Adhikarana અથ મૂત્રાઘાતનિદાનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ | પ્રતિજ્ઞા (૧) · Śloka ૧
અથાતો મૂત્રાઘાતનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અધોગદોષહેતુત્વસામાન્યાન્મૂત્રકૃચ્છ્રપ્રમેહ-નિર્ણયાયાઽધ્યાયારમ્ભઃ|| ૧||
Adhikarana મૂત્રાઘાતપ્રભેદાઃ (૨) · Śloka ૨
વિંશતિર્મૂત્રાઘાતા ભવન્તિ| તદ્યથા વાતાપિત્તકફસન્નિ- પાતકૃચ્છ્રાણિ| વાતપિત્તશ્લેષ્મશુક્રાશ્મર્ય્યઃ| વાત- બસ્ત્યષ્ઠીલાકુણ્ડલિકામૂત્રાતીતજઠરોત્સઙ્ગગ્રન્થિશુક્ર- વિડ્વિઘાતોષ્ણવાતમૂત્રક્ષયાવસાદાશ્ચેતિ||૨||
विंशतिर्मूत्राघाता भवन्ति| तद्यथा वातापित्तकफ़सन्नि- पातकृच्छ्राणि| वातपित्तश्लेष्मशुक्राश्मर्य्यः| वात- बस्त्यष्ठीलाकुण्डलिकामूत्रातीतजठरोत्सङ्गग्रन्थिशुक्र- विड्विघातोष्णवातमूत्रक्षयावसादाश्चेति||२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વિંશત્યાં રોગેષુ મૂત્રમાહન્યતે| અતસ્તે મૂત્રાઘાતાઃ| તે ચ ક્રમેણાત્રોચ્યન્તે| તત્ર ચત્વારિ કૃચ્છ્રણિ પૃથગ્દોષસન્નિપાતોદ્ભવાનિ| ચતસ્ત્રોઽશ્મર્ય્યઃ પૃથગ્દોષા શુક્રજાઃ|| ૨||
Adhikarana વાતોત્તરા મૂત્રાઘાતાઃ (૩) · Śloka ૩
તત્ર વાતબસ્ત્યાદયો નવ વાતોલ્બણાઃ||૩||
तत्र वातबस्त्यादयो नव वातोल्बणाः||३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતબસ્ત્યાદયો વિડ્વિઘાતાન્તા નવ વાતોલ્બણાઃ|| ૩||
Adhikarana વાતપિત્તોલ્બણાવુષ્ણવાતમૂત્રક્ષયૌ (૪) · Śloka ૪
તતો દ્વૌ વાતપિત્તોલ્બણૌ||૪||
ततो द्वौ वातपित्तोल्बणौ||४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તતોઽનન્તરં દ્વાવુષ્ણવાતમૂત્રક્ષયૌ વાતપિત્તોલ્બણૌ|| ૪||
Adhikarana કફપિત્તોલ્બણો મૂત્રાવસાદઃ (૫) · Śloka ૫
અન્ત્યઃ કફપિત્તોલ્બણઃ||૫||
अन्त्यः कफपित्तोल्बणः||५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અન્ત્યો મૂત્રાવસાદઃ કફપિત્તોલ્બણઃ| સર્વત્રોલ્બણશબ્દો દોષાન્તરસદ્ભાવપ્રતિપત્ત્યર્થઃ|| ૫||
Adhikarana મૂત્રરોગાઽધિષ્ઠાનસ્ય બસ્તેઃ રોગજનનપ્રક્રિયા (૬) · Śloka ૬
સર્વેષાં પુનર્મૂત્રરોગાણામધિષ્ઠિનં બસ્તિઃ| સ મર્મસ્વભિહિતઃ પ્રાક્| સ ચાઽધોમુખોઽપિ મૂત્રવહાસુ નાડીષુ સૂક્ષ્મમુખસહસ્રનિષ્યન્દેન મૂત્રાખ્યેનાવિરતં નવો ઘટ ઇવાપ્સુ નિમગ્નમુખોઽપિ પાર્શ્વેભ્યોઽમ્ભસા પૂર્ય્યતે| તૈરેવ ચ સ્ત્રોતોભિર્વાતાદયોઽપિ દુષ્ટાઃ પ્રવિશ્ય બસ્તિં યથા- સ્વમાઘાતાન્ પ્રમેહા~ંશ્ચ જનયન્તિ||૬||
सर्वेषां पुनर्मूत्ररोगाणामधिष्ठिनं बस्तिः| स मर्मस्वभिहितः प्राक्| स चाऽधोमुखोऽपि मूत्रवहासु नाडीषु सूक्ष्ममुख़सहस्रनिष्यन्देन मूत्राख़्येनाविरतं नवो ग़ट इवाप्सु निमग्नमुखोऽपि पार्श्वेभ्योऽम्भसा पूर्य्यते| तैरेव च स्त्रोतोभिर्वातादयोऽपि दुष्टाः प्रविश्य बस्तिं यथा- स्वमाघातान् प्रमेहा~ंश्च जनयन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વેષામિત્યાદિના મૂત્રાઘાતાનાં પ્રસઙ્ગેન પ્રમેહાણાં ચાશ્રયઃ સમ્પ્રાપ્તિશ્ચોચ્યતે| બસ્તિર્મર્મસુ 'મૂત્રાશયો ધનુર્વક્ર " ઇત્યાદિનાભિહિતઃ પ્રાક્ શારીરે ( અ૦ સં૦ શા૦- ૩૮૧ ) અધોમુખેઽપિ નવઘટે પાર્શ્વેભ્યો જલપ્રવેશો દૃષ્ટઃ| તૈરેવ સ્ત્રોતોભિર્યૈર્મૂત્રં પ્રવિશતિ બસ્તૌ|| ૬||
Adhikarana મૂત્રકૃચ્છ્રનિદાનમ્, વાતજમૂત્રકૃચ્છ્રલક્ષણમ્ (૭) · Śloka ૭
તત્રાલ્પશો મુહુર્મુહુર્બસ્તિમેઢ્રવંક્ષણેષુ તીવ્રશૂલઃ કૃચ્છ્રા- ન્મૂત્રયતિ વાતકૃચ્છ્રે||૭||
तत्राल्पशो मुहुर्मुहुर्बस्तिमेढ्रवंक्षणेषु तीव्रशूलः कृच्छ्रा- न्मूत्रयति वातकृच्छ्रे||७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્રાલ્પશ ઇત્યાદિ વાતકૃચ્છ્રલક્ષણમ્|| ૭||
Adhikarana પિત્તજમૂત્રકૃચ્છ્રલક્ષણમ્ (૮) · Śloka ૮
સદાહં સરુજં રક્તં પીતં કૃષ્ણં વા પિત્તકૃચ્છ્રે||૮||
सदाहं सरुजं रक्तं पीतं कृष्णं वा पित्तकृच्छ्रे||८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સદાહમિત્યાદિ પિત્તે|| ૮||
Adhikarana કફમૂત્રકૃચ્છ્રલક્ષણમ્ (૯) · Śloka ૯
બસ્તિમેઢ્રયોર્ગૌરવં શોફો મૂત્રં ચ સપિચ્છં મેહતિ કફકૃચ્છ્રે||૯||
बस्तिमेढ्रयोर्गौरवं शोफो मूत्रं च सपिच्छं मेहति कफकृच्छ्रे||९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
બસ્તીત્યાદિ કફે|| ૯||
Adhikarana સન્નિપાતજમૂત્રકૃચ્છ્રલક્ષણમ્, તસ્ય કૃચ્છ્રતમત્વઞ્ચ (૧૦) · Śloka ૧૦
સર્વલક્ષણં સન્નિપાતેન સન્નિપાતકૃચ્છ્રે| સ ચ કૃચ્છ્રતમઃ||૧૦||
सर्वलक्षणं सन्निपातेन सन्निपातकृच्छ्रे| स च कृच्छ्रतमः||१०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વેત્યાદિ સન્નિપાતે| સ ચ સન્નિપાતઃ કૃચ્છ્રેભ્યઃ કૃચ્છ્રતમઃ|
Adhikarana અશ્મરીનિદાનમ્, અશ્મર્ય્યાઃ નિદાનસમ્પ્રાપ્ત્યાદિ (૧૧) · Śloka ૧૧
યદા તુ વાયુર્બસ્તિમુખમાવૃત્ય સપિત્તં સકફં સશક્રં વા મૂત્રં પરિશોષયતિ તદા ક્રમેણ ગોરિવ પિત્તાદ્રોચના મણીકસ્યેવ સ્વછાદપિ જલાત્ પઙ્કસ્તદ્વદશ્મર્ય્યભિનિર્વર્ત્તતે| સર્વા ચ સા શ્લેષ્માશ્રયા||૧૧||
यदा तु वायुर्बस्तिमुखमावृत्य सपित्तं सकफ़ं सशक्रं वा मूत्रं परिशोषयति तदा क्रमेण गोरिव पित्ताद्रोचना मणीकस्येव स्वछादपि जलात् पङ्कस्तद्वदश्मर्य्यभिनिर्वर्त्तते| सर्वा च सा श्लेष्माश्रया||११||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
યદા ત્વિત્યાદિના સર્વાઽશ્મરીશુ સમ્પ્રાપ્તિરુચ્યતે| મણિકો લિજ્જરાખ્યો જલાધારઃ| સર્વા અશમર્ય્યશ્ચ શ્લેષ્માણમાશ્રિત્ય જાયન્તે|| ૧૧||
Adhikarana અશ્મરીપૂર્વરૂપમ્ (૧૨) · Śloka ૧૨
અથાઽસ્યાઃ પૂર્વરૂપાણિ જ્વરો બસ્ત્યાઽધ્માનમરુચિર્મૂત્ર- કૃચ્છ્રં બસ્તિશિરોમુષ્કશેફસાં વેદના બસ્તગન્ધિત્વં મૂત્રસ્યેતિ||૧૨||
अथाऽस्याः पूर्वरूपाणि ज्वरो बस्त्याऽध्मानमरुचिर्मूत्र- कृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफ़सां वेदना बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति||१२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સર્વસ્યા અસ્મર્ય્યા જ્વરાદીનિ પૂર્વરૂપાનિ||૧૨||
Adhikarana અશ્મરીસામાન્યલક્ષણમ્ (૧૩) · Śloka ૧૩
સામાન્યલિઙ્ગાનિ તુ નાભિબસ્તિસેવનીષુમેહતસ્તયા માર્ગ- નિરોધને વેદના મૂત્રાધારાસઙ્ગસ્તદ્વયાપાયે ચ ગોમેદક- પ્રકાશમનાવિલમસિક્તં સુસુખં મૂત્રં વિસૃજતિ| તત્સંક્ષો- ભણાચ્ચ સરુધિરમ્| ધાવનલઙ્ઘનાદિભિશ્ચાસ્ય વિવિધા વેદના ભવન્તિ| યથૈવ ચ પક્વાશયાત્સ્ત્રસ્તેન શકૃતા- ધિષ્ઠિતેબસ્તૌ મૂત્રં ન પ્રવર્તેતે તથાઽશ્મર્ય્યાઽપિ||૧૩||
सामान्यलिङ्गानि तु नाभिबस्तिसेवनीषुमेहतस्तया मार्ग- निरोधने वेदना मूत्राधारासङ्गस्तद्वयापाये च गोमेदक- प्रकाशमनाविलमसिक्तं सुसुखं मूत्रं विसृजति| तत्संक्षो- भणाच्च सरुधिरम्| धावनलङ्घनादिभिश्चास्य विविधा वेदना भवन्ति| यथैव च पक्वाशयात्स्त्रस्तेन शकृता- धिष्ठितेबस्तौ मूत्रं न प्रवर्तेते तथाऽश्मर्य्याऽपि||१३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
સામાન્યં ચ લક્ષણં નાભિવેદનાદીનિ| મેહતો મૂત્રં કુર્વતઃ પુરુષસ્ય| તદ્વ્યપ્રાયેઽશ્મરીવિગમે અનાવિલમ્| ગોમેદકમઙ્કોલકમ્| તસ્યા ઇત્યશ્મર્ય્યાઃ| સંક્ષોભણાત્ક્ષતે સરુધિરં મૂત્રં મેહતિ| અસ્યેત્યશ્મરીમતઃ| શકૃદુપઘાતાન્મૂત્રાઽપ્રવૃત્તિર્દૃષ્ટૈવ|| ૧૩||
Adhikarana વાતજાઽશ્મરીલક્ષણમ્ (૧૪) · Śloka ૧૪
તત્ર વાયુના બસ્તિસેવનીમેહનેષુ તીવ્રવેદનાર્દિતોદન્તાન્ ખાદતિ| નાભિં પ્રપીડયતિ| મેઢ્રં મૃદ્નાતિ| મુહુર્મુહુવેપથુ- માન્કૃચ્છ્રાત્ સવાતં શકૃદ્ વિમુઞ્ચતિ| વિશીર્ણધારં ચ મૂત્રયત્યશ્મરી ચાસ્ય શ્યાવા પરુષા વિષમા કદમ્બપુષ્પવત્ કણ્ટકાચિતા ભવતિ||૧૪||
तत्र वायुना बस्तिसेवनीमेहनेषु तीव्रवेदनार्दितोदन्तान् खादति| नाभिं प्रपीडयति| मेढ्रं मृद्नाति| मुहुर्मुहुवेपथु- मान्कृच्छ्रात् सवातं शकृद् विमुञ्चति| विशीर्णधारं च मूत्रयत्यश्मरी चास्य श्यावा परुषा विषमा कदम्बपुष्पवत् कण्टकाचिता भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
તત્ર વાયુનેત્યાદિવાતાશ્મરીલક્ષણમ્|| ૧૪||
Adhikarana પિત્તજાશ્મરીલક્ષણમ્ (૧૫) · Śloka ૧૫
પિત્તેન પચ્યમાન ઇવ દહ્યતે બસ્તિઃ| અશ્મરી ચ રક્તા પીતાવભાસા કૃષ્ણા ભલ્લાતકાસ્થિસંસ્થાના||૧૫||
पित्तेन पच्यमान इव दह्यते बस्तिः| अश्मरी च रक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिसंस्थाना||१५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તેનેન્યાદિપિત્તાશ્મર્ય્યાઃ|| ૧૫||
Adhikarana કફજાશ્મરીલક્ષણમ્ (૧૬) · Śloka ૧૬
શ્લેષ્મણા ભિદ્યતે નિસ્તુદ્યત ઇવ ગુરુઃ શીતશ્ચ બસ્તિરશ્મરી ચ શ્વેતા મહતી કુક્કુટાણ્ડપ્રતિમા મધુવર્ણા વા ભવતિ||૧૬||
श्लेष्मणा भिद्यते निस्तुद्यत इव गुरुः शीतश्च बस्तिरश्मरी च श्वेता महती कुक्कुटाण्डप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
શ્લેષ્મણેત્યાદિત્યાદિશ્લેષ્માઽશ્મર્ય્યા લક્ષણમ્|| ૧૬||
Adhikarana અશ્મરીણાં બાલસુલભત્વં, સુખસાધ્યત્વઞ્ચ (૧૭) · Śloka ૧૭
પ્રાયેણૈતાસ્તિસ્ત્રોઽશ્મર્ય્યો બાલાનાં જાયન્તે| તેષામેવ ચાઽલ્પબસ્તિત્વાદલ્પમાંસોપચયત્વાચ્ચ સુખગ્રહણાહરણા ભવન્તિ||૧૭||
प्रायेणैतास्तिस्त्रोऽश्मर्य्यो बालानां जायन्ते| तेषामेव चाऽल्पबस्तित्वादल्पमांसोपचयत्वाच्च सुखग्रहणाहरणा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
૦૦
Adhikarana શુક્રાશ્મરીનિદાનાદિ (૧૮) · Śloka ૧૮
મહતાં તુ શુક્રાશ્મરીક્રનિમિત્તા ભવતિ| મૈથુનવિઘા- તાચ્છુક્રમુપસ્થિતમનિરસ્યમાનં વિમાર્ગગમનિલો વિગૃહ્ય વૃષણતોરન્તરે સંહરતિ| સંહૃત્યોપશોષયતિ| તતઃ શુષ્ક- મશ્મરી ભવતિ| સા શુક્રમાર્ગમાવૃણોતિ| મુત્રકૃચ્છ્રં બસ્તિવેદનાં વૃષણયોશ્ચ શ્વયથુમાપાદયતિ| ઉત્પન્નમા- ત્રાય ચ શુક્રં નિરોતિ| પ્રપીડિતમાત્રે ચ તસ્મિન્નેવાવકાશે વિલીયત ઇતિ||૧૮||
महतां तु शुक्राश्मरीक्रनिमित्ता भवति| मैथुनविघा- ताच्छुक्रमुपस्थितमनिरस्यमानं विमार्गगमनिलो विगृह्य वृषणतोरन्तरे संहरति| संहृत्योपशोषयति| ततः शुष्क- मश्मरी भवति| सा शुक्रमार्गमावृणोति| मुत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति| उत्पन्नमा- त्राय च शुक्रं निरोति| प्रपीडितमात्रे च तस्मिन्नेवावकाशे विलीयत इति||१८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મૈથુનાવિઘાતેનાઽલબ્ધરત્યવસાનસ્ય તત્ક્રિયાનિવૃત્યામ્ ઉપસ્થિતં સ્ત્રોતોમુખે| સેતિ શુષ્કશુષ્કમશ્મરી|| ૧૮||
Adhikarana શર્કરાનિદાનમ્, શર્કરાલક્ષણમ્ (૧૯) · Śloka ૧૯
અશ્મર્ય્યેવ તુ વાયુનાઽણુશો વિભિન્ના શર્કરેત્યુચ્યતે| અનુલોમેચ મારુતે સા સિકતેવ મૂત્રેણ સહ ચ્યવતે||૧૯||
अश्मर्य्येव तु वायुनाऽणुशो विभिन्ना शर्करेत्युच्यते| अनुलोमेच मारुते सा सिकतेव मूत्रेण सह च्यवते||१९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાયુના અણુશો ભિત્રા અશ્મર્ય્યેવ શર્કરેતિ સમ્બન્ધઃ| એવકારેણ અશ્મર્ય્યા અનન્યત્વં શર્કરાયાઃ પ્રદર્શયતિ|| ૧૯||
Adhikarana વાતબસ્તિલક્ષણમ્ (૨૦) · Śloka ૨૦
વાયુસ્તુ નૂત્રવેગરોધાદ્બસ્તિમુખમાવૃણોતિ| તતો મૂત્રસઙ્ગં વેદનાં કણ્ડૂં ચ કરોતિ||૨૦||
वायुस्तु नूत्रवेगरोधाद्बस्तिमुखमावृणोति| ततो मूत्रसङ्गं वेदनां कण्डूं च करोति||२०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાયુસ્ત્વિત્યાદિના વાતબસ્તિલક્ષણમ્|| ૨૦||
Adhikarana અધિકવાયુકોપજન્યવાતબસ્તિલક્ષણમ્ (૨૧) · Śloka ૨૧
કદાચિચ્ચ બસ્તિં સ્વસ્થાનાત્ પ્રચ્યાવ્ય ગર્ભમિવોદ્વૃન્તં સ્થલં પરિપ્લુતં ચ કુરુતે| તત્ર શૂલસ્પન્દનદાહોદ્વેષ્ટનાનિ બિન્દુશશ્ચ મૂત્રસ્ત્રાવણમ્| પીડિતે ચ બસ્તૌ ધારાયા પ્રવૃત્તિઃ||૨૧||
कदाचिच्च बस्तिं स्वस्थानात् प्रच्याव्य गर्भमिवोद्वृन्तं स्थलं परिप्लुतं च कुरुते| तत्र शूलस्पन्दनदाहोद्वेष्टनानि बिन्दुशश्च मूत्रस्त्रावणम्| पीडिते च बस्तौ धाराया प्रवृत्तिः||२१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
કદાચિદિત્યાદિના તસ્યૈવ ભેદોઽધિકવાયુકોપાત્|| ૨૧||
Adhikarana વાતબસ્તિલક્ષણમ્, વાતબસ્તેઃ કૃચ્છ્રસાધ્યત્વમ્ (૨૨) · Śloka ૨૨
અયં દ્વિવિધોઽપિ વાતબસ્તિઃ કૃચ્છ્રસાધ્યઃ| તયોરપિ દ્વિતીયોઽનિલપ્રબલઃ કૃચ્છ્રસાધ્યતરઃ||૨૨||
अयं द्विविधोऽपि वातबस्तिः कृच्छ्रसाध्यः| तयोरपि द्वितीयोऽनिलप्रबलः कृच्छ्रसाध्यतरः||२२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
એવં દ્વિવિધોઽપ્યયં વાતબસ્તિઃ કૃચ્છ્રસાધ્યઃ| તયોરપ્યુત્તરઃ|
Adhikarana વાતાષ્ઠીલાનિદાનાદિ, વાતાષ્ઠીલાનિદાનાદિસમ્પ્રાપ્તિર્લક્ષણઞ્ચ (૨૩) · Śloka ૨૩
બસ્તિવિણ્માર્ગાન્તરે વાયુર્ઘનોન્નતં તીવ્રરુજમચલમષ્ઠી- લાભં ગ્રન્થિં કરોતિ| તેનાઽનિલવિણ્મૂત્રસઙ્ગો ભવત્યા- ઽઽધ્માનઞ્ચ| સા વાતાષ્ઠીલા||૨૩||
बस्तिविण्मार्गान्तरे वायुर्घनोन्नतं तीव्ररुजमचलमष्ठी- लाभं ग्रन्थिं करोति| तेनाऽनिलविण्मूत्रसङ्गो भवत्या- ऽऽध्मानञ्च| सा वाताष्ठीला||२३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
બસ્તિવિણ્માર્ગ ઇત્યાદિનાઽષ્ઠીલાલક્ષણમ્| અષ્ઠીલા પાષાણમયી| તીક્ષ્ણમાહનનોપકરણમ્ તદાકારો ગ્રન્થિરષ્ઠીલા|| ૨૩||
Adhikarana વાતકુણ્ડલિકાનિદાનમ્, વાતકુણ્ડલિકાનિદાનાદિ (૨૪) · Śloka ૨૪
વિગુણો વાયુર્બસ્તૌ કુણ્ડલીભૂતસ્તીવ્રશૂલસ્તમ્ભગૌરવા- ન્વિતો મૂત્રમાવિધ્યાઽલ્પશો વા પ્રવર્ત્તયન્ ભ્રમતિ| સા વાતકુણ્ડલિકા||૨૪||
विगुणो वायुर्बस्तौ कुण्डलीभूतस्तीव्रशूलस्तम्भगौरवा- न्वितो मूत्रमाविध्याऽल्पशो वा प्रवर्त्तयन् भ्रमति| सा वातकुण्डलिका||२४||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વિગુણ ઇત્યાદિવાતકુણ્ડલિકાલક્ષણમ્|| ૨૪||
Adhikarana મૂત્રાતીતનિદાનાદિ (૨૫) · Śloka ૨૫
મૂત્રમતિવેલં વિધાર્ય્યવિમુચ્યમાનં ન પ્રવર્ત્તતે| વાહમાનસ્ય તુ કૃચ્છ્રાદલ્પં પ્રવર્ત્તતે| તન્મૂત્રાતીતમ્||૨૫||
मूत्रमतिवेलं विधार्य्यविमुच्यमानं न प्रवर्त्तते| वाहमानस्य तु कृच्छ्रादल्पं प्रवर्त्तते| तन्मूत्रातीतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મૂત્રમતિવેલમિત્યાદિમૂત્રાતીતલક્ષણમ્| વેલામતિક્રાન્તમતિવેલમ્| વાહમાનસ્ય પ્રયન્તં કુર્વતઃ|| ૨૫||
Adhikarana મૂત્રજઠરનિદાનમ્, મૂત્રજઠરનિદાનાદિ (૨૬) · Śloka ૨૬
મૂત્રરોધપાનો વાયુર્નાભેરધસ્તાત્ તીવ્રરુજામાધ્માનં મલ- સઙ્ગઞ્ચ કુર્વન્નુદરમભિપૂરયેત્| તન્મૂત્રજઠરમ્||૨૬||
मूत्ररोधपानो वायुर्नाभेरधस्तात् तीव्ररुजामाध्मानं मल- सङ्गञ्च कुर्वन्नुदरमभिपूरयेत्| तन्मूत्रजठरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મૂત્રરોધાદિત્યાદિ મૂત્રજઠરલિઙ્ગમ્|| ૨૬||
Adhikarana મૂત્રોત્સઙ્ગનિદાનાદિ (૨૭) · Śloka ૧૭
મારુતેનાક્ષિપ્તં છિદ્રવૈગુણ્યેન વા મૂત્રયતો મૂત્રમલ્પં બસ્તૌ નાલે મણૌ વા સ્થિત્વા તચ્છેષગુરુમેઢ્રસ્ય સરુજમરુજં વા શનૈઃ સ્ત્રવેત્| સ મૂત્રોત્સઙ્ગઃ||૧૭||
मारुतेनाक्षिप्तं छिद्रवैगुण्येन वा मूत्रयतो मूत्रमल्पं बस्तौ नाले मणौ वा स्थित्वा तच्छेषगुरुमेढ्रस्य सरुजमरुजं वा शनैः स्त्रवेत्| स मूत्रोत्सङ्गः||१७||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મારુતેનેત્યાદિ મૂત્રોત્સઙ્ગલક્ષણમ્| નાલં બહિર્મેઢ્રસ્ય બસ્તેશ્ચ મધ્યમ્| મણિર્મેઢ્રાગ્રમ્|| ૨૭||
Adhikarana મુત્રગ્રન્થિઃ (૨૮) · Śloka ૨૮
બસ્તિદ્વારેઽલ્પો વૃત્તઃ શીઘ્રસમ્ભવોઽશ્મરીતુલ્યલિઙ્ગો મૂત્ર- ગ્રન્થિઃ||૨૮||
बस्तिद्वारेऽल्पो वृत्तः शीघ्रसम्भवोऽश्मरीतुल्यलिङ्गो मूत्र- ग्रन्थिः||२८||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
બસ્તિદ્વાર ઇત્યાદિના મૂત્રગ્રન્થિરુચ્યતે|| ૨૮||
Adhikarana મૂત્રશુક્રનિદાનાદિ (૨૯) · Śloka ૨૯
મૂત્રિતસ્ય વ્યવાયગમનાદ્વાતોદ્ભતં સ્વસ્થાનાચ્ચ્યુતં શુક્રં મેહતો મૂત્રસ્ય પ્રાક્પશ્ચાદ્વા ભસ્મોદકસઙ્કાશં પ્રવૃર્ત્તતે| તન્મૂત્રશુક્રમ્||૨૯||
मूत्रितस्य व्यवायगमनाद्वातोद्भतं स्वस्थानाच्च्युतं शुक्रं मेहतो मूत्रस्य प्राक्पश्चाद्वा भस्मोदकसङ्काशं प्रवृर्त्तते| तन्मूत्रशुक्रम्||२९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
મૂત્રિતસ્યેત્યાદિમૂત્રશુક્રલિઙ્ગમ્|| ૨૯||
Adhikarana વિડ્વિઘાતનિદાનાદિ (૩૦) · Śloka ૩૦
વાયુના પીડિતં શકૃન્મૂત્રસ્ત્રોતઃ પ્રપદ્યતે| તતો વિડ્ગન્ધિ- વિટ્સંસૃષ્ટઞ્ચ કૃચ્છ્રાન્મૂત્રયતિ| સ વિડ્વિધાતઃ||૩૦||
वायुना पीडितं शकृन्मूत्रस्त्रोतः प्रपद्यते| ततो विड्गन्धि- विट्संसृष्टञ्च कृच्छ्रान्मूत्रयति| स विड्विधातः||३०||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાયુનેત્યાદિના વિડ્વિઘાતઃ|| ૩૦||
Adhikarana ઉષ્ણવાતનિદાનાદિ (૩૧) · Śloka ૩૧
અત્યધ્વા ઽઽ તપોષ્ણભોજનાદિભિઃ પિત્તં પ્રવૃદ્ધમનિલેરિતં બસ્તિમેઢ્રગુદદાહં કુર્વદ્ધરિતહારિદ્રરક્તં સરસ્તં વા મૂત્રં કૃચ્છ્રાત્પ્રવર્ત્તયેત્સ તૂષ્ણવાતઃ||૩૧||
अत्यध्वा ऽऽ तपोष्णभोजनादिभिः पित्तं प्रवृद्धमनिलेरितं बस्तिमेढ्रगुददाहं कुर्वद्धरितहारिद्ररक्तं सरस्तं वा मूत्रं कृच्छ्रात्प्रवर्त्तयेत्स तूष्णवातः||३१||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
અત્યધ્વેત્યાદિનોષ્ણવાતઃ|| ૩૧||
Adhikarana મૂત્રક્ષયનિદાનાદિ સમ્પ્રાપ્તિર્લક્ષણઞ્ચ (૩૨) · Śloka ૩૨
વાતપિત્તં બસ્તિમાશ્રિત્ય મૂત્રં સશૂલદાહં ક્ષપયતિ| સ મૂત્રક્ષયઃ||૩૨||
वातपित्तं बस्तिमाश्रित्य मूत्रं सशूलदाहं क्षपयति| स मूत्रक्षयः||३२||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
વાતપિત્તમિત્યાદિના મુત્રક્ષયલક્ષણમ્|| ૩૨||
Adhikarana મૂત્રાવસાદનિદાનાદિ (૩૩) · Śloka ૩૩
પિત્તં શ્લેષ્મોભયમપિ વા વાતેન બસ્તૌ સંહન્યતે| તતો મૂત્રં સદાહં સરક્તં પીતં શ્વેતં સાન્દ્રં કૃચ્છ્રપ્રવૃત્તિઃ શુષ્કં ચ શઙ્કરોચનનાન્યતરચૂર્ણં વા સર્વવર્ણયુક્તં વા ભવતિ||૩૩||
पित्तं श्लेष्मोभयमपि वा वातेन बस्तौ संहन्यते| ततो मूत्रं सदाहं सरक्तं पीतं श्वेतं सान्द्रं कृच्छ्रप्रवृत्तिः शुष्कं च शङ्करोचननान्यतरचूर्णं वा सर्ववर्णयुक्तं वा भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
પિત્તમિત્યાદિના મૂત્રાવસાદઃ| એવમેષાં નિદાનં સમ્પ્રાપ્તિર્લક્ષણં ચોક્તમ્|| ૩૩||
Adhikarana પ્રકરણોપસંહારઃ પ્રકરણાન્તરપ્રસ્તાવશ્ચ (૩૪-૯) · Śloka ૯
ઇતિ વિસ્તરતઃ પ્રોક્તા રોગા મૂત્રાપ્રવૃત્તિજાઃ| નિદાનલક્ષણૈરૂર્ધ્વં વક્ષ્યન્તેઽતિપ્રવૃત્તિજાઃ||૩૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને નવમોધ્યાયઃ||૯||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने नवमोध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
શશિલેક વ્યાખ્યા (ઇન્દુ કૃત)
ઇતિ વિસ્તરત ઇત્યાદિનાઽધ્યાયમુપસંહરતિ| દ્વિતીયં ચ પ્રસ્તાવયતિ|| ૩૪|| ઇતિ શ્રીમન્માહામહોપધ્યાયેન્દુવિરચિતાયામ્ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયાં નિદાનસ્થાને નવમોઽધ્યાયઃ