्तु शय्यां नातिसेवेत||३७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪಾಣಿಗತಂ ಹಸ್ತಲಗ್ನಮನ್ನಂ ಪರಿಶುಷ್ಕೇಣಾನ್ಯೇನಾಪನೀಯ ದನ್ತಾನ್ತರಸ್ಥಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರವಿಧೌ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೩೪) ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣದನ್ತಶೋಧನೇನಾಪನೀಯಾಚಾಮೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಕಫವೇಗೋಽನ್ನಪೀಡಯಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಶಿರಃಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ಬಹುದ್ರವ ಆಹಾರೋ ಯೇನ ಭುಕ್ತಸ್ತೇನ ತತ್ಕಾಲಂ ಶಯ್ಯಾ ನಾಶ್ರಯಣೀಯಾ| ಅಥವಾ ದ್ರವಮುತ್ತರಭೋಜನಮನ್ತಭೋಜನಂ ಯಸ್ಯೇತಿ ವಿಗ್ರಹಃ|| ೩೭||
Adhikarana ಭುಕ್ತವತಃ ನಿಷಿದ್ಧಾನಿ (೩೮) · Śloka ೩೮
ಯಾನಪ್ಲವನವಾಹನಾಗ್ನ್ಯಾತಪಾಂಶ್ಚ ಭುಕ್ತವಾನ್ ವರ್ಜಯೇತ್| ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಕರಾ ಭಾವಾಃ ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಚ ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಕರಾಃ ಪುನರಿಮೇ ಭಾವಾಃ| ತದ್ಯಥಾ ಊಷ್ಮಾ, ವಾಯುಃ, ಸ್ನೇಹಃ, ಕ್ಲೇದಃ, ಕಾಲಃ ಸಮಯೋಗಶ್ಚ ತತ್ರೋಷ್ಮಾ ಪಚತಿ, ವಾಯುರಪಕರ್ಷತಿ, ಸ್ನೇಹೋ ಮಾರ್ದವಂ ಜನಯತಿ, ಕ್ಲೇದಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ, ಕಾಲಃ ಸರ್ವವಪುರ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ಸಮಯೋಗಸ್ತ್ವೇಷಾಮನ್ನಪರಿಣಾಮಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ||೩೮||
यानप्लवनवाहनाग्न्यातपांश्च भुक्तवान् वर्जयेत्| आहारपरिणामकरा भावाः तेषां कार्याणि च आहारपरिणामकराः पुनरिमे भावाः| तद्यथा ऊष्मा, वायुः, स्नेहः, क्लेदः, कालः समयोगश्च तत्रोष्मा पचति, वायुरपकर्षति, स्नेहो मार्दवं जनयति, क्लेदशैथिल्यमापादयति, कालः सर्ववपुर्व्याप्तिमभिनिर्वर्तयति| समयोगस्त्वेषामन्नपरिणामधातुसाम्यकरः सम्पद्यते||३८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಊಷ್ಮಾದಯ ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಕರಾಃ- ಊಷ್ಮಾಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ| ವಾಯುಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ಥಾನಮನ್ನಸ್ಯ ಪಾಕಾಯಾಪಕರ್ಷತಿ| ಕ್ಲೇದೋಽನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ಶ್ಲಥಯತಿ| ಸ್ನೇಹೋಽನ್ನಸ್ಯ ಕಾಠಿನ್ಯಂ ನಾಶಯತಿ| ಕಾಲಃ ಪರಿಣಾಮಮನ್ನಸ್ಯ ವಪುರ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ| ತೇಷಾಞ್ಚ ಕ್ಲೇದಾದೀನಾಂ ಸಮಯೋಗಃ ಅಹೀನಾತಿಮಾತ್ರತ್ವಮನ್ನಪರಿಣಾಮೋದ್ಭವಾನಾಂ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಸಮತ್ವಕರಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ|| ೩೮||
Adhikarana ಸಮಯೋಗಸ್ಯ ಕಾರಣಾನಿ (೩೯) · Śloka ೩೯
ಸಮಯೋಗಸ್ಯ ತು ಪುನಃ ಕಾರಾಣಾನ್ಯುಚಿತೋ ಹಿತಶ್ಚ ದೇಹಸಂಸ್ಕಾರೋಽಭ್ಯವಹಾರಚೇಷ್ಟಾ ಶಯನಂ ಸೌಮನಸ್ಯಞ್ಚ||೩೯||
समयोगस्य तु पुनः काराणान्युचितो हितश्च देहसंस्कारोऽभ्यवहारचेष्टा शयनं सौमनस्यञ्च||३९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಕಥಮೇತೇಷಾಂ ಕ್ಲೇದಾದೀನಾಂ ಸಮಯೋಗೋ ಭವತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ- ಉಚಿತೋಽಭ್ಯಸ್ತಃ ಹಿತಶ್ಚ ಪಥ್ಯಶ್ಚಾಹಾರಾದಿಕೃತೋ ದೇಹಸಂಸ್ಕಾರಃ ಏವಮಭ್ಯವಹಾರಾದಯೋಽಪಿ ಸುಮನಸ್ತ್ವಞ್ಚ|| ೩೯||
Adhikarana ಪರಿಣಮತ ಆಹಾರಗುಣಾಃ (೪೦) · Śloka ೪೦
ಪರಿಣಮತಸ್ತ್ವಾಹಾರಸ್ಯ ಗುಣಾಃ ಶರೀರಗುಣಭಾವಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾಸ್ವಮವಿರುದ್ಧಾಃ||೪೦||
परिणमतस्त्वाहारस्य गुणाः शरीरगुणभावमापद्यन्ते यथास्वमविरुद्धाः||४०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಏಷಾಂ ಕ್ಲೇದಾದೀನಾಂ ಸಮಯೋಗೇನಾನ್ನಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮಾತ್ ಕಿಂ ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಪರಿಣಮತಃ ಪರಿಣತಿಂ ಕ್ರಮೇಣ ಗಚ್ಛತೋ ಗುಣಾ ಗುರುತ್ವದ್ರವತ್ವಾದಯಃ ಶರೀರಸ್ಥೈಃ ಗುರುತ್ವದ್ರವತ್ವಾದಿಭಿರೇಕತ್ವಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ| ಅಥವಾ ಗುಣಶಬ್ದೋ ಭಾಗಪರ್ಯಾಯ ಏವ ಗೃಹ್ಯತೇ ತ್ರಿಗುಣಾ ರಜ್ಜುರಿತ್ಯತ್ರ ಯಥಾ| ಜಗತಃ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಛರೀರಸ್ಯಾಪಿ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ ವೃದ್ಧಿಃ ಸಮಾನೈಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಇತ್ಯನೇನ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೧) ನ್ಯಾಯೇನ ಪರಿಣತಾಹಾರಗುಣೈಃ ಸದೃಶೇಷು ಶರೀರಗುಣೇಷು ವೃದ್ಧಿರಿತಿ ಯಥಾಸ್ವಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ|| ೪೦||
Adhikarana ವಿರುದ್ಧಾಹಾರದೋಷಃ (೪೧) · Śloka ೪೧
ವಿರುದ್ಧಾಸ್ತು ವಿಹತಾಶ್ಚ ವಿರೋಧಿಭಿರ್ವಿಹನ್ಯುಃ ಶರೀರಮಿತಿ||೪೧||
विरुद्धास्तु विहताश्च विरोधिभिर्विहन्युः शरीरमिति||४१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶರೀರಗುಣೈರವಿರುದ್ಧಾಸ್ತ್ವಾಹಾರಗುಣಾಃ ಸ್ವಭಾವಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಗುಣೈಶ್ಚ ವಿಹಿತಾಹಾರಗುಣಾಃ ಶರೀರಂ ವಿಹನ್ಯುರಿತಿ||೪೧||
Adhikarana ಭುಕ್ತವತಾ ಅಭ್ಯೋಜ್ಯಾನ್ಯತ್ಯರ್ಥಾಕಾಂಕ್ಷಾಯಾಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಚ (೪೨) · Śloka ೪೨
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಔಕುಲಾಭ್ಯೋಷಪೃಥುಕಾನ್ ಸುಪಿಷ್ಟಕೃತತಣ್ಡುಲಾನ್| ನ ಜಾತು ಭುಕ್ತವಾನದ್ಯಾನ್ಮಾತ್ರಯಾದ್ಯಾತ್ಸುಕಾಂಕ್ಷಿತಃ||೪೨||
भवन्ति चात्र- औकुलाभ्योषपृथुकान् सुपिष्टकृततण्डुलान्| न जातु भुक्तवानद्यान्मात्रयाद्यात्सुकांक्षितः||४२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಔಕುಲಂ ಕಾಣ್ಡಸ್ಥಾನ್ಯಪಕ್ವಾನಿ ಭೃಷ್ಟಾನಿ ಸಸ್ಯಾನಿ, ಅಭ್ಯೋಷಸ್ತದ್ವಿಧಾ ಏವ ಯವಾಃ| ಪೃಥುಕಾಃ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗೋಕ್ತಾಃ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೭), ಏತಾನ್ ಶಾಲಿಪಿಷ್ಟಕೃತಾಂಶ್ಚ ತಣ್ಡುಲಾಂಶ್ಚ ಭುಕ್ತವಾನ್ನಾದ್ಯಾತ್| ಅತ್ಯರ್ಥಾಕಾಂಕ್ಷಾಯಾಂ ತು ಮಾತ್ರಯಾದ್ಯಾತ್ ಅತಿಸ್ತೋಕ- ಮದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೨||
Adhikarana ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಭೋಜನಮ್ (೪೩) · Śloka ೪೩
ಶಾಕಾವರಾನ್ನಕಟ್ವಮ್ಲಕಷಾಯಲವಣೋತ್ಕಟಮ್| ತ್ಯಜೇದೇಕರಸಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಗುರು ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೪೩||
शाकावरान्नकट्वम्लकषायलवणोत्कटम्| त्यजेदेकरसासात्म्यं गुरु शुष्कं च भोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶಾಕಭೂಯಿಷ್ಠಮೇಕರಸಾದಿಕಂ ಚ ಭೋಜನಂ ತ್ಯಜೇತ್||೪೩||
Adhikarana ಸಾತತ್ಯೇನಾಶೀಲನೀಯಾನಿ (೪೪) · Śloka ೪೪
ವಕ್ಷ್ಯತೇ ಯನ್ನಿದಾನಾದೌ ಸರ್ವದೋಷಪ್ರಕೋಪಣಮ್| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಿ ವಿದಾಹಿ ಗುರು ರೂಕ್ಷಣಮ್| ಕಿಲಾಟದಧಿಕೂಚೀಕಾಮತ್ಸ್ಯಶುಷ್ಕಾಮಮೂಲಕಮ್| ಕ್ಷಾರಪಿಷ್ಟವಿರೂಢಾದ್ಯಂ ತತ್ಸಮಸ್ತಂ ನ ಶೀಲಯೇತ್||೪೪||
वक्ष्यते यन्निदानादौ सर्वदोषप्रकोपणम्| अत्यभिष्यन्दि विष्टम्भि विदाहि गुरु रूक्षणम्| किलाटदधिकूचीकामत्स्यशुष्काममूलकम्| क्षारपिष्टविरूढाद्यं तत्समस्तं न शीलयेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ತಥಾ ನಿದಾನಸ್ಥಾನಾದೌ ರೋಗಹೇತುವಕ್ತವ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಯತ್ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತಂ ತತ್ರ ಶೀಲಯೇತ್| ಯತ್ಕ್ವಚಿತ್ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತಂ ತತ್ಸಾತತ್ಯೇನ ನಾಭ್ಯಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಞ್ಚ ನ ಶೀಲಯೇತ್||೪೪||
Adhikarana ನಿತ್ಯಂ ಶೀಲನೀಯಾನಿ (೪೫) · Śloka ೪೫
ಶೀಲಯೇಚ್ಛಾಲಿಗೋಧೂಮಯವಷಷ್ಟಿಕಜಾಙ್ಗಲಮ್| ಸುನಿಷಣ್ಣಕಜೀವನ್ತೀಬಾಲಮೂಲಕವಾಸ್ತುಕಮ್| ಪಥ್ಯಾಮಲಕಮೃದ್ವೀಕಾಪತೋಲೀಮುದ್ಗಶರ್ಕರಾಃ| ಘೃತದಿವ್ಯೋದಕಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರದಾಡಿಮಸೈನ್ಧವಮ್| ತ್ರಿಫಲಾಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ನಿಶಿ ನೇತ್ರಬಲಾಯ ಚ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಕೃದ್ಯಚ್ಚ ರೋಗೋಚ್ಛೇದಕರಞ್ಚ ಯತ್||೪೫||
शीलयेच्छालिगोधूमयवषष्टिकजाङ्गलम्| सुनिषण्णकजीवन्तीबालमूलकवास्तुकम्| पथ्यामलकमृद्वीकापतोलीमुद्गशर्कराः| घृतदिव्योदकक्षीरक्षौद्रदाडिमसैन्धवम्| त्रिफलां मधुसर्पिभ्यां निशि नेत्रबलाय च| स्वास्थ्यानुवृत्तिकृद्यच्च रोगोच्छेदकरञ्च यत्||४५||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಶಾಲಿಗೋಧೂಮಾದೀಂಸ್ತು ಶೀಲಯೇದಭ್ಯಸೇತ್| ನೇತ್ರಬಲೇಚ್ಛುಶ್ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಶೀಲಯೇತ್|ತಥೇದಮಪಿ ಶೀಲಯೇತ್ ಯದಾಹಾರವಿಹಾರಂ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮನುವರ್ತ್ತಯತ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಚ ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಂ ಕರೋತೀತಿ||೪೫||
Adhikarana ಸ್ವಭಾವಾದಿವಿಪರೀತಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ (೪೬) · Śloka ೪೬
ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರಾಯೋಗಾದಿಪರಸ್ಪರವಿಪರ್ಯಯೈಃ| ಭೋಜನಾನಿ ವಿರುದ್ಧ್ಯನ್ತೇ ತಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೪೬||
स्वभावमात्रायोगादिपरस्परविपर्ययैः| भोजनानि विरुद्ध्यन्ते तानि विद्वान् विवर्जयेत्||४६||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಪ್ರಸಙ್ಗೇನೋಚ್ಯತೇ-ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್||೪೬||
Adhikarana ಧಾತುಸಾಮ್ಯಾನುವೃತ್ತೌ ಧಾತುವೈಷಮ್ಯಾನುವೃತ್ತೌ ಚ ಹೇತುಃ (೪೭) · Śloka ೪೭
ತ್ಯಗಾದ್ವಿಷಮಹೇತೂನಾಂ ಸಮಾನಾಂ ಚೋಪಸೇವನಾತ್| ವಿಷಮಾ ನಾನುಬಧ್ನನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಧಾತವಃ ಸಮಾಃ||೪೭||
त्यगाद्विषमहेतूनां समानां चोपसेवनात्| विषमा नानुबध्नन्ति जायन्ते धातवः समाः||४७||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ವಿಷಮಾಣಾಂ ದೋಷಧಾತುವೈಷಮ್ಯಹೇತೂನಾಂ ಅಸಮಯೋಗಸ್ಥಿತಾನಾಮಾಹಾರದೇಶಾದೀನಾಂ ತ್ಯಾಗಾದ್ವಿಷಮಾ ಧಾತವಃ ಶರೀರಂ ನಾನುಬಧ್ನನ್ತಿ| ಸಮಾನಾಞ್ಚ ಯಥೋಚಿತಹಿತಾನಾಂ ಸಂಸೇವನಾದ್ಧಾತವಃ ಸಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಸ್ವಕಾರಣಸಾಮಗ್ರೀ- ವಿರಹಾತ್ ಸ್ವಯಂ ನಾಶಃ, ತಥಾ ಕಾರಣಸಾಮಗ್ರೀಸನ್ನಿಧಾನೇಽವಶ್ಯಂ ಜನ್ಮೇತಿ||೪೭||
Adhikarana ಕುಕ್ಷಾವನ್ನಪಾನಪೂರಣಕ್ರಮಃ ಅಪವಾದಶ್ಚ (೪೮) · Śloka ೪೮
ಅನ್ನೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ದ್ವಾವಂಶೌ ಪಾನೇನೈಕಂ ಪ್ರಪೂರಯೇತ್| ಆಶ್ರಯಂ ಪವನಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಥಮವಶೇಷಯೇತ್| ಮನ್ದಾನಲಬಲಾರೋಗ್ಯನೃಪೇಶ್ವರಸುಖಾತ್ಮಸು| ಯೋಜ್ಯಃ ಕ್ರಮೋಽಯಂ ಸತತಂ ನಾವಶ್ಯಮಿತರೇಷು ಚ||೪೮||
अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशौ पानेनैकं प्रपूरयेत्| आश्रयं पवनादीनां चतुर्थमवशेषयेत्| मन्दानलबलारोग्यनृपेश्वरसुखात्मसु| योज्यः क्रमोऽयं सततं नावश्यमितरेषु च||४८||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅನ್ನೇನ ಕುಕ್ಷೇರ್ದ್ವೌ ಭಾಗೌ ಪೂರಯೇತ್| ತೃತೀಯಂ ಭಾಗಂ ಪಾನೇನ ಪೂರಯೇತ್| ದೋಷಾಣಾಮಾಶ್ರಯಂ ಸಞ್ಚರಣಸ್ಥಾನಂ ಚತುರ್ಥಂ ಭಾಗಮವಶೇಷಯೇತ್| ಅನ್ಯಥಾ ಅನ್ನಪಾನಪೂರಿತೇ ಸರ್ವಕುಕ್ಷೌ ದೋಷಾ ನಿರಾಶ್ರಯಾಸ್ತಮೇವಾನ್ನಪಾನಮುತ್ಪೀಡ್ಯ ವಿಷೂಚಿಕಾದೀನ್ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯುಃ| ಏಷಾಞ್ಚ ಕಲ್ಪನಾ ಅರ್ಧಭಾಗತ್ರಯತೃಪ್ತ್ಯಾದಿನಾನುಮೀಯತೇ (ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೧೧) ನ ಚ ಕುಕ್ಷೇರ್ಭಾಗೋ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ| ಅಯಞ್ಚಾನನ್ತರೋಕ್ತಾನ್ನಪಾನಕ್ರಮೋ ಮನ್ದಾನಲಾದೀನಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಯೋಜ್ಯಃ| ಇತರೇಷಾಮುಕ್ತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೇಷಾಮವಶ್ಯಂ ನ ಯೋಜ್ಯಃ| ದರಿದ್ರಾತ್ಯಗ್ನ್ಯಾತುರದುಃಖಾತ್ಮನಾಂ ಹಿ ಯಥಾಯಥಮಗ್ನಿಬಲೋಪಕರಣಾದಿಸಮ್ಭವಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಊಹ್ಯಮ್||೪೮||
Adhikarana ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಾಹಾರಗುಣಾಃ (೪೯) · Śloka ೪೯
ಕರೋತಿ ರೂಕ್ಷಂ ಬಲವರ್ಣನಾಶಂ ತ್ವಗ್ರೂಕ್ಷತಾಂ ವಾತಶಕೃನ್ನಿರೋಧಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧನ್ತ್ವತಿಶ್ಲೇಷ್ಮಚಯಪ್ರಸೇಕಹೃದ್ಗೌರವಾಲಸ್ಯರುಚಿಪ್ರಣಾಶಾನ್||೪೯||
करोति रूक्षं बलवर्णनाशं त्वग्रूक्षतां वातशकृन्निरोधम्| स्निग्धन्त्वतिश्लेष्मचयप्रसेकहृद्गौरवालस्यरुचिप्रणाशान्||४९||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ರೂಕ್ಷ ಆಹಾರೋ ಬಲನಾಶಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ| ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಞ್ಚಯಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಪ್ರಸೇಕೋ ಮುಖಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಸ್ರುತಿಃ||೪೯||
Adhikarana ಅತ್ಯುಷ್ಣಾತಿಶೀತಾಹಾರಗುಣಾಃ (೫೦) · Śloka ೫೦
ಅತ್ಯುಷ್ಣಮನ್ನಮ್ಮದದಾಹತೃಷ್ಣಾಬಲಪ್ರಣಾಶಭ್ರಮರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್| ಶೀತನ್ತು ಸಾದಾರುಚಿವಹ್ನಿಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸವಿಷ್ಟಮ್ಭನರೋಮಹರ್ಷಾನ್||೫೦||
अत्युष्णमन्नम्मददाहतृष्णाबलप्रणाशभ्रमरक्तपित्तम्| शीतन्तु सादारुचिवह्निसादहृल्लासविष्टम्भनरोमहर्षान्||५०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತ್ಯುಷ್ಣೋ ಮದಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಅತಿಶೀತಮಗ್ನಿಸಾದಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಹೃದಯಸ್ಯೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನ ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಸೇಕ ಏವ ಹೃಲ್ಲಾಸಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ||೫೦||
Adhikarana ಅತಿಕಠಿನಾತಿದ್ರವಾಹಾರಗುಣಾಃ (೫೧) · Śloka ೫೧
ಅತಿಸ್ಥಿರಂ ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಿಬನ್ಧಮತೃಪ್ತಿಮವ್ಯಾಪ್ತಿಮಶೀಘ್ರಪಕ್ತಿಮ್| ಅತಿದ್ರವಂ ಪೀನಸಮೇಹಕಾಸಸ್ಯನ್ದಾನ್ ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಬಲಞ್ಚ ಹನ್ತಿ||೫೧||
अतिस्थिरं मूत्रशकृद्विबन्धमतृप्तिमव्याप्तिमशीघ्रपक्तिम्| अतिद्रवं पीनसमेहकासस्यन्दान् करोत्यग्निबलञ्च हन्ति||५१||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತಿಸ್ಥಿರೋಽತಿಕಠಿನೋ ಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಿಬನ್ಧಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಅವ್ಯಾಪ್ತಿರೇಕಸ್ಮಿನ್ಭಾಗೇ ಜಠರಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಃ| ಅತಿದ್ರವಃ ಪೀನಸಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ಸ್ಯನ್ದೋ ನಾಮಾಕ್ಷಿರೋಗಃ(ಅ೦ಸಂ೦ಸೂ೦-೧೮)||೫೧||
Adhikarana ಅತಿಮಧುರಾಸಾತ್ಮ್ಯಾತಿಲವಣತೀಕ್ಷ್ಣಾತ್ಯಮ್ಲಾಹಾರಗುಣಾಃ (೫೨) · Śloka ೫೨
ಅತಿಮಧುರಮನಲಶಮನಂ ಭುಕ್ತಮಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನ ಪುಷ್ಟಯೇ ವಪುಷಃ| ಅತಿಲವಣಮಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾತ್ಯಮ್ಲಂ ಜರಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್||೫೨||
अतिमधुरमनलशमनं भुक्तमसात्म्यं न पुष्टये वपुषः| अतिलवणमचक्षुष्यं तीक्ष्णात्यम्लं जरा साक्षात्||५२||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಅತಿಮಧುರಶ್ಚಾಹಾರೋಽಗ್ನಿನಾಶನಃ| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ಭುಕ್ತಂ ದೇಹಪುಷ್ಟಿಂ ನ ಕರೋತಿ| ಅತಿಲವಣಂ ಚಕ್ಷುಷೋಽಪಥ್ಯಮ್| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮತ್ಯಮ್ಲಂ ಚ ಜರಾ ಸಾಕ್ಷಾದತಿಶಯೇನ ಜರಾಕಾರಣತ್ವಾತ್|| ೫೨||
Adhikarana ಅನ್ನಪಾನವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯೋಪಸಂಹಾರಃ (೧೦) · Śloka ೧೦
ಇತಿ ವಿವಿಧಮವಲಮ್ಬ್ಯ ಯೋಽನ್ನಪಾನಂ ಬಲಮಿವ ವಿಗ್ರಹವತ್ಸದೋಪಯುಙ್ಕ್ತೇ| ತನುಮಪಿ ತನುಜಾಂ ರುಜಾಂ ತ್ವನಾಪ್ಯ ವ್ರಜತಿ ನರಃ ಸ ಸಮಾಶತಸ್ಯ ಪಾರಮ್||೫೩|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇಽನ್ನಪಾನವಿಧಿರ್ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
इति विविधमवलम्ब्य योऽन्नपानं बलमिव विग्रहवत्सदोपयुङ्क्ते| तनुमपि तनुजां रुजां त्वनाप्य व्रजति नरः स समाशतस्य पारम्||५३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थानेऽन्नपानविधिर्नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಶಶಿಲೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ (ಇನ್ದು ಕೃತ)
ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ವಿಧಿಂ ಕ್ರಮಂ ಮಾತ್ರಾಭ್ಯಾಸಾದಿಕಮವಲಮ್ಬ್ಯ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯೋ ನರೋಽನ್ನಪಾನಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್? ವಿಗ್ರಹವತ್ಸಶರೀರಮಿವ ಬಲಂ, ತದ್ಧೇತುಕತ್ವಾತ್| ಸ ನರಸ್ತನುಮಪಿ ಸ್ವಲ್ಪಾಮಪಿ ತನುಜಾಂ ದೇಹಜಾಂ ರುಜಾಂ ಪೀಡಾಮನಾಪ್ಯಾಲಬ್ಧ್ವಾ ಸಮಾಶತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಶತಸ್ಯ ಪಾರಮನ್ತಂ ವ್ರಜತಿ| ಅನಾಪ್ಯೇತ್ಯತ್ರಾಙ್ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತೇನ ಸಾಧ್ವಿತಿ|| ೫೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||