Adhikarana అథ మూత్రాఘాతనిదానం నామ నవమోఽధ్యాయః | ప్రతిజ్ఞా (౧) · Śloka ౧
అథాతో మూత్రాఘాతనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అధోగదోషహేతుత్వసామాన్యాన్మూత్రకృచ్ఛ్రప్రమేహ-నిర్ణయాయాఽధ్యాయారంభః|| 1||
Adhikarana మూత్రాఘాతప్రభేదాః (౨) · Śloka ౨
వింశతిర్మూత్రాఘాతా భవంతి| తద్యథా వాతాపిత్తకఫసన్ని- పాతకృచ్ఛ్రాణి| వాతపిత్తశ్లేష్మశుక్రాశ్మర్య్యః| వాత- బస్త్యష్ఠీలాకుండలికామూత్రాతీతజఠరోత్సంగగ్రంథిశుక్ర- విడ్విఘాతోష్ణవాతమూత్రక్షయావసాదాశ్చేతి||2||
विंशतिर्मूत्राघाता भवन्ति| तद्यथा वातापित्तकफ़सन्नि- पातकृच्छ्राणि| वातपित्तश्लेष्मशुक्राश्मर्य्यः| वात- बस्त्यष्ठीलाकुण्डलिकामूत्रातीतजठरोत्सङ्गग्रन्थिशुक्र- विड्विघातोष्णवातमूत्रक्षयावसादाश्चेति||२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వింశత్యాం రోగేషు మూత్రమాహన్యతే| అతస్తే మూత్రాఘాతాః| తే చ క్రమేణాత్రోచ్యంతే| తత్ర చత్వారి కృచ్ఛ్రణి పృథగ్దోషసన్నిపాతోద్భవాని| చతస్త్రోఽశ్మర్య్యః పృథగ్దోషా శుక్రజాః|| 2||
Adhikarana వాతోత్తరా మూత్రాఘాతాః (౩) · Śloka ౩
తత్ర వాతబస్త్యాదయో నవ వాతోల్బణాః||3||
तत्र वातबस्त्यादयो नव वातोल्बणाः||३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాతబస్త్యాదయో విడ్విఘాతాంతా నవ వాతోల్బణాః|| 3||
Adhikarana వాతపిత్తోల్బణావుష్ణవాతమూత్రక్షయౌ (౪) · Śloka ౪
తతో ద్వౌ వాతపిత్తోల్బణౌ||4||
ततो द्वौ वातपित्तोल्बणौ||४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తతోఽనంతరం ద్వావుష్ణవాతమూత్రక్షయౌ వాతపిత్తోల్బణౌ|| 4||
Adhikarana కఫపిత్తోల్బణో మూత్రావసాదః (౫) · Śloka ౫
అంత్యః కఫపిత్తోల్బణః||5||
अन्त्यः कफपित्तोल्बणः||५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అంత్యో మూత్రావసాదః కఫపిత్తోల్బణః| సర్వత్రోల్బణశబ్దో దోషాంతరసద్భావప్రతిపత్త్యర్థః|| 5||
Adhikarana మూత్రరోగాఽధిష్ఠానస్య బస్తేః రోగజననప్రక్రియా (౬) · Śloka ౬
సర్వేషాం పునర్మూత్రరోగాణామధిష్ఠినం బస్తిః| స మర్మస్వభిహితః ప్రాక్| స చాఽధోముఖోఽపి మూత్రవహాసు నాడీషు సూక్ష్మముఖసహస్రనిష్యందేన మూత్రాఖ్యేనావిరతం నవో ఘట ఇవాప్సు నిమగ్నముఖోఽపి పార్శ్వేభ్యోఽంభసా పూర్య్యతే| తైరేవ చ స్త్రోతోభిర్వాతాదయోఽపి దుష్టాః ప్రవిశ్య బస్తిం యథా- స్వమాఘాతాన్ ప్రమేహా~ంశ్చ జనయంతి||6||
सर्वेषां पुनर्मूत्ररोगाणामधिष्ठिनं बस्तिः| स मर्मस्वभिहितः प्राक्| स चाऽधोमुखोऽपि मूत्रवहासु नाडीषु सूक्ष्ममुख़सहस्रनिष्यन्देन मूत्राख़्येनाविरतं नवो ग़ट इवाप्सु निमग्नमुखोऽपि पार्श्वेभ्योऽम्भसा पूर्य्यते| तैरेव च स्त्रोतोभिर्वातादयोऽपि दुष्टाः प्रविश्य बस्तिं यथा- स्वमाघातान् प्रमेहा~ंश्च जनयन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వేషామిత్యాదినా మూత్రాఘాతానాం ప్రసంగేన ప్రమేహాణాం చాశ్రయః సంప్రాప్తిశ్చోచ్యతే| బస్తిర్మర్మసు 'మూత్రాశయో ధనుర్వక్ర " ఇత్యాదినాభిహితః ప్రాక్ శారీరే ( అ0 సం0 శా0- 381 ) అధోముఖేఽపి నవఘటే పార్శ్వేభ్యో జలప్రవేశో దృష్టః| తైరేవ స్త్రోతోభిర్యైర్మూత్రం ప్రవిశతి బస్తౌ|| 6||
Adhikarana మూత్రకృచ్ఛ్రనిదానం, వాతజమూత్రకృచ్ఛ్రలక్షణం (౭) · Śloka ౭
తత్రాల్పశో ముహుర్ముహుర్బస్తిమేఢ్రవంక్షణేషు తీవ్రశూలః కృచ్ఛ్రా- న్మూత్రయతి వాతకృచ్ఛ్రే||7||
तत्राल्पशो मुहुर्मुहुर्बस्तिमेढ्रवंक्षणेषु तीव्रशूलः कृच्छ्रा- न्मूत्रयति वातकृच्छ्रे||७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్రాల్పశ ఇత్యాది వాతకృచ్ఛ్రలక్షణం|| 7||
Adhikarana పిత్తజమూత్రకృచ్ఛ్రలక్షణం (౮) · Śloka ౮
సదాహం సరుజం రక్తం పీతం కృష్ణం వా పిత్తకృచ్ఛ్రే||8||
सदाहं सरुजं रक्तं पीतं कृष्णं वा पित्तकृच्छ्रे||८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సదాహమిత్యాది పిత్తే|| 8||
Adhikarana కఫమూత్రకృచ్ఛ్రలక్షణం (౯) · Śloka ౯
బస్తిమేఢ్రయోర్గౌరవం శోఫో మూత్రం చ సపిచ్ఛం మేహతి కఫకృచ్ఛ్రే||9||
बस्तिमेढ्रयोर्गौरवं शोफो मूत्रं च सपिच्छं मेहति कफकृच्छ्रे||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బస్తీత్యాది కఫే|| 9||
Adhikarana సన్నిపాతజమూత్రకృచ్ఛ్రలక్షణం, తస్య కృచ్ఛ్రతమత్వంచ (౧౦) · Śloka ౧౦
సర్వలక్షణం సన్నిపాతేన సన్నిపాతకృచ్ఛ్రే| స చ కృచ్ఛ్రతమః||10||
सर्वलक्षणं सन्निपातेन सन्निपातकृच्छ्रे| स च कृच्छ्रतमः||१०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వేత్యాది సన్నిపాతే| స చ సన్నిపాతః కృచ్ఛ్రేభ్యః కృచ్ఛ్రతమః|
Adhikarana అశ్మరీనిదానం, అశ్మర్య్యాః నిదానసంప్రాప్త్యాది (౧౧) · Śloka ౧౧
యదా తు వాయుర్బస్తిముఖమావృత్య సపిత్తం సకఫం సశక్రం వా మూత్రం పరిశోషయతి తదా క్రమేణ గోరివ పిత్తాద్రోచనా మణీకస్యేవ స్వఛాదపి జలాత్ పంకస్తద్వదశ్మర్య్యభినిర్వర్త్తతే| సర్వా చ సా శ్లేష్మాశ్రయా||11||
यदा तु वायुर्बस्तिमुखमावृत्य सपित्तं सकफ़ं सशक्रं वा मूत्रं परिशोषयति तदा क्रमेण गोरिव पित्ताद्रोचना मणीकस्येव स्वछादपि जलात् पङ्कस्तद्वदश्मर्य्यभिनिर्वर्त्तते| सर्वा च सा श्लेष्माश्रया||११||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
యదా త్విత్యాదినా సర్వాఽశ్మరీశు సంప్రాప్తిరుచ్యతే| మణికో లిజ్జరాఖ్యో జలాధారః| సర్వా అశమర్య్యశ్చ శ్లేష్మాణమాశ్రిత్య జాయంతే|| 11||
Adhikarana అశ్మరీపూర్వరూపం (౧౨) · Śloka ౧౨
అథాఽస్యాః పూర్వరూపాణి జ్వరో బస్త్యాఽధ్మానమరుచిర్మూత్ర- కృచ్ఛ్రం బస్తిశిరోముష్కశేఫసాం వేదనా బస్తగంధిత్వం మూత్రస్యేతి||12||
अथाऽस्याः पूर्वरूपाणि ज्वरो बस्त्याऽध्मानमरुचिर्मूत्र- कृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफ़सां वेदना बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति||१२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సర్వస్యా అస్మర్య్యా జ్వరాదీని పూర్వరూపాని||12||
Adhikarana అశ్మరీసామాన్యలక్షణం (౧౩) · Śloka ౧౩
సామాన్యలింగాని తు నాభిబస్తిసేవనీషుమేహతస్తయా మార్గ- నిరోధనే వేదనా మూత్రాధారాసంగస్తద్వయాపాయే చ గోమేదక- ప్రకాశమనావిలమసిక్తం సుసుఖం మూత్రం విసృజతి| తత్సంక్షో- భణాచ్చ సరుధిరం| ధావనలంఘనాదిభిశ్చాస్య వివిధా వేదనా భవంతి| యథైవ చ పక్వాశయాత్స్త్రస్తేన శకృతా- ధిష్ఠితేబస్తౌ మూత్రం న ప్రవర్తేతే తథాఽశ్మర్య్యాఽపి||13||
सामान्यलिङ्गानि तु नाभिबस्तिसेवनीषुमेहतस्तया मार्ग- निरोधने वेदना मूत्राधारासङ्गस्तद्वयापाये च गोमेदक- प्रकाशमनाविलमसिक्तं सुसुखं मूत्रं विसृजति| तत्संक्षो- भणाच्च सरुधिरम्| धावनलङ्घनादिभिश्चास्य विविधा वेदना भवन्ति| यथैव च पक्वाशयात्स्त्रस्तेन शकृता- धिष्ठितेबस्तौ मूत्रं न प्रवर्तेते तथाऽश्मर्य्याऽपि||१३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
సామాన్యం చ లక్షణం నాభివేదనాదీని| మేహతో మూత్రం కుర్వతః పురుషస్య| తద్వ్యప్రాయేఽశ్మరీవిగమే అనావిలం| గోమేదకమంకోలకం| తస్యా ఇత్యశ్మర్య్యాః| సంక్షోభణాత్క్షతే సరుధిరం మూత్రం మేహతి| అస్యేత్యశ్మరీమతః| శకృదుపఘాతాన్మూత్రాఽప్రవృత్తిర్దృష్టైవ|| 13||
Adhikarana వాతజాఽశ్మరీలక్షణం (౧౪) · Śloka ౧౪
తత్ర వాయునా బస్తిసేవనీమేహనేషు తీవ్రవేదనార్దితోదంతాన్ ఖాదతి| నాభిం ప్రపీడయతి| మేఢ్రం మృద్నాతి| ముహుర్ముహువేపథు- మాంకృచ్ఛ్రాత్ సవాతం శకృద్ విముంచతి| విశీర్ణధారం చ మూత్రయత్యశ్మరీ చాస్య శ్యావా పరుషా విషమా కదంబపుష్పవత్ కంటకాచితా భవతి||14||
तत्र वायुना बस्तिसेवनीमेहनेषु तीव्रवेदनार्दितोदन्तान् खादति| नाभिं प्रपीडयति| मेढ्रं मृद्नाति| मुहुर्मुहुवेपथु- मान्कृच्छ्रात् सवातं शकृद् विमुञ्चति| विशीर्णधारं च मूत्रयत्यश्मरी चास्य श्यावा परुषा विषमा कदम्बपुष्पवत् कण्टकाचिता भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
తత్ర వాయునేత్యాదివాతాశ్మరీలక్షణం|| 14||
Adhikarana పిత్తజాశ్మరీలక్షణం (౧౫) · Śloka ౧౫
పిత్తేన పచ్యమాన ఇవ దహ్యతే బస్తిః| అశ్మరీ చ రక్తా పీతావభాసా కృష్ణా భల్లాతకాస్థిసంస్థానా||15||
पित्तेन पच्यमान इव दह्यते बस्तिः| अश्मरी च रक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिसंस्थाना||१५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తేనేన్యాదిపిత్తాశ్మర్య్యాః|| 15||
Adhikarana కఫజాశ్మరీలక్షణం (౧౬) · Śloka ౧౬
శ్లేష్మణా భిద్యతే నిస్తుద్యత ఇవ గురుః శీతశ్చ బస్తిరశ్మరీ చ శ్వేతా మహతీ కుక్కుటాండప్రతిమా మధువర్ణా వా భవతి||16||
श्लेष्मणा भिद्यते निस्तुद्यत इव गुरुः शीतश्च बस्तिरश्मरी च श्वेता महती कुक्कुटाण्डप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
శ్లేష్మణేత్యాదిత్యాదిశ్లేష్మాఽశ్మర్య్యా లక్షణం|| 16||
Adhikarana అశ్మరీణాం బాలసులభత్వం, సుఖసాధ్యత్వంచ (౧౭) · Śloka ౧౭
ప్రాయేణైతాస్తిస్త్రోఽశ్మర్య్యో బాలానాం జాయంతే| తేషామేవ చాఽల్పబస్తిత్వాదల్పమాంసోపచయత్వాచ్చ సుఖగ్రహణాహరణా భవంతి||17||
प्रायेणैतास्तिस्त्रोऽश्मर्य्यो बालानां जायन्ते| तेषामेव चाऽल्पबस्तित्वादल्पमांसोपचयत्वाच्च सुखग्रहणाहरणा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
00
Adhikarana శుక్రాశ్మరీనిదానాది (౧౮) · Śloka ౧౮
మహతాం తు శుక్రాశ్మరీక్రనిమిత్తా భవతి| మైథునవిఘా- తాచ్ఛుక్రముపస్థితమనిరస్యమానం విమార్గగమనిలో విగృహ్య వృషణతోరంతరే సంహరతి| సంహృత్యోపశోషయతి| తతః శుష్క- మశ్మరీ భవతి| సా శుక్రమార్గమావృణోతి| ముత్రకృచ్ఛ్రం బస్తివేదనాం వృషణయోశ్చ శ్వయథుమాపాదయతి| ఉత్పన్నమా- త్రాయ చ శుక్రం నిరోతి| ప్రపీడితమాత్రే చ తస్మిన్నేవావకాశే విలీయత ఇతి||18||
महतां तु शुक्राश्मरीक्रनिमित्ता भवति| मैथुनविघा- ताच्छुक्रमुपस्थितमनिरस्यमानं विमार्गगमनिलो विगृह्य वृषणतोरन्तरे संहरति| संहृत्योपशोषयति| ततः शुष्क- मश्मरी भवति| सा शुक्रमार्गमावृणोति| मुत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति| उत्पन्नमा- त्राय च शुक्रं निरोति| प्रपीडितमात्रे च तस्मिन्नेवावकाशे विलीयत इति||१८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మైథునావిఘాతేనాఽలబ్ధరత్యవసానస్య తత్క్రియానివృత్యాం ఉపస్థితం స్త్రోతోముఖే| సేతి శుష్కశుష్కమశ్మరీ|| 18||
Adhikarana శర్కరానిదానం, శర్కరాలక్షణం (౧౯) · Śloka ౧౯
అశ్మర్య్యేవ తు వాయునాఽణుశో విభిన్నా శర్కరేత్యుచ్యతే| అనులోమేచ మారుతే సా సికతేవ మూత్రేణ సహ చ్యవతే||19||
अश्मर्य्येव तु वायुनाऽणुशो विभिन्ना शर्करेत्युच्यते| अनुलोमेच मारुते सा सिकतेव मूत्रेण सह च्यवते||१९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాయునా అణుశో భిత్రా అశ్మర్య్యేవ శర్కరేతి సంబంధః| ఏవకారేణ అశ్మర్య్యా అనన్యత్వం శర్కరాయాః ప్రదర్శయతి|| 19||
Adhikarana వాతబస్తిలక్షణం (౨౦) · Śloka ౨౦
వాయుస్తు నూత్రవేగరోధాద్బస్తిముఖమావృణోతి| తతో మూత్రసంగం వేదనాం కండూం చ కరోతి||20||
वायुस्तु नूत्रवेगरोधाद्बस्तिमुखमावृणोति| ततो मूत्रसङ्गं वेदनां कण्डूं च करोति||२०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాయుస్త్విత్యాదినా వాతబస్తిలక్షణం|| 20||
Adhikarana అధికవాయుకోపజన్యవాతబస్తిలక్షణం (౨౧) · Śloka ౨౧
కదాచిచ్చ బస్తిం స్వస్థానాత్ ప్రచ్యావ్య గర్భమివోద్వృంతం స్థలం పరిప్లుతం చ కురుతే| తత్ర శూలస్పందనదాహోద్వేష్టనాని బిందుశశ్చ మూత్రస్త్రావణం| పీడితే చ బస్తౌ ధారాయా ప్రవృత్తిః||21||
कदाचिच्च बस्तिं स्वस्थानात् प्रच्याव्य गर्भमिवोद्वृन्तं स्थलं परिप्लुतं च कुरुते| तत्र शूलस्पन्दनदाहोद्वेष्टनानि बिन्दुशश्च मूत्रस्त्रावणम्| पीडिते च बस्तौ धाराया प्रवृत्तिः||२१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
కదాచిదిత్యాదినా తస్యైవ భేదోఽధికవాయుకోపాత్|| 21||
Adhikarana వాతబస్తిలక్షణం, వాతబస్తేః కృచ్ఛ్రసాధ్యత్వం (౨౨) · Śloka ౨౨
అయం ద్వివిధోఽపి వాతబస్తిః కృచ్ఛ్రసాధ్యః| తయోరపి ద్వితీయోఽనిలప్రబలః కృచ్ఛ్రసాధ్యతరః||22||
अयं द्विविधोऽपि वातबस्तिः कृच्छ्रसाध्यः| तयोरपि द्वितीयोऽनिलप्रबलः कृच्छ्रसाध्यतरः||२२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఏవం ద్వివిధోఽప్యయం వాతబస్తిః కృచ్ఛ్రసాధ్యః| తయోరప్యుత్తరః|
Adhikarana వాతాష్ఠీలానిదానాది, వాతాష్ఠీలానిదానాదిసంప్రాప్తిర్లక్షణంచ (౨౩) · Śloka ౨౩
బస్తివిణ్మార్గాంతరే వాయుర్ఘనోన్నతం తీవ్రరుజమచలమష్ఠీ- లాభం గ్రంథిం కరోతి| తేనాఽనిలవిణ్మూత్రసంగో భవత్యా- ఽఽధ్మానంచ| సా వాతాష్ఠీలా||23||
बस्तिविण्मार्गान्तरे वायुर्घनोन्नतं तीव्ररुजमचलमष्ठी- लाभं ग्रन्थिं करोति| तेनाऽनिलविण्मूत्रसङ्गो भवत्या- ऽऽध्मानञ्च| सा वाताष्ठीला||२३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బస్తివిణ్మార్గ ఇత్యాదినాఽష్ఠీలాలక్షణం| అష్ఠీలా పాషాణమయీ| తీక్ష్ణమాహననోపకరణం తదాకారో గ్రంథిరష్ఠీలా|| 23||
Adhikarana వాతకుండలికానిదానం, వాతకుండలికానిదానాది (౨౪) · Śloka ౨౪
విగుణో వాయుర్బస్తౌ కుండలీభూతస్తీవ్రశూలస్తంభగౌరవా- న్వితో మూత్రమావిధ్యాఽల్పశో వా ప్రవర్త్తయన్ భ్రమతి| సా వాతకుండలికా||24||
विगुणो वायुर्बस्तौ कुण्डलीभूतस्तीव्रशूलस्तम्भगौरवा- न्वितो मूत्रमाविध्याऽल्पशो वा प्रवर्त्तयन् भ्रमति| सा वातकुण्डलिका||२४||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
విగుణ ఇత్యాదివాతకుండలికాలక్షణం|| 24||
Adhikarana మూత్రాతీతనిదానాది (౨౫) · Śloka ౨౫
మూత్రమతివేలం విధార్య్యవిముచ్యమానం న ప్రవర్త్తతే| వాహమానస్య తు కృచ్ఛ్రాదల్పం ప్రవర్త్తతే| తన్మూత్రాతీతం||25||
मूत्रमतिवेलं विधार्य्यविमुच्यमानं न प्रवर्त्तते| वाहमानस्य तु कृच्छ्रादल्पं प्रवर्त्तते| तन्मूत्रातीतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మూత్రమతివేలమిత్యాదిమూత్రాతీతలక్షణం| వేలామతిక్రాంతమతివేలం| వాహమానస్య ప్రయంతం కుర్వతః|| 25||
Adhikarana మూత్రజఠరనిదానం, మూత్రజఠరనిదానాది (౨౬) · Śloka ౨౬
మూత్రరోధపానో వాయుర్నాభేరధస్తాత్ తీవ్రరుజామాధ్మానం మల- సంగంచ కుర్వన్నుదరమభిపూరయేత్| తన్మూత్రజఠరం||26||
मूत्ररोधपानो वायुर्नाभेरधस्तात् तीव्ररुजामाध्मानं मल- सङ्गञ्च कुर्वन्नुदरमभिपूरयेत्| तन्मूत्रजठरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మూత్రరోధాదిత్యాది మూత్రజఠరలింగం|| 26||
Adhikarana మూత్రోత్సంగనిదానాది (౨౭) · Śloka ౧౭
మారుతేనాక్షిప్తం ఛిద్రవైగుణ్యేన వా మూత్రయతో మూత్రమల్పం బస్తౌ నాలే మణౌ వా స్థిత్వా తచ్ఛేషగురుమేఢ్రస్య సరుజమరుజం వా శనైః స్త్రవేత్| స మూత్రోత్సంగః||17||
मारुतेनाक्षिप्तं छिद्रवैगुण्येन वा मूत्रयतो मूत्रमल्पं बस्तौ नाले मणौ वा स्थित्वा तच्छेषगुरुमेढ्रस्य सरुजमरुजं वा शनैः स्त्रवेत्| स मूत्रोत्सङ्गः||१७||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మారుతేనేత్యాది మూత్రోత్సంగలక్షణం| నాలం బహిర్మేఢ్రస్య బస్తేశ్చ మధ్యం| మణిర్మేఢ్రాగ్రం|| 27||
Adhikarana ముత్రగ్రంథిః (౨౮) · Śloka ౨౮
బస్తిద్వారేఽల్పో వృత్తః శీఘ్రసంభవోఽశ్మరీతుల్యలింగో మూత్ర- గ్రంథిః||28||
बस्तिद्वारेऽल्पो वृत्तः शीघ्रसम्भवोऽश्मरीतुल्यलिङ्गो मूत्र- ग्रन्थिः||२८||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
బస్తిద్వార ఇత్యాదినా మూత్రగ్రంథిరుచ్యతే|| 28||
Adhikarana మూత్రశుక్రనిదానాది (౨౯) · Śloka ౨౯
మూత్రితస్య వ్యవాయగమనాద్వాతోద్భతం స్వస్థానాచ్చ్యుతం శుక్రం మేహతో మూత్రస్య ప్రాక్పశ్చాద్వా భస్మోదకసంకాశం ప్రవృర్త్తతే| తన్మూత్రశుక్రం||29||
मूत्रितस्य व्यवायगमनाद्वातोद्भतं स्वस्थानाच्च्युतं शुक्रं मेहतो मूत्रस्य प्राक्पश्चाद्वा भस्मोदकसङ्काशं प्रवृर्त्तते| तन्मूत्रशुक्रम्||२९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
మూత్రితస్యేత్యాదిమూత్రశుక్రలింగం|| 29||
Adhikarana విడ్విఘాతనిదానాది (౩౦) · Śloka ౩౦
వాయునా పీడితం శకృన్మూత్రస్త్రోతః ప్రపద్యతే| తతో విడ్గంధి- విట్సంసృష్టంచ కృచ్ఛ్రాన్మూత్రయతి| స విడ్విధాతః||30||
वायुना पीडितं शकृन्मूत्रस्त्रोतः प्रपद्यते| ततो विड्गन्धि- विट्संसृष्टञ्च कृच्छ्रान्मूत्रयति| स विड्विधातः||३०||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాయునేత్యాదినా విడ్విఘాతః|| 30||
Adhikarana ఉష్ణవాతనిదానాది (౩౧) · Śloka ౩౧
అత్యధ్వా ఽఽ తపోష్ణభోజనాదిభిః పిత్తం ప్రవృద్ధమనిలేరితం బస్తిమేఢ్రగుదదాహం కుర్వద్ధరితహారిద్రరక్తం సరస్తం వా మూత్రం కృచ్ఛ్రాత్ప్రవర్త్తయేత్స తూష్ణవాతః||31||
अत्यध्वा ऽऽ तपोष्णभोजनादिभिः पित्तं प्रवृद्धमनिलेरितं बस्तिमेढ्रगुददाहं कुर्वद्धरितहारिद्ररक्तं सरस्तं वा मूत्रं कृच्छ्रात्प्रवर्त्तयेत्स तूष्णवातः||३१||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
అత్యధ్వేత్యాదినోష్ణవాతః|| 31||
Adhikarana మూత్రక్షయనిదానాది సంప్రాప్తిర్లక్షణంచ (౩౨) · Śloka ౩౨
వాతపిత్తం బస్తిమాశ్రిత్య మూత్రం సశూలదాహం క్షపయతి| స మూత్రక్షయః||32||
वातपित्तं बस्तिमाश्रित्य मूत्रं सशूलदाहं क्षपयति| स मूत्रक्षयः||३२||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
వాతపిత్తమిత్యాదినా ముత్రక్షయలక్షణం|| 32||
Adhikarana మూత్రావసాదనిదానాది (౩౩) · Śloka ౩౩
పిత్తం శ్లేష్మోభయమపి వా వాతేన బస్తౌ సంహన్యతే| తతో మూత్రం సదాహం సరక్తం పీతం శ్వేతం సాంద్రం కృచ్ఛ్రప్రవృత్తిః శుష్కం చ శంకరోచననాన్యతరచూర్ణం వా సర్వవర్ణయుక్తం వా భవతి||33||
पित्तं श्लेष्मोभयमपि वा वातेन बस्तौ संहन्यते| ततो मूत्रं सदाहं सरक्तं पीतं श्वेतं सान्द्रं कृच्छ्रप्रवृत्तिः शुष्कं च शङ्करोचननान्यतरचूर्णं वा सर्ववर्णयुक्तं वा भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
పిత్తమిత్యాదినా మూత్రావసాదః| ఏవమేషాం నిదానం సంప్రాప్తిర్లక్షణం చోక్తం|| 33||
Adhikarana ప్రకరణోపసంహారః ప్రకరణాంతరప్రస్తావశ్చ (౩౪-౯) · Śloka ౯
ఇతి విస్తరతః ప్రోక్తా రోగా మూత్రాప్రవృత్తిజాః| నిదానలక్షణైరూర్ధ్వం వక్ష్యంతేఽతిప్రవృత్తిజాః||34|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే నవమోధ్యాయః||9||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने नवमोध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
శశిలేక వ్యాఖ్యా (ఇందు కృత)
ఇతి విస్తరత ఇత్యాదినాఽధ్యాయముపసంహరతి| ద్వితీయం చ ప్రస్తావయతి|| 34|| ఇతి శ్రీమన్మాహామహోపధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం నిదానస్థానే నవమోఽధ్యాయః